|

معاون پرورشي و امور فرهنگي در وزارت آموزش‌وپرورش:

شبکه اجتماعي دانش‌آموزي راه‌اندازی می‌شود

معاونت پرورشي و امور فرهنگي در وزارت آموزش‌وپرورش، يکي از کليدي‌ترين معاونت‌هاست که در سال‌هاي اخير تغیيرات متعددي در ساختار خود داشته است. اين معاونت‌، بار اصلي تربيت و پرورش دانش‌آموزان را در کشور برعهده دارد و در سال‌هاي اخير، تعداد زيادي از معلمان و والدين دانش‌آموزان، مطابقت‌نداشتن فعاليت‌هاي اين معاونت با نياز‌هاي امروز دانش‌آموزان را از مهم‌ترين علل ضعف اين معاونت در آموزش‌وپرورش عنوان مي‌کنند. با آغاز فعاليت دولت تدبير و اميد، حميدرضا کفاش‌، سکاندار اين معاونت شد و درحال‌حاضر، معتقد به متحول‌کردن و به‌روزکردن اين معاونت است. او در گفت‌وگو با «شرق» نويد داد در دولت تدبيرواميد، اولين شبکه اجتماعي دانش‌آموزي راه‌اندازي شود، فعاليت‌هاي پرورشي با توجه به نياز‌هاي روز دانش‌آموزان به‌روزرساني شوند و در نحوه برگزاري اردوهاي دانش‌آموزي تجديدِنظر شود.

جناب کفاش، در آموزش‌وپرورش هنوز تصور بسياري از افراد اين است که معاونان پرورشي کساني هستند که بيشتر فعاليت‌هاي‌شان به برنامه‌ريزي براي برگزاري مناسبت‌ها برمي‌گردد؛ اقداماتي مانند توزيع تراکت و نصب بنر‌هاي مناسبتي در مدارس. شما اين تصور را قبول داريد؟
در ابتدا من بايد درباره دو واژه توضیح دهم؛ يکي امور تربيتي است و دیگری تربیت. این دو واژه مفاهیم متفاوتی دارند. امور تربیتی يک تشکيلات در آموزش‌وپرورش است، یک ساختار است و این ساختار وظايفي را برعهده دارد. به‌لحاظ قانوني، هم در سطح وزارتخانه، هم در سطح استان، هم در سطح منطقه و هم در سطح مدرسه؛ تشکيلاتی به نامش هست. معاونت پژوهشی و فرهنگی در استان هم همین تشکیلات را دارد، در منطقه هم همين تشکيلات را دارد و در مدرسه مي‌شود مربي پرورشي يا معاون پرورشي، در مدارسي که جمعيت دانش‌آموزي‌شان بالاست. اين يک ساختار است که در آموزش‌وپرورش يک‌سري وظايف را برعهده دارد و اين وظايف را براي شما تشريح مي‌کنم؛ يک‌سري وظايف در حوزه قرآن، نماز و عترت است. ازجمله برنامه‌ريزي‌های انجام‌شده در حوزه آموزش قرآن به دانش‌آموزان، مسابقات قرآن براي بچه‌ها است، اعم از قرائت، حفظ و مفاهيم. در حوزه عترت، آشنايي با سيره زندگي اهل‌بيت‌ عليهم‌السلام و در حوزه نماز، برگزاري نماز جماعت، آموزش نماز و جشن تکليف ازجمله اين اقدامات است. مرجعيت و احکام اين مسائل، از بالا برنامه‌ريزي مي‌شود و به مدرسه مي‌رسد. در حوزه مناسبت‌‌ها و ايام‌الله، برگزاري مناسبت‌ها و ايام‌الله و مناسبت‌هاي ملي و مذهبي نیز در مدارس اقداماتی انجام می‌‍شود. بالاخره ما يک‌سري مناسبت‌هاي ملي داريم. جشن استقلال در همه‌جاي دنيا هست، ما دهه فجر را داريم، شروع سال تحصيلي را داريم، هفته‌هاي مختلف را داريم. در کشور ما چون کشوری اسلامي و شيعه است، شهادت‌ها و ولادت‌هاي ائمه معصومين عليه‌السلام(ع) را داريم. بالاخره بايد این مراسم در مدارس برگزار شود و متولي مي‌خواهد، صبح‌گاه مدارس را داريم، که در همه نظام‌هاي جهان مناسبت‌‌ها و مراسمی به‌این‌منظور هست. از سوي ديگر فعاليت‌هاي اردويي را داريم؛ اردوهاي داخل مدارس، بيرون مدارس، داخل شهرستان، استان و کشور. مسابقات جشنواره‌هاي مختلف فرهنگي را داريم. بچه‌ها در زمينه‌هاي مختلف استعداد و توانمندي دارند و بايد استعداد و توانمندي‌شان مطرح شود. در سطح کشور، اردوهاي سياحتي و زيارتي را داريم، مثلا ما عمره دانش‌آموزي داريم، عتبات عاليات داريم، سفر به مشهد مقدس را داريم، سفر به استان‌هاي به‌اصطلاح باستاني را داريم مثل اصفهان، شيراز. اينها را باید کسي سازماندهي کند. ما حدود دو هزار اردوگاه‌ و کانون فرهنگي در کشور داريم. دو هزار اردوگاه و کانون فرهنگي و تربيتي هم خارج از مدارس است. اينها برنامه‌ريزي اوقات فراغت بچه‌ها را برعهده دارند؛ در ايام تعطيلاتِ مدارس، بچه‌ها بايد در جاهايی آموزش ببينند و اوقات فراغت‌شان سپري شود. اين فعاليت در نظام آموزش‌وپرورش در حوزه امور تربيتي تعريف شده است و برای این منظور ساختاری از سطح وزارتخانه داريم تا مدرسه. اين يک مفهوم است که ما حالا مي‌توانيم آن را نقد و بررسي کنيم. رَوش کار بدهيم و اینکه چه کارهايی کرده‌‌ايم. کجای کار ما ايراد دارد و کجای کار ما مثبت است. يک مقوله، مقوله تربيت است و اگر دقت کنيد، تربيت در حقيقت خروجي نظام آموزش‌وپرورش است؛ يعني شما هرجاي جهان را نظاره کنيد و آموزش‌وپرورش را مطالعه کنيد، مي‌گويند ما دانش‌آموز را مثلا از پنج، شش سالگی مي‌گيريم و 12 سال در سيستم ما هست. وقتي از سيستم ما خارج شد بايد يک‌سري ويژگي‌ها در او ايجاد شده باشد. آن ويژگي‌هايی که در او ايجاد مي‌شود، يعني آن تغيير رفتاری که از آن روزي که دانش‌آموز را مي‌گيرند تا آن روزي که او را از اين سيستم خارج مي‌کنند، اسمش تربيت است. اين امر با توجه به نظام‌هاي ارزشي هر کشوري تعريف مي‌شود؛ مثلا تربيت در اروپا، آمريکا و تربيت در يک کشور سکولار با تربيت در کشور جمهوري اسلامي متفاوت است. اين سند بالادستي ما که سند تحول بنيادين است، مي‌گويد خروجي 12ساله آموزش‌وپرورش ما بايد دانش‌آموزي باشد با اين شیوه تربيت و از نظر علمي باید این‌طور باشد، از نظر اخلاقي اين‌چنین باشد، از نظر جسمي و رواني اين ویژگی‌ها را داشته باشد. سند تعاريفی را محقق کرده است که اين مقوله، يعني مقوله تربيت برعهده کل آموزش‌وپرورش است؛ يعني اين معلم، مربي، مدير، معلم ورزش، دفتردار، خانواده، اوليا، صداوسيما، جامعه و مجموعه‌اي که به‌هر‌حال روی اين دانش‌آموز ما، که از شش‌سالگي به مدرسه مي‌آيد، تا وقتي ديپلم مي‌گيرد و وارد جامعه مي‌شود، مؤثرند. مقوله تربيت اصلي‌ترين موضوع مشترک است و نمی‌توانیم بگوییم امور تربيتي، تماما مسئول تربيت است.
