اصلاحطلبان اصفهان و مشکل جغرافیای سیاسی
مهرداد برزین: آنچه جریان اصلاحطلبی نامیده میشود گاه تنها به فراز شدن خاتمی دردوم خرداد اطلاق میشود به شعاع دولت هفتم و هشتم. اما آنچه نادیده گرفته میشود سابقه این جریان در سالهای دور و ابتدای شروع انقلاب اسلامی در ایران است. در این سالها آنچه که جناح چپ خوانده میشود حیات خود را از دل و روح جوانانی آغاز کرد که در تمام سالهای دهه چهل و پنجاه به طور مستمر در دانشگاهها و مساجد و هیاتهای مذهبی در پی خودسازی، مطالعه و مبارزه بودند برای نیل به یک جامعه آرمانی و برخوردار ازعدالت و انسانیت. آنچه باعث تفاوت ماهوی آنان با جریانات دیگر آن روزها میشد یکی باورشان به اسلام بود به مثابه یک مکتب رهاییبخش و مبنایی، در مقابل بقیه قرائتهای چپگرای آن روز که در قامت گرایشهای مارکسیستی با انواع سبکهای رنگارنگ مشغول به فعالیت بودند و دیگری روحیه انقلابی و عمق گرایش آنان به برقراری عدالت و کرامت انسانی بود پس از پیروزی انقلاب با عضویت در نهادها و ارگانهای دولتی سعی کردند قرائت خود از اسلام و انقلاب را در محتوای قانونی و مدیریتی بگنجانند و هم در جبهههای جنگ بجنگند.همزمان با حذف گرایشات مارکسیستی و بیتوجهی جامعه به گرایشات به زعم آن روزها لیبرالی،تبدیل شدند به جریان چپ و رقیبِ محافظهکارشان به نام راست خوانده شد. دهه شصت گذشت در حالی که رقیب با استفاده اشتغال اکثر جوانان و دانشگاهیان طیف چپ به جنگ و اداره کشور، اقدام به کادرسازی و حضور در عرصههای اقتصادی و فرهنگی و قضایی کرد. با پایان جنگ بیشتر تلقی راست از حکومت و محتوای آن بیشترآشکار میشد ... چپ مسلمان ایرانی که روزگاری یک پای در دانشگاه داشت و پای دیگر در مسجد و جامعه اکنون به حاشیه رانده شده و با نهادهای فکری در پی راه گریز بودند. سیر تطور و اندیشیدن سبب بازخوانی اندیشههای مغفول مانده در گفتمان چپ شد و گرایش به تقویت جامعه مدنی و درک تغییرات جامعه در ساحتهای فکری و اجتماعی تبدیل به ارکان برنامهریزی جهت زیست سیاسی و اجتماعی جریان چپ شد اما همیشه اسلام و مذهب و مساجد عناصر هویتساز این جریان باقی ماندند،هرچند در گردوخاک هیاهوی رقیب گاه از نظر پنهان مینمود اما چشمان تیزبین جامعه هیچگاه دیده خود را بر این وجه جریان چپ نبست وهرچند بسیاری مفاهیم انسانی به دایره فکری چپ ورود کرده بود اما در تضاد با ریشهها قرار نگرفتند،ریشههایی که از مساجد و هیاتهای مذهبی نشأت میگرفت. اگر به جریان چپ که گاهی هم خط امام خوانده میشوند در اصفهان بنگریم، میتوانیم فارغ از هیاهوی تبلیغاتی رقیب بیشتر این ریشهها و دلبستگیها را مشاهده کنیم. ازسالهای قبل از انقلاب اصفهان خاستگاهی برای علما، نیروهای فکری چپ بود وهم پناهگاه. حضور مرحوم آیهالله طاهری و برخاستن بسیاری کادرهای مبارزاتی از اصفهان در کنار قوت انجمنهای اسلامی دانشجویان اصفهان و علوم پزشکی این شهر را باید نمونهای از نفوذ سنتی جریان چپ دانست. در سالهای دهه هفتاد وهشتاد با قوت گرفتن دوباره راست، مساجد از دست جریان چپ بهطورکلی خارج شد و بعد هم با ایجاد شکاف و فاصله بین جامعه و برخی تفکرات