|

حق تحصیل برای مهاجران افغانستانی‌ غیرمجاز در ایران

محمدرضا واعظ مهدوی.معاون آموزشی و فرهنگی سازمان مدیریت ‌و برنامه‌ریزی

فقرزدایی عالمانه و کاهش پایدار نابرابری‌های اقتصادی و اجتماعی، از وظایف کلیدی نظام برنامه‌ریزی کلان کشور است. برای تحقق این هدف، تضمین دسترسی به آموزش باکیفیت برای همه کودکان، ضرورتی زیربنایی محسوب می‌شود. مسائلی مانند کودکان بازمانده از تحصیل، آموزش کودکان مهاجر، تغذیه و سلامت در مدارس مناطق محروم و همین‌طور افت تحصیلی، مهم‌ترین چارچوب‌هایی است که باید به آن پرداخته شود تا زمینه‌ها و علل محرومیت و همین‌طور راهکارهای استقرار عدالت آموزشی را بررسی کند.
امروزه در صدر اسناد برنامه‌ریزی، هدف برنامه‌ریزی را کاهش نابرابری‏ها و حمایت از گروه‌های ناتوان اجتماعی قید می‌کنند. ان‌شاءالله نظام برنامه‌ریزی ما نیز توجه و تمرکز ویژه بر این موضوع دارد. در حقیقت در صدر بودجه‌های جامعه اروپا عبارتی به‌عنوان بهینه‏سازی برابری استفاده می‌شود تا برنامه‌ها و بودجه‌ها برای حمایت ویژه از کسانی که نا‏برخوردار هستند، تنظیم شود و در نهایت هدف، رساندن همه انسان‌ها به سطح یکسان است، برای اینکه بتوانند در یک رقابت برابر حضور پیدا کنند. انسان‌های بی‌سواد، انسان‌های بیمار یا انسان‌های آسیب‌دیده قدرت رقابت برابر در جوامع را ندارند و این وظیفه نظام برنامه‌ریزی است که برای رساندن اشخاص به آن حد از توانایی‌ها که بتوانند رقابت کنند، اقدام کند. به این دلیل است که کاهش نابرابری‌ها در دستور‌کار ما قرار گرفته است.
انواع مختلف نابرابری‌ها، مانند نابرابری‌های جغرافیایی، نابرابری‌های طبقاتی و سطوح درآمدی، میزان برخورداری دهک‌های درآمدی از موهب‌های آموزش، نابرابری‌های جنسیتی بین مردان و زنان و انواع دیگری از نابرابری‌ها ممکن است وجود داشته باشد و یک عزم مدیریتی، اراده‌ سیاست‌گذاری و اقدامات لازم در تنظیم برنامه‌ها و بودجه‌ها برای کاهش این نابرابری‌ها باید بسیج شود. در بررسی‌هایی که تاکنون انجام داده‏ایم، بر دو حیطه مهم متمرکز شده‌ایم:
بازماندگان از تحصیل: تحقیقات متعدد نشان می‌دهد که وضعیت بازماندگان از تحصیل، به‌عنوان یک شاخص مهم در حوزه توجه به نابرابری‌های اجتماعی است. در مناطق، استان‌ها و گروه‌های اجتماعی مختلف، به‌ویژه در حاشیه شهرها با این پدیده بسیار مواجه هستیم. دستور مقام معظم رهبری مبنی‌بر اینکه هیچ‌یک از ساکنین سرزمین جمهوری اسلامی نباید از آموزش محروم باشد، راهنمای کار ما است. اصولا در تبیین نظریه‌های عدالت، مهم‌ترین رکن میزان اعمال عدالت و برخورداری برای کسانی است که دورتر از ما قرار دارند وگرنه ایجاد عدالت و برخورداری برای خانواده، همشهریان، بستگان و نزدیکان، کار مهمی نیست و همه این کار را می‌کنند. هر قدر بتوانیم و شرایط ابراز نظر و اندیشه برای افراد در مناطقی که از ما دورتر هستند، گروه‌هایی که احیانا با ما همفکر نیستند، گروه‌هایی که با ما هم‌دین و هم‌کیش نیستند و یا آنهایی که هم‌نژاد و حتی هم‏وطن نیستند، فراهم کنیم، هنر است. امیرالمؤمنین (ع) اسوه‌ تفکر و عدالت، آنجایی درخشش خودشان را به ظهور می‌رسانند و در تاریخ ثبت می‌کنند که می‌گویند قاتلشان گرسنه نماند، وگرنه اگر دغدغه ما این باشد که فرزندم یا همسرم گرسنه نماند، کار مهمی انجام نداده‏ایم.
