|

من از سکوت شب سردشان خبر دارم‌

علی‌اصغر سیدآبادی

۱- روزی که شب پیشش را ۱۰ساعت در اتوبوس بین‌شهری گذرانده بودم، با ریش انبوه و قیافه ژولیده در بنگاه‌های مسکن دنبال خانه اجاره‌ای ارزان‌قیمتی می‌گشتم در شرق‌تهران. نمی‌دانم چندمین بنگاه بود که بنگاه‌دار، پرسید: افغانی هستی؟
گفتم: چه فرقی می‌کند؟ مشکل قانونی ندارم. برای اجاره‌خانه و حق بنگاه هم پول می‌دهم.
جوابم مطمئنش کرد که افغان هستم و مشتی جملات تحقیرآمیز را روانه‌ام کرد که هیچ‌کدام بی‌جواب نماند و همین در اطمینان اولیه‌اش تردید ایجاد کرد، زیرا مقاومت در برابر چنان تحقیرهایی برای کسی که خود را بیگانه بپندارد، آسان نبود.
گفت‌وگوی ما طولانی شد و پایانش همراه بود با عذرخواهی او به‌خاطر صفت «افغانی» که داده بود، اما من گفتم با افغان خوانده‌شدن، هیچ مشکلی ندارم. ما مردم خراسان به‌خاطر همسایگی نه‌تنها شباهت چهره‌ای که شباهت لهجه‌ای هم با افغانستانی‌ها داریم و این شما را به اشتباه انداخت، اما آنچه باید برایش عذرخواهی کنی، تحقیر و توهینی است که نثار آنان می‌کنی. نمی‌دانم گفت‌وگوی ما روی او تاثیری داشت یا نه، اما اعتراف می‌کنم رفتار او روی من تاثیر داشت.
۲- چند‌روز بعد در دانشگاه با مردی افغانستانی آشنا شدم که همکلاس ما بود. در دانشگاه کابل در رشته شیمی درس خوانده بود. زبان روسی می‌دانست، اما تندباد حوادث باعث شده بود به جای اینکه در سرزمین خودش صاحب کار و مقامی درخور باشد، همکلاس ما دانشجویان سال اول ارتباطات شود. در تمام یکی، دوسالی که او را می‌شناختم و گاهی درس‌های مشترکی داشتیم، از رفتار آن مرد بنگاهی آموخته بودم مواظب باشم لابه‌لای سخنانم حرفی آزاردهنده نباشد.
۳- یک‌سالی مشهد زندگی کرده‌ام و با افغان‌های زیادی نشست و برخاست داشته‌ام، اما آشنایی‌ام با چهره فرهنگی افغانستان بعد‌ها رخ داد که با شعرشان آشنا شدم. در‌‌ همان سال‌های دانشجویی مثنوی «بازگشت» سروده محمدکاظم کاظمی که همزمان سرشار از گلایه و سپاس بود، دریچه‌ای به روی شعر افغان باز کرد و علاقه‌مندش شدم:
....
شکسته می‌گذرم امشب از کنار شما
و شرمسارم از الطاف بی‌شمار شما
من از سکوت شب سردتان خبر دارم‌
شهید داده‌ام‌، از دردتان خبر دارم‌
تو هم به‌سان من از یک ستاره سر دیدی‌
پدر ندیدی و خاکستر پدر دیدی‌
...
اگرچه تلخ شد آرامش همیشه‌ی‌تان
اگرچه کودک من سنگ زد به شیشه‌ی‌تان‌
اگرچه سیبی از این شاخه ناگهان گم شد
و مایه نگرانی برای مردم شد
اگرچه متّهم جرم مستند بودم‌
اگرچه لایق سنگینی لحد بودم‌
دم سفر مپسندید ناامید مرا
ولو دروغ‌، عزیزان‌! بهل کنید مرا
بعد‌ها نویسندگان و شاعرانی از طیف‌های دیگر را کشف کردم و تا امروز از خواندن ادبیات (شعر و داستان) افغانستان با آن زبان شیرین و شیوا لذت برده‌ام.
۴- این روز‌ها شبکه‌های اجتماعی رابطه ما و افغانستانی‌ها را نزدیک‌تر و وسیع‌تر کرده است. به مدد این شبکه‌ها تعداد زیادی دوست افغانستانی با گرایش‌های متفاوت دارم که اغلب فراموش می‌کنم ایرانی نیستند. خیلی‌هایشان را موقع پذیرفتن دوستیشان فکر کرده‌ام ایرانی‌اند و بعد از نوشته‌هایشان متوجه شده‌ام، اشتباه کرده‌ام. با خواندن صفحه‌های این دوستان، از تحولات ادبی و سیاسی آن سرزمین، از دعوا‌ها و نگرانی‌هایشان، از آشتی‌ها و امید‌هایشان خبر دارم.
بسیاری از آنان نام و نشان‌هایشان، حرف‌هایشان، دغدغه‌هایشان و دلخوشی‌هایشان مثل ماست. خیلی وقت‌ها حتی وقتی نوشته‌هایشان را می‌خوانم، فکر می‌کنم درباره گوشه‌ای از ایران خوانده‌ام، اما بعد نشانه‌ای کوچک پیدا می‌کنم که آنان را به کشوری دیگر نسبت می‌دهد و چه‌بسا نوشته‌هایی از آنان خوانده‌ام که آن نشانه کوچک تمایز هم در آن نبوده است.

