|

شرکت‌های تجاری آستان قدس مالیات خواهند پرداخت؟

سرنوشت مالیات توسعه عدالت آموزشی

بالاخره چه کسی باید برود این پول را دریافت کند؟ این سؤالی است که علی‌اصغر فانی، وزیر آموزش‌وپرورش در گفت‌وگو با «شرق» طرح می‌کند. این روزها هر کجا صحبت از یافتن جایگزین برای منابع نفتی است بحث اخذ مالیات‌ها گرم می‌شود و آموزش‌وپرورش هم از این امر مستثنی نیست. یک‌سالی است که از مصوبه مجلس مبنی بر پرداخت مالیات از سوی شرکت‌های تجاری زیرمجموعه آستان قدس رضوی و ستاد اجرایی امام(ره) و نیروهای مسلح می‌گذرد. در حالی‌که این منابع مالیاتی درصورت دریافت صرفا باید برای توسعه عدالت آموزشی خرج شود وزیر آموزش‌وپرورش از برنامه‌های این وزارتخانه برای این منبع درآمدی خود سخن می‌گوید. وزیر حرف‌های شنیدنی بسیاری داشت. او معتقد است آمار وزارت آموزش‌وپرورش به‌خاطر قدمت 80ساله‌اش قابل‌اتکاترین آمار است اما چرا تمام این آمارها توسط مرکز آمار ایران منتشر نمی‌شود؟ مشروح کامل این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید:

آقای وزیر، امسال سال «اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل» نام‌گذاری شده و در بندهای 1، 3 و 5 سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی در بهمن 92 به بحث بهبود اقتصاد مقاومتی در کشور اشاره شده است. مهارت‌های تک‌تک افراد جامعه، آن‌قدر پرورش یابد که تک‌تک افراد بتوانند نقش مؤثرتری در اقتصاد جامعه داشته باشند و گروه‌های کمتربرخوردار جامعه مورد توجه بیشتری قرار بگیرند. به نظر می‌رسد وزارت آموزش‌وپرورش در این حوزه نقش تأثیرگذاری خواهد داشت؛ زیرا در آموزه‌های فرهنگی و دینی ما هم مشخص شده است که آنچه افراد آموزش می‌بینند مثل نقشی است که روی سنگ حکاکی شده و پایدار می‌ماند. توضیحی دهید در وظیفه‌ای که آموزش‌وپرورش خود را مقید می‌داند امسال برای اینکه مهارت‌های لازم را کودکان این سرزمین پیدا کنند، چه اولویت‌هایی وزارتخانه دارد؟
اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل در آموزش‌وپرورش دیده شده است و باید به آن بیشتر پرداخت که یک مورد را شما فرمودید و در موارد دیگر بخش فنی و حرفه‌ای است که در طول برنامه ششم هدف‌گذاری شده است. درحال حاضر حدود 38 درصد دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم در آموزش‌های فنی و حرفه‌ای و کارودانش مشغول به تحصیل هستند و ما هدف‌گذاری کردیم در برنامه ششم توسعه تا سال 1399 که سال آخر برنامه ششم توسعه است، این نسبت به بیش از 46 درصد برسد، یعنی تقریبا قریب به نیمی از دانش‌آموزان متوسطه در شاخه فنی و حرفه‌ای و کارودانش تحصیل می‌کنند و گام بسیار بلندی است. در عین حال که از امسال یعنی مهر95، متوسطه سه سال می‌شود؛ به این معنا که آموزش‌های متوسطه و فنی‌وحرفه‌ای که در نظام‌های قبلی دوسال بود و بچه‌ها تازه بعد از اول دبیرستان وارد شاخه می‌شدند، اکنون بعد از کلاس نهم وارد شاخه و رشته می‌شوند و سه سال درس می‌خوانند و طبعا آنها در میزان یادگیری‌شان و مهارت‌هایی که کسب می‌کنند نسبت به قبل وضعیت بهتری خواهند داشت. از سوی دیگر ما اجرای سند تحول را مبنای برنامه ششم توسعه قرار دادیم و یکی از بندهای سند تحول این است که هر دانش‌آموز اعم از اینکه فنی‌وحرفه‌ای باشد یا خیر به‌خصوص اگر در شاخه نظری درس می‌خواند باید مهارتی بیاموزد. البته رسیدن به این هدف همکاری سایر نهادها را می‌طلبد. اگر ما بتوانیم از طریق دولت مصوبه‌ای را اخذ کنیم که دستگاه‌های دیگر مکلف باشند با آموزش‌وپرورش همکاری کنند به‌منظور اینکه دانش‌آموزان مهارتی را در کنار درسی که می‌خوانند، بیاموزند این هم کار عمده‌ای است که به نظر می‌رسد ذیل شعار اقتصاد مقاومتی، اقتصاد و عمل قرار می‌گیرد. ما در سند تحول در ساحت‌های تربیتی شش ساحت را پیش‌بینی کرده‌ایم و یکی از آن شش ساحت تربیت حرفه‌ای اقتصادی است. درواقع دانش‌آموزان در کنار سایر ساحت‌های تربیتی مانند تربیت علمی، تربیت اجتماعی، تربیت هنری و تربیت‌بدنی به ساحت ششمی به تربیت حرفه‌ای و اقتصادی مبرز خواهند شد. به یک تعبیر دیگرآموزش‌وپرورش غیر از وظیفه‌ای که سایر دستگاه‌ها دارند یک وظیفه فرهنگ‌سازی هم دارد و بچه‌ها در همان سنین دانش‌آموزی با کسب‌وکار آشنا شده و کارآفرین شده و منشأ درآمد برای خود و خانواده و جامعه باشند. به نظر می‌رسد این امر در حوزه کاری ما قرار می‌گیرد، در یک حوزه دیگر بحث مدیریت این دستگاه عظیم است. اداره‌کردن آموزش‌وپرورش با توجه به این شعار سال، در افزایش بهره‌وری از آموزش‌وپرورش تعریف می‌شود. اقدامات خوبی را در سال‌های اخیر داشته‌ایم و هنوز جا دارد در افزایش بهره‌وری و استفاده بهینه از منابع با جلب مشارکت‌های دیگران در حوزه آموزش‌وپرورش بتوان اقداماتی در حوزه اقتصاد مقاومتی داشت.
