تجارت در افغانستان بر اصل اعتماد میچرخد
محمد آوخ
افغانستان نیازمند بازسازی زیرساختهای اقتصادیای است که بهطور گستردهای بر اثر جنگ نابود شده و هماکنون مقدار قابلتوجهی از نیازهای این کشور از خارج تامین میشود. با وجود این، این کشور طی سالهای اخیر و در کمتر از یکدهه، در جبهه اقتصادی به پیشرفتهای قابلملاحظهای دست یافته است. افغانستان از گذشتههای دور و از طریق راه ابریشم و با وجود تحولات و فرازونشیبهای زیاد روابطی تجاری با ایران داشته که در سالهای اخیر و با توجه به برقراری ثبات در این کشور این رابطه تجاری گسترش چشمگیری داشته است. مسالهای که این روزها بسیار حایزاهمیت است، حفظ بازار کشورهای همسایه همراه با حضور مستمر و پایدار با درنظرگرفتن شرایط بازار کشور هدف است. تولیدکنندگان باید با توجه به درخواست کشورهای هدف تولید کنند نه آنکه محصولات مازاد خود را صادر و تصور کنند که کشورها مجبور به خرید کالای ایرانی هستند. ابعاد مختلف تجارت با این همسایه شرقی را با «محمدمهدی جوانمردقصاب» رایزن بازرگانی ایران در افغانستان در میان گذاشتیم.
تجارت با افغانستان چه اهمیتی برای تجار ایرانی دارد؟
افغانستان از بازارهای صادراتی ماست. میتوان گفت بعد از چین، امارات و عراق که ما بالاترین میزان صدور کالا به این کشورها را داریم، افغانستان یکی از بزرگترین بازارهای صادراتی ایران است و اهمیت بسیار زیادی برای تجارت ما دارد. این کشور چهارمین کشوری است که ما به آن صادرات داریم.
آیا ایران وارداتی هم از افغانستان دارد؟
واردات ما از افغانستان در حد 20میلیوندلار است که سال گذشته افزایش یافت و به حدود 32میلیوندلار رسید.
چه کالاهایی به افغانستان صادر میشود؟
ما همهچیز صادر میکنیم. بالاترین اقلام صادراتی ما محصولات فولادی و آهنی شامل تیرآهن، میلگرد و سایر اقلام و همچنین سیمان و موادغذایی است.
کیفیت کالاهایی که به افغانستان صادر میشود، چگونه است؟ آیا مثل چین که کالاهای بیکیفیت خود را به ایران صادر میکند، ما هم کالاهای بیکیفیت به افغانستان صادر میکنیم؟
صادرات ما به افغانستان اینطور نیست. میتوان گفت 80درصد کالاهای صادراتی ما به افغانستان دارای «برند» هستند، یعنی از کالاهای بسیار خوب محسوب میشوند.
پس میتوان انتظار داشت که تجارت با افغانستان به سرنوشت تجارت با جمهوری آذربایجان دچار نشود؟
مطمئنا همینطور است. عملکرد ما در مورد جمهوری آذربایجان خیلی بد بود و با کارهایی که کردیم، طی دو تا سهسال آن بازار را از دست دادیم. ولی در بازار افغانستان چندینسال است مشغول صادرات هستیم و بهنظر میرسد محصولات ایرانی جایگاه خوبی در این کشور دارند. افغانستانیها با کالای ما آشنا هستند و اگر کالای نامرغوبی به این کشور وارد شود، میدانند کار ما نیست.
جایگاه تجارت ایران و افغانستان را چطور ارزیابی میکنید؟
غیر از مسایل استراتژیک کشور که اساس آن مبادلات تجاری با کشورهای همسایه است، به دلیل مشترکات فرهنگی، مذهبی و قومی، بزرگترین بازار صادراتی ما بعد از عراق در محصولات صنایع غذایی، افغانستان است.
ما به چین محصولات پتروشیمی و مواد اولیه صادر ولی به افغانستان محصولات نهایی صادر میکنیم، یعنی اگر ارزشافزوده کار خود را بررسی کنیم، میبینیم کالاهای با ارزشافزوده بالا را به افغانستان و عراق صادر میکنیم.