جریان چپ بین جغرافیای شمال و جنوب و مناطق مختلف از منظر اقبال به جریان چپ تفاوتهایی به وجود آمد. البته جریان راست تلاش کرده با تبلیغات و صرف بودجههای سنگین در مناطق مختلف شهر ضمن تقلیل برخی معانی و با نهادینه کردن وجهه و برداشت سیاسی و اقتصادی خود رقیب را بیاعتبار و فاقد ریشههای مذهبی، در نزد جامعه قلمداد کند. علیرغم این تلاشها شاهدیم وقتی مثلا در مدرسه امام صادق برنامههای بزرگداشت محرم و صفر میشود از چه غنا و استقبالی برخوردار است و یا مجالسی که بزرگان اصلاحطلب برگزار میکنند دارای جاذبه برای اقشار مذهبی شهر است. یکی از کابوسهای رقیب در اصفهان بهرهگیری جریان چپ از توان خود درجهت فعالیت در نقاطی که بهطور سنتی پایگاهشان بوده و اکنون حیات خلوت رقیب شده، در کنار این امور ما شاهد تلاش بخشی از جریان راست برای نفوذ در جنوب شهر و مناطقی که در تمام سالهای اخیر همراه اصلاحات بوده است و در دولت جدید و با تغییرات در سطوح مدیریتی، برخی از نیروها دوباره سعی در فعال کردن پتانسیلهای اصلاحطلبان در جبهههای سنتیشان نظیر هیاتهای مذهبی و خیریهها یا حضور در کنار جامعه شمال و شرق اصفهان شدهاند. این مسأله میتواند با کمک به ترجمه مفاهیم اصلاحطلبانه برای متن جامعه به کم شدن شکاف فکری و اجتماعی در جغرافیای شهر بیانجامد. کاهش شکاف در هر دو سمت سبب گسترش تحمل و کاهش ناهمزبانیها شده و کمک میکند مردم شهر در بزنگاهها مشارکت بیشتری بکنند والبته درکی متقابل ومنطبق بر مذهب و انسانیت که سبب همزیستی بهتر همه مردم بشود.
مهرداد برزین: آنچه جریان اصلاحطلبی نامیده میشود گاه تنها به فراز شدن خاتمی دردوم خرداد اطلاق میشود به شعاع دولت هفتم و هشتم. اما آنچه نادیده گرفته میشود سابقه این جریان در سالهای دور و ابتدای شروع انقلاب اسلامی در ایران است. در این سالها آنچه که جناح چپ خوانده میشود حیات خود را از دل و روح جوانانی آغاز کرد که در تمام سالهای دهه چهل و پنجاه به طور مستمر در دانشگاهها و مساجد و هیاتهای مذهبی در پی خودسازی، مطالعه و مبارزه بودند برای نیل به یک جامعه آرمانی و برخوردار ازعدالت و انسانیت. آنچه باعث تفاوت ماهوی آنان با جریانات دیگر آن روزها میشد یکی باورشان به اسلام بود به مثابه یک مکتب رهاییبخش و مبنایی، در مقابل بقیه قرائتهای چپگرای آن روز که در قامت گرایشهای مارکسیستی با انواع سبکهای رنگارنگ مشغول به فعالیت بودند و دیگری روحیه انقلابی و عمق گرایش آنان به برقراری عدالت و کرامت انسانی بود پس از پیروزی انقلاب با عضویت در نهادها و ارگانهای دولتی سعی کردند قرائت خود از اسلام و انقلاب را در محتوای قانونی و مدیریتی بگنجانند و هم در جبهههای جنگ بجنگند.