درحال‌حاضر در فرهنگ عمومي ما بحثي به شکل زنده‌ای در جريان است که کودکان و نوجوانان ما به شکل خاصي با نسل‌هاي گذشته خود متفاوت هستند. چقدر در معاونتی که مدیریت آن را برعهده دارید، برنامه‌هايي اجرا مي‌شود که با روحيات امروز کودکان و نوجوانان و نياز‌هاي آنها هم‌خواني دارد؟
بحث خيلي مهمي را مطرح کرده‌ايد. ببینید درباره بحث فعاليت برمبناي نياز، يک موقع مي‌بينيد نياز تغيير کرده يا شرايط تغيير کرده است و به ‌تعبير ‌ديگر، ما بايد در اصل و روش تجديدِنظر کنيم که من اين دو را بايد از هم تفکيک کنم، مثلا فرض کنيد نياز بشر به عبادت فطري است. توجه داريد که در تمام اديان هم هست، در دين ما اسلام در قالب نماز با يک آداب خاصي اين نياز فطري بشر دیده شده است. ديروز بوده، امروز هم هست، فردا هم خواهد بود. ‌تغييرپذیر هم نيست. ‌آن چيزي که تغييرپذیر است روش‌هاي عادت به اين عبادت است و روش‌هاي تشويق به اينکه هر روز بايد نو شود. الان برخي عنوان می‌کنند جوان ما با ديروز فرق کرده است و ما ديروز راجع به خواندن نماز و نماز جماعت صحبت مي‌کرديم و امروز بايد راجع به چيز ديگری صحبت کنيم. اين کاملا انحراف از موضوع است. براي اينکه نياز، يک نياز فطري است؛ ديروز و امروز و فردايش يکي است و تا ابد هم يکي خواهد بود. در روش‌ها بايد تجديدِنظر کنيم. مثلا در گذشته روش سنتي براي ارتباط با جوان، عادت‌دادن آنها به عبادت و انس به نماز بود، امروز روش‌ها کاملا بايد فرق کند.
مثلا نماز اجباري؟
آن شوخيِ «دو رکت نماز مي‌خوانم از ترس واجب قربتا الي‌الله»، اشاره‎ به روشی سنتي است که بايد تغيير کند. امروز بی‌نفوذ در دل نوجوان، بی‌همراهي، بی‌تأمل و بی‌اينکه او متقاعد شود اين چیزها برايش مفيد است، ما راه به‌جايی نمي‌بريم. اين تغيير در روش است، نه تغيير در اساس. به نمونه ديگری اشاره می‌کنم؛ نياز به نغمه‌هاي معنوي. این نیاز معنوی در مکتب ما، قرآن است، در اديان ديگر شايد نواهاي ديگري باشد. اين نياز، نياز فطري انسان است. انسان از قرائت قرآن خوشش مي‌آيد، اما شيوه‌های قدیم و دیروزی آموزش قرآن، شيوه قرائت قرآن، شيوه انس با قرآن و شيوه آموزش آن، قطعا امروز متفاوت است. شما الان با روش سنتي هجي قبلي نمي‌توانيد نسل جوان را با قرآن آشنا کنيد. فضاي مجازي کاملا زمينه را براي روش‌هاي جديد فراهم کرده است و بايد از اين روش‌ها استفاده کرد؛ مثلا در مراسم صبحگاه در تمام جهان، عشق به وطن و دوستي پرچم به‌عنوان نماد استقلال و مليت يک کشور، يک اصل است. ما نمي‌توانيم بگوييم آقا برو اين بحث‌ها مربوط‌به 40 سال پيش است، الان تغيير کرده است، نه، الان هم هست، ولي الان روش اهتزاز پرچم، روش احترام به پرچم و سرود پرچم، قطعا با 30 سال پيش بايد متفاوت باشد.
الان نوجوان می‌آید پرچم را در فضاي مجازي مي‌سازد، خودش وبلاگ درست مي‌کند، خودش پرچم را به اهتزاز درمی‌آورد، جهت مي‌دهد، شور و شعور مي‌دهد و اصلا با سبک‌هاي مختلفِ خودش قرائت مي‌کند. توجه کرديد. از‌همین‌رو من مي‌خواهم بگويم آن اصل مطلب، يعني احترام به پرچم، استقلال‌طلبي، عشق به وطن نيازي است برای ديروز، امروز و فردا، ولی شکل و شیوه ابراز آن متفاوت است. من معتقدم بسياري از فعاليت‌هاي پرورشي، به‌ دست انسان‌های بزرگی طراحي شده‌اند؛ شهيدان رجايي و باهنر پايه‌گذار امور تربيتي‌اند. شهيد بزرگوار، باهنر، جمله زیبایی دارد، ایشان مي‌گويد: «فعاليت تربيتي را از جايی شروع کنيد که دانش‌آموز خوشش مي‌آيد و به جايی ختم کنيد که مکتب خوشش مي‌آيد»؛ مثلا بچه‌ها از سرود خوش‌شان مي‌آيد، بيايند سرود بخوانند، شعر بگويند و... .
اين روش‌ها چقدر به‌نظر شما به‌روز شده است؟
ببینید من به سیری اشاره می‌کنم و اینکه اگر فعاليت‌هاي ما مباني فلسفي داشته باشد، نيازي به تغيير ندارند، مگر فعالیتی همين‌طوری تعریف شده باشد؛ مثلا در حوزه محيط ‌زيست، درختکاري فعاليتي است که تعريف دارد، فلسفه دارد، بالاخره ورود نوجوان و جوان به عرصه فضاي سبز و درختکاري و حفاظت از محيط ‌زيست، مبناي نظري دارد، مبناي نظري‌ آن هم قوي است، مربوط به امروز و ديروز هم نيست.
بنابراین معتقدم فعاليت‌هاي تربيتي طراحي‌شده مباني نظري دارند، فلسفه دارند، آنچه به نظر بنده از آن عقب مانده‌ايم و به جد آن را شروع کرده‌ايم، به‌روزآوري روش‌هاست و اینکه ما روش‌هاي‌مان را در اين زمینه متحول کنيم تا فعاليت‌هايی که مباني نظري دارند، با روشی جديد به ميدان آورده شوند. به‌عنوان نمونه، ما از دو سال پيش، يعني از ابتدای آغاز‌به‌کارِ دولت تدبيرواميد، مبحث شبکه اجتماعي دانش‌آموزان، با نام شاد (شبکه «شين»، اجتماعي «الف»، دانش‌آموزي «د») را شروع کردیم. ما مجوز شبکه اجتماعی shad.ir را گرفته‌ايم؛ يعني دامنه را ثبت کرده‌ايم، کار مطالعاتي‌اش را انجام داده‌ايم و امسال آن را راه‌اندازي مي‌کنيم.
کار مطالعاتي‌اش به چه شکلي بوده است؟
کل شبکه‌هاي اجتماعي را در سال مطالعه کرده‌‌ايم و نکات مثبت آنها را در نظر گرفته‌ایم.