در مقدمه سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی پنج ویژگی آمده است. اقتصاد درون‌گرا، اقتصاد برون‌گرا، دانش‌بنیان و مردمی و عدالت‌محور. در حوزه عدالت آموزشی که از بدو حضور جناب‌عالی توجه ویژه‌ای به ابعاد مختلف آن در وسع وزارتخانه وجود داشته در این حوزه امسال چه برنامه‌هایی در دستور کار است؟
همان‌طور که اشاره کردید در همین دوسال‌ونیم اخیر که مسئولیت وزارتخانه را برعهده داشته‌ام پنج سیاست اعلام شد که این پنج سیاست ذیل یک استراتژی اصلی قرار می‌گیرد و آن ارتقای کیفیت آموزشی است. یکی از وجوه کیفیت آموزشی، عدالت آموزشی است هم به‌لحاظ کمی و هم به‌لحاظ کیفی. در این دو سال اخیر گام‌های مهمی در جهت عدالت آموزشی برداشته شد؛ بحث انسداد مبادی بی‌سوادی، تشکیل مدارس حتی با یک دانش‌آموز؛ در سال گذشته 110 مدرسه داشته‌ایم فقط با یک دانش‌آموز و چهار هزارو 800 مدرسه داشته‌ایم با کمتر از پنج دانش‌آموز. در واقع این نشان می‌دهد عدالت آموزشی در این مجموعه صرفا شعار نیست و ما راضی نیستیم حتی یک کودک لازم‌التعلیم بدون کلاس بماند. این تجربه را ما در سیستان‌وبلوچستان هم داریم که در دوسال اخیر 72‌هزار کودک بازمانده از تحصیل را شناسایی کردیم و با مراجعه به منزل این دانش‌آموزان، او را به کلاس درس آوردیم. بحث درصد تحت پوشش ابتدایی و پیش‌دبستانی و متوسطه اول و متوسطه دوم نشان می‌دهد که ما در این جهت گام برداشته‌ایم و در پیش‌دبستانی میانگین در کشور بیش از 55 درصد تحت پوشش داشته‌ایم. اطلاع دارید که در پیش‌دبستانی ما هیچ تکلیفی نداریم و ما این کار را کرده‌ایم. به‌خصوص در مناطق دوزبانه و مناطق محروم در سال 95 در لایحه بودجه 50‌میلیارد تومان برای توسعه پیش‌دبستانی با جهت‌گیری برای این مناطق پیش‌بینی کردیم. در دوره ابتدایی درصد مناطق تحت پوشش نزدیک به 99 درصد است و نزدیک به 94 درصد تحت پوشش متوسطه اول و 82 درصد متوسطه دوم است. توسعه مدارس شبانه‌روزی و روستامرکزی هم مورد توجه بوده و خواهد بود. درحال‌حاضر بیش از 400‌هزار دانش‌آموز در شبانه‌روزی‌ها مشغول به تحصیل‌اند. این شبانه‌روزی‌ها در متوسطه یک و دو مشغول به تحصیل‌اند و تعدادی در مناطقی است که تعداد دانش‌آموز بسیار کم است و ما یا از طریق روستامرکزی یا از طریق شبانه‌روزی‌ها این توسعه را انجام می‌دهیم. توسعه آموزش دختران هم دستاورد خوبی در راستای عدالت آموزشی است و به نظر می‌رسد در راستای اقدامات قبلی باید با دقت و سرعت بیشتری در توسعه مدارس روستایی عشایری شبانه‌روزی و روستامرکزی اقدام کنیم تا بتوانیم ادعا کنیم در راستای اقتصاد مقاومتی درحال حرکت هستیم.
ارزیابی شما از نقاط قوت و ضعف دستگاه‌های ذی‌ربط در یک‌سال سپری‌شده از فرمان رهبری درباره تضمین حق دسترسی کودکان مهاجر به آموزش‌وپرورش چیست؟
در سال تحصیلی که روزهای آخر آن را می‌گذرانیم نزدیک 400‌هزار کودک اتباع بیگانه از جمله افغانستانی، عراقی و... در مدارس ما تحصیل می‌کنند و به دنبال دستور صریح مقام معظم رهبری، ما تعداد دانش‌آموزان افغانستانی را که ثبت‌نام کردیم حدود 47‌هزار بیش از سال قبل بوده و این نشان می‌دهد این فرمان در ثبت‌نام بیشتر دانش‌آموزان افغانستانی مؤثر بوده است. البته سایر نهاد‌ها و دستگاه‌های دیگر هم با این موضوع مرتبط هستند؛ مانند وزارت بهداشت و درمان و سایر نهادهایی که به نحوی مؤثر هستند. بعضی از این عزیزان نه شناسنامه دارند و نه کارت هویتی و اگر بخواهیم از دانش‌آموزی ثبت‌نام کنیم، باید بتوانیم برای وی کارنامه صادر کنیم. ولی با این حال ما همکاری داشتیم تا دانش‌آموزی از تحصیل محروم نماند ولی به موازات آن باید پیگیری کند تا یک کارت شناسایی و هویتی داشته باشد تا قابل شناسایی و ثبت در سیستم آموزشی باشد. اقدامات بسیار خوبی در آموزش اتباع بیگانه صورت گرفته و این را فقط من ادعا نمی‌کنم بلکه سازمان‌های بین‌المللی و کمیساری بین‌المللی به وزارتخانه آمده‌اند و به دفعات تشکر کرده‌اند و در آموزش اتباع بیگانه به نظر می‌رسد که رتبه ممتازی داشته باشیم.
