|

ضرورت حضور مدافعان اصلاح طلبی در انتخابات

دکتر بابک شمشیری.دانشیار فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه شیراز

بحث رد صلاحیت‌ها بخشی هرچند اندك از نیروهای مدافع اصلاح طلبی را به نوعی با دلسردی برای حضور در انتخابات مواجه ساخته است. این نوشتار قصه دارد تا با ارائه ادله و شواهدی نشان دهد که نه تنها باید بر این شک و تردید فائق آمد بلکه بایستی با درایت، تدبیر و امید در پای صندوق های رأی حضور یافت. اهمّ این دلایل عبارتند از:
1-در درجة نخست بایستی توجه داشته باشیم که معنای اصلاح طلبی برآورده شدن فوری، بلاواسطه و حداکثری مطالبات نیست. اصولاً فضای اصلاح طلبی و اصلاحات به طور ضمنی دال بر حرکتی تدریجی، گام به گام و همراه با طمأنینه است. حرکتی که هر چند در کل، سیری صعودی و مثبت دارد؛ لیکن قطعاً با موانع و مشکلاتی نیز مواجه شده و در نتیجه فراز و فرودهایی هم خواهد داشت.
2-دوم آنکه اصلاح طلبی، کنشی عقلانی است و نه احساسی. آنچه که اصلاحات و اصلاح طلبی را به نتیجه می رساند درک عمیق میدان سیاست و قواعد بازی سیاسی است. ایمان به اینکه سیاست علمی است مبتنی بر عقلانیت و قواعد عقلانی؛ نه عرصة احساسات و هیجانهای تکانشی. از این رو عقلانیت ایجاب می کند که در هر شرایط، عقلانی ترین و مدبرانه ترین تصمیم گرفته شود. هر چند این تصمیم لزوماً صحیح ترین و بی نقص ترین تصمیم نباشد. برای مثال جوانی را در نظر بگیرید که آرمان خود را ادامه تحصیل در بهترین دانشگاه کشور می داند، اما به دلایل مختلف در آن دانشگاه پذیرش نمی شود و از طرفی شرایط وی نیز به گونه ای است که نمی تواند فرصت خود را از دست بدهد و منتظر کنکور سال آینده بماند. اکنون چه تصمیمی باید بگیرد؟ تصمیم احساسی او را به نرفتن به دیگر دانشگاهها ترغیب می کند، اما تصمیم عقلانی مبتنی بر پذیرش واقعیت و شرایط موجود و بهترین گزینه این است که بهترین دانشگاهی که برایش امکان پذیر می باشد را انتخاب نماید. تجربة نگارنده به عنوان معلم دانشگاه نشان می دهد، دانشجویانی که برای ادامه تحصیل خود تصمیم عقلانی گرفته و به اصطلاح در انتخاب محل تحصیل خود تدبیر به خرج می دهند، در دراز مدت موفق تر هستند. اینجاست که باید معنای همراهی با عقل و تدبیر را در ضرب المثل معروف فارسی که می گوید: «از اين ستون به آن ستون فرج است» درک کرد.
3-با توجه به موارد فوق، اصلاح طلبان و طرفداران اصلاحات به جای پیروی از منطق صفر و یک باید تغییر موضع داده و منطق جدیدی مثل منطق فازی را مبنای نظری، تصمیم گیری و اقدامات خود قرار دهند. به عبارت دیگر، اصلاح طلبی با همان مبانی منطق قدیمی و سنتی صفر و یکی سرانجام روشنی نخواهد داشت و از این نظر با محافظه کاران و سنت گرایان تفاوت چندانی پیدا نخواهد کرد.
4-توجه داشته باشیم که موفقیت نهایی اصلاح طلبی، همراه کردن اقشار و گروههای مختلف مردم با جریان اصلاحات است. به عبارت دیگر خط مشی اصلاح طلبان باید جذب حداکثری، گفتگومندی و پذیرش دیگران باشد. در این صورت، اردوگاه اصلاح طلبان باید آنقدر وسعت یابد که بتواند میدان خوبی برای اصول گرایان میانه رو و خردگرا، اعتدال گرایان و حتی کاندیداهای مستقلی که می خواهند بر مدار عقلانیت و پیشرفت حرکت کنند باشد.