شرایط تحریم ایران در تجارت با افغانستان چه تاثیری داشته است؟
نمیتوان گفت تاثیری نداشته است. اما این تاثیر به نسبت تجارت با سایر کشورها بسیار ناچیز بوده است. چون ما در مبادلات مالی با کشور افغانستان به دلار نیاز نداریم. در زمان اوج تحریمها بیش از یکمیلیارد صادرات ما به افغانستان افزایش داشته است. یعنی از یکمیلیاردو200 به دومیلیاردو800 رسیده است.
ریسک سرمایهگذاری در افغانستان چیست؟
سرمایهگذاری در این کشور دارای ریسک بالایی است. صندوق بینالمللی پول ریسک حدود هفت را برای این کشور در نظر گرفته است. برای سرمایهگذاری باید با احتیاط و مشاوره خبرگان این کار، اقدام کرد.
آیا بیثباتی نسبی در اقتصاد افغانستان تاثیری در تجارت با این کشور داشته است؟
این موضوع تاثیری روی تجار نداشته است. ما هرگز مالباختهای در تجارت با افغانستان نداشتهایم. تجارت در افغانستان بر اصل اعتماد میچرخد و افغانها همیشه در معاملات تجاری افراد بسیار قابلاعتمادی هستند. در مجموع کلاهبرداری در سایر کشورها هم اتفاق میافتد و نمیشود این را گفت به صرف اینکه در یک کشور اتفاقی میافتد، کلاهبرداری شده است. تاجر باید کار خود را درست انجام دهد.
با توجه به اینکه ایران کالاهای لبنی و کالاهای تاریخمصرفدار هم به افغانستان صادر میکند، وضعیت نامطلوب راههای ارتباطی چه تاثیری در این تجارت دارد؟
70درصد محصولات لبنی از ایران به افغانستان صادر میشود. ما میدانیم چطور و چه زمانی صادرات را انجام دهیم. ما میدانیم کره را در فصل گرما نمیتوانیم به کابل برسانیم. ولی در مورد ماست و پنیر این کار را انجام میدهیم. حتی صادرات پنیر هم تخصصی است، با کمی بالا و پایینشدن فشار هوا، خراب میشود. ولی ما این تجارت را هم انجام میدهیم و با توجه به اینکه این محصولات بهطور مستقیم به سلامت افراد وابسته هستند در صادرات این محصولات وسواس ویژهای داریم.
تجارت ایران با افغانستان برای کدام کشور منافع بیشتری دارد؟
در بحث تجارت با افغانستان فقط منافع مطرح نیست. خیلی از سرمایهگذاریها در تجارت با افغانستان را خود آنها در ایران انجام دادهاند. برای هر دوکشور دارای منفعت است. اینطور نیست که ما فقط صادر کنیم و آنها هیچ منافعی نداشته باشند. تجارت با افغانستان برای ایرانیها حدود پنج تا حداکثر 20درصد سود دارد. بیشتر تجار افغانستانی از این تجارت سود میبرند. تجارت با افغانستان سود هنگفتی عاید ما نمیکند و با دید سودآوری نباید به آن نگاه کرد.
علت رابطه تجاری تنگاتنگ بین دوکشور همسایه ایران و افغانستان چیست؟
با این مثال پاسخ این سوال را میدهم، برای شما بهعنوان یکایرانی، کدام بهصرفه است اینکه از اصفهان خرید کنید یا از دوبی؟ مسلما خرید از اصفهان برای شما راحتتر و امنیت اقتصادی آن بیشتر است. افغانستانیها کالا را در اینجا و جلو کارخانه تحویل میگیرند. این بهخاطر آشناییها و ارتباطهای قومی، دوستیها و برادریهای قدیمی است و همینطور بهدلیل مسایل پولی که نمیخواهند نقلوانتقال پولی داشته باشند. چون در اینجا سهمیلیون تبعه افغانستان هست که کار میکنند و باید پول خود را به افغانستان بفرستند و تجارت هم داریم که باید به دلار پرداخت شود. در واقع همینجا همه کارها انجام میشود و پول بیشتر کالاها در ایران پرداخت میشود.
