علی ربیعی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی تاکید کرد
ائتلاف فراگیر اجتماعی برای فقرزدایی و رفاه
سیاستهای رفاه اجتماعی تفاوت اصلی دولت تدبیروامید با سایر دولتهاست. این جملهای است که بارها علی ربیعی- وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی- بر زبان رانده و همواره تاکید کرده است که سیاستهای وزارتخانهاش برمبنای همین اصل تدوین شده است. در گفتوگوی پيشرو او از اهمیت سیاستهای رفاهی، مسایل و مشکلات بر سر راه این سیاستها و ضرورت توجه به سرمایه اجتماعی سخن گفته است.
به باور وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی سرمایه اجتماعی، مشارکت به همراه دارد، اعتمادساز است، موجب کاهش جرم و ناامنی میشود و بهنوعی بر ذهن مردم تاثیر میگذارد و خشنودی و رضایت را برای آنها فراهم میکند. این خشنودی همان چیزی است که از آن بهعنوان رفاه ذهنی یاد شده و دولت تلاش دارد در این حوزه از رفاه اجتماعی هم نقش اثرگذار و فعالی داشته باشد.
وی همچنین تاکید میکند: تحقق سیاستهای رفاهی فقط با تزریق منابع مالی و توسل به نظام اداری ممکن نخواهد بود. هرچند به هر دو نیازمندیم؛ اما سیاستهای رفاهی در صورتی موفق خواهند بود که تمام نیروهای اجتماعی را بهعنوان منابع قدرت به همراه داشته باشد و سازوکارهای نهادی لازم برای تحقق سیاستها نیز طراحي شده باشد؛ بنابراین تامین نیازهای اساسی بدون توجه به الزامات موردنیاز برای اجرای موفق سیاستهای رفاهی ممکن نخواهد بود و نمیتوان به سیاستهای رفاهی پایدار دست یافت، مگر آنکه به واقعیتهای این حوزه پایبند بود؛ چراکه شرط موفقیت دولتها هماهنگی در سیاستگذاری اجتماعی در عین تکثر در اجراست. سیاستهای رفاهی دولت یازدهم میتواند محور ائتلاف در میان همه گروههای اجتماعی باشد.
محوریترین برنامهای که شما بهعنوان وزیر کار در ابتدای وزارت از آن سخن گفتید و تاکید کردید، بحث رفاه اجتماعی و تاکید بر سیاستهای رفاهی بوده است. علت انتخاب چنین سرفصلی در برنامههای شما چه بوده است؟ نگاه به این مقوله چگونه است؟
سیاستهای رفاهی به معنای ایجاد عدالت اجتماعی و برقراری فرصتهای برابر برای همه ایرانیان است و این سیاستها باید منجر به توانمندکردن مردم شود. بحث رفاه اجتماعی، مهمترین بخش فعالیتهای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است. نقطه توازن و تعادل برنامههای این وزارتخانه به بخش رفاه اجتماعی مربوط میشود و این موضع، یکی از بخشهایی است که باید متوازنکننده رشد و توسعه باشد و باید این را مدنظر قرار دهیم. بعد از چند دهه بحث در سطح بینالمللی و داخلی درباره توسعه و رشد، بالاخره پذیرفتهایم که بدون رشد فراگیر، یعنی بدون پرداختن به همه جوانب همراه با حمایتهای اجتماعی ازجمله توسعه اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی نمیتوانیم به راهکار مناسبی برای کاهش فقر دست یابیم. من فکر میکنم باید در سطح ذهنی، بحث رفاه و کاهش فقر به یک دغدغه تبدیل شود؛ بهطوریکه ایران بدون فقر و داشتن جامعه پویا و بانشاط باید به دغدغه ذهنی و ملی و فقدان آن به یک اندوه ملی تبدیل شود. باید به سمتی حرکت کنیم که عقبماندگی و عدمرشد و پیشرفت بهصورت یک دغدغه ذهنی و رنج تلقی شود. بههمیندلیل تاکید دارم درحالحاضر باید یک گفتمان عمومی ایجاد شود؛ برای
اینکه بدانیم شایسته چنین موقعیتی نیستیم.