5-علاوه بر دلایل فوق شواهد تجربی دوره های گذشته حکایت از آن دارند که در شرایط حضور حداکثری پای صندوق های رأی، نتایج نسبی بهتری به دست آمده است و برعکس، در موقعیت هایی که بخشی از جامعه نسبت به صندوق های رأی بی تفاوت بودند، نتایج تأسف بار و همراه با پشیمانی برای اکثریت جامعه حاصل شده است. مصداق بارز آن حضور چشمگیر شهروندان در انتخابات ریاست جمهوری سال 92 بود. از شاخصه های مهم انتخابات سال 92، نگاه واقع بینانة بخش عمده ای از جامعه بود. به عبارت دیگر، بسیاری از رأی دهندگان انتظارات زیادی از کاندیدای خود، یعنی جناب آقای روحانی نداشتند. اکنون پس از گذشت نزدیک به دو سال و دستاوردهای به دست آمده توسط ایشان و اعضای محترم دولتشان نه تنها رأی دهندگان به ایشان، بلکه حتی بخشی از کسانی که در انتخابات نیز شرکت نکردند، از عملکردشان رضایت خاطر نسبی دارند. در واقع به نظر اینجانب، انتخابات سال 92 می تواند به عنوان شروع دوره جدیدی در تاریخ معاصر ایران تلقی گردد. دوره ای که رویکرد حاکم بر آن بیش از آنکه احساسی، مقطعی و آرمان گرایانه، مطلق نگر و صفر و یکی باشد؛ گرایش به تدبیر، عقلاانیت، نسبیت نگری و واقع گرایی دارد. از اینرو باید در نظر داشت که قهر کردن با انتخابات به شکل گرفتن مجلسی قوی، مثبت و امیدبخش منجر نخواهد شد؛ بلکه بر عکس، بازگشت به عقب را رقم خواهد زد. همان طور که عدم انتخاب آقای روحانی در سال 92 می توانست کشور را در وضعیت سالهای گذشته نگه دارد و یا حتی ممکن بود که وضعیت را از آن نیز وخیم تر نماید.

بحث رد صلاحیت‌ها بخشی هرچند اندك از نیروهای مدافع اصلاح طلبی را به نوعی با دلسردی برای حضور در انتخابات مواجه ساخته است. این نوشتار قصه دارد تا با ارائه ادله و شواهدی نشان دهد که نه تنها باید بر این شک و تردید فائق آمد بلکه بایستی با درایت، تدبیر و امید در پای صندوق های رأی حضور یافت. اهمّ این دلایل عبارتند از:
1-در درجة نخست بایستی توجه داشته باشیم که معنای اصلاح طلبی برآورده شدن فوری، بلاواسطه و حداکثری مطالبات نیست. اصولاً فضای اصلاح طلبی و اصلاحات به طور ضمنی دال بر حرکتی تدریجی، گام به گام و همراه با طمأنینه است. حرکتی که هر چند در کل، سیری صعودی و مثبت دارد؛ لیکن قطعاً با موانع و مشکلاتی نیز مواجه شده و در نتیجه فراز و فرودهایی هم خواهد داشت.
2-دوم آنکه اصلاح طلبی، کنشی عقلانی است و نه احساسی. آنچه که اصلاحات و اصلاح طلبی را به نتیجه می رساند درک عمیق میدان سیاست و قواعد بازی سیاسی است. ایمان به اینکه سیاست علمی است مبتنی بر عقلانیت و قواعد عقلانی؛ نه عرصة احساسات و هیجانهای تکانشی. از این رو عقلانیت ایجاب می کند که در هر شرایط، عقلانی ترین و مدبرانه ترین تصمیم گرفته شود. هر چند این تصمیم لزوماً صحیح ترین و بی نقص ترین تصمیم نباشد. برای مثال جوانی را در نظر بگیرید که آرمان خود را ادامه تحصیل در بهترین دانشگاه کشور می داند، اما به دلایل مختلف در آن دانشگاه پذیرش نمی شود و از طرفی شرایط وی نیز به گونه ای است که نمی تواند فرصت خود را از دست بدهد و منتظر کنکور سال آینده بماند. اکنون چه تصمیمی باید بگیرد؟ تصمیم احساسی او را به نرفتن به دیگر دانشگاهها ترغیب می کند، اما تصمیم عقلانی مبتنی بر پذیرش واقعیت و شرایط موجود و بهترین گزینه این است که بهترین دانشگاهی که برایش امکان پذیر می باشد را انتخاب نماید. تجربة نگارنده به عنوان معلم دانشگاه نشان می دهد، دانشجویانی که برای ادامه تحصیل خود تصمیم عقلانی گرفته و به اصطلاح در انتخاب محل تحصیل خود تدبیر به خرج می دهند، در دراز مدت موفق تر هستند. اینجاست که باید معنای همراهی با عقل و تدبیر را در ضرب المثل معروف فارسی که می گوید: «از اين ستون به آن ستون فرج است» درک کرد.