برای اینکه نگاه جامعه در بحث آموزش‌وپرورش ارتقا پیدا کند، نکته‌ای که مطرح می‌شود بند 1-19 سیاست‌های تحولات بنیادین آموزش‌وپرورش است که به بحث نظم هرچه بیشتر تولید و انتشار آمار در حوزه‌های مختلف اشاره دارد. بزرگواران در زیر‌مجموعه‌های آماری وزارت آموزش‌وپرورش اقدامات ارزشمندی انجام می‌دهند، اما این نگاه در افکار عمومی وجود دارد که ظاهرا آمارها چندان در اختیار افکار عمومی قرار نمی‌گیرد. ظاهرا اینکه نهادی بیاید و چند شاخص مشخصی را به‌طور منظم هرسال یک‌بار اعلام کند و همان محل استناد باشد، گویی در وزارت آموزش‌وپرورش شکل نگرفته است یا ظاهرا افکار عمومی چنین حسی دارد.
حال شما بررسی کنید، ببینید در سایر آمارهای کشور چه وضعیتی وجود دارد. آموزش‌وپرورش دستگاهی است که ارتباط با سازمان ثبت احوال دارد و اطاعات ما اسمی است؛ یعنی به نام دانش‌آموز اطلاعات داریم. به نظر می‌رسد اطلاعاتی که در اختیار آموزش‌وپرورش است بیشتر قابل استناد باشد. ما آمادگی داریم هرکسی که آمارهای دیگری دارد ارائه کند و با بحث‌های کارشناسی به آمار مشخص‌تری برسیم ولی هم سازمان نهضت سوادآموزی ما و هم مرکز برنامه‌ریزی و نیروی انسانی و فناوری اطلاعاتی با ارتباطاتی که با سازمان ثبت احوال کشور دارند، آمار رسمی دارند و با توجه به موالیدی که هر سال هست کار را پیش می‌بریم. ما آمادگی خود را اعلام می‌کنیم هر نهادی که ادعا می‌کند آمارش دقیق است بیاید و کار کارشناسی انجام دهد تا به آمار دقیقی برسیم. به نظر من آمار آموزش‌وپرورش به دلیل قدمتی که بیش از 80 سال از بخش آمار آن می‌گذرد، آمار قابل اتکا‌تری است.
در شرایط کنونی جدای از اینکه در آمار اختلاف‌نظر وجود دارد ولی در کشور «مرکز آمار» محور است و آمار رسمی این مرکز محل توافق است. اکنون آنچه مرکز آمار به‌صورت رسمی در حوزه آموزش‌وپرورش اعلام می‌کند فقط تعداد دانش‌آموز و تعداد مدرسه است و آمار دیگری به‌طور رسمی اعلام نمی‌شود. من در کیفیت آمار بحثی ندارم و شخصا فکر می‌کنم آمار وزارت آموزش‌وپرورش بیشتر قابل استناد است حتی نسبت به آنچه دفاتر سازمان مدیریت دارد، اما با توجه به اینکه مرکز آمار فقط تعداد مدرسه و دانش‌آموز را اعلام می‌کند ولی سایر آمار مثلا اینکه تفکیک جنسیتی تقریبا به صفر رسیده است و به هر دلیلی توسط سازمان آمار اعلام نمی‌شود یا چیزی از جنس گفت‌وگو بین دو سازمان نیست. به گمان من وزارت آموزش‌وپرورش آمارهای عظیمی دارد، ولی نرفته است در چند شاخص با مرکز آمار به توافق برسد.
این پیشنهادی قابل مطالعه است، اما به‌هرحال مرکز آمار ایران در لایه‌های فوقانی می‌تواند آمار تولید کند و لایه‌های کارشناسی و شاخص‌های ریز هر دستگاه به‌طور طبیعی برعهده آن دستگاه‌هاست. در شاخص‌های کلان و لایه‌های فوقانی فکر نکنم اختلافی بین آمارهای ما و مرکز آمار وجود داشته باشد ولی پیشنهاد شما ناظر بر این است که مرکز آمار وارد شاخص‌های ریز و تخصصی آموزش‌وپرورش هم بشود.
مرکز آمار ایران معمولا مستقیما آمارگیری نمی‌کند. برای مثال وزارت کشاورزی از 40 یا 50 شاخصی که به مرکز آمار می‌دهد همه را خود محاسبه می‌کند، ولی با مرکز آمار گفت‌وگو و روش‌هایشان را بازبینی کرده و اعداد و ارقام را با هم چک می‌کنند. اکنون مرکز آمار فقط تعداد دانش‌آموز و تعداد مدرسه را منتشر می‌کند و وقتی شما کارهای ارزشمندی چون پوشش کودکان مهاجر را دارید یا تعدادی مدرسه فقط برای یک دانش‌آموز دارید در تعامل با مرکز آمار می‌توان اینها را در مرکز آمار وارد کنید.
پیشنهادی است که بررسی خواهیم کرد.
