|

بررسی وضعیت اقتصادی بازارهای جزیره:

نفس بازار کیش به شماره افتاده

فرحناز فرج‌زاده

بازار مهم‌ترین بخش صنعت گردشگری است، که در همه اهداف تعریف‌شده گردشگری نقش اول را ایفا می‌کند. گردشگران مذهبی، تاریخی، علمی، فرهنگی، درمانی و تجاری بیشتر اوقات خود را در مهم‌ترین کانال ارتباطی شهر یعنی بازار می‌گذرانند. حضور و همایش افراد با فرهنگ‌های متفاوت در شاهراه حیاتی شهر فقط به منظور خرید و تهیه مایحتاج نیست بلکه جهت تعاملات اجتماعی و فرهنگی گردشگران و برداشت آنان از هویت و وضعیت اقتصادی آن شهر است. چنان‌چه از دیرزمان هویت هر شهر را بازار آن شهر تعریف می‌کند و رونق بازار ثروت و پویایی شهر را به رخ مسافران می‌کشد. بازار با ایجاد فضاهای متنوع و اختلاط کاربری‌ها عملکردی چندگانه ایفا می‌کند. بیشتر شهرهای بزرگ دنیا به دور محور بازار ساخته شدند و هویت تجاری دارند. یکی از شهرهایی که به اعتبار بازار ساخته شد و مردم را از سراسر کشور به سکونت در آن ترغیب کرد، جزیره کیش بود. در سال‌هایی نه‌چندان دور، کیش با پتانسیل عظیم بازار در جذب گردشگر رونق گرفت و بستر گردشگری تفریحی را فراهم کرد. ادغام شدن گردشگری تجاری با گردشگری تفریحی در فضای زنده و پویایی به نام بازار، جذابیتی دو چندان برای گردشگران داشت.در سال‌های نخست، سود اقتصادی حاصل از گردشگری تجاری با ورود انبوه گردشگران بازده اقتصادی هنگفتی داشت، که با تغییرات اجتماعی و شهری همراه سرمایه‌گذاری در ساخت هتل‌ها، رستوران‌ها، موسسات مالی بیمه مسکن و حمل‌ونقل به پشتوانه و اعتبار بازار شکل گرفت و گسترش یافت. اما در سال‌های بعد پیامدهای منفی این توسعه‌گری پاگیر بازار شد و آن را به سمت رکود و ورشکستگی سوق داد. نبود برنامه‌ریزی هدفمند، بی‌ثباتی مدیریتی و سیاستی، گرانی هزینه‌های سفر به کیش، افزایش بی‌ضابطه قیمت فضاهای تجاری و به تبع آن افزایش بی‌رویه اجاره‌بها در بازارهای کیش، با آمار نزولی گردشگران زیر سایه امن بی‌قانونی بازار کیش را به ورطه ورشکستگی کشانده و این روند با بی‌مهری و بی‌توجهی مسئولان هم‌چنان ادامه دارد و بازار هرسال بیشتر از سال پیش استقامت خود را در برابر هزینه‌های هنگفت و ارقام نجومی اجاره‌بها از دست می‌دهد و نفس‌هایش به شماره افتاده است. یکی از تجار قدیمی کیش می‌گوید، کیش با مسافر و کالا شکل گرفت و با سرعت رونق یافت. با سرازیر شدن انبوه خریداران، بازارهای موجود جوابگوی نیاز کاسبان نبود. به دلیل وجود نیاز به بازارهای متعدد سرمایه‌گذاری، ساخت بازار شروع شد و به‌تدریج زمین اولویت اول سرمایه‌گذاری و معاملات سودآور در این زمینه شد و حمایت سازمان از این سرمایه‌گذاری بدون توجه به تأثیر منفی آن، بازار را با موج مهیبی از گرانی مواجه کرد، که سال به سال کاسبان بیشتری را با خود به قعر ورشکستگی می‌کشاند. آقای اسماعیلی با تاکید بر نقش بازار در اقتصاد شهر می‌گوید، آن‌چه مسلم است بازار نقش تعیین‌کننده‌ای بر فزونی و ثروت شهر دارد و این مهم در شهر تجاری کیش بسیار تاثیرگذارتر بود. با رکود بازار و کاهش گردشگران، مراکز خرید معروف کیش خلوت و متروکه شدند و اکثر مراکز تجاری جدید کلید نخورده و خالی هستند.آقای حسینی از کاسبانی که قصد مهاجرت از کیش را دارد، می‌گوید تعداد معدودی از بازارهای کیش فعالند، که به دلیل اجاره‌بهای زیاد این بازارها کاسبان به‌ناچار بساط کسب‌وکارشان را جمع کرده و می‌روند .وی توضیح می‌دهد اجاره غرفه در بازار پردیس دو 40 میلیون تومان در ماه است، درحالی‌که درآمد روزانه یک مغازه در جشنواره تابستانی کیش کمتر از 200 هزارتومان است. با چنین شرایط سختی گذران زندگی امکان‌پذیر نیست و ما بعد از سال‌ها سکونت، مجبوریم برای امرار معاش به شهر دیگری مهاجرت کنیم.