مفهوم رفاه طی دهههای اخیر دچار تحول شده است و از مفاهیم کاملا عینی به مفاهیم کاملا ذهنی تغییر یافتهاند و مناسب با این تغییرات لازم است در کشور ما نیز چنین رویکردی مدنظر قرار بگیرد. توجه به چنین رویکردی بهمعنای داشتن نگاه همهجانبه به ابعاد مختلف رفاه و همچنین توجه بهتمامی آحاد جامعه و نهفقط قشر آسیبپذیر است. وقتی از مفهوم ذهنی رفاه صحبت میشود میتوان آن را به فال نیک گرفت؛ یعنی ما پیششرطهای رفاه ذهنی که همان رفاه عینی است را در اموری مانند بهداشت، آموزش، اشتغال و... محقق کردهایم و اکنون تلاش داریم نگاه وسیعتر و کاملتری به رفاه اجتماعی داشته باشیم.
چه محدودیتهایی در این حوزه وجود داشته و با چه موانعی در این راه برخورد کردهاید؟
در حوزه سیاستگذاری رفاهی تشخیص مساله یک مولفه بنیادین و مهمترین مرحله برای تصمیمگیری است؛ زیرا خوبدیدن، خوب تشخیصدادن و خوب نشاندادن مساله میتواند به راهحل مناسب بینجامد. درواقع تا شناخت درستی از مشکل نداشته باشیم نمیتوانیم در درمان آن موفق باشیم. واقعیت این است که کشور با مشکلات مالی روبهروست و امکان استفاده صرف از ابزارهای مالی برای تحقق برنامههای رفاهی با محدودیتهایی مواجه است؛ اما این ابزار الزاما وافی به مقصود نیست؛ چراکه توزیع رفاه، سیاست جبرانی نیست، بلکه سیاستی در کنار رشد اقتصادی است و هر حرکت خوب اقتصادی اگر با سیاستهای رفاهی آمیخته نشود برای مردم ملموس نخواهد بود. باید تاکید کنم تحقق سیاستهای رفاهی تنها با تزریق منابع مالی و توسل بهنظام اداری ممکن نخواهد بود. هرچند به هر دو نیازمندیم اما سیاستهای رفاهی در صورتی موفق خواهند بود که تمام نیروهای اجتماعی را بهعنوان منابع قدرت به همراه داشته باشد و سازوکارهای نهادی لازم برای تحقق سیاستها طراحی نیز شده باشد؛ بنابراین تامین نیازهای اساسی بدون توجه به الزامات موردنیاز برای اجرای موفق سیاستهای رفاهی ممکن نخواهد بود و نمیتوان به
سیاستهای رفاهی پایدار دست یافت، مگر آنکه به واقعیتهای این حوزه پایبند بود؛ چراکه شرط موفقیت دولتها هماهنگی در سیاستگذاری اجتماعی در عین تکثر در اجراست. سیاستهای رفاهی دولت یازدهم میتواند محور ائتلاف در میان همه گروههای اجتماعی باشد. این ظرفیت در دولت تدبیروامید وجود دارد تا با یکپارچگی و انسجام در سیاستهای رفاهی، ارتقای همکاری جمعی، شریککردن گروههای ذینفع و ذیربط در فرآیند سیاستگذاری، طراحی سیاستهای رفاهی مطابق با نیازهای هر منطقه، شنیدن صدای فقرا و محرومان و تاکید بر راهبرد گفتوگوی اجتماعی، گفتمان رفاهی فراگیر و پایدار را در جامعه ایران ایجاد کند. برهمیناساس در چارچوب الگوی رفاهی فوق وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اقدامات متعددی در حوزههای رفاهی انجام داده است.