سال 1393 مجلس نهم مصوبه‌ای تحت این عنوان داشت که نهادهای تجاری و اداری زیرمجموعه آستان قدس و ستاد اجرایی فرمان امام (ره) و نیروهای مسلح باید مالیات کامل پرداخت کنند و این مالیات منحصرا صرف عدالت و توسعه آموزشی شود و در تبصره‌ای نوشتند که تعیین آیین‌نامه کلا برعهده آموزش‌وپرورش است ولی باید به تصویب هیأت وزیران هم برسد. در دور اول کنفرانس توسعه و عدالت آموزشی هم به این مسئله بسیار پرداخته شد. این افراد سال 94 مشمول مالیات شدند و سال 95 باید مالیات بدهند، ولی هنوز این مصوبه مبهم است؟
در کمیسیون اقتصادی دولت آیین نامه‌ای برای این قانون تهیه شد و در صحن هیأت وزیران حدود یک ماه پیش مطرح شد. این آیین‌نامه دوبند بیشتر نداشت و ما پیشنهاد دادیم یک بند سومی اضافه شود مبنی بر اینکه بالاخره چه کسی باید برود این پول را دریافت کند؛ زیرا وزارت آموزش‌وپرورش که سازوکار دریافت مالیات از این دستگاه‌ها را ندارد. بنابراین دوباره این به کمیسیون اقتصاد برگشت تا بندی به آن اضافه کنیم. ما پیشنهادمان این است که وزارت امور اقتصادودارایی باید این مسئولیت راعهده‌دار باشد و اخذ این وجوه را آنها برعهده بگیرند و هزینه‌های آن را ما عهده‌دار باشیم که در قانون آمده است برای عدالت آموزشی و رسیدگی به مناطق محروم است. بنابراین پیگیر هستیم تا این بند را در کمیسیون اقتصادی دولت اضافه کنیم و دوباره به صحن علنی دولت برای تصویب بازگردانیم.
این دوبندی که اکنون هست، چیست؟
این دو بند بیشتر بحث‌های هزینه‌ای است اما بند درآمدی هم باید داشته باشد که چه کسی مسئول اخذ این منابع است.
تصمیم درباره مصادیق این هزینه‌کرد را به خود وزارتخانه واگذار کرده‌اند؟
نه، مشخص شده است در چه زمینه‌هایی خرج شود.
در چه حوزه‌هایی قرار است، خرج شود؟
به‌طورکلی بندهایی که برای هزینه مشخص شده پیشنهاد وزارتخانه بوده است؛ مانند شبانه‌روزی‌ها، مناطق محروم، روستاها و در جاهای لازم و خوبی هزینه خواهد شد، اما این یک بند دیگر هم باید اضافه شود تا این درآمد استحصال شود.
بعد از برجام وارد فصل نویی در تعاملات منطقه‌ای شده‌ایم. 6 ماه پیش در زمانی که برجام نهایی نشده بود، شما فرمودید وزارت آموزش‌وپرورش در بهبود دیپلماسی‌ها مخصوصا در بعد فرهنگی و اشتراک تجربیات آموزش‌وپرورش ظرفیت‌های خوبی دارد. اکنون که برجام اجرا شده است آیا آموزش‌وپرورش برای تقویت چندبعدی ارتباطات دیپلماتیک ما که ابعاد سیاسی و اجتماعی و اقتصادی دارد، می‌تواند در بُعد فرهنگی هم پررنگ ظاهر شود؟
سیاست جدی ما هم این است که با اشتراک‌گذاشتن تجربیات خود و استفاده از تجربیات دیگران با حفظ اصول خود در بعد فرهنگی نقش پررنگی داشته باشیم، البته با اولویت همسایه‌هایمان، اما تحقق این سیاست نیاز به زمان دارد. برای مثال چندماه پیش هیأتی از وزارت آموزش افغانستان آمده بودند و ما دقیقا زمینه‌های همکاری‌مان را برای ایشان تشریح کردیم. قبل از این من در یک سمینار بین‌المللی با وزیر آموزش افغانستان دیدار داشتم و از ایشان خواستم هیأتی بفرستد تا ببینیم در چه زمینه‌هایی نیاز دارند همکاری‌هایی داشته باشیم. این هیأت آمد و دیدارهایی با ایشان داشتیم. بازدیدهایی از بخش‌های مختلف آموزش‌وپرورش داشتند و اکنون کار در حال انجام است تا بتوانیم در تربیت کارشناس برای آن کشور کمک کنیم و همچنین در تربیت معلم، از طریق دانشگاه فرهنگیان، در تأمین تجهیزات آموزشی، از طریق صنایع آموزشی و در تأمین کارشناس برای تألیف کتاب‌های درسی، از طریق سازمان پژوهش اقدامات لازم را انجام داده‌ایم. شبیه همین کار با کشور عراق در حال رایزنی و برنامه‌ریزی است. دو هفته پیش که در کشور روسیه بودم آنجا با مسئولان آموزش این کشور و آقای پوتین مطرح شد که تجربیاتی را که داریم با هم به اشتراک بگذاریم و در داخل کشور هم با مسئولان یونسکو و یونیسف دیدارهایی داشتیم و هر دو اعلام کردند که جمهوری اسلامی تجربیات ارزشمندی دارد که بتواند در اختیار سایر کشورها بگذارد و پیشنهادات خود را مطرح کنیم.
درنهایت باید بگویم اگر توفیقاتی داشته‌ایم حاصل همکاری عزیزانی است که در خط مقدم 105‌هزار مدرسه در بیش از 500‌هزار کلاس درس زحمت می‌کشند. به همه همکارانم خداقوت گفته و از صبوری، تلاش و خلوص‌شان تشکر می‌کنم.