مثل فيس‌بوک، اينستاگرام و ساير شبکه‌هاي اجتماعي؟
بله، اینکه سير تحول‌شان به چه شکلی بوده است، از کجا شروع کرده‌‌اند، جاذبه‌هاي‌شان چیست، نکات مثبت‌ و منفي‌شان چیست، چه قشري از این شبکه‌ها استقبال مي‌کنند و چه قشري استقبال نمي‌کنند. اين کارهاي مطالعاتي را در سال 93 انجام داده‌ايم. ما دانش‌آموزان مقطعِ دبيرستان را، که خود شما هم زماني جزء آنها بوده‌ايد، برای رسیدن به مسابقاتی در سطوح مختلف تا سطح کشوری، آماده می‌کنیم؛ برای مثال مسابقات نقاشي. بر فرض شما الان علاقه‌مند به نقاشي هستيد. در مدرسه استعداد شما شناسايي مي‌شود. به مسابقه مي‌رويد، در منطقه مقام مي‌آوريد، در استان مقام مي‌آوريد، در سطحِ کشوري هم ما يک جشنواره برگزار می‌کنیم و در آن مقام مي‌آوريد. بعد از آن، فعاليت دانش‌آموز در مدارس تمام مي‌شود يا به دانشگاه می‌رود يا سربازي يا به کاري مشغول مي‌شود و این روند متوقف می‌شود، درصورتي‌که زمان شکوفايي‌اش است، زمان مطرح‌شدنش است. در اين جرياني که ما الان ايجاد کرده‌ايم، وقتي دانش‌آموز ديپلمش را گرفت، به لحاظ قانوني از دست ما خارج است، يعني ما در آموزش‌وپرورش درباره آن دانش‌آموزي که ديپلم گرفت، وظيفه قانوني نداريم؛ يا مي‌رود دانشگاه، يا مي‌رود سربازي يا مشغول‌به‌کار مي‌شود و به‌هرحال بخش ديگري متولي آن است. آمده‌ بوديم در فضاي مجازي وارد شويم، حالا فضاي واقعي به ما ارتباط ندارد، فضاي غيرواقعي که به ما ارتباط دارد؛ در فضاي مجازي ما باید بياييم يک فضاي مجازي و اجتماعي را طراحی کنیم که اين دانش‌آموز ممتاز ما که مقام کشوري مي‌گيرد با کدي به سيستم وارد شود و خودش را مطرح کند و آنچه دارد به نمايش بگذارد؛ برای مثال ما گالري نداریم به نقاش و خطاط بدهيم، اما در فضاي مجازي که می‌توانیم این کار را انجام بدهیم. دانش‌آموز در فضاي مجازي می‌تواند با نام و عنوان خود، رتبه خود و تأييديه ما می‌تواند وارد شود، تابلوها، نقاشي‌ها، طرح‌ها و ايده‌هاي خود و...، را براي استفاده ديگران بگذارد.
يعني فضايي که در آن دانش‌آموزان همه یکديگر را رصد کنند و توانمندي‌هاي خود را ارائه کنند؟
دقيقا. من اين شبکه را معرفي می‌کنم. شبکه اجتماعي دانش‌آموزان زمينه‌ای براي ورود بچه‌هاي ممتاز کشوري در زمينه‌هاي مختلف فراهم می‌کند تا وارد شوند و در عرصه تخصصي خود آنچه دارند، براي ديگران به‌نمايش بگذارند و از آنچه ديگران دارند، استفاده کنند. اين زمينه در واقع بستری برای تبادل دانش در عرصه‌هاي فرهنگي، هنري، اجتماعي و مذهبي براي بچه‌ها و جوانان ماست که مي‌فهمند و جهات را رعایت می‌کنند، برای این منظور که در مسیر درستی قرار بگیرند. تلقي اينکه هرکسي وارد اين عرصه شد، سراغ «سه‌نقطه» مي‌رود، تصور درستي نيست؛ این يعني اعتمادنکردن به نسلي که تکنولوژي از آنِ اوست.
نکته مهم ديگر در امور تربيتي، برنامه‌ريزي براي اردوهاي دانش‌آموزي است. برنامه‌ريزي‌هاي شما در اين حوزه چگونه است؟
من اين نويد را به شما مي‌دهم که اعتقاد دولت تدبيرواميد و بحث آقاي دکتر روحاني و آقاي فاني، توسعه فعاليت‌هاي پرنشاط است. ما امسال سعي داريم سه‌هزار مربي پرورشي را در زمينه اردو‌هاي دانش‌آموزي در اردوگاه شهيد باهنر آموزش دهيم و اميدواریم ان‌شاءالله خود دکتر روحاني هم حضور یابند، چون سال گذشته آقاي يونسي به اردوگاه شهيد باهنر آمده و خيلي خوش‌شان آمد، چون مشاور رئيس‌جمهور در امور اقليت‌ها و قوميت‌ها، سال گذشته ديد که خيلي بحث قوميت‌ها زياد است، گفت شما سال آينده گسترش دهيد ما خود آقاي رئيس‌جمهور را مي‌آوريم.
آقاي کفاش نکته‌اي که هست، اينکه استان‌ها نسبت به تبعيضي که در اردوها وجود دارد، گله دارند. مي‌خواهم بدانم چه عدالتي در توزيع بودجه اردوها در ميان استان‌ها وجود دارد؟
بودجه ما براساس سرانه، توزيع مي‌شود. توجه كنيد؛ مثلا سرانه استاني که 500 هزار دانش‌آموز دارد، با استاني که 700 هزار دانش‌آموز دارد، متفاوت است بنابراین کاملا ناعادلانه است كه اگر ما يک ميليارد داشته باشيم، اين يک ميليارد را به استان‌هاي برخوردار دهيم و به استان‌هاي محروم ندهيم، اين را براساس شاخص‌هايی داريم که اصلي‌ترين آن خود دانش‌آموز است و ما بر همین اساس، سرانه را توزيع مي‌کنيم. البته نکته‌اي که شما مي‌فرماييد نيز درست است، مثلا فرض كنيد اگر دانش‌آموزي بخواهد از کرج به اردوگاه شهيد باهنر بيايد و دانش‌آموز ديگري بخواهد از زاهدان به اردوگاه شهيد باهنر بيايد، طبيعي است هزينه دانش‌آموز کرجي‌ خيلي کمتر از دانش‌آموزی است که از بخش جنوبي کشور مي‌آيد.
مدارسي که توانمندي پرداخت خود، خانواده‌ها و دانش‌آموزانشان را داشته باشند، مي‌توانند از اردوگاه‌ها وقت بگيرند و هزينه‌اش را هم بدهند، اردو هم برايشان تنظيم کنند، هيچ محدوديتی نداريم. ما اعتبارات اردويی را به جاهايی مي‌دهيم که نمي‌توانند اين کارها را انجام دهند؛ مثلا يک برنامه اردوي ما، برنامه عشاير است. ما اعتبار ويژه‌اي از دولت تدبيرواميد براي اين کار اختصاص داده‌ایم که سال گذشته هم در مشهد مقدس اردو دانش‌آموزان عشاير برگزار شد؛ يک اردوي دخترانه و يک اردوي پسرانه براي بچه‌هاي مناطق عشايري با صددرصد پول خودمان، يک ريال هم از آنها گرفته نشد.
