فرهنگ اصفهانی و رفتارهای اجتماعی نهادی شده:
در علوم اجتماعی شاهدیم گاه یک رفتار استحکام بیشتری پیدا میکند و چنان در فرهنگ تثبیت میشود که تبدیل به یک نهاد فرعی میشود، مثلا رفتاری چون چشم و هم چشمی که از قضا ردپای آن را در فرهنگ اصفهانی بسیار پررنگ میتوان دید، رفتاری که گاه چنان در فرهنگ اجتماعی متورم میشود که خود تبدیل به قطبنمای رفتار اجتماعی میشود و معیار خیلی از مراودات اجتماعی همین چشم و هم چشمی میشود. تا آنجا که زیستن و خویشتن خویش بودن را از افراد میگیرد و (من فردی) هر فرد در (من اجتماعی ) اش مستحیل میشود.در تعاریف جامعهشناختی دو مفهوم را از یکدیگر تمییز دادهاند :1- دگری تعمیم پیدا کرده که ترکیبیست از انتظاراتی که فرد گمان میکند دیگران از او دارند. 2- خود آیینهسان که تصویر بازتاب شده خود است که حاصل واکنشهای دیگران در برابر رفتار فردست... در فرهنگ چشم و همچشمی بیش و پیش از هر چیز این دو مفهوم یعنی این دو انگاره که (دیگران درباره من چه فکر میکنند؟) و (دیگران از من چه انتظاری دارند؟) بسیار برجسته شده یعنی فرد حاضرست بهخاطر تایید دیگران یا آبرو از عقیده و آرامش خویش بهسادگی درگذرد، نگاه کنید به فرهنگهای ازدواج در اصفهان، سنت
جهازچینی و جهازبینی، خونچه بردن و پاتختی گرفتن، نگاه کنید به رقابت فخرفروشانهای که بین خانوادهها و خویشاوندان در تحصیلات، لوازم زندگی، ماشین و...ساری و جاریست. این رقابت بهخصوص در دیالوگها و محاورات پشت تلفنی یا درون محفلی زنانه چون ختم انعام و مولودی خوانیها بسیار تشدید میشود و منشا یک التهاب اجتماعیست. التهابی که شما ناگزیر در پیشی گرفتن از اطرافیان هستید. بدون آنکه به منافع و عواقب این پیشی گرفتن لحظهای فکر کرده باشید. این فرهنگ در اصفهان بسیار پررنگ است و دلایل جامعهشناختی آن نیز شاید به سنتیتر بودن و اصالت فرهنگ اصفهانیها، هستهای بودن خانوادهها و ارتباطات تنگاتنگ خویشاوندی، کثرت کلونیهای تشدیدکننده این فرهنگ نظیر محافل مذهبی چون ختم انعامها و مولودی خوانیها، آرایشگاهها و محیطهای محفلی زنانه، سطح قابل قبول رفاه و ثبات اقتصادی و قابلیت تحرک اجتماعی یعنی تبدیل پایگاه محول اجتماعی به پایگاه محقق اجتماعی، آستانه تحمل تمدنی بالا که سطح حساسیت اجتماعی و کنشهای تطبیقی و مقایسهای را از ابزار اولیه زندگی به ادوات ثانویه زندگی کشانده ...است.میتوان گفت اصفهانیها در مرحله جامعهپذیری یعنی
مرحلهای که هنجارهای جامعه را باید درونی میکردهاند بیش از حد اجتماعی شدهاند و من فردیشان در گیرودار من اجتماعی مجبور به دنبالهروی بوده و این برخلاف فردگراییست که شما در تهرانیها و پایتختنشینان میبینید. در تهران به سبب پدیده جامعهشناختی گمنامی و بافت مهاجرنشین، شما کمتر دغدغه همرنگ شدن با جماعت دارید. چه آنکه هر گوشه ازین جماعت با توجه با بافت مهاجرپذیر یک ساز میزند، اما در اصفهان با توجه به بافت تقریبا یکدست اجتماعی، فرد بیشتر سودای همرنگی با جماعت پیدا میکند و از تایید دیگران یا آبرو، بهعنوان یک اهرم کنترل اجتماعی بیشتر حساب میبرد، لذاست که آمادگی بیشتری برای غوطه خوردن در فرهنگ چشم و هم چشمی دارد... اینجاست که باید گفت چشم وهم چشمی در اصفهان فراتر از یک رفتار تبدیل به نهاد اجتماعی شده، نهاد فرعی اجتماعی که کاکرد آن همرنگ کردن جماعت با یکدیگر شده و معیار ارتباط گیری افراد جامعه با یکدیگر قرار گرفته. این رفتار آنچنان تعیینکننده شده که مناسبات اجتماعی را حول خود بازتعریف کرده و روابط و نظام فکری و سلیقهای جدید سامان داده لذاست که میتوان آن را به یک نهاد فرعی اجتماعی تشبیه کرد. نهادی که نظم
اجتماعی جدیدی در اصفهان تعریف کرده و نظام عرضه و تقاضا و الگوهای جامعهشناسی مصرف را بههمریخته... اگر به پیش شرطهای ازدواج و آداب و رسوم سختافزاری ازدواج در اصفهان نظری بیافکنید شاید بیشتر به نمودهای عملی این رفتار پی ببرید. آنجا که حتی شکل و نوع کارت دعوتهای عروسی فارغ از سلیقه عروس یا داماد بهعنوان یک یادگاری خاطرهانگیز دستخوش فرهنگ چشم وهم چشمی و رقابت درون گروهی میشود که بیشتر متاثر از برجسته شدن مقوله ( تایید دیگران) یا به قول کلبرگ روانشناس آبرو در قضاوتهای اخلاقیست، که درشماره بعد به تفصیل بدان خواهیم پرداخت.