بالاخره چه کسی باید برود این پول را دریافت کند؟ این سؤالی است که علی‌اصغر فانی، وزیر آموزش‌وپرورش در گفت‌وگو با «شرق» طرح می‌کند. این روزها هر کجا صحبت از یافتن جایگزین برای منابع نفتی است بحث اخذ مالیات‌ها گرم می‌شود و آموزش‌وپرورش هم از این امر مستثنی نیست. یک‌سالی است که از مصوبه مجلس مبنی بر پرداخت مالیات از سوی شرکت‌های تجاری زیرمجموعه آستان قدس رضوی و ستاد اجرایی امام(ره) و نیروهای مسلح می‌گذرد. در حالی‌که این منابع مالیاتی درصورت دریافت صرفا باید برای توسعه عدالت آموزشی خرج شود وزیر آموزش‌وپرورش از برنامه‌های این وزارتخانه برای این منبع درآمدی خود سخن می‌گوید. وزیر حرف‌های شنیدنی بسیاری داشت. او معتقد است آمار وزارت آموزش‌وپرورش به‌خاطر قدمت 80ساله‌اش قابل‌اتکاترین آمار است اما چرا تمام این آمارها توسط مرکز آمار ایران منتشر نمی‌شود؟ مشروح کامل این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید:

آقای وزیر، امسال سال «اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل» نام‌گذاری شده و در بندهای 1، 3 و 5 سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی در بهمن 92 به بحث بهبود اقتصاد مقاومتی در کشور اشاره شده است. مهارت‌های تک‌تک افراد جامعه، آن‌قدر پرورش یابد که تک‌تک افراد بتوانند نقش مؤثرتری در اقتصاد جامعه داشته باشند و گروه‌های کمتربرخوردار جامعه مورد توجه بیشتری قرار بگیرند. به نظر می‌رسد وزارت آموزش‌وپرورش در این حوزه نقش تأثیرگذاری خواهد داشت؛ زیرا در آموزه‌های فرهنگی و دینی ما هم مشخص شده است که آنچه افراد آموزش می‌بینند مثل نقشی است که روی سنگ حکاکی شده و پایدار می‌ماند. توضیحی دهید در وظیفه‌ای که آموزش‌وپرورش خود را مقید می‌داند امسال برای اینکه مهارت‌های لازم را کودکان این سرزمین پیدا کنند، چه اولویت‌هایی وزارتخانه دارد؟
اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل در آموزش‌وپرورش دیده شده است و باید به آن بیشتر پرداخت که یک مورد را شما فرمودید و در موارد دیگر بخش فنی و حرفه‌ای است که در طول برنامه ششم هدف‌گذاری شده است. درحال حاضر حدود 38 درصد دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم در آموزش‌های فنی و حرفه‌ای و کارودانش مشغول به تحصیل هستند و ما هدف‌گذاری کردیم در برنامه ششم توسعه تا سال 1399 که سال آخر برنامه ششم توسعه است، این نسبت به بیش از 46 درصد برسد، یعنی تقریبا قریب به نیمی از دانش‌آموزان متوسطه در شاخه فنی و حرفه‌ای و کارودانش تحصیل می‌کنند و گام بسیار بلندی است. در عین حال که از امسال یعنی مهر95، متوسطه سه سال می‌شود؛ به این معنا که آموزش‌های متوسطه و فنی‌وحرفه‌ای که در نظام‌های قبلی دوسال بود و بچه‌ها تازه بعد از اول دبیرستان وارد شاخه می‌شدند، اکنون بعد از کلاس نهم وارد شاخه و رشته می‌شوند و سه سال درس می‌خوانند و طبعا آنها در میزان یادگیری‌شان و مهارت‌هایی که کسب می‌کنند نسبت به قبل وضعیت بهتری خواهند داشت. از سوی دیگر ما اجرای سند تحول را مبنای برنامه ششم توسعه قرار دادیم و یکی از بندهای سند تحول این است که هر دانش‌آموز اعم از اینکه فنی‌وحرفه‌ای باشد یا خیر به‌خصوص اگر در شاخه نظری درس می‌خواند باید مهارتی بیاموزد. البته رسیدن به این هدف همکاری سایر نهادها را می‌طلبد. اگر ما بتوانیم از طریق دولت مصوبه‌ای را اخذ کنیم که دستگاه‌های دیگر مکلف باشند با آموزش‌وپرورش همکاری کنند به‌منظور اینکه دانش‌آموزان مهارتی را در کنار درسی که می‌خوانند، بیاموزند این هم کار عمده‌ای است که به نظر می‌رسد ذیل شعار اقتصاد مقاومتی، اقتصاد و عمل قرار می‌گیرد. ما در سند تحول در ساحت‌های تربیتی شش ساحت را پیش‌بینی کرده‌ایم و یکی از آن شش ساحت تربیت حرفه‌ای اقتصادی است. درواقع دانش‌آموزان در کنار سایر ساحت‌های تربیتی مانند تربیت علمی، تربیت اجتماعی، تربیت هنری و تربیت‌بدنی به ساحت ششمی به تربیت حرفه‌ای و اقتصادی مبرز خواهند شد. به یک تعبیر دیگرآموزش‌وپرورش غیر از وظیفه‌ای که سایر دستگاه‌ها دارند یک وظیفه فرهنگ‌سازی هم دارد و بچه‌ها در همان سنین دانش‌آموزی با کسب‌وکار آشنا شده و کارآفرین شده و منشأ درآمد برای خود و خانواده و جامعه باشند. به نظر می‌رسد این امر در حوزه کاری ما قرار می‌گیرد، در یک حوزه دیگر بحث مدیریت این دستگاه عظیم است. اداره‌کردن آموزش‌وپرورش با توجه به این شعار سال، در افزایش بهره‌وری از آموزش‌وپرورش تعریف می‌شود. اقدامات خوبی را در سال‌های اخیر داشته‌ایم و هنوز جا دارد در افزایش بهره‌وری و استفاده بهینه از منابع با جلب مشارکت‌های دیگران در حوزه آموزش‌وپرورش بتوان اقداماتی در حوزه اقتصاد مقاومتی داشت.