کوچ بازاریان کیش به جزیره قشم
اجاره‌بهای هنگفت، قوانین دست‌وپاگیر گمرک، محدودیت‌های تجاری، کاهش چشمگیر آمار گردشگر، افزایش 50 درصدی اجاره‌بهای مغازه و مسکن در سال و هزینه‌های سرسام‌آور و کاذب زندگی در کیش، بازاریان را مجبور کرده جزیره فرصت‌ها را به امید یافتن کورسوی امیدی به قصد جزیره قشم ترک کنند. شاید قشم که هنوز طعمه مافیای زمین و رانت‌خواری نشده، آزادی ییشتری برای تجارت در اختیار قربانیان سودجویی منفعت‌طلبان بگذارد. مسلم است مهاجرت بازاریان، که بیش از یک‌سوم جمعیت کیش را تشکیل می‌دهند، لطمه جبران‌ناپذیری بر وضعیت اقتصادی و اجتماعی کیش بر جا خواهد گذاشت و مسیر جزیره را در رسیدن به اهداف گردشگری طولانی خواهد کرد.
حمایت از حقوق بازاریان کیش پشتوانه قانونی ندارد
مدیرعامل جامعه بازاریان کیش مشکلات اقتصادی بازاریان را ناشی از اجاره‌بهای غیر منطقی و کاذب غرفه‌ها ذکر می‌کند و می‌گوید تلاش‌های بسیاری در راستای تعدیل هزینه‌های بازاریان صورت گرفته اما متاسفانه به دلیل نبود پشتوانه قانونی و قضایی، دستاوردی نداشتیم. ابراهیم خلیلی اتخاذ سیاست‌های جذب گردشگر با ارائه تسهیلات کاهش هزینه‌های سفر توسط مدیران منطقه آزاد کیش را از راهکارهای بهبود وضعیت بازار برشمرد.
رکود بازار کیش به سازمان مربوط نیست
سازمان منطقه آزاد کیش که شعار گردشگری تجاری را سر می‌دهد، در مواجهه با بحران بازار نه‌تنها به دنبال راهکاری برای خروج از این بحران نیست بلکه بازار را جدای از مسائل سازمان می‌داند. مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش در نشست خبری که به مناسبت روز خبرنگار برگزار شد، در پاسخ به خبرنگاران گفت رکود بازار کیش هیچ ربطی به سازمان ندارد و متاثر از وضعیت و شرایط اقتصادی کشور است، که به دلیل رکود اقتصادی و تورم، قدرت خرید مردم پایین آمده است.
در پاسخ به این نگرش غیرمسئولانه باید به چند نکته مهم و البته بدیهی اشاره کرد.