چند نفر را برديد؟
هزار دانش‌آموز عشاير در مشهد. ما پشتیبانی مي‌کنيم. اداره کل دارد. خودش يعني دفتر امور عشاير دارد و اعتبار اردوي آنها پيش ماست. مشهد مقدس را تا يک هفته، بچه‌ها را با معيار انتخاب کرده بودند؛ بچه‌هاي درس‌خوان و بااخلاق و... را چون به‌هرحال محدودیت هست. اتفاقا من که رفته بودم، محروميت از چهره‌شان معلوم بود، افتتاحيه‌اش رفته بودم، اين واگذار مي‌کنيم که بچه‌هاي عشاير هزارتا و اين هزار تا ميهمان ما در مشهد هزينه و رفت‌وآمد و غذا اينها و برنامه اردويي هم با خودتان. يک اردوي ديگر به نام اردوي مناطق مرزي داريم، مناطق محروم اين اردو مناطق مرزي هم يک چندسالي هم بود که در دولت قبل متوقف شد بود و مجددا آن را راه انداختيم. ببينيد ما چهار اردوگاه کشوري داريم: يکي همين اردوگاه شهيد رجايي نيشابور که شما فرموديد، اردوگاه کشوري است، يک اردوگاه ما در اصفهان است، يکي در رامسر داريم و يکي شهيد باهنر تهران است که با کلک‌چال که کوهستاني است، دو تا مي‌شود. اينها اردوگاه‌هاي کشور ماست؛ يعني دست ما و مديريتش با معاونت ما و اداره کل فرهنگي و اردوي ماست، خدمت‌تان عرض کنم حدود 230 اردوگاه استاني و شهرستاني داريم؛ مثلا ما در مشهد اردوگاه کشوري نداريم، ولي اردوگاه ثامن، اردوگاه شهيد هاشمي‌نژاد، اردوگاه مازندران، در حد اردوگاه کشوري هستند.
در‌ آموزش‌وپرورش اصراري وجود دارد که اردو‌ها تم مذهبي داشته باشند؟
نه، تأکيد داريم در اردو‌هاي ما فرائض مذهبي انجام شود؛ يعني هر اردويي که بروند... .
آقاي کفاش، براي توسعه اردوگاه‌هاي دانش‌آموزي برنامه‌اي داريد؟
قطعا، ببينيد اگر بخواهم از گذشته بگويم، سياه‌نمايی مي‌شود، ولي در هشت سال قبل در زمينه توسعه اردوگاه‌ها متوقف شده بوديم و بعضي از اردوگاه‌ها به مخروبه تبديل شده بودند. الان کاري که ما انجام داده‌ايم، دوباره اردوگاه کشوري را زيرنظر مديريت کشوري برگردانديم.
يعني توسعه اردوگاه‌هاي کشوري در هشت سال اخير متوقف شده بود؟
بله، الان دولت، معتقد به توسعه اين فضا‌هاست و جهت‌گيري دولت، توسعه، تقويت، تجهيز و بازسازي اردوگاه و کانون‌هاست. قبلا سياست، واگذاري بود، در اين دو سال، حرکتي براي تزريق بودجه شروع شد. من قطعا چشم‌انداز آينده را خوب مي‌بينم. همان‌طور که شما اشاره کرده‌ايد، من معتقدم تربيت در فضاي غيرمدرسه‌اي واقع مي‌شود، يعني هر چقدر اردوگاه‌ها و کانون‌ها را رشد دهيم و اين فضاها با روش جديد يعني کانون ما بيايد هيأت، نجوم، فضاي مجازي، اتاق آي‌تي بيايد، اينها را توسعه دهد که بچه‌ها جذب بشوند.
در سال‌هاي اخير مسئله‌ای که در آموزش‌وپرورش وجود داشت و همواره اين وزارتخانه در نحوه مواجهه با اين موضوع سرگردان بود و زود اعتمادبه‌نفسش را از دست می‌داد، بحث روابط دختر و پسر بود؛ براي مثال در دوره‌اي آقاي حاجي‌‌بابايي، وزير سابق آموزش‌وپرورش، در مواجهه با پژوهش آقاي دکتر گلزاري درباره روابط دختر و پسر، واکنش تندي نشان داد، صراحتا مي‌پرسم موضع شما دراين‌باره چيست؟
در دوره نوجواني، چون ما از شش‌سالگی دانش‌آموز مي‌گيريم و در 18سالگی فارغ‌التحصيل مي‌کنيم؛ يعني مي‌رود دانشگاه، روان‌شناسان متدين کشور مثل همين دکتر گلزاري که اشاره کرديد، کساني که هم روان‌شناسي بلدند و هم بنياد ديني دارند، اعتقاد بر اينکه ما در آموزش‌وپرورش بحثي که داريم، بحث منطقي و درست است، اغلب کشورها، حتي کشورهايي که سکولار هستند، به جداسازي در دوره دبيرستان به لحاظ توانمندي‌ها اعتقاد دارند، مثلا من به سوئيس كه رفته بودم، ديدم ميدان ورزشي دخترها و پسرها جداست، خيلي تعجب کردم، گفتم جنبه ديني دارد، گفتند نه جنبه توانمندي دارد، چون توانمندي ورزشي و اقتضاي دختر و پسرها با همديگر متفاوت است.
من مي‌خواهم عرض کنم تقريبا نظام‌هاي آموزشي خيلي از کشورها و کشورهاي ارزشي که همه پذيرفته‌‌اند، معتقدند اين جداسازي براي رشد و تقويت استعدادها، توانمندي‌ها و آموزش مؤثر است، حالا شما بفرماييد در دانشگاه چه مي‌شود. من معتقدم در دانشگاه، سن تشخيص کاملا متفاوت و شيب آن خيلي زياد است. اين را هم به عنوان يک کارشناس عرض مي‌کنم ما بين آموزش‌وپرورش ما که به‌درستي عمل مي‌کنيم، يعني دبيرستان دخترانه و دبيرستان پسرانه تا سن فارغ‌التحصيلي از دبيرستان با اقتضاهاي خودشان. من معتقدم دراين‌بين، يک‌سري کارها بايد در حوزه فوق‌برنامه انجام دهيم، انجام مثلا گفت‌وگو‌ها، هيچ اشکالي ندارد افتتاحيه‌ها و اختتاميه‌هايمان با رعايت اصول و مباني ديني باشد؛ يعني نوجوانان و جوانان.
ما نبايد بدبين باشيم بلافاصله تا با يک نشست و يک جلسه گفت‌وگو، بگوييم ذهن ما به سمت منفي‌ها... .
همديگر را بشناسند، تشريح کنيم، کارگاه‌هاي آموزشي بگذاريم، زمينه‌هاي شناخت جنس مخالف براي بچه‌ها با اخلاق و ادب ديني و اسلامي فراهم شود که اغلب متدينان هم به آن معتقد هستند؛ بنابراین ما بايد تدابيري بينديشيم و به نوجوانان و جوانان آموزش دهيم كه وقتي وارد دانشگاه مي‌شوند، خودشان را نبازند و دچار انحراف نشوند و راحت بتوانند مسائل را کنترل کنند و نيازهاي اجتماعي‌، علمي و دانشي‌شان را رفع کنند. دراين‌زمينه ما بايد تدبير کنيم و معتقدم در مسائلي مانند درک يکديگر، آموزش‌ ويژگي‌هاي جنس مخالف و... به تعبير ديگر، سبک زندگي، كاري نكرده‌ايم بالاخره اين دختر و پسر در آينده ازدواج كرده و وارد زندگي خواهند شد و اگر ما آداب ديني را درست آموزش ندهيم، آنها در آينده دچار مشکل خواهند شد، بنابراین من معتقدم هم ما در آموزش‌وپرورش، هم عزيزمان در سازمان جوانان که الان معاونت ورزش است، داريم کارهايی انجام مي‌دهيم.
بايد در زمينه‌هاي آموزش‌هاي اجتماعي و آموزش‌هاي شناخت جنس مخالف، يک‌سري قدم‌هاي مؤثر برداريم و بتوانیم اين شيب را تا حدودی ملايم و منطقي کنيم.