به باور شما شرط اساسی کارآمدترشدن سیاستهای رفاه اجتماعی در چیست؟
واقعیت این است که شرط اساسی کارآمدترشدن سیاستهای رفاه اجتماعی، هماهنگی در سیاستهای اجتماعی و ایجاد پایگاه اطلاعات جامع رفاه و تامین اجتماعی در کشور است. اگر دقت شود در لایحه بودجه 1393 بیش از 17 برنامه در فصل رفاه وجود داشته که توسط 17 دستگاه اجرا شد؛ بنابراین ضرورت وجود یکنهاد عالی برای ایجاد هماهنگی بین دستگاههای مجری در حوزه رفاه بیشتر درک میشود. خوشبختانه سیاستگذاران نظام جمهوری اسلامی بهدرستی به این نتیجه دست یافتند که باید نهادی ویژه، مسوول سیاستگذاری برای بازنشستگی، پیری، آسیبهای اجتماعی، حمایت از کودکان و زنان بیسرپرست و کاهش نابرابری و فقر باشد. بر این اساس شورایعالی رفاه و تامین اجتماعی شکل گرفت که متاسفانه در هشتسال گذشته تعطیل بوده است. تشکیل شورایعالی رفاه و تامین اجتماعی بعد از مدتها تعطیلی، حاکی از عزم دولت برای ایجاد هماهنگی در سیاستهای اجتماعی برای ارتقای رفاه اجتماعی و مبارزه با فقر است. دولت تدبیروامید با برنامهریزی، کار کارشناسی و هدفمند در زمینه سیاستهای رفاهی پیش میرود و این امر میتواند، منجر به کاهش فقر و نابرابریهای اجتماعی شود. بیان این نکته توسط دکتر حسن روحانی
که اقشار آسیبپذیر نباید در فرآیند رشد و توسعه کشور مورد غفلت قرار گیرند، تبیین یک راهبرد در حوزه سیاستگذاری رفاه اجتماعی است. مسلم آن است که با رویکرد دولت تدبیر و امید در حوزه رفاهی و تحت رهنمودهای داهیانه مقاممعظمرهبری که همواره بر اهتمام نظام به محو فقر و کاهش آلام جامعه، بهویژه مستضعفان تاکید دارند آینده ایران اسلامی، آیندهای توأم با عدالت و پیشرفت خواهد بود.
اما اکنون عدهای با این سیاست مخالفاند و آن را هزینهای بینتیجه میدانند؟
اگر سیاست رفاهی درستی اتخاذ نشود مجددا اعتماد اجتماعی فرو خواهد ریخت، سوال شما درست است متأسفانه امروز عدهای سیاستهای رفاهی را هزینه قلمداد میکنند؛ اما باید بدانیم که سیاستهای رفاهی منسجم، نهتنها هزینه نیست؛ بلکه میتواند درآمدهای فراوانی هم در پی داشته باشد. سیاستهای منسجم رفاهی هزینه خلق نظام اعتماد، توانمندسازی جامعه، ایجاد اعتماد و افزایش امید به آینده در مردم خواهد بود. درواقع، اعتماد فقط، کشاندن مردم پای صندوقهای رأی نیست؛ بلکه باید اعتماد آنان را به دولت افزایش داد. ایجاد سیاستهای رفاهی منسجم هزینههای جانبی اقتصادی را در جامعه کاهش خواهد داد. بهطور حتم اجرای هر برنامهای با انتقادات و مخالفتهایی همراه است؛ ولی نگاه علمی به این مساله مشخص میکند که مردم و دولت در یک فرآیند مبادله درگیر هستند که بایستی برای اصلاح امور اجتماعی پایههای این مبادله بر اساس اخلاقیات اجتماعی، همچون اعتماد، شفافیت، تعهد، حس مسوولیت و... باشد.
زمانی که سیاستهای رفاهی به فراموشی سپرده شوند، رابطه دولت و مردم دچار آسیب میشود و مشارکت مردم در فعالیتهای اجتماعی کاهش پیدا میکند. سیاستهای رفاهی این وظیفه را برعهده دارند که زمینه پیوند شهروندان و جامعه را فراهم کنند و دراینمیان فقرا اولویت اول محسوب میشوند؛ چراکه در فرآیند توزیع منابع به نحوی فراموش شدهاند و این وضعیت میتواند آنها را در تقابل با دولت قرار دهد و برای دولت، هزینههای اضافی به بار آورد. کاهش مسایل اجتماعی بهواسطه اجراي سیاستهای رفاهی آرمانی است که بهسادگی نمیتوان با آن مخالفت کرد و هر دولتی باید تلاش کند دراینزمینه نهایت سعی خود را به کار بندد.