همزمان با حذف گرایشات مارکسیستی و بیتوجهی جامعه به گرایشات به زعم آن روزها لیبرالی،تبدیل شدند به جریان چپ و رقیبِ محافظهکارشان به نام راست خوانده شد. دهه شصت گذشت در حالی که رقیب با استفاده اشتغال اکثر جوانان و دانشگاهیان طیف چپ به جنگ و اداره کشور، اقدام به کادرسازی و حضور در عرصههای اقتصادی و فرهنگی و قضایی کرد. با پایان جنگ بیشتر تلقی راست از حکومت و محتوای آن بیشترآشکار میشد ... چپ مسلمان ایرانی که روزگاری یک پای در دانشگاه داشت و پای دیگر در مسجد و جامعه اکنون به حاشیه رانده شده و با نهادهای فکری در پی راه گریز بودند. سیر تطور و اندیشیدن سبب بازخوانی اندیشههای مغفول مانده در گفتمان چپ شد و گرایش به تقویت جامعه مدنی و درک تغییرات جامعه در ساحتهای فکری و اجتماعی تبدیل به ارکان برنامهریزی جهت زیست سیاسی و اجتماعی جریان چپ شد اما همیشه اسلام و مذهب و مساجد عناصر هویتساز این جریان باقی ماندند،هرچند در گردوخاک هیاهوی رقیب گاه از نظر پنهان مینمود اما چشمان تیزبین جامعه هیچگاه دیده خود را بر این وجه جریان چپ نبست وهرچند بسیاری مفاهیم انسانی به دایره فکری چپ ورود کرده بود اما در تضاد با ریشهها قرار نگرفتند،ریشههایی که از مساجد و هیاتهای مذهبی نشأت میگرفت. اگر به جریان چپ که گاهی هم خط امام خوانده میشوند در اصفهان بنگریم، میتوانیم فارغ از هیاهوی تبلیغاتی رقیب بیشتر این ریشهها و دلبستگیها را مشاهده کنیم. ازسالهای قبل از انقلاب اصفهان خاستگاهی برای علما، نیروهای فکری چپ بود وهم پناهگاه. حضور مرحوم آیهالله طاهری و برخاستن بسیاری کادرهای مبارزاتی از اصفهان در کنار قوت انجمنهای اسلامی دانشجویان اصفهان و علوم پزشکی این شهر را باید نمونهای از نفوذ سنتی جریان چپ دانست. در سالهای دهه هفتاد وهشتاد با قوت گرفتن دوباره راست، مساجد از دست جریان چپ بهطورکلی خارج شد و بعد هم با ایجاد شکاف و فاصله بین جامعه و برخی تفکرات جریان چپ بین جغرافیای شمال و جنوب و مناطق مختلف از منظر اقبال به جریان چپ تفاوتهایی به وجود آمد. البته جریان راست تلاش کرده با تبلیغات و صرف بودجههای سنگین در مناطق مختلف شهر ضمن تقلیل برخی معانی و با نهادینه کردن وجهه و برداشت سیاسی و اقتصادی خود رقیب را بیاعتبار و فاقد ریشههای مذهبی، در نزد جامعه قلمداد کند. علیرغم این تلاشها شاهدیم وقتی مثلا در مدرسه امام صادق برنامههای بزرگداشت محرم و صفر میشود از چه غنا و استقبالی برخوردار است و یا مجالسی که بزرگان اصلاحطلب برگزار میکنند دارای جاذبه برای اقشار مذهبی شهر است. یکی از کابوسهای رقیب در اصفهان بهرهگیری جریان چپ از توان خود درجهت فعالیت در نقاطی که بهطور سنتی پایگاهشان بوده و اکنون حیات خلوت رقیب شده، در کنار این امور ما شاهد تلاش بخشی از جریان راست برای نفوذ در جنوب شهر و مناطقی که در تمام سالهای اخیر همراه اصلاحات بوده است و در دولت جدید و با تغییرات در سطوح مدیریتی، برخی از نیروها دوباره سعی در فعال کردن پتانسیلهای اصلاحطلبان در جبهههای سنتیشان نظیر هیاتهای مذهبی و خیریهها یا حضور در کنار جامعه شمال و شرق اصفهان شدهاند. این مسأله میتواند با کمک به ترجمه مفاهیم اصلاحطلبانه برای متن جامعه به کم شدن شکاف فکری و اجتماعی در جغرافیای شهر بیانجامد. کاهش شکاف در هر دو سمت سبب گسترش تحمل و کاهش ناهمزبانیها شده و کمک میکند مردم شهر در بزنگاهها مشارکت بیشتری بکنند والبته درکی متقابل ومنطبق بر مذهب و انسانیت که سبب همزیستی بهتر همه مردم بشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.