افغانستان نیازمند بازسازی زیرساختهای اقتصادیای است که بهطور گستردهای بر اثر جنگ نابود شده و هماکنون مقدار قابلتوجهی از نیازهای این کشور از خارج تامین میشود. با وجود این، این کشور طی سالهای اخیر و در کمتر از یکدهه، در جبهه اقتصادی به پیشرفتهای قابلملاحظهای دست یافته است. افغانستان از گذشتههای دور و از طریق راه ابریشم و با وجود تحولات و فرازونشیبهای زیاد روابطی تجاری با ایران داشته که در سالهای اخیر و با توجه به برقراری ثبات در این کشور این رابطه تجاری گسترش چشمگیری داشته است. مسالهای که این روزها بسیار حایزاهمیت است، حفظ بازار کشورهای همسایه همراه با حضور مستمر و پایدار با درنظرگرفتن شرایط بازار کشور هدف است. تولیدکنندگان باید با توجه به درخواست کشورهای هدف تولید کنند نه آنکه محصولات مازاد خود را صادر و تصور کنند که کشورها مجبور به خرید کالای ایرانی هستند. ابعاد مختلف تجارت با این همسایه شرقی را با «محمدمهدی جوانمردقصاب» رایزن بازرگانی ایران در افغانستان در میان گذاشتیم.
تجارت با افغانستان چه اهمیتی برای تجار ایرانی دارد؟
افغانستان از بازارهای صادراتی ماست. میتوان گفت بعد از چین، امارات و عراق که ما بالاترین میزان صدور کالا به این کشورها را داریم، افغانستان یکی از بزرگترین بازارهای صادراتی ایران است و اهمیت بسیار زیادی برای تجارت ما دارد. این کشور چهارمین کشوری است که ما به آن صادرات داریم.
آیا ایران وارداتی هم از افغانستان دارد؟
واردات ما از افغانستان در حد 20میلیوندلار است که سال گذشته افزایش یافت و به حدود 32میلیوندلار رسید.
چه کالاهایی به افغانستان صادر میشود؟
ما همهچیز صادر میکنیم. بالاترین اقلام صادراتی ما محصولات فولادی و آهنی شامل تیرآهن، میلگرد و سایر اقلام و همچنین سیمان و موادغذایی است.
کیفیت کالاهایی که به افغانستان صادر میشود، چگونه است؟ آیا مثل چین که کالاهای بیکیفیت خود را به ایران صادر میکند، ما هم کالاهای بیکیفیت به افغانستان صادر میکنیم؟
صادرات ما به افغانستان اینطور نیست. میتوان گفت 80درصد کالاهای صادراتی ما به افغانستان دارای «برند» هستند، یعنی از کالاهای بسیار خوب محسوب میشوند.
پس میتوان انتظار داشت که تجارت با افغانستان به سرنوشت تجارت با جمهوری آذربایجان دچار نشود؟
مطمئنا همینطور است. عملکرد ما در مورد جمهوری آذربایجان خیلی بد بود و با کارهایی که کردیم، طی دو تا سهسال آن بازار را از دست دادیم. ولی در بازار افغانستان چندینسال است مشغول صادرات هستیم و بهنظر میرسد محصولات ایرانی جایگاه خوبی در این کشور دارند. افغانستانیها با کالای ما آشنا هستند و اگر کالای نامرغوبی به این کشور وارد شود، میدانند کار ما نیست.
جایگاه تجارت ایران و افغانستان را چطور ارزیابی میکنید؟
غیر از مسایل استراتژیک کشور که اساس آن مبادلات تجاری با کشورهای همسایه است، به دلیل مشترکات فرهنگی، مذهبی و قومی، بزرگترین بازار صادراتی ما بعد از عراق در محصولات صنایع غذایی، افغانستان است.
ما به چین محصولات پتروشیمی و مواد اولیه صادر ولی به افغانستان محصولات نهایی صادر میکنیم، یعنی اگر ارزشافزوده کار خود را بررسی کنیم، میبینیم کالاهای با ارزشافزوده بالا را به افغانستان و عراق صادر میکنیم.