از مباحثی که ضرورت توجه به آن وجود دارد، بحث سرمایه اجتماعی است. آیا اجرای سیاستهای رفاهی میتواند به افزایش سرمایه اجتماعی بینجامد؟ آیا در برنامههای وزارت رفاه به این امر توجه شده است؟
توجه به سرمایه اجتماعی بسیار مهم و عاملی برای کاهش فساد در جامعه است. در کتاب دومم که بازهم زندهباد فساد نام دارد و هنوز منتشر نشده، آماری وجود دارد که از پایینبودن میزان سرمایه و اعتماد اجتماعی حکایت دارد؛ اما با سیاست رفاهی منسجم، هدفمند، غیرسیاسی، غیرپوپولیستی و ایجاد گفتوگوی اجتماعی میتوان تصمیمات بزرگ در جامعه گرفت و با افزایش اعتماد اجتماعی و جراحیهای اقتصادی، بهنوعی نشاط اجتماعی ارزشمند دست یافت.
اگر به اوضاع و شرایط مردم در دهه 40 نگاه کنیم متوجه میشویم باوجود رشد اقتصادی در آن دوره، نارضایتیهای اجتماعی مردم، سرودن اشعار و ساخت موسیقیهای غمانگیز، رشد بسیار زیادی داشت؛ بنابراین باید ایجاد نشاط اجتماعی در جامعه کنونی موردتوجه جدی قرار گیرد. سیاستهای رفاهی اگر با برنامهریزی مناسب همراه باشند سرمایه اجتماعی ایجاد خواهند کرد و این سرمایه اجتماعی موجب کاهش هزینههای اجتماعی خواهد شد. سرمایه اجتماعی چون قابلیت تبدیل به سرمایه اقتصادی را نیز دارد؛ امر مهمی تلقی میشود که برای بازسازی آن بايد تلاش کرد؛ چراکه پیشزمینه بسیاری از مسایل است.
سرمایه اجتماعی، مشارکت به همراه دارد، اعتمادساز است، موجب کاهش جرم و ناامنی میشود و بهنوعی بر ذهن مردم تاثیر میگذارد و خشنودی و رضایت را برای آنها فراهم میکند. این خشنودی همان چیزی است که از آن بهعنوان رفاه ذهنی یاد شده و دولت تلاش دارد در این حوزه از رفاه اجتماعی هم، نقشي اثرگذار و فعال داشته باشد.
از اقدامات متعدد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در حوزه رفاهی گفتید. در این یکسالواندی چه اقداماتی صورت گرفته است؟
توسعه بیمه روستاییان، پوشش بیمه برای همه ایرانیان، افزایش اقلام داروهای تحت پوشش بیمه، اجرای موفقیتآمیز طرح حمایت غذایی، افزایش یارانه مراکز نگهداری از معلولان، اختصاص 12هزارمیلیاردتومان به بخش درمان، ارزشمندکردن دفترچههای درمان، تحول در نظام تعرفههای پزشکی، تخصیص اعتبار برای بازگرداندن کودکان در معرض آسیب به تحصیل، حمایت از افزایش نقش نهادهای مدنی در سیاستگذاری و... .
به باور شما مهمترین رکن سیاستهای رفاهی چیست؟
یکی از مهمترین رکنهای سیاستهای رفاهی، بیمههای درمان و بیمههای اجتماعی است که خوشبختانه در این جهت در حال حرکت هستیم. یکی از دغدغههای مقام معظم رهبری همواره برخورد کرامتآمیز با بیماران بوده است که خوشبختانه امروز این اتفاق افتاده است.
ضمن اینکه میتوان رکن دیگر سیاستهای رفاهی را تهیه بانک اطلاعات اقتصادی- اجتماعی خانوادهها عنوان کرد که درحالحاضر با همکاری سازمان تامین اجتماعی، بهزیستی و کمیته امداد، دراینزمینه گامهای مهمی برداشته شده است و اطلاعات اقشار محروم و نیازمند جمعآوری شده و مبنایی برای اجرای طرح حمایت غذایی شده است.