معاونت پرورشي و امور فرهنگي در وزارت آموزش‌وپرورش، يکي از کليدي‌ترين معاونت‌هاست که در سال‌هاي اخير تغیيرات متعددي در ساختار خود داشته است. اين معاونت‌، بار اصلي تربيت و پرورش دانش‌آموزان را در کشور برعهده دارد و در سال‌هاي اخير، تعداد زيادي از معلمان و والدين دانش‌آموزان، مطابقت‌نداشتن فعاليت‌هاي اين معاونت با نياز‌هاي امروز دانش‌آموزان را از مهم‌ترين علل ضعف اين معاونت در آموزش‌وپرورش عنوان مي‌کنند. با آغاز فعاليت دولت تدبير و اميد، حميدرضا کفاش‌، سکاندار اين معاونت شد و درحال‌حاضر، معتقد به متحول‌کردن و به‌روزکردن اين معاونت است. او در گفت‌وگو با «شرق» نويد داد در دولت تدبيرواميد، اولين شبکه اجتماعي دانش‌آموزي راه‌اندازي شود، فعاليت‌هاي پرورشي با توجه به نياز‌هاي روز دانش‌آموزان به‌روزرساني شوند و در نحوه برگزاري اردوهاي دانش‌آموزي تجديدِنظر شود.

جناب کفاش، در آموزش‌وپرورش هنوز تصور بسياري از افراد اين است که معاونان پرورشي کساني هستند که بيشتر فعاليت‌هاي‌شان به برنامه‌ريزي براي برگزاري مناسبت‌ها برمي‌گردد؛ اقداماتي مانند توزيع تراکت و نصب بنر‌هاي مناسبتي در مدارس. شما اين تصور را قبول داريد؟
در ابتدا من بايد درباره دو واژه توضیح دهم؛ يکي امور تربيتي است و دیگری تربیت. این دو واژه مفاهیم متفاوتی دارند. امور تربیتی يک تشکيلات در آموزش‌وپرورش است، یک ساختار است و این ساختار وظايفي را برعهده دارد. به‌لحاظ قانوني، هم در سطح وزارتخانه، هم در سطح استان، هم در سطح منطقه و هم در سطح مدرسه؛ تشکيلاتی به نامش هست. معاونت پژوهشی و فرهنگی در استان هم همین تشکیلات را دارد، در منطقه هم همين تشکيلات را دارد و در مدرسه مي‌شود مربي پرورشي يا معاون پرورشي، در مدارسي که جمعيت دانش‌آموزي‌شان بالاست. اين يک ساختار است که در آموزش‌وپرورش يک‌سري وظايف را برعهده دارد و اين وظايف را براي شما تشريح مي‌کنم؛ يک‌سري وظايف در حوزه قرآن، نماز و عترت است. ازجمله برنامه‌ريزي‌های انجام‌شده در حوزه آموزش قرآن به دانش‌آموزان، مسابقات قرآن براي بچه‌ها است، اعم از قرائت، حفظ و مفاهيم. در حوزه عترت، آشنايي با سيره زندگي اهل‌بيت‌ عليهم‌السلام و در حوزه نماز، برگزاري نماز جماعت، آموزش نماز و جشن تکليف ازجمله اين اقدامات است. مرجعيت و احکام اين مسائل، از بالا برنامه‌ريزي مي‌شود و به مدرسه مي‌رسد. در حوزه مناسبت‌‌ها و ايام‌الله، برگزاري مناسبت‌ها و ايام‌الله و مناسبت‌هاي ملي و مذهبي نیز در مدارس اقداماتی انجام می‌‍شود. بالاخره ما يک‌سري مناسبت‌هاي ملي داريم. جشن استقلال در همه‌جاي دنيا هست، ما دهه فجر را داريم، شروع سال تحصيلي را داريم، هفته‌هاي مختلف را داريم. در کشور ما چون کشوری اسلامي و شيعه است، شهادت‌ها و ولادت‌هاي ائمه معصومين عليه‌السلام(ع) را داريم. بالاخره بايد این مراسم در مدارس برگزار شود و متولي مي‌خواهد، صبح‌گاه مدارس را داريم، که در همه نظام‌هاي جهان مناسبت‌‌ها و مراسمی به‌این‌منظور هست. از سوي ديگر فعاليت‌هاي اردويي را داريم؛ اردوهاي داخل مدارس، بيرون مدارس، داخل شهرستان، استان و کشور. مسابقات جشنواره‌هاي مختلف فرهنگي را داريم. بچه‌ها در زمينه‌هاي مختلف استعداد و توانمندي دارند و بايد استعداد و توانمندي‌شان مطرح شود. در سطح کشور، اردوهاي سياحتي و زيارتي را داريم، مثلا ما عمره دانش‌آموزي داريم، عتبات عاليات داريم، سفر به مشهد مقدس را داريم، سفر به استان‌هاي به‌اصطلاح باستاني را داريم مثل اصفهان، شيراز. اينها را باید کسي سازماندهي کند. ما حدود دو هزار اردوگاه‌ و کانون فرهنگي در کشور داريم. دو هزار اردوگاه و کانون فرهنگي و تربيتي هم خارج از مدارس است. اينها برنامه‌ريزي اوقات فراغت بچه‌ها را برعهده دارند؛ در ايام تعطيلاتِ مدارس، بچه‌ها بايد در جاهايی آموزش ببينند و اوقات فراغت‌شان سپري شود. اين فعاليت در نظام آموزش‌وپرورش در حوزه امور تربيتي تعريف شده است و برای این منظور ساختاری از سطح وزارتخانه داريم تا مدرسه. اين يک مفهوم است که ما حالا مي‌توانيم آن را نقد و بررسي کنيم. رَوش کار بدهيم و اینکه چه کارهايی کرده‌‌ايم. کجای کار ما ايراد دارد و کجای کار ما مثبت است. يک مقوله، مقوله تربيت است و اگر دقت کنيد، تربيت در حقيقت خروجي نظام آموزش‌وپرورش است؛ يعني شما هرجاي جهان را نظاره کنيد و آموزش‌وپرورش را مطالعه کنيد، مي‌گويند ما دانش‌آموز را مثلا از پنج، شش سالگی مي‌گيريم و 12 سال در سيستم ما هست. وقتي از سيستم ما خارج شد بايد يک‌سري ويژگي‌ها در او ايجاد شده باشد. آن ويژگي‌هايی که در او ايجاد مي‌شود، يعني آن تغيير رفتاری که از آن روزي که دانش‌آموز را مي‌گيرند تا آن روزي که او را از اين سيستم خارج مي‌کنند، اسمش تربيت است. اين امر با توجه به نظام‌هاي ارزشي هر کشوري تعريف مي‌شود؛ مثلا تربيت در اروپا، آمريکا و تربيت در يک کشور سکولار با تربيت در کشور جمهوري اسلامي متفاوت است. اين سند بالادستي ما که سند تحول بنيادين است، مي‌گويد خروجي 12ساله آموزش‌وپرورش ما بايد دانش‌آموزي باشد با اين شیوه تربيت و از نظر علمي باید این‌طور باشد، از نظر اخلاقي اين‌چنین باشد، از نظر جسمي و رواني اين ویژگی‌ها را داشته باشد. سند تعاريفی را محقق کرده است که اين مقوله، يعني مقوله تربيت برعهده کل آموزش‌وپرورش است؛ يعني اين معلم، مربي، مدير، معلم ورزش، دفتردار، خانواده، اوليا، صداوسيما، جامعه و مجموعه‌اي که به‌هر‌حال روی اين دانش‌آموز ما، که از شش‌سالگي به مدرسه مي‌آيد، تا وقتي ديپلم مي‌گيرد و وارد جامعه مي‌شود، مؤثرند. مقوله تربيت اصلي‌ترين موضوع مشترک است و نمی‌توانیم بگوییم امور تربيتي، تماما مسئول تربيت است.