شرایط تحریم ایران در تجارت با افغانستان چه تاثیری داشته است؟
نمیتوان گفت تاثیری نداشته است. اما این تاثیر به نسبت تجارت با سایر کشورها بسیار ناچیز بوده است. چون ما در مبادلات مالی با کشور افغانستان به دلار نیاز نداریم. در زمان اوج تحریمها بیش از یکمیلیارد صادرات ما به افغانستان افزایش داشته است. یعنی از یکمیلیاردو200 به دومیلیاردو800 رسیده است.
ریسک سرمایهگذاری در افغانستان چیست؟
سرمایهگذاری در این کشور دارای ریسک بالایی است. صندوق بینالمللی پول ریسک حدود هفت را برای این کشور در نظر گرفته است. برای سرمایهگذاری باید با احتیاط و مشاوره خبرگان این کار، اقدام کرد.
آیا بیثباتی نسبی در اقتصاد افغانستان تاثیری در تجارت با این کشور داشته است؟
این موضوع تاثیری روی تجار نداشته است. ما هرگز مالباختهای در تجارت با افغانستان نداشتهایم. تجارت در افغانستان بر اصل اعتماد میچرخد و افغانها همیشه در معاملات تجاری افراد بسیار قابلاعتمادی هستند. در مجموع کلاهبرداری در سایر کشورها هم اتفاق میافتد و نمیشود این را گفت به صرف اینکه در یک کشور اتفاقی میافتد، کلاهبرداری شده است. تاجر باید کار خود را درست انجام دهد.
با توجه به اینکه ایران کالاهای لبنی و کالاهای تاریخمصرفدار هم به افغانستان صادر میکند، وضعیت نامطلوب راههای ارتباطی چه تاثیری در این تجارت دارد؟
70درصد محصولات لبنی از ایران به افغانستان صادر میشود. ما میدانیم چطور و چه زمانی صادرات را انجام دهیم. ما میدانیم کره را در فصل گرما نمیتوانیم به کابل برسانیم. ولی در مورد ماست و پنیر این کار را انجام میدهیم. حتی صادرات پنیر هم تخصصی است، با کمی بالا و پایینشدن فشار هوا، خراب میشود. ولی ما این تجارت را هم انجام میدهیم و با توجه به اینکه این محصولات بهطور مستقیم به سلامت افراد وابسته هستند در صادرات این محصولات وسواس ویژهای داریم.
تجارت ایران با افغانستان برای کدام کشور منافع بیشتری دارد؟
در بحث تجارت با افغانستان فقط منافع مطرح نیست. خیلی از سرمایهگذاریها در تجارت با افغانستان را خود آنها در ایران انجام دادهاند. برای هر دوکشور دارای منفعت است. اینطور نیست که ما فقط صادر کنیم و آنها هیچ منافعی نداشته باشند. تجارت با افغانستان برای ایرانیها حدود پنج تا حداکثر 20درصد سود دارد. بیشتر تجار افغانستانی از این تجارت سود میبرند. تجارت با افغانستان سود هنگفتی عاید ما نمیکند و با دید سودآوری نباید به آن نگاه کرد.
علت رابطه تجاری تنگاتنگ بین دوکشور همسایه ایران و افغانستان چیست؟
با این مثال پاسخ این سوال را میدهم، برای شما بهعنوان یکایرانی، کدام بهصرفه است اینکه از اصفهان خرید کنید یا از دوبی؟ مسلما خرید از اصفهان برای شما راحتتر و امنیت اقتصادی آن بیشتر است. افغانستانیها کالا را در اینجا و جلو کارخانه تحویل میگیرند. این بهخاطر آشناییها و ارتباطهای قومی، دوستیها و برادریهای قدیمی است و همینطور بهدلیل مسایل پولی که نمیخواهند نقلوانتقال پولی داشته باشند. چون در اینجا سهمیلیون تبعه افغانستان هست که کار میکنند و باید پول خود را به افغانستان بفرستند و تجارت هم داریم که باید به دلار پرداخت شود. در واقع همینجا همه کارها انجام میشود و پول بیشتر کالاها در ایران پرداخت میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.