خب برای بیمههای درمان چه کردهاید؟ چون همچنان عدهای از شرایط بیمههای تامین اجتماعی و هزینههای پرداختی، رضایت کافی ندارند؟
امروز شاهد هستیم به برکت تدبیر صورتگرفته، دفترچههای بیمه ارزشمند شدهاند و من معتقدم برای تحقق این هدف، مسیري طولانی در پیش داریم؛ اما در همین مدت کوتاه نیز اقداماتی انجام دادهایم. ارزش بیمههای روستایی را سهبرابر کردهایم. به هماهنگی صندوقهای بیمهای نزدیک شدهایم و تلاش میکنیم پوشش بیمه بیکاری را گسترش دهیم و بیمه بیکاری صنایعی را که تعطیلشده یا نیاز به بازسازی دارد، تامین کنیم. بیمه فراگیر را طراحی کردهایم؛ زیرا نمیخواهیم هیچ ایرانی فاقد بیمه باشد. دلیل چنین تفکری هم این است که درحالحاضر بیماران مرفه، خود مشکلشان را حل میکنند.
اما هنوز نارضایتی وجود دارد؟
این مساله ممکن است بهصورت صددرصد حل نشده باشد؛ اما بیشترین تمرکز ما بر افرادی است که قشر پایین هستند تا فراگیری بیمه این افراد محقق شود. میخواهیم دفترچه بیمه را دارای هویت و اعتبار کنیم. کارت بیمه و دفترچه باید دارای ارزش باشد. حتما ما در نظام بیمهای با هماهنگی وزارت بهداشت باید شرایطی فراهم کنیم که افراد بتوانند با وضعیت مناسبی درمانشان را طی کنند. یکی از بحثهای مقاممعظمرهبری این بود که بیمار بهجز رنج بیماری نباید رنج دیگری داشته باشد. من خود بهعینه این موضوع را تجربه کردم. سال 84 در دانشگاه وضعیتی پیش آمد که بیمه را قطع کردند و همسرم در وضعیت شیمیدرمانی قرار داشت و من واقعا سختی این موضوع را درک کردم. در گام بعدی قصد داریم بخش اعظمی از منابع یارانه به بخش سلامت و بیمه اختصاص یابد. شورایعالی بیمه نیز در دولت یازدهم، بیش از هشتبار تشکیل شده و دراینراستا اقدامات مهمی به انجام رسیده؛ براي مثال ایجاد بیمه همگانی یک کار بنیادین در حوزه سلامت است. ظرف چند روز، بیش از دوونیممیلیون نفر برای دریافت بیمه همگانی ثبتنام کردند و فقط در امسال پنج تا شش میلیون نفر تحت پوشش بیمه همگانی قرار گرفتهاند.
البته ممکن است عده اندکی هنوز تحت پوشش بیمه سلامت همگانی قرار نگرفته باشند که دراینزمینه میتوانند با مراجعه به سایت سازمان تامین اجتماعی برای ثبتنام در پوشش بیمه همگانی اقدام کنند.
ازنظر پوشش حمایتی، سازمانهای بیمهگر در یک سال اخیر اقدامات موثری انجام دادهاند، بهگونهای که هزینههای خانمانسوز را تحت پوشش قرار دادهاند و پرداخت هزینههای درمانی از جیب مردم را به زیر 10درصد رساندهاند. همچنین در تلاش هستیم تا بسته پایه بیمه خدمات درمانی را ماهبهماه کمتر کنیم و خدماتدهی به بیماران صعبالعلاج را هم در دستور کار قرار دهیم. در بحث پوششهای مالی سازمان تامین اجتماعی در جهت تقویت طرح سلامت دوهزارو500میلیاردتومان تجهیز منابع شده است و مجموعا در سالجاری 13هزارو500میلیاردتومان به بحث درمان تخصیص داده شده است.