این مهم است که بتوانیم چتر عدالت را بر دوردست‌ها، بر دگراندیشان، بر کسانی که دینشان، مذهبشان، دیدگاهشان، نگاهشان و تفکرشان با ما متفاوت است، اعمال کنیم.
به آنها میدان اظهارنظر بدهیم و به آنها فرصت بدهیم که مشکلات و مسائل خود را بیان کنند؛ بنابراین در این زمینه ما تمرکز و توجه ویژه‌ای به بحث اتباع افغانستان خواهیم داشت؛ زیرا امروز آنها هستند که بسیار از نعمت تحصیل محروم هستند و مقام معظم رهبری دستور دادند که هیچ فرد افغانستانی، حتی اگر ساکن غیرمجاز کشور باشد، نباید از تحصیل محروم بماند. مجازبودن و غیرمجازبودن در مباحث امنیتی مطرح است؛ اما در بخش اجتماعی وظیفه‌ این است که خدمات لازم ارائه شود.
افت تحصیلی: در این بحث اول بر میزانِ مردودی در پایه اول دبستان تمرکز داریم. ما در بازدیدهای متعددی که از مناطق مختلف داشتیم، متوجه شدیم به‌ویژه در مناطق دوزبانه دانش‏آموزان این مقطع با مشکل مواجه هستند. برای این مشکل راه‌حل ویژه پوشش پیش‌دبستانی پیش‌بینی شده است. در مرحله بعد به معدل و نمرات دانش‏آموزان می‌پردازیم. اگر امکان داشته باشد که وضعیت نمرات دانش‏آموزان را به تفکیک استان‏ها، شهرستان‏ها و مناطق بررسی‌شده قرار داد، می‌توان به وضعیت افت تحصیلی آنها در مقاطع مختلف پی برد و به‌عنوان فاکتور اولیه در بررسی کیفیت تحصیلی در بررسی‏ها و مطالعات مربوط به کاهش نابرابری و تحقق عدالت آموزشی خواهد بود. باید از نمره که یک شاخص کاملا کمّی و استاتیک است، عبور کرده و به کیفیت دینامیک آموزش رسید.

فقرزدایی عالمانه و کاهش پایدار نابرابری‌های اقتصادی و اجتماعی، از وظایف کلیدی نظام برنامه‌ریزی کلان کشور است. برای تحقق این هدف، تضمین دسترسی به آموزش باکیفیت برای همه کودکان، ضرورتی زیربنایی محسوب می‌شود. مسائلی مانند کودکان بازمانده از تحصیل، آموزش کودکان مهاجر، تغذیه و سلامت در مدارس مناطق محروم و همین‌طور افت تحصیلی، مهم‌ترین چارچوب‌هایی است که باید به آن پرداخته شود تا زمینه‌ها و علل محرومیت و همین‌طور راهکارهای استقرار عدالت آموزشی را بررسی کند.
امروزه در صدر اسناد برنامه‌ریزی، هدف برنامه‌ریزی را کاهش نابرابری‏ها و حمایت از گروه‌های ناتوان اجتماعی قید می‌کنند. ان‌شاءالله نظام برنامه‌ریزی ما نیز توجه و تمرکز ویژه بر این موضوع دارد. در حقیقت در صدر بودجه‌های جامعه اروپا عبارتی به‌عنوان بهینه‏سازی برابری استفاده می‌شود تا برنامه‌ها و بودجه‌ها برای حمایت ویژه از کسانی که نا‏برخوردار هستند، تنظیم شود و در نهایت هدف، رساندن همه انسان‌ها به سطح یکسان است، برای اینکه بتوانند در یک رقابت برابر حضور پیدا کنند. انسان‌های بی‌سواد، انسان‌های بیمار یا انسان‌های آسیب‌دیده قدرت رقابت برابر در جوامع را ندارند و این وظیفه نظام برنامه‌ریزی است که برای رساندن اشخاص به آن حد از توانایی‌ها که بتوانند رقابت کنند، اقدام کند. به این دلیل است که کاهش نابرابری‌ها در دستور‌کار ما قرار گرفته است.