درحال‌حاضر در فرهنگ عمومي ما بحثي به شکل زنده‌ای در جريان است که کودکان و نوجوانان ما به شکل خاصي با نسل‌هاي گذشته خود متفاوت هستند. چقدر در معاونتی که مدیریت آن را برعهده دارید، برنامه‌هايي اجرا مي‌شود که با روحيات امروز کودکان و نوجوانان و نياز‌هاي آنها هم‌خواني دارد؟
بحث خيلي مهمي را مطرح کرده‌ايد. ببینید درباره بحث فعاليت برمبناي نياز، يک موقع مي‌بينيد نياز تغيير کرده يا شرايط تغيير کرده است و به ‌تعبير ‌ديگر، ما بايد در اصل و روش تجديدِنظر کنيم که من اين دو را بايد از هم تفکيک کنم، مثلا فرض کنيد نياز بشر به عبادت فطري است. توجه داريد که در تمام اديان هم هست، در دين ما اسلام در قالب نماز با يک آداب خاصي اين نياز فطري بشر دیده شده است. ديروز بوده، امروز هم هست، فردا هم خواهد بود. ‌تغييرپذیر هم نيست. ‌آن چيزي که تغييرپذیر است روش‌هاي عادت به اين عبادت است و روش‌هاي تشويق به اينکه هر روز بايد نو شود. الان برخي عنوان می‌کنند جوان ما با ديروز فرق کرده است و ما ديروز راجع به خواندن نماز و نماز جماعت صحبت مي‌کرديم و امروز بايد راجع به چيز ديگری صحبت کنيم. اين کاملا انحراف از موضوع است. براي اينکه نياز، يک نياز فطري است؛ ديروز و امروز و فردايش يکي است و تا ابد هم يکي خواهد بود. در روش‌ها بايد تجديدِنظر کنيم. مثلا در گذشته روش سنتي براي ارتباط با جوان، عادت‌دادن آنها به عبادت و انس به نماز بود، امروز روش‌ها کاملا بايد فرق کند.
مثلا نماز اجباري؟
آن شوخيِ «دو رکت نماز مي‌خوانم از ترس واجب قربتا الي‌الله»، اشاره‎ به روشی سنتي است که بايد تغيير کند. امروز بی‌نفوذ در دل نوجوان، بی‌همراهي، بی‌تأمل و بی‌اينکه او متقاعد شود اين چیزها برايش مفيد است، ما راه به‌جايی نمي‌بريم. اين تغيير در روش است، نه تغيير در اساس. به نمونه ديگری اشاره می‌کنم؛ نياز به نغمه‌هاي معنوي. این نیاز معنوی در مکتب ما، قرآن است، در اديان ديگر شايد نواهاي ديگري باشد. اين نياز، نياز فطري انسان است. انسان از قرائت قرآن خوشش مي‌آيد، اما شيوه‌های قدیم و دیروزی آموزش قرآن، شيوه قرائت قرآن، شيوه انس با قرآن و شيوه آموزش آن، قطعا امروز متفاوت است. شما الان با روش سنتي هجي قبلي نمي‌توانيد نسل جوان را با قرآن آشنا کنيد. فضاي مجازي کاملا زمينه را براي روش‌هاي جديد فراهم کرده است و بايد از اين روش‌ها استفاده کرد؛ مثلا در مراسم صبحگاه در تمام جهان، عشق به وطن و دوستي پرچم به‌عنوان نماد استقلال و مليت يک کشور، يک اصل است. ما نمي‌توانيم بگوييم آقا برو اين بحث‌ها مربوط‌به 40 سال پيش است، الان تغيير کرده است، نه، الان هم هست، ولي الان روش اهتزاز پرچم، روش احترام به پرچم و سرود پرچم، قطعا با 30 سال پيش بايد متفاوت باشد.
الان نوجوان می‌آید پرچم را در فضاي مجازي مي‌سازد، خودش وبلاگ درست مي‌کند، خودش پرچم را به اهتزاز درمی‌آورد، جهت مي‌دهد، شور و شعور مي‌دهد و اصلا با سبک‌هاي مختلفِ خودش قرائت مي‌کند. توجه کرديد. از‌همین‌رو من مي‌خواهم بگويم آن اصل مطلب، يعني احترام به پرچم، استقلال‌طلبي، عشق به وطن نيازي است برای ديروز، امروز و فردا، ولی شکل و شیوه ابراز آن متفاوت است. من معتقدم بسياري از فعاليت‌هاي پرورشي، به‌ دست انسان‌های بزرگی طراحي شده‌اند؛ شهيدان رجايي و باهنر پايه‌گذار امور تربيتي‌اند. شهيد بزرگوار، باهنر، جمله زیبایی دارد، ایشان مي‌گويد: «فعاليت تربيتي را از جايی شروع کنيد که دانش‌آموز خوشش مي‌آيد و به جايی ختم کنيد که مکتب خوشش مي‌آيد»؛ مثلا بچه‌ها از سرود خوش‌شان مي‌آيد، بيايند سرود بخوانند، شعر بگويند و... .
اين روش‌ها چقدر به‌نظر شما به‌روز شده است؟
ببینید من به سیری اشاره می‌کنم و اینکه اگر فعاليت‌هاي ما مباني فلسفي داشته باشد، نيازي به تغيير ندارند، مگر فعالیتی همين‌طوری تعریف شده باشد؛ مثلا در حوزه محيط ‌زيست، درختکاري فعاليتي است که تعريف دارد، فلسفه دارد، بالاخره ورود نوجوان و جوان به عرصه فضاي سبز و درختکاري و حفاظت از محيط ‌زيست، مبناي نظري دارد، مبناي نظري‌ آن هم قوي است، مربوط به امروز و ديروز هم نيست.
بنابراین معتقدم فعاليت‌هاي تربيتي طراحي‌شده مباني نظري دارند، فلسفه دارند، آنچه به نظر بنده از آن عقب مانده‌ايم و به جد آن را شروع کرده‌ايم، به‌روزآوري روش‌هاست و اینکه ما روش‌هاي‌مان را در اين زمینه متحول کنيم تا فعاليت‌هايی که مباني نظري دارند، با روشی جديد به ميدان آورده شوند. به‌عنوان نمونه، ما از دو سال پيش، يعني از ابتدای آغاز‌به‌کارِ دولت تدبيرواميد، مبحث شبکه اجتماعي دانش‌آموزان، با نام شاد (شبکه «شين»، اجتماعي «الف»، دانش‌آموزي «د») را شروع کردیم. ما مجوز شبکه اجتماعی shad.ir را گرفته‌ايم؛ يعني دامنه را ثبت کرده‌ايم، کار مطالعاتي‌اش را انجام داده‌ايم و امسال آن را راه‌اندازي مي‌کنيم.
کار مطالعاتي‌اش به چه شکلي بوده است؟
کل شبکه‌هاي اجتماعي را در سال مطالعه کرده‌‌ايم و نکات مثبت آنها را در نظر گرفته‌ایم.