در مقدمه سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی پنج ویژگی آمده است. اقتصاد درون‌گرا، اقتصاد برون‌گرا، دانش‌بنیان و مردمی و عدالت‌محور. در حوزه عدالت آموزشی که از بدو حضور جناب‌عالی توجه ویژه‌ای به ابعاد مختلف آن در وسع وزارتخانه وجود داشته در این حوزه امسال چه برنامه‌هایی در دستور کار است؟
همان‌طور که اشاره کردید در همین دوسال‌ونیم اخیر که مسئولیت وزارتخانه را برعهده داشته‌ام پنج سیاست اعلام شد که این پنج سیاست ذیل یک استراتژی اصلی قرار می‌گیرد و آن ارتقای کیفیت آموزشی است. یکی از وجوه کیفیت آموزشی، عدالت آموزشی است هم به‌لحاظ کمی و هم به‌لحاظ کیفی. در این دو سال اخیر گام‌های مهمی در جهت عدالت آموزشی برداشته شد؛ بحث انسداد مبادی بی‌سوادی، تشکیل مدارس حتی با یک دانش‌آموز؛ در سال گذشته 110 مدرسه داشته‌ایم فقط با یک دانش‌آموز و چهار هزارو 800 مدرسه داشته‌ایم با کمتر از پنج دانش‌آموز. در واقع این نشان می‌دهد عدالت آموزشی در این مجموعه صرفا شعار نیست و ما راضی نیستیم حتی یک کودک لازم‌التعلیم بدون کلاس بماند. این تجربه را ما در سیستان‌وبلوچستان هم داریم که در دوسال اخیر 72‌هزار کودک بازمانده از تحصیل را شناسایی کردیم و با مراجعه به منزل این دانش‌آموزان، او را به کلاس درس آوردیم. بحث درصد تحت پوشش ابتدایی و پیش‌دبستانی و متوسطه اول و متوسطه دوم نشان می‌دهد که ما در این جهت گام برداشته‌ایم و در پیش‌دبستانی میانگین در کشور بیش از 55 درصد تحت پوشش داشته‌ایم. اطلاع دارید که در پیش‌دبستانی ما هیچ تکلیفی نداریم و ما این کار را کرده‌ایم. به‌خصوص در مناطق دوزبانه و مناطق محروم در سال 95 در لایحه بودجه 50‌میلیارد تومان برای توسعه پیش‌دبستانی با جهت‌گیری برای این مناطق پیش‌بینی کردیم. در دوره ابتدایی درصد مناطق تحت پوشش نزدیک به 99 درصد است و نزدیک به 94 درصد تحت پوشش متوسطه اول و 82 درصد متوسطه دوم است. توسعه مدارس شبانه‌روزی و روستامرکزی هم مورد توجه بوده و خواهد بود. درحال‌حاضر بیش از 400‌هزار دانش‌آموز در شبانه‌روزی‌ها مشغول به تحصیل‌اند. این شبانه‌روزی‌ها در متوسطه یک و دو مشغول به تحصیل‌اند و تعدادی در مناطقی است که تعداد دانش‌آموز بسیار کم است و ما یا از طریق روستامرکزی یا از طریق شبانه‌روزی‌ها این توسعه را انجام می‌دهیم. توسعه آموزش دختران هم دستاورد خوبی در راستای عدالت آموزشی است و به نظر می‌رسد در راستای اقدامات قبلی باید با دقت و سرعت بیشتری در توسعه مدارس روستایی عشایری شبانه‌روزی و روستامرکزی اقدام کنیم تا بتوانیم ادعا کنیم در راستای اقتصاد مقاومتی درحال حرکت هستیم.
ارزیابی شما از نقاط قوت و ضعف دستگاه‌های ذی‌ربط در یک‌سال سپری‌شده از فرمان رهبری درباره تضمین حق دسترسی کودکان مهاجر به آموزش‌وپرورش چیست؟
در سال تحصیلی که روزهای آخر آن را می‌گذرانیم نزدیک 400‌هزار کودک اتباع بیگانه از جمله افغانستانی، عراقی و... در مدارس ما تحصیل می‌کنند و به دنبال دستور صریح مقام معظم رهبری، ما تعداد دانش‌آموزان افغانستانی را که ثبت‌نام کردیم حدود 47‌هزار بیش از سال قبل بوده و این نشان می‌دهد این فرمان در ثبت‌نام بیشتر دانش‌آموزان افغانستانی مؤثر بوده است. البته سایر نهاد‌ها و دستگاه‌های دیگر هم با این موضوع مرتبط هستند؛ مانند وزارت بهداشت و درمان و سایر نهادهایی که به نحوی مؤثر هستند. بعضی از این عزیزان نه شناسنامه دارند و نه کارت هویتی و اگر بخواهیم از دانش‌آموزی ثبت‌نام کنیم، باید بتوانیم برای وی کارنامه صادر کنیم. ولی با این حال ما همکاری داشتیم تا دانش‌آموزی از تحصیل محروم نماند ولی به موازات آن باید پیگیری کند تا یک کارت شناسایی و هویتی داشته باشد تا قابل شناسایی و ثبت در سیستم آموزشی باشد. اقدامات بسیار خوبی در آموزش اتباع بیگانه صورت گرفته و این را فقط من ادعا نمی‌کنم بلکه سازمان‌های بین‌المللی و کمیساری بین‌المللی به وزارتخانه آمده‌اند و به دفعات تشکر کرده‌اند و در آموزش اتباع بیگانه به نظر می‌رسد که رتبه ممتازی داشته باشیم.