نخست این‌که با نگاهی گذرا به آمار سفر گردشگران ایرانی به دبی، تایلند، مالزی و... درمی‌یابیم کشورهایی که برای صنعت توریسم برنامه‌های منسجم دارند، سهم خود را از ایرانی که از نظر مدیران ما دچار رکود اقصادی شده جذب ‌می‌کنند. از سوی دیگر گردشگران داخلی که از رفاه کمتری برخوردارند، با صرف هزینه‌های قابل توجه به گردشگری در اماکن تفریحی و مناطق سیاحتی می‌پردازند، به‌طوری‌که در تعطیلات رسمی کشور شاهد موج سفرهای داخلی در سراسر کشور هستیم . گردشگری زیارتی که از دیرزمان در ایران رواج دارد نیز حجم عظیمی از سفرهای ایران را رقم می‌زند، که اقشار کم‌درآمد بیشترین آمار را در گردشگری زیارتی دارند. بنابراین رکود اقتصادی کشور توجیه غیرقابل قبولی برای ضعف مدیریت کیش در جذب گردشگر است و نبود برنامه بلندمدت به دلیل بی‌ثباتی در مدیریت و تغییر سیاست‌های توسعه کیش، باعث دور شدن از هدف اصلی کیش که جذب گردشگر است شده و شاهد این ادعا تاکید بسیاری از رئیسان اصناف و مدیران موسسات خدماتی مانند هتلداران، رستوران‌ها و دفاتر هواپیمایی کیش بر تثبیت هزینه‌ها و قیمت‌ها برای جذب گردشگر است. آنان معتقدند ثبات هزینه‌ها و قیمت‌ها در رونق صنعت گردشگری بسیار تأثیرگذار است و مهم‌ترین عامل موفقیت بازار دبی در تثبیت هزینه‌ها و قیمت‌هاست، که این امر مستلزم مدیریتی پویا، مبتکر و نوین است، که بتواند هم‌گام با نیازهای متنوع و متغییر گردشگران اقتصاد و بازار کیش را احیا کند.دوم این‌که مدیران صنعت گردشگری دنیا، برای حصول به اهداف خود و تضمین درآمد و گردش مالی و جلوگیری از تکانه‌های اقتصادی کشور، از هر 4 گردشگر داخلی، 1 گردشگر خارجی در اهداف خود تعریف می‌کنند. این درحالیست که بسیاری از روستاهای دورافتاده ایران، بدون امکانات رفاهی و ارتباطی گردشگران اروپایی را جذب می‌کنند اما در کیش به‌جز خدمتکاران جزایر امارات متحده عربی که برای تمدید ویزا مدتی در کیش اقامت می‌کنند، به‌ندرت گردشگر خارجی به چشم می‌خورد.امروزه صنعت گردشگری با تنوع مشاغل و احیای اقتصادی، از جمله راهکارهایی است که کشورهای جهان در غلبه بر رکود اقتصادی از آن بهره‌مند شده‌اند و با برنامه‌ریزی بلندمدت و مدیریت دقیق میان اثرات منفی و مثبت گردشگری، نوعی تناسب و تعادل برقرار کرده‌اند. و این مهم محقق نمی‌شود مگر با صرف هزینه‌های مشاوره‌ای و اجرایی در راستای مدیریت کارآمد و هدفمند.

بازار مهم‌ترین بخش صنعت گردشگری است، که در همه اهداف تعریف‌شده گردشگری نقش اول را ایفا می‌کند. گردشگران مذهبی، تاریخی، علمی، فرهنگی، درمانی و تجاری بیشتر اوقات خود را در مهم‌ترین کانال ارتباطی شهر یعنی بازار می‌گذرانند. حضور و همایش افراد با فرهنگ‌های متفاوت در شاهراه حیاتی شهر فقط به منظور خرید و تهیه مایحتاج نیست بلکه جهت تعاملات اجتماعی و فرهنگی گردشگران و برداشت آنان از هویت و وضعیت اقتصادی آن شهر است. چنان‌چه از دیرزمان هویت هر شهر را بازار آن شهر تعریف می‌کند و رونق بازار ثروت و پویایی شهر را به رخ مسافران می‌کشد. بازار با ایجاد فضاهای متنوع و اختلاط کاربری‌ها عملکردی چندگانه ایفا می‌کند. بیشتر شهرهای بزرگ دنیا به دور محور بازار ساخته شدند و هویت تجاری دارند. یکی از شهرهایی که به اعتبار بازار ساخته شد و مردم را از سراسر کشور به سکونت در آن ترغیب کرد، جزیره کیش بود. در سال‌هایی نه‌چندان دور، کیش با پتانسیل عظیم بازار در جذب گردشگر رونق گرفت و بستر گردشگری تفریحی را فراهم کرد. ادغام شدن گردشگری تجاری با گردشگری تفریحی در فضای زنده و پویایی به نام بازار، جذابیتی دو چندان برای گردشگران داشت.