اعتقاد دارم که هرکس در این کشور آجر روی آجر بگذارد، باید به او ارزش گذاشت و مجسمه او را ساخت، تجربهای که بخواهد منهای نگاه حمایتگرانه اجتماعی باشد نیز همان برزیلیکردن کشور است. فهم و درک غلط از تامین اجتماعی باید اصلاح شود. تامین اجتماعی حیاطخلوت نیست، منابع تامین اجتماعی بیننسلی است و نباید بهگونهای عمل شود که حقی از مردم ضایع شود
گفته میشود سازمان تامین اجتماعی یکی از حاشیهدارترین سازمانهاست؛ برای این سازمان چه برنامهای دارید؟
در سازمان تامین اجتماعی کارکنان پاکی در حال فعالیت هستند. ما برای نخستینبار در 30 سال پس از انقلاب، مدیر سازمان تامین اجتماعی را از درون این سازمان انتخاب کردیم و قطعا این سازمان میتواند بهزودی بهعنوان یکی از سازمانهای پاک معرفی شود. همانطور كه گفتم فهم و درک غلط از تامین اجتماعی باید اصلاح شود. همانطور که گفتم تامین اجتماعی حیاطخلوت نیست، منابع تامین اجتماعی بین نسلی است و نباید بهگونهای عمل شود که حقی از مردم ضایع شود. درحالحاضر مهمترین مشکل تامین اجتماعی مطالبات و معوقات است که بخشی از آن مربوط به دولت است و بخشی هم مربوط به شرکتهای گریزان و کسبوکارهای کوچک و بیجان. در این بخش ما در حال اقداماتی هستیم. البته باید بهگونهای عمل شود که صاحبان حرفههای کوچک از ترس تامین اجتماعی دور و منحرف نشوند. بههمیندلیل قصد داریم با زمانبندی و مطالعه دقیق و جدی و با اتخاذ رویکرد وحدترویه مدیریت زمان این موضوع را مرتفع کنیم. در این دولت تلاش میشود که هیچ حقی از مردم ضایع نشود. باید دفترچههای تامین اجتماعی ارزشمند شود. با ارایه ایدههای نو و کارشناسی و با توجه به وضعیت موجود باید ارزش این
دفترچهها بیشازپیش بهبود یابد. البته با تیم مدیریتی که در تامین اجتماعی حضور دارد از زمان استقرار دولت تدبیروامید اقدامات چشمگیری به انجام رسیده است که ازآنجمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد. در بخش درمان: بهروزرسانی پرداخت مطالبات طرف قرارداد (داروخانه، بیمارستان، درمانگاه، پزشکان و بخش پاراکلینیک) که قریب دهها ماه معوق مانده بود و طی شش ماه معوقات 14ماه تا آخر بهمن پرداخت شد، کاهش فرانشیز پرداختی بیماران خاص و سرطانی، کاهش قیمت 180 قلم دارو به میزان قبل از افزایش قیمت ارز، تحتپوشش قراردادن اغلب داروهاي مربوط به نازایی، شروع عملیات اجرایی نرمافزار جدید بیمارستانی در سطح کشور، رویکرد ویژه در نظام پرداخت به پزشکان و کارکنان بخش درمانی در مناطق محروم؛ در بخش بیمه: زیرپوشش قراردادن فرزند چهارم به بعد، مکانیزهکردن همه شعب سازمان، افزایش چهار درصد در وصولی سازمان، ایجاد تغییرات در بخش اقتصادی كه باعث ارتقای اندوختههای سازمان در بازار سرمایه شد به میزان 50درصد و... .
سیاستهای رفاه اجتماعی تفاوت اصلی دولت تدبیروامید با سایر دولتهاست. این جملهای است که بارها علی ربیعی- وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی- بر زبان رانده و همواره تاکید کرده است که سیاستهای وزارتخانهاش برمبنای همین اصل تدوین شده است. در گفتوگوی پيشرو او از اهمیت سیاستهای رفاهی، مسایل و مشکلات بر سر راه این سیاستها و ضرورت توجه به سرمایه اجتماعی سخن گفته است.
به باور وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی سرمایه اجتماعی، مشارکت به همراه دارد، اعتمادساز است، موجب کاهش جرم و ناامنی میشود و بهنوعی بر ذهن مردم تاثیر میگذارد و خشنودی و رضایت را برای آنها فراهم میکند. این خشنودی همان چیزی است که از آن بهعنوان رفاه ذهنی یاد شده و دولت تلاش دارد در این حوزه از رفاه اجتماعی هم نقش اثرگذار و فعالی داشته باشد.