برای اینکه نگاه جامعه در بحث آموزش‌وپرورش ارتقا پیدا کند، نکته‌ای که مطرح می‌شود بند 1-19 سیاست‌های تحولات بنیادین آموزش‌وپرورش است که به بحث نظم هرچه بیشتر تولید و انتشار آمار در حوزه‌های مختلف اشاره دارد. بزرگواران در زیر‌مجموعه‌های آماری وزارت آموزش‌وپرورش اقدامات ارزشمندی انجام می‌دهند، اما این نگاه در افکار عمومی وجود دارد که ظاهرا آمارها چندان در اختیار افکار عمومی قرار نمی‌گیرد. ظاهرا اینکه نهادی بیاید و چند شاخص مشخصی را به‌طور منظم هرسال یک‌بار اعلام کند و همان محل استناد باشد، گویی در وزارت آموزش‌وپرورش شکل نگرفته است یا ظاهرا افکار عمومی چنین حسی دارد.
حال شما بررسی کنید، ببینید در سایر آمارهای کشور چه وضعیتی وجود دارد. آموزش‌وپرورش دستگاهی است که ارتباط با سازمان ثبت احوال دارد و اطاعات ما اسمی است؛ یعنی به نام دانش‌آموز اطلاعات داریم. به نظر می‌رسد اطلاعاتی که در اختیار آموزش‌وپرورش است بیشتر قابل استناد باشد. ما آمادگی داریم هرکسی که آمارهای دیگری دارد ارائه کند و با بحث‌های کارشناسی به آمار مشخص‌تری برسیم ولی هم سازمان نهضت سوادآموزی ما و هم مرکز برنامه‌ریزی و نیروی انسانی و فناوری اطلاعاتی با ارتباطاتی که با سازمان ثبت احوال کشور دارند، آمار رسمی دارند و با توجه به موالیدی که هر سال هست کار را پیش می‌بریم. ما آمادگی خود را اعلام می‌کنیم هر نهادی که ادعا می‌کند آمارش دقیق است بیاید و کار کارشناسی انجام دهد تا به آمار دقیقی برسیم. به نظر من آمار آموزش‌وپرورش به دلیل قدمتی که بیش از 80 سال از بخش آمار آن می‌گذرد، آمار قابل اتکا‌تری است.
در شرایط کنونی جدای از اینکه در آمار اختلاف‌نظر وجود دارد ولی در کشور «مرکز آمار» محور است و آمار رسمی این مرکز محل توافق است. اکنون آنچه مرکز آمار به‌صورت رسمی در حوزه آموزش‌وپرورش اعلام می‌کند فقط تعداد دانش‌آموز و تعداد مدرسه است و آمار دیگری به‌طور رسمی اعلام نمی‌شود. من در کیفیت آمار بحثی ندارم و شخصا فکر می‌کنم آمار وزارت آموزش‌وپرورش بیشتر قابل استناد است حتی نسبت به آنچه دفاتر سازمان مدیریت دارد، اما با توجه به اینکه مرکز آمار فقط تعداد مدرسه و دانش‌آموز را اعلام می‌کند ولی سایر آمار مثلا اینکه تفکیک جنسیتی تقریبا به صفر رسیده است و به هر دلیلی توسط سازمان آمار اعلام نمی‌شود یا چیزی از جنس گفت‌وگو بین دو سازمان نیست. به گمان من وزارت آموزش‌وپرورش آمارهای عظیمی دارد، ولی نرفته است در چند شاخص با مرکز آمار به توافق برسد.
این پیشنهادی قابل مطالعه است، اما به‌هرحال مرکز آمار ایران در لایه‌های فوقانی می‌تواند آمار تولید کند و لایه‌های کارشناسی و شاخص‌های ریز هر دستگاه به‌طور طبیعی برعهده آن دستگاه‌هاست. در شاخص‌های کلان و لایه‌های فوقانی فکر نکنم اختلافی بین آمارهای ما و مرکز آمار وجود داشته باشد ولی پیشنهاد شما ناظر بر این است که مرکز آمار وارد شاخص‌های ریز و تخصصی آموزش‌وپرورش هم بشود.
مرکز آمار ایران معمولا مستقیما آمارگیری نمی‌کند. برای مثال وزارت کشاورزی از 40 یا 50 شاخصی که به مرکز آمار می‌دهد همه را خود محاسبه می‌کند، ولی با مرکز آمار گفت‌وگو و روش‌هایشان را بازبینی کرده و اعداد و ارقام را با هم چک می‌کنند. اکنون مرکز آمار فقط تعداد دانش‌آموز و تعداد مدرسه را منتشر می‌کند و وقتی شما کارهای ارزشمندی چون پوشش کودکان مهاجر را دارید یا تعدادی مدرسه فقط برای یک دانش‌آموز دارید در تعامل با مرکز آمار می‌توان اینها را در مرکز آمار وارد کنید.
پیشنهادی است که بررسی خواهیم کرد.