در سال‌های نخست، سود اقتصادی حاصل از گردشگری تجاری با ورود انبوه گردشگران بازده اقتصادی هنگفتی داشت، که با تغییرات اجتماعی و شهری همراه سرمایه‌گذاری در ساخت هتل‌ها، رستوران‌ها، موسسات مالی بیمه مسکن و حمل‌ونقل به پشتوانه و اعتبار بازار شکل گرفت و گسترش یافت. اما در سال‌های بعد پیامدهای منفی این توسعه‌گری پاگیر بازار شد و آن را به سمت رکود و ورشکستگی سوق داد. نبود برنامه‌ریزی هدفمند، بی‌ثباتی مدیریتی و سیاستی، گرانی هزینه‌های سفر به کیش، افزایش بی‌ضابطه قیمت فضاهای تجاری و به تبع آن افزایش بی‌رویه اجاره‌بها در بازارهای کیش، با آمار نزولی گردشگران زیر سایه امن بی‌قانونی بازار کیش را به ورطه ورشکستگی کشانده و این روند با بی‌مهری و بی‌توجهی مسئولان هم‌چنان ادامه دارد و بازار هرسال بیشتر از سال پیش استقامت خود را در برابر هزینه‌های هنگفت و ارقام نجومی اجاره‌بها از دست می‌دهد و نفس‌هایش به شماره افتاده است. یکی از تجار قدیمی کیش می‌گوید، کیش با مسافر و کالا شکل گرفت و با سرعت رونق یافت. با سرازیر شدن انبوه خریداران، بازارهای موجود جوابگوی نیاز کاسبان نبود. به دلیل وجود نیاز به بازارهای متعدد سرمایه‌گذاری، ساخت بازار شروع شد و به‌تدریج زمین اولویت اول سرمایه‌گذاری و معاملات سودآور در این زمینه شد و حمایت سازمان از این سرمایه‌گذاری بدون توجه به تأثیر منفی آن، بازار را با موج مهیبی از گرانی مواجه کرد، که سال به سال کاسبان بیشتری را با خود به قعر ورشکستگی می‌کشاند. آقای اسماعیلی با تاکید بر نقش بازار در اقتصاد شهر می‌گوید، آن‌چه مسلم است بازار نقش تعیین‌کننده‌ای بر فزونی و ثروت شهر دارد و این مهم در شهر تجاری کیش بسیار تاثیرگذارتر بود. با رکود بازار و کاهش گردشگران، مراکز خرید معروف کیش خلوت و متروکه شدند و اکثر مراکز تجاری جدید کلید نخورده و خالی هستند.آقای حسینی از کاسبانی که قصد مهاجرت از کیش را دارد، می‌گوید تعداد معدودی از بازارهای کیش فعالند، که به دلیل اجاره‌بهای زیاد این بازارها کاسبان به‌ناچار بساط کسب‌وکارشان را جمع کرده و می‌روند .وی توضیح می‌دهد اجاره غرفه در بازار پردیس دو 40 میلیون تومان در ماه است، درحالی‌که درآمد روزانه یک مغازه در جشنواره تابستانی کیش کمتر از 200 هزارتومان است. با چنین شرایط سختی گذران زندگی امکان‌پذیر نیست و ما بعد از سال‌ها سکونت، مجبوریم برای امرار معاش به شهر دیگری مهاجرت کنیم.
کوچ بازاریان کیش به جزیره قشم
اجاره‌بهای هنگفت، قوانین دست‌وپاگیر گمرک، محدودیت‌های تجاری، کاهش چشمگیر آمار گردشگر، افزایش 50 درصدی اجاره‌بهای مغازه و مسکن در سال و هزینه‌های سرسام‌آور و کاذب زندگی در کیش، بازاریان را مجبور کرده جزیره فرصت‌ها را به امید یافتن کورسوی امیدی به قصد جزیره قشم ترک کنند. شاید قشم که هنوز طعمه مافیای زمین و رانت‌خواری نشده، آزادی ییشتری برای تجارت در اختیار قربانیان سودجویی منفعت‌طلبان بگذارد. مسلم است مهاجرت بازاریان، که بیش از یک‌سوم جمعیت کیش را تشکیل می‌دهند، لطمه جبران‌ناپذیری بر وضعیت اقتصادی و اجتماعی کیش بر جا خواهد گذاشت و مسیر جزیره را در رسیدن به اهداف گردشگری طولانی خواهد کرد.
حمایت از حقوق بازاریان کیش پشتوانه قانونی ندارد
مدیرعامل جامعه بازاریان کیش مشکلات اقتصادی بازاریان را ناشی از اجاره‌بهای غیر منطقی و کاذب غرفه‌ها ذکر می‌کند و می‌گوید تلاش‌های بسیاری در راستای تعدیل هزینه‌های بازاریان صورت گرفته اما متاسفانه به دلیل نبود پشتوانه قانونی و قضایی، دستاوردی نداشتیم. ابراهیم خلیلی اتخاذ سیاست‌های جذب گردشگر با ارائه تسهیلات کاهش هزینه‌های سفر توسط مدیران منطقه آزاد کیش را از راهکارهای بهبود وضعیت بازار برشمرد.