وی همچنین تاکید میکند: تحقق سیاستهای رفاهی فقط با تزریق منابع مالی و توسل به نظام اداری ممکن نخواهد بود. هرچند به هر دو نیازمندیم؛ اما سیاستهای رفاهی در صورتی موفق خواهند بود که تمام نیروهای اجتماعی را بهعنوان منابع قدرت به همراه داشته باشد و سازوکارهای نهادی لازم برای تحقق سیاستها نیز طراحي شده باشد؛ بنابراین تامین نیازهای اساسی بدون توجه به الزامات موردنیاز برای اجرای موفق سیاستهای رفاهی ممکن نخواهد بود و نمیتوان به سیاستهای رفاهی پایدار دست یافت، مگر آنکه به واقعیتهای این حوزه پایبند بود؛ چراکه شرط موفقیت دولتها هماهنگی در سیاستگذاری اجتماعی در عین تکثر در اجراست. سیاستهای رفاهی دولت یازدهم میتواند محور ائتلاف در میان همه گروههای اجتماعی باشد.
محوریترین برنامهای که شما بهعنوان وزیر کار در ابتدای وزارت از آن سخن گفتید و تاکید کردید، بحث رفاه اجتماعی و تاکید بر سیاستهای رفاهی بوده است. علت انتخاب چنین سرفصلی در برنامههای شما چه بوده است؟ نگاه به این مقوله چگونه است؟
سیاستهای رفاهی به معنای ایجاد عدالت اجتماعی و برقراری فرصتهای برابر برای همه ایرانیان است و این سیاستها باید منجر به توانمندکردن مردم شود. بحث رفاه اجتماعی، مهمترین بخش فعالیتهای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است. نقطه توازن و تعادل برنامههای این وزارتخانه به بخش رفاه اجتماعی مربوط میشود و این موضع، یکی از بخشهایی است که باید متوازنکننده رشد و توسعه باشد و باید این را مدنظر قرار دهیم. بعد از چند دهه بحث در سطح بینالمللی و داخلی درباره توسعه و رشد، بالاخره پذیرفتهایم که بدون رشد فراگیر، یعنی بدون پرداختن به همه جوانب همراه با حمایتهای اجتماعی ازجمله توسعه اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی نمیتوانیم به راهکار مناسبی برای کاهش فقر دست یابیم. من فکر میکنم باید در سطح ذهنی، بحث رفاه و کاهش فقر به یک دغدغه تبدیل شود؛ بهطوریکه ایران بدون فقر و داشتن جامعه پویا و بانشاط باید به دغدغه ذهنی و ملی و فقدان آن به یک اندوه ملی تبدیل شود. باید به سمتی حرکت کنیم که عقبماندگی و عدمرشد و پیشرفت بهصورت یک دغدغه ذهنی و رنج تلقی شود. بههمیندلیل تاکید دارم درحالحاضر باید یک گفتمان عمومی ایجاد شود؛ برای
اینکه بدانیم شایسته چنین موقعیتی نیستیم.
مفهوم رفاه طی دهههای اخیر دچار تحول شده است و از مفاهیم کاملا عینی به مفاهیم کاملا ذهنی تغییر یافتهاند و مناسب با این تغییرات لازم است در کشور ما نیز چنین رویکردی مدنظر قرار بگیرد. توجه به چنین رویکردی بهمعنای داشتن نگاه همهجانبه به ابعاد مختلف رفاه و همچنین توجه بهتمامی آحاد جامعه و نهفقط قشر آسیبپذیر است. وقتی از مفهوم ذهنی رفاه صحبت میشود میتوان آن را به فال نیک گرفت؛ یعنی ما پیششرطهای رفاه ذهنی که همان رفاه عینی است را در اموری مانند بهداشت، آموزش، اشتغال و... محقق کردهایم و اکنون تلاش داریم نگاه وسیعتر و کاملتری به رفاه اجتماعی داشته باشیم.