انواع مختلف نابرابری‌ها، مانند نابرابری‌های جغرافیایی، نابرابری‌های طبقاتی و سطوح درآمدی، میزان برخورداری دهک‌های درآمدی از موهب‌های آموزش، نابرابری‌های جنسیتی بین مردان و زنان و انواع دیگری از نابرابری‌ها ممکن است وجود داشته باشد و یک عزم مدیریتی، اراده‌ سیاست‌گذاری و اقدامات لازم در تنظیم برنامه‌ها و بودجه‌ها برای کاهش این نابرابری‌ها باید بسیج شود. در بررسی‌هایی که تاکنون انجام داده‏ایم، بر دو حیطه مهم متمرکز شده‌ایم:
بازماندگان از تحصیل: تحقیقات متعدد نشان می‌دهد که وضعیت بازماندگان از تحصیل، به‌عنوان یک شاخص مهم در حوزه توجه به نابرابری‌های اجتماعی است. در مناطق، استان‌ها و گروه‌های اجتماعی مختلف، به‌ویژه در حاشیه شهرها با این پدیده بسیار مواجه هستیم. دستور مقام معظم رهبری مبنی‌بر اینکه هیچ‌یک از ساکنین سرزمین جمهوری اسلامی نباید از آموزش محروم باشد، راهنمای کار ما است. اصولا در تبیین نظریه‌های عدالت، مهم‌ترین رکن میزان اعمال عدالت و برخورداری برای کسانی است که دورتر از ما قرار دارند وگرنه ایجاد عدالت و برخورداری برای خانواده، همشهریان، بستگان و نزدیکان، کار مهمی نیست و همه این کار را می‌کنند. هر قدر بتوانیم و شرایط ابراز نظر و اندیشه برای افراد در مناطقی که از ما دورتر هستند، گروه‌هایی که احیانا با ما همفکر نیستند، گروه‌هایی که با ما هم‌دین و هم‌کیش نیستند و یا آنهایی که هم‌نژاد و حتی هم‏وطن نیستند، فراهم کنیم، هنر است. امیرالمؤمنین (ع) اسوه‌ تفکر و عدالت، آنجایی درخشش خودشان را به ظهور می‌رسانند و در تاریخ ثبت می‌کنند که می‌گویند قاتلشان گرسنه نماند، وگرنه اگر دغدغه ما این باشد که فرزندم یا همسرم گرسنه نماند، کار مهمی انجام نداده‏ایم.
این مهم است که بتوانیم چتر عدالت را بر دوردست‌ها، بر دگراندیشان، بر کسانی که دینشان، مذهبشان، دیدگاهشان، نگاهشان و تفکرشان با ما متفاوت است، اعمال کنیم.
به آنها میدان اظهارنظر بدهیم و به آنها فرصت بدهیم که مشکلات و مسائل خود را بیان کنند؛ بنابراین در این زمینه ما تمرکز و توجه ویژه‌ای به بحث اتباع افغانستان خواهیم داشت؛ زیرا امروز آنها هستند که بسیار از نعمت تحصیل محروم هستند و مقام معظم رهبری دستور دادند که هیچ فرد افغانستانی، حتی اگر ساکن غیرمجاز کشور باشد، نباید از تحصیل محروم بماند. مجازبودن و غیرمجازبودن در مباحث امنیتی مطرح است؛ اما در بخش اجتماعی وظیفه‌ این است که خدمات لازم ارائه شود.
افت تحصیلی: در این بحث اول بر میزانِ مردودی در پایه اول دبستان تمرکز داریم. ما در بازدیدهای متعددی که از مناطق مختلف داشتیم، متوجه شدیم به‌ویژه در مناطق دوزبانه دانش‏آموزان این مقطع با مشکل مواجه هستند. برای این مشکل راه‌حل ویژه پوشش پیش‌دبستانی پیش‌بینی شده است. در مرحله بعد به معدل و نمرات دانش‏آموزان می‌پردازیم. اگر امکان داشته باشد که وضعیت نمرات دانش‏آموزان را به تفکیک استان‏ها، شهرستان‏ها و مناطق بررسی‌شده قرار داد، می‌توان به وضعیت افت تحصیلی آنها در مقاطع مختلف پی برد و به‌عنوان فاکتور اولیه در بررسی کیفیت تحصیلی در بررسی‏ها و مطالعات مربوط به کاهش نابرابری و تحقق عدالت آموزشی خواهد بود. باید از نمره که یک شاخص کاملا کمّی و استاتیک است، عبور کرده و به کیفیت دینامیک آموزش رسید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.