رفتار نهادی شده دیگر در فرهنگ اصفهانی، مدیریت سود و هزینه و فایدهگرایی است، رفتاری که آنچنان پررنگ شده که گاه منجر به برچسب اجتماعی زرنگی بر اصفهانیها شده و از قضا اصفهانیها خود از این امر استقبال میکنند و در جوکها و لطیفههایشان، روایتهای طنز را طوری جهت دهی میکنند و سپس بسط و اشاعه میدهند که همواره برنده کریهای طنزگونه خودشان باشند . نگاه کنید به جوکهایی که با یه اصفهانی...شروع میشود و میتوانید این امر را انتزاع کنید...این رفتار نهادی شده از قضا با سومین و آخرین رفتار پررنگ نهادی شده فرهنگ اصفهانی یعنی طنز کلامی و استفاده از زبان اشاره و کنایه عجین شده، رفتاری که کمی فهم ما اصفهانیها را سخت کرده، رفتاری آمیخته با تعارف و البته اشاره و کنایه ..........
ادامه دارد ....
در علوم اجتماعی شاهدیم گاه یک رفتار استحکام بیشتری پیدا میکند و چنان در فرهنگ تثبیت میشود که تبدیل به یک نهاد فرعی میشود، مثلا رفتاری چون چشم و هم چشمی که از قضا ردپای آن را در فرهنگ اصفهانی بسیار پررنگ میتوان دید، رفتاری که گاه چنان در فرهنگ اجتماعی متورم میشود که خود تبدیل به قطبنمای رفتار اجتماعی میشود و معیار خیلی از مراودات اجتماعی همین چشم و هم چشمی میشود. تا آنجا که زیستن و خویشتن خویش بودن را از افراد میگیرد و (من فردی) هر فرد در (من اجتماعی ) اش مستحیل میشود.در تعاریف جامعهشناختی دو مفهوم را از یکدیگر تمییز دادهاند :1- دگری تعمیم پیدا کرده که ترکیبیست از انتظاراتی که فرد گمان میکند دیگران از او دارند. 2- خود آیینهسان که تصویر بازتاب شده خود است که حاصل واکنشهای دیگران در برابر رفتار فردست... در فرهنگ چشم و همچشمی بیش و پیش از هر چیز این دو مفهوم یعنی این دو انگاره که (دیگران درباره من چه فکر میکنند؟) و (دیگران از من چه انتظاری دارند؟) بسیار برجسته شده یعنی فرد حاضرست بهخاطر تایید دیگران یا آبرو از عقیده و آرامش خویش بهسادگی درگذرد، نگاه کنید به فرهنگهای ازدواج در اصفهان، سنت
جهازچینی و جهازبینی، خونچه بردن و پاتختی گرفتن، نگاه کنید به رقابت فخرفروشانهای که بین خانوادهها و خویشاوندان در تحصیلات، لوازم زندگی، ماشین و...ساری و جاریست. این رقابت بهخصوص در دیالوگها و محاورات پشت تلفنی یا درون محفلی زنانه چون ختم انعام و مولودی خوانیها بسیار تشدید میشود و منشا یک التهاب اجتماعیست. التهابی که شما ناگزیر در پیشی گرفتن از اطرافیان هستید. بدون آنکه به منافع و عواقب این پیشی گرفتن لحظهای فکر کرده باشید. این فرهنگ در اصفهان بسیار پررنگ است و دلایل جامعهشناختی آن نیز شاید به سنتیتر بودن و اصالت فرهنگ اصفهانیها، هستهای بودن خانوادهها و ارتباطات تنگاتنگ خویشاوندی، کثرت کلونیهای تشدیدکننده این فرهنگ نظیر محافل مذهبی چون ختم انعامها و مولودی خوانیها، آرایشگاهها و محیطهای محفلی زنانه، سطح قابل قبول رفاه و ثبات اقتصادی و قابلیت تحرک اجتماعی یعنی تبدیل پایگاه محول اجتماعی به پایگاه محقق اجتماعی، آستانه تحمل تمدنی بالا که سطح حساسیت اجتماعی و کنشهای تطبیقی و مقایسهای را از ابزار اولیه زندگی به ادوات ثانویه زندگی کشانده ...است.میتوان گفت اصفهانیها در مرحله جامعهپذیری یعنی