رکود بازار کیش به سازمان مربوط نیست
سازمان منطقه آزاد کیش که شعار گردشگری تجاری را سر می‌دهد، در مواجهه با بحران بازار نه‌تنها به دنبال راهکاری برای خروج از این بحران نیست بلکه بازار را جدای از مسائل سازمان می‌داند. مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش در نشست خبری که به مناسبت روز خبرنگار برگزار شد، در پاسخ به خبرنگاران گفت رکود بازار کیش هیچ ربطی به سازمان ندارد و متاثر از وضعیت و شرایط اقتصادی کشور است، که به دلیل رکود اقتصادی و تورم، قدرت خرید مردم پایین آمده است.
در پاسخ به این نگرش غیرمسئولانه باید به چند نکته مهم و البته بدیهی اشاره کرد.
نخست این‌که با نگاهی گذرا به آمار سفر گردشگران ایرانی به دبی، تایلند، مالزی و... درمی‌یابیم کشورهایی که برای صنعت توریسم برنامه‌های منسجم دارند، سهم خود را از ایرانی که از نظر مدیران ما دچار رکود اقصادی شده جذب ‌می‌کنند. از سوی دیگر گردشگران داخلی که از رفاه کمتری برخوردارند، با صرف هزینه‌های قابل توجه به گردشگری در اماکن تفریحی و مناطق سیاحتی می‌پردازند، به‌طوری‌که در تعطیلات رسمی کشور شاهد موج سفرهای داخلی در سراسر کشور هستیم . گردشگری زیارتی که از دیرزمان در ایران رواج دارد نیز حجم عظیمی از سفرهای ایران را رقم می‌زند، که اقشار کم‌درآمد بیشترین آمار را در گردشگری زیارتی دارند. بنابراین رکود اقتصادی کشور توجیه غیرقابل قبولی برای ضعف مدیریت کیش در جذب گردشگر است و نبود برنامه بلندمدت به دلیل بی‌ثباتی در مدیریت و تغییر سیاست‌های توسعه کیش، باعث دور شدن از هدف اصلی کیش که جذب گردشگر است شده و شاهد این ادعا تاکید بسیاری از رئیسان اصناف و مدیران موسسات خدماتی مانند هتلداران، رستوران‌ها و دفاتر هواپیمایی کیش بر تثبیت هزینه‌ها و قیمت‌ها برای جذب گردشگر است. آنان معتقدند ثبات هزینه‌ها و قیمت‌ها در رونق صنعت گردشگری بسیار تأثیرگذار است و مهم‌ترین عامل موفقیت بازار دبی در تثبیت هزینه‌ها و قیمت‌هاست، که این امر مستلزم مدیریتی پویا، مبتکر و نوین است، که بتواند هم‌گام با نیازهای متنوع و متغییر گردشگران اقتصاد و بازار کیش را احیا کند.دوم این‌که مدیران صنعت گردشگری دنیا، برای حصول به اهداف خود و تضمین درآمد و گردش مالی و جلوگیری از تکانه‌های اقتصادی کشور، از هر 4 گردشگر داخلی، 1 گردشگر خارجی در اهداف خود تعریف می‌کنند. این درحالیست که بسیاری از روستاهای دورافتاده ایران، بدون امکانات رفاهی و ارتباطی گردشگران اروپایی را جذب می‌کنند اما در کیش به‌جز خدمتکاران جزایر امارات متحده عربی که برای تمدید ویزا مدتی در کیش اقامت می‌کنند، به‌ندرت گردشگر خارجی به چشم می‌خورد.امروزه صنعت گردشگری با تنوع مشاغل و احیای اقتصادی، از جمله راهکارهایی است که کشورهای جهان در غلبه بر رکود اقتصادی از آن بهره‌مند شده‌اند و با برنامه‌ریزی بلندمدت و مدیریت دقیق میان اثرات منفی و مثبت گردشگری، نوعی تناسب و تعادل برقرار کرده‌اند. و این مهم محقق نمی‌شود مگر با صرف هزینه‌های مشاوره‌ای و اجرایی در راستای مدیریت کارآمد و هدفمند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.