۱- روزی که شب پیشش را ۱۰ساعت در اتوبوس بین‌شهری گذرانده بودم، با ریش انبوه و قیافه ژولیده در بنگاه‌های مسکن دنبال خانه اجاره‌ای ارزان‌قیمتی می‌گشتم در شرق‌تهران. نمی‌دانم چندمین بنگاه بود که بنگاه‌دار، پرسید: افغانی هستی؟
گفتم: چه فرقی می‌کند؟ مشکل قانونی ندارم. برای اجاره‌خانه و حق بنگاه هم پول می‌دهم.
جوابم مطمئنش کرد که افغان هستم و مشتی جملات تحقیرآمیز را روانه‌ام کرد که هیچ‌کدام بی‌جواب نماند و همین در اطمینان اولیه‌اش تردید ایجاد کرد، زیرا مقاومت در برابر چنان تحقیرهایی برای کسی که خود را بیگانه بپندارد، آسان نبود.
گفت‌وگوی ما طولانی شد و پایانش همراه بود با عذرخواهی او به‌خاطر صفت «افغانی» که داده بود، اما من گفتم با افغان خوانده‌شدن، هیچ مشکلی ندارم. ما مردم خراسان به‌خاطر همسایگی نه‌تنها شباهت چهره‌ای که شباهت لهجه‌ای هم با افغانستانی‌ها داریم و این شما را به اشتباه انداخت، اما آنچه باید برایش عذرخواهی کنی، تحقیر و توهینی است که نثار آنان می‌کنی. نمی‌دانم گفت‌وگوی ما روی او تاثیری داشت یا نه، اما اعتراف می‌کنم رفتار او روی من تاثیر داشت.
۲- چند‌روز بعد در دانشگاه با مردی افغانستانی آشنا شدم که همکلاس ما بود. در دانشگاه کابل در رشته شیمی درس خوانده بود. زبان روسی می‌دانست، اما تندباد حوادث باعث شده بود به جای اینکه در سرزمین خودش صاحب کار و مقامی درخور باشد، همکلاس ما دانشجویان سال اول ارتباطات شود. در تمام یکی، دوسالی که او را می‌شناختم و گاهی درس‌های مشترکی داشتیم، از رفتار آن مرد بنگاهی آموخته بودم مواظب باشم لابه‌لای سخنانم حرفی آزاردهنده نباشد.
۳- یک‌سالی مشهد زندگی کرده‌ام و با افغان‌های زیادی نشست و برخاست داشته‌ام، اما آشنایی‌ام با چهره فرهنگی افغانستان بعد‌ها رخ داد که با شعرشان آشنا شدم. در‌‌ همان سال‌های دانشجویی مثنوی «بازگشت» سروده محمدکاظم کاظمی که همزمان سرشار از گلایه و سپاس بود، دریچه‌ای به روی شعر افغان باز کرد و علاقه‌مندش شدم:
....
شکسته می‌گذرم امشب از کنار شما
و شرمسارم از الطاف بی‌شمار شما
من از سکوت شب سردتان خبر دارم‌
شهید داده‌ام‌، از دردتان خبر دارم‌
تو هم به‌سان من از یک ستاره سر دیدی‌
پدر ندیدی و خاکستر پدر دیدی‌
...
اگرچه تلخ شد آرامش همیشه‌ی‌تان
اگرچه کودک من سنگ زد به شیشه‌ی‌تان‌
اگرچه سیبی از این شاخه ناگهان گم شد
و مایه نگرانی برای مردم شد
اگرچه متّهم جرم مستند بودم‌
اگرچه لایق سنگینی لحد بودم‌
دم سفر مپسندید ناامید مرا
ولو دروغ‌، عزیزان‌! بهل کنید مرا
بعد‌ها نویسندگان و شاعرانی از طیف‌های دیگر را کشف کردم و تا امروز از خواندن ادبیات (شعر و داستان) افغانستان با آن زبان شیرین و شیوا لذت برده‌ام.
۴- این روز‌ها شبکه‌های اجتماعی رابطه ما و افغانستانی‌ها را نزدیک‌تر و وسیع‌تر کرده است. به مدد این شبکه‌ها تعداد زیادی دوست افغانستانی با گرایش‌های متفاوت دارم که اغلب فراموش می‌کنم ایرانی نیستند. خیلی‌هایشان را موقع پذیرفتن دوستیشان فکر کرده‌ام ایرانی‌اند و بعد از نوشته‌هایشان متوجه شده‌ام، اشتباه کرده‌ام. با خواندن صفحه‌های این دوستان، از تحولات ادبی و سیاسی آن سرزمین، از دعوا‌ها و نگرانی‌هایشان، از آشتی‌ها و امید‌هایشان خبر دارم.
بسیاری از آنان نام و نشان‌هایشان، حرف‌هایشان، دغدغه‌هایشان و دلخوشی‌هایشان مثل ماست. خیلی وقت‌ها حتی وقتی نوشته‌هایشان را می‌خوانم، فکر می‌کنم درباره گوشه‌ای از ایران خوانده‌ام، اما بعد نشانه‌ای کوچک پیدا می‌کنم که آنان را به کشوری دیگر نسبت می‌دهد و چه‌بسا نوشته‌هایی از آنان خوانده‌ام که آن نشانه کوچک تمایز هم در آن نبوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.