سال 1393 مجلس نهم مصوبه‌ای تحت این عنوان داشت که نهادهای تجاری و اداری زیرمجموعه آستان قدس و ستاد اجرایی فرمان امام (ره) و نیروهای مسلح باید مالیات کامل پرداخت کنند و این مالیات منحصرا صرف عدالت و توسعه آموزشی شود و در تبصره‌ای نوشتند که تعیین آیین‌نامه کلا برعهده آموزش‌وپرورش است ولی باید به تصویب هیأت وزیران هم برسد. در دور اول کنفرانس توسعه و عدالت آموزشی هم به این مسئله بسیار پرداخته شد. این افراد سال 94 مشمول مالیات شدند و سال 95 باید مالیات بدهند، ولی هنوز این مصوبه مبهم است؟
در کمیسیون اقتصادی دولت آیین نامه‌ای برای این قانون تهیه شد و در صحن هیأت وزیران حدود یک ماه پیش مطرح شد. این آیین‌نامه دوبند بیشتر نداشت و ما پیشنهاد دادیم یک بند سومی اضافه شود مبنی بر اینکه بالاخره چه کسی باید برود این پول را دریافت کند؛ زیرا وزارت آموزش‌وپرورش که سازوکار دریافت مالیات از این دستگاه‌ها را ندارد. بنابراین دوباره این به کمیسیون اقتصاد برگشت تا بندی به آن اضافه کنیم. ما پیشنهادمان این است که وزارت امور اقتصادودارایی باید این مسئولیت راعهده‌دار باشد و اخذ این وجوه را آنها برعهده بگیرند و هزینه‌های آن را ما عهده‌دار باشیم که در قانون آمده است برای عدالت آموزشی و رسیدگی به مناطق محروم است. بنابراین پیگیر هستیم تا این بند را در کمیسیون اقتصادی دولت اضافه کنیم و دوباره به صحن علنی دولت برای تصویب بازگردانیم.
این دوبندی که اکنون هست، چیست؟
این دو بند بیشتر بحث‌های هزینه‌ای است اما بند درآمدی هم باید داشته باشد که چه کسی مسئول اخذ این منابع است.
تصمیم درباره مصادیق این هزینه‌کرد را به خود وزارتخانه واگذار کرده‌اند؟
نه، مشخص شده است در چه زمینه‌هایی خرج شود.
در چه حوزه‌هایی قرار است، خرج شود؟
به‌طورکلی بندهایی که برای هزینه مشخص شده پیشنهاد وزارتخانه بوده است؛ مانند شبانه‌روزی‌ها، مناطق محروم، روستاها و در جاهای لازم و خوبی هزینه خواهد شد، اما این یک بند دیگر هم باید اضافه شود تا این درآمد استحصال شود.
بعد از برجام وارد فصل نویی در تعاملات منطقه‌ای شده‌ایم. 6 ماه پیش در زمانی که برجام نهایی نشده بود، شما فرمودید وزارت آموزش‌وپرورش در بهبود دیپلماسی‌ها مخصوصا در بعد فرهنگی و اشتراک تجربیات آموزش‌وپرورش ظرفیت‌های خوبی دارد. اکنون که برجام اجرا شده است آیا آموزش‌وپرورش برای تقویت چندبعدی ارتباطات دیپلماتیک ما که ابعاد سیاسی و اجتماعی و اقتصادی دارد، می‌تواند در بُعد فرهنگی هم پررنگ ظاهر شود؟
سیاست جدی ما هم این است که با اشتراک‌گذاشتن تجربیات خود و استفاده از تجربیات دیگران با حفظ اصول خود در بعد فرهنگی نقش پررنگی داشته باشیم، البته با اولویت همسایه‌هایمان، اما تحقق این سیاست نیاز به زمان دارد. برای مثال چندماه پیش هیأتی از وزارت آموزش افغانستان آمده بودند و ما دقیقا زمینه‌های همکاری‌مان را برای ایشان تشریح کردیم. قبل از این من در یک سمینار بین‌المللی با وزیر آموزش افغانستان دیدار داشتم و از ایشان خواستم هیأتی بفرستد تا ببینیم در چه زمینه‌هایی نیاز دارند همکاری‌هایی داشته باشیم. این هیأت آمد و دیدارهایی با ایشان داشتیم. بازدیدهایی از بخش‌های مختلف آموزش‌وپرورش داشتند و اکنون کار در حال انجام است تا بتوانیم در تربیت کارشناس برای آن کشور کمک کنیم و همچنین در تربیت معلم، از طریق دانشگاه فرهنگیان، در تأمین تجهیزات آموزشی، از طریق صنایع آموزشی و در تأمین کارشناس برای تألیف کتاب‌های درسی، از طریق سازمان پژوهش اقدامات لازم را انجام داده‌ایم. شبیه همین کار با کشور عراق در حال رایزنی و برنامه‌ریزی است. دو هفته پیش که در کشور روسیه بودم آنجا با مسئولان آموزش این کشور و آقای پوتین مطرح شد که تجربیاتی را که داریم با هم به اشتراک بگذاریم و در داخل کشور هم با مسئولان یونسکو و یونیسف دیدارهایی داشتیم و هر دو اعلام کردند که جمهوری اسلامی تجربیات ارزشمندی دارد که بتواند در اختیار سایر کشورها بگذارد و پیشنهادات خود را مطرح کنیم.
درنهایت باید بگویم اگر توفیقاتی داشته‌ایم حاصل همکاری عزیزانی است که در خط مقدم 105‌هزار مدرسه در بیش از 500‌هزار کلاس درس زحمت می‌کشند. به همه همکارانم خداقوت گفته و از صبوری، تلاش و خلوص‌شان تشکر می‌کنم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.