3-با توجه به موارد فوق، اصلاح طلبان و طرفداران اصلاحات به جای پیروی از منطق صفر و یک باید تغییر موضع داده و منطق جدیدی مثل منطق فازی را مبنای نظری، تصمیم گیری و اقدامات خود قرار دهند. به عبارت دیگر، اصلاح طلبی با همان مبانی منطق قدیمی و سنتی صفر و یکی سرانجام روشنی نخواهد داشت و از این نظر با محافظه کاران و سنت گرایان تفاوت چندانی پیدا نخواهد کرد.
4-توجه داشته باشیم که موفقیت نهایی اصلاح طلبی، همراه کردن اقشار و گروههای مختلف مردم با جریان اصلاحات است. به عبارت دیگر خط مشی اصلاح طلبان باید جذب حداکثری، گفتگومندی و پذیرش دیگران باشد. در این صورت، اردوگاه اصلاح طلبان باید آنقدر وسعت یابد که بتواند میدان خوبی برای اصول گرایان میانه رو و خردگرا، اعتدال گرایان و حتی کاندیداهای مستقلی که می خواهند بر مدار عقلانیت و پیشرفت حرکت کنند باشد.
5-علاوه بر دلایل فوق شواهد تجربی دوره های گذشته حکایت از آن دارند که در شرایط حضور حداکثری پای صندوق های رأی، نتایج نسبی بهتری به دست آمده است و برعکس، در موقعیت هایی که بخشی از جامعه نسبت به صندوق های رأی بی تفاوت بودند، نتایج تأسف بار و همراه با پشیمانی برای اکثریت جامعه حاصل شده است. مصداق بارز آن حضور چشمگیر شهروندان در انتخابات ریاست جمهوری سال 92 بود. از شاخصه های مهم انتخابات سال 92، نگاه واقع بینانة بخش عمده ای از جامعه بود. به عبارت دیگر، بسیاری از رأی دهندگان انتظارات زیادی از کاندیدای خود، یعنی جناب آقای روحانی نداشتند. اکنون پس از گذشت نزدیک به دو سال و دستاوردهای به دست آمده توسط ایشان و اعضای محترم دولتشان نه تنها رأی دهندگان به ایشان، بلکه حتی بخشی از کسانی که در انتخابات نیز شرکت نکردند، از عملکردشان رضایت خاطر نسبی دارند. در واقع به نظر اینجانب، انتخابات سال 92 می تواند به عنوان شروع دوره جدیدی در تاریخ معاصر ایران تلقی گردد. دوره ای که رویکرد حاکم بر آن بیش از آنکه احساسی، مقطعی و آرمان گرایانه، مطلق نگر و صفر و یکی باشد؛ گرایش به تدبیر، عقلاانیت، نسبیت نگری و واقع گرایی دارد. از اینرو باید در نظر داشت که قهر کردن با انتخابات به شکل گرفتن مجلسی قوی، مثبت و امیدبخش منجر نخواهد شد؛ بلکه بر عکس، بازگشت به عقب را رقم خواهد زد. همان طور که عدم انتخاب آقای روحانی در سال 92 می توانست کشور را در وضعیت سالهای گذشته نگه دارد و یا حتی ممکن بود که وضعیت را از آن نیز وخیم تر نماید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.