مثل فيس‌بوک، اينستاگرام و ساير شبکه‌هاي اجتماعي؟
بله، اینکه سير تحول‌شان به چه شکلی بوده است، از کجا شروع کرده‌‌اند، جاذبه‌هاي‌شان چیست، نکات مثبت‌ و منفي‌شان چیست، چه قشري از این شبکه‌ها استقبال مي‌کنند و چه قشري استقبال نمي‌کنند. اين کارهاي مطالعاتي را در سال 93 انجام داده‌ايم. ما دانش‌آموزان مقطعِ دبيرستان را، که خود شما هم زماني جزء آنها بوده‌ايد، برای رسیدن به مسابقاتی در سطوح مختلف تا سطح کشوری، آماده می‌کنیم؛ برای مثال مسابقات نقاشي. بر فرض شما الان علاقه‌مند به نقاشي هستيد. در مدرسه استعداد شما شناسايي مي‌شود. به مسابقه مي‌رويد، در منطقه مقام مي‌آوريد، در استان مقام مي‌آوريد، در سطحِ کشوري هم ما يک جشنواره برگزار می‌کنیم و در آن مقام مي‌آوريد. بعد از آن، فعاليت دانش‌آموز در مدارس تمام مي‌شود يا به دانشگاه می‌رود يا سربازي يا به کاري مشغول مي‌شود و این روند متوقف می‌شود، درصورتي‌که زمان شکوفايي‌اش است، زمان مطرح‌شدنش است. در اين جرياني که ما الان ايجاد کرده‌ايم، وقتي دانش‌آموز ديپلمش را گرفت، به لحاظ قانوني از دست ما خارج است، يعني ما در آموزش‌وپرورش درباره آن دانش‌آموزي که ديپلم گرفت، وظيفه قانوني نداريم؛ يا مي‌رود دانشگاه، يا مي‌رود سربازي يا مشغول‌به‌کار مي‌شود و به‌هرحال بخش ديگري متولي آن است. آمده‌ بوديم در فضاي مجازي وارد شويم، حالا فضاي واقعي به ما ارتباط ندارد، فضاي غيرواقعي که به ما ارتباط دارد؛ در فضاي مجازي ما باید بياييم يک فضاي مجازي و اجتماعي را طراحی کنیم که اين دانش‌آموز ممتاز ما که مقام کشوري مي‌گيرد با کدي به سيستم وارد شود و خودش را مطرح کند و آنچه دارد به نمايش بگذارد؛ برای مثال ما گالري نداریم به نقاش و خطاط بدهيم، اما در فضاي مجازي که می‌توانیم این کار را انجام بدهیم. دانش‌آموز در فضاي مجازي می‌تواند با نام و عنوان خود، رتبه خود و تأييديه ما می‌تواند وارد شود، تابلوها، نقاشي‌ها، طرح‌ها و ايده‌هاي خود و...، را براي استفاده ديگران بگذارد.
يعني فضايي که در آن دانش‌آموزان همه یکديگر را رصد کنند و توانمندي‌هاي خود را ارائه کنند؟
دقيقا. من اين شبکه را معرفي می‌کنم. شبکه اجتماعي دانش‌آموزان زمينه‌ای براي ورود بچه‌هاي ممتاز کشوري در زمينه‌هاي مختلف فراهم می‌کند تا وارد شوند و در عرصه تخصصي خود آنچه دارند، براي ديگران به‌نمايش بگذارند و از آنچه ديگران دارند، استفاده کنند. اين زمينه در واقع بستری برای تبادل دانش در عرصه‌هاي فرهنگي، هنري، اجتماعي و مذهبي براي بچه‌ها و جوانان ماست که مي‌فهمند و جهات را رعایت می‌کنند، برای این منظور که در مسیر درستی قرار بگیرند. تلقي اينکه هرکسي وارد اين عرصه شد، سراغ «سه‌نقطه» مي‌رود، تصور درستي نيست؛ این يعني اعتمادنکردن به نسلي که تکنولوژي از آنِ اوست.
نکته مهم ديگر در امور تربيتي، برنامه‌ريزي براي اردوهاي دانش‌آموزي است. برنامه‌ريزي‌هاي شما در اين حوزه چگونه است؟
من اين نويد را به شما مي‌دهم که اعتقاد دولت تدبيرواميد و بحث آقاي دکتر روحاني و آقاي فاني، توسعه فعاليت‌هاي پرنشاط است. ما امسال سعي داريم سه‌هزار مربي پرورشي را در زمينه اردو‌هاي دانش‌آموزي در اردوگاه شهيد باهنر آموزش دهيم و اميدواریم ان‌شاءالله خود دکتر روحاني هم حضور یابند، چون سال گذشته آقاي يونسي به اردوگاه شهيد باهنر آمده و خيلي خوش‌شان آمد، چون مشاور رئيس‌جمهور در امور اقليت‌ها و قوميت‌ها، سال گذشته ديد که خيلي بحث قوميت‌ها زياد است، گفت شما سال آينده گسترش دهيد ما خود آقاي رئيس‌جمهور را مي‌آوريم.
آقاي کفاش نکته‌اي که هست، اينکه استان‌ها نسبت به تبعيضي که در اردوها وجود دارد، گله دارند. مي‌خواهم بدانم چه عدالتي در توزيع بودجه اردوها در ميان استان‌ها وجود دارد؟
بودجه ما براساس سرانه، توزيع مي‌شود. توجه كنيد؛ مثلا سرانه استاني که 500 هزار دانش‌آموز دارد، با استاني که 700 هزار دانش‌آموز دارد، متفاوت است بنابراین کاملا ناعادلانه است كه اگر ما يک ميليارد داشته باشيم، اين يک ميليارد را به استان‌هاي برخوردار دهيم و به استان‌هاي محروم ندهيم، اين را براساس شاخص‌هايی داريم که اصلي‌ترين آن خود دانش‌آموز است و ما بر همین اساس، سرانه را توزيع مي‌کنيم. البته نکته‌اي که شما مي‌فرماييد نيز درست است، مثلا فرض كنيد اگر دانش‌آموزي بخواهد از کرج به اردوگاه شهيد باهنر بيايد و دانش‌آموز ديگري بخواهد از زاهدان به اردوگاه شهيد باهنر بيايد، طبيعي است هزينه دانش‌آموز کرجي‌ خيلي کمتر از دانش‌آموزی است که از بخش جنوبي کشور مي‌آيد.
مدارسي که توانمندي پرداخت خود، خانواده‌ها و دانش‌آموزانشان را داشته باشند، مي‌توانند از اردوگاه‌ها وقت بگيرند و هزينه‌اش را هم بدهند، اردو هم برايشان تنظيم کنند، هيچ محدوديتی نداريم. ما اعتبارات اردويی را به جاهايی مي‌دهيم که نمي‌توانند اين کارها را انجام دهند؛ مثلا يک برنامه اردوي ما، برنامه عشاير است. ما اعتبار ويژه‌اي از دولت تدبيرواميد براي اين کار اختصاص داده‌ایم که سال گذشته هم در مشهد مقدس اردو دانش‌آموزان عشاير برگزار شد؛ يک اردوي دخترانه و يک اردوي پسرانه براي بچه‌هاي مناطق عشايري با صددرصد پول خودمان، يک ريال هم از آنها گرفته نشد.