مرحلهای که هنجارهای جامعه را باید درونی میکردهاند بیش از حد اجتماعی شدهاند و من فردیشان در گیرودار من اجتماعی مجبور به دنبالهروی بوده و این برخلاف فردگراییست که شما در تهرانیها و پایتختنشینان میبینید. در تهران به سبب پدیده جامعهشناختی گمنامی و بافت مهاجرنشین، شما کمتر دغدغه همرنگ شدن با جماعت دارید. چه آنکه هر گوشه ازین جماعت با توجه با بافت مهاجرپذیر یک ساز میزند، اما در اصفهان با توجه به بافت تقریبا یکدست اجتماعی، فرد بیشتر سودای همرنگی با جماعت پیدا میکند و از تایید دیگران یا آبرو، بهعنوان یک اهرم کنترل اجتماعی بیشتر حساب میبرد، لذاست که آمادگی بیشتری برای غوطه خوردن در فرهنگ چشم و هم چشمی دارد... اینجاست که باید گفت چشم وهم چشمی در اصفهان فراتر از یک رفتار تبدیل به نهاد اجتماعی شده، نهاد فرعی اجتماعی که کاکرد آن همرنگ کردن جماعت با یکدیگر شده و معیار ارتباط گیری افراد جامعه با یکدیگر قرار گرفته. این رفتار آنچنان تعیینکننده شده که مناسبات اجتماعی را حول خود بازتعریف کرده و روابط و نظام فکری و سلیقهای جدید سامان داده لذاست که میتوان آن را به یک نهاد فرعی اجتماعی تشبیه کرد. نهادی که نظم
اجتماعی جدیدی در اصفهان تعریف کرده و نظام عرضه و تقاضا و الگوهای جامعهشناسی مصرف را بههمریخته... اگر به پیش شرطهای ازدواج و آداب و رسوم سختافزاری ازدواج در اصفهان نظری بیافکنید شاید بیشتر به نمودهای عملی این رفتار پی ببرید. آنجا که حتی شکل و نوع کارت دعوتهای عروسی فارغ از سلیقه عروس یا داماد بهعنوان یک یادگاری خاطرهانگیز دستخوش فرهنگ چشم وهم چشمی و رقابت درون گروهی میشود که بیشتر متاثر از برجسته شدن مقوله ( تایید دیگران) یا به قول کلبرگ روانشناس آبرو در قضاوتهای اخلاقیست، که درشماره بعد به تفصیل بدان خواهیم پرداخت.
رفتار نهادی شده دیگر در فرهنگ اصفهانی، مدیریت سود و هزینه و فایدهگرایی است، رفتاری که آنچنان پررنگ شده که گاه منجر به برچسب اجتماعی زرنگی بر اصفهانیها شده و از قضا اصفهانیها خود از این امر استقبال میکنند و در جوکها و لطیفههایشان، روایتهای طنز را طوری جهت دهی میکنند و سپس بسط و اشاعه میدهند که همواره برنده کریهای طنزگونه خودشان باشند . نگاه کنید به جوکهایی که با یه اصفهانی...شروع میشود و میتوانید این امر را انتزاع کنید...این رفتار نهادی شده از قضا با سومین و آخرین رفتار پررنگ نهادی شده فرهنگ اصفهانی یعنی طنز کلامی و استفاده از زبان اشاره و کنایه عجین شده، رفتاری که کمی فهم ما اصفهانیها را سخت کرده، رفتاری آمیخته با تعارف و البته اشاره و کنایه ..........
ادامه دارد ....
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.