چند نفر را برديد؟
هزار دانش‌آموز عشاير در مشهد. ما پشتیبانی مي‌کنيم. اداره کل دارد. خودش يعني دفتر امور عشاير دارد و اعتبار اردوي آنها پيش ماست. مشهد مقدس را تا يک هفته، بچه‌ها را با معيار انتخاب کرده بودند؛ بچه‌هاي درس‌خوان و بااخلاق و... را چون به‌هرحال محدودیت هست. اتفاقا من که رفته بودم، محروميت از چهره‌شان معلوم بود، افتتاحيه‌اش رفته بودم، اين واگذار مي‌کنيم که بچه‌هاي عشاير هزارتا و اين هزار تا ميهمان ما در مشهد هزينه و رفت‌وآمد و غذا اينها و برنامه اردويي هم با خودتان. يک اردوي ديگر به نام اردوي مناطق مرزي داريم، مناطق محروم اين اردو مناطق مرزي هم يک چندسالي هم بود که در دولت قبل متوقف شد بود و مجددا آن را راه انداختيم. ببينيد ما چهار اردوگاه کشوري داريم: يکي همين اردوگاه شهيد رجايي نيشابور که شما فرموديد، اردوگاه کشوري است، يک اردوگاه ما در اصفهان است، يکي در رامسر داريم و يکي شهيد باهنر تهران است که با کلک‌چال که کوهستاني است، دو تا مي‌شود. اينها اردوگاه‌هاي کشور ماست؛ يعني دست ما و مديريتش با معاونت ما و اداره کل فرهنگي و اردوي ماست، خدمت‌تان عرض کنم حدود 230 اردوگاه استاني و شهرستاني داريم؛ مثلا ما در مشهد اردوگاه کشوري نداريم، ولي اردوگاه ثامن، اردوگاه شهيد هاشمي‌نژاد، اردوگاه مازندران، در حد اردوگاه کشوري هستند.
در‌ آموزش‌وپرورش اصراري وجود دارد که اردو‌ها تم مذهبي داشته باشند؟
نه، تأکيد داريم در اردو‌هاي ما فرائض مذهبي انجام شود؛ يعني هر اردويي که بروند... .
آقاي کفاش، براي توسعه اردوگاه‌هاي دانش‌آموزي برنامه‌اي داريد؟
قطعا، ببينيد اگر بخواهم از گذشته بگويم، سياه‌نمايی مي‌شود، ولي در هشت سال قبل در زمينه توسعه اردوگاه‌ها متوقف شده بوديم و بعضي از اردوگاه‌ها به مخروبه تبديل شده بودند. الان کاري که ما انجام داده‌ايم، دوباره اردوگاه کشوري را زيرنظر مديريت کشوري برگردانديم.
يعني توسعه اردوگاه‌هاي کشوري در هشت سال اخير متوقف شده بود؟
بله، الان دولت، معتقد به توسعه اين فضا‌هاست و جهت‌گيري دولت، توسعه، تقويت، تجهيز و بازسازي اردوگاه و کانون‌هاست. قبلا سياست، واگذاري بود، در اين دو سال، حرکتي براي تزريق بودجه شروع شد. من قطعا چشم‌انداز آينده را خوب مي‌بينم. همان‌طور که شما اشاره کرده‌ايد، من معتقدم تربيت در فضاي غيرمدرسه‌اي واقع مي‌شود، يعني هر چقدر اردوگاه‌ها و کانون‌ها را رشد دهيم و اين فضاها با روش جديد يعني کانون ما بيايد هيأت، نجوم، فضاي مجازي، اتاق آي‌تي بيايد، اينها را توسعه دهد که بچه‌ها جذب بشوند.
در سال‌هاي اخير مسئله‌ای که در آموزش‌وپرورش وجود داشت و همواره اين وزارتخانه در نحوه مواجهه با اين موضوع سرگردان بود و زود اعتمادبه‌نفسش را از دست می‌داد، بحث روابط دختر و پسر بود؛ براي مثال در دوره‌اي آقاي حاجي‌‌بابايي، وزير سابق آموزش‌وپرورش، در مواجهه با پژوهش آقاي دکتر گلزاري درباره روابط دختر و پسر، واکنش تندي نشان داد، صراحتا مي‌پرسم موضع شما دراين‌باره چيست؟
در دوره نوجواني، چون ما از شش‌سالگی دانش‌آموز مي‌گيريم و در 18سالگی فارغ‌التحصيل مي‌کنيم؛ يعني مي‌رود دانشگاه، روان‌شناسان متدين کشور مثل همين دکتر گلزاري که اشاره کرديد، کساني که هم روان‌شناسي بلدند و هم بنياد ديني دارند، اعتقاد بر اينکه ما در آموزش‌وپرورش بحثي که داريم، بحث منطقي و درست است، اغلب کشورها، حتي کشورهايي که سکولار هستند، به جداسازي در دوره دبيرستان به لحاظ توانمندي‌ها اعتقاد دارند، مثلا من به سوئيس كه رفته بودم، ديدم ميدان ورزشي دخترها و پسرها جداست، خيلي تعجب کردم، گفتم جنبه ديني دارد، گفتند نه جنبه توانمندي دارد، چون توانمندي ورزشي و اقتضاي دختر و پسرها با همديگر متفاوت است.
من مي‌خواهم عرض کنم تقريبا نظام‌هاي آموزشي خيلي از کشورها و کشورهاي ارزشي که همه پذيرفته‌‌اند، معتقدند اين جداسازي براي رشد و تقويت استعدادها، توانمندي‌ها و آموزش مؤثر است، حالا شما بفرماييد در دانشگاه چه مي‌شود. من معتقدم در دانشگاه، سن تشخيص کاملا متفاوت و شيب آن خيلي زياد است. اين را هم به عنوان يک کارشناس عرض مي‌کنم ما بين آموزش‌وپرورش ما که به‌درستي عمل مي‌کنيم، يعني دبيرستان دخترانه و دبيرستان پسرانه تا سن فارغ‌التحصيلي از دبيرستان با اقتضاهاي خودشان. من معتقدم دراين‌بين، يک‌سري کارها بايد در حوزه فوق‌برنامه انجام دهيم، انجام مثلا گفت‌وگو‌ها، هيچ اشکالي ندارد افتتاحيه‌ها و اختتاميه‌هايمان با رعايت اصول و مباني ديني باشد؛ يعني نوجوانان و جوانان.
ما نبايد بدبين باشيم بلافاصله تا با يک نشست و يک جلسه گفت‌وگو، بگوييم ذهن ما به سمت منفي‌ها... .
همديگر را بشناسند، تشريح کنيم، کارگاه‌هاي آموزشي بگذاريم، زمينه‌هاي شناخت جنس مخالف براي بچه‌ها با اخلاق و ادب ديني و اسلامي فراهم شود که اغلب متدينان هم به آن معتقد هستند؛ بنابراین ما بايد تدابيري بينديشيم و به نوجوانان و جوانان آموزش دهيم كه وقتي وارد دانشگاه مي‌شوند، خودشان را نبازند و دچار انحراف نشوند و راحت بتوانند مسائل را کنترل کنند و نيازهاي اجتماعي‌، علمي و دانشي‌شان را رفع کنند. دراين‌زمينه ما بايد تدبير کنيم و معتقدم در مسائلي مانند درک يکديگر، آموزش‌ ويژگي‌هاي جنس مخالف و... به تعبير ديگر، سبک زندگي، كاري نكرده‌ايم بالاخره اين دختر و پسر در آينده ازدواج كرده و وارد زندگي خواهند شد و اگر ما آداب ديني را درست آموزش ندهيم، آنها در آينده دچار مشکل خواهند شد، بنابراین من معتقدم هم ما در آموزش‌وپرورش، هم عزيزمان در سازمان جوانان که الان معاونت ورزش است، داريم کارهايی انجام مي‌دهيم.
بايد در زمينه‌هاي آموزش‌هاي اجتماعي و آموزش‌هاي شناخت جنس مخالف، يک‌سري قدم‌هاي مؤثر برداريم و بتوانیم اين شيب را تا حدودی ملايم و منطقي کنيم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.