چه محدودیتهایی در این حوزه وجود داشته و با چه موانعی در این راه برخورد کردهاید؟
در حوزه سیاستگذاری رفاهی تشخیص مساله یک مولفه بنیادین و مهمترین مرحله برای تصمیمگیری است؛ زیرا خوبدیدن، خوب تشخیصدادن و خوب نشاندادن مساله میتواند به راهحل مناسب بینجامد. درواقع تا شناخت درستی از مشکل نداشته باشیم نمیتوانیم در درمان آن موفق باشیم. واقعیت این است که کشور با مشکلات مالی روبهروست و امکان استفاده صرف از ابزارهای مالی برای تحقق برنامههای رفاهی با محدودیتهایی مواجه است؛ اما این ابزار الزاما وافی به مقصود نیست؛ چراکه توزیع رفاه، سیاست جبرانی نیست، بلکه سیاستی در کنار رشد اقتصادی است و هر حرکت خوب اقتصادی اگر با سیاستهای رفاهی آمیخته نشود برای مردم ملموس نخواهد بود. باید تاکید کنم تحقق سیاستهای رفاهی تنها با تزریق منابع مالی و توسل بهنظام اداری ممکن نخواهد بود. هرچند به هر دو نیازمندیم اما سیاستهای رفاهی در صورتی موفق خواهند بود که تمام نیروهای اجتماعی را بهعنوان منابع قدرت به همراه داشته باشد و سازوکارهای نهادی لازم برای تحقق سیاستها طراحی نیز شده باشد؛ بنابراین تامین نیازهای اساسی بدون توجه به الزامات موردنیاز برای اجرای موفق سیاستهای رفاهی ممکن نخواهد بود و نمیتوان به
سیاستهای رفاهی پایدار دست یافت، مگر آنکه به واقعیتهای این حوزه پایبند بود؛ چراکه شرط موفقیت دولتها هماهنگی در سیاستگذاری اجتماعی در عین تکثر در اجراست. سیاستهای رفاهی دولت یازدهم میتواند محور ائتلاف در میان همه گروههای اجتماعی باشد. این ظرفیت در دولت تدبیروامید وجود دارد تا با یکپارچگی و انسجام در سیاستهای رفاهی، ارتقای همکاری جمعی، شریککردن گروههای ذینفع و ذیربط در فرآیند سیاستگذاری، طراحی سیاستهای رفاهی مطابق با نیازهای هر منطقه، شنیدن صدای فقرا و محرومان و تاکید بر راهبرد گفتوگوی اجتماعی، گفتمان رفاهی فراگیر و پایدار را در جامعه ایران ایجاد کند. برهمیناساس در چارچوب الگوی رفاهی فوق وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اقدامات متعددی در حوزههای رفاهی انجام داده است.
به باور شما شرط اساسی کارآمدترشدن سیاستهای رفاه اجتماعی در چیست؟
واقعیت این است که شرط اساسی کارآمدترشدن سیاستهای رفاه اجتماعی، هماهنگی در سیاستهای اجتماعی و ایجاد پایگاه اطلاعات جامع رفاه و تامین اجتماعی در کشور است. اگر دقت شود در لایحه بودجه 1393 بیش از 17 برنامه در فصل رفاه وجود داشته که توسط 17 دستگاه اجرا شد؛ بنابراین ضرورت وجود یکنهاد عالی برای ایجاد هماهنگی بین دستگاههای مجری در حوزه رفاه بیشتر درک میشود. خوشبختانه سیاستگذاران نظام جمهوری اسلامی بهدرستی به این نتیجه دست یافتند که باید نهادی ویژه، مسوول سیاستگذاری برای بازنشستگی، پیری، آسیبهای اجتماعی، حمایت از کودکان و زنان بیسرپرست و کاهش نابرابری و فقر باشد. بر این اساس شورایعالی رفاه و تامین اجتماعی شکل گرفت که متاسفانه در هشتسال گذشته تعطیل بوده است. تشکیل شورایعالی رفاه و تامین اجتماعی بعد از مدتها تعطیلی، حاکی از عزم دولت برای ایجاد هماهنگی در سیاستهای اجتماعی برای ارتقای رفاه اجتماعی و مبارزه با فقر است. دولت تدبیروامید با برنامهریزی، کار کارشناسی و هدفمند در زمینه سیاستهای رفاهی پیش میرود و این امر میتواند، منجر به کاهش فقر و نابرابریهای اجتماعی شود. بیان این نکته توسط دکتر حسن روحانی
که اقشار آسیبپذیر نباید در فرآیند رشد و توسعه کشور مورد غفلت قرار گیرند، تبیین یک راهبرد در حوزه سیاستگذاری رفاه اجتماعی است. مسلم آن است که با رویکرد دولت تدبیر و امید در حوزه رفاهی و تحت رهنمودهای داهیانه مقاممعظمرهبری که همواره بر اهتمام نظام به محو فقر و کاهش آلام جامعه، بهویژه مستضعفان تاکید دارند آینده ایران اسلامی، آیندهای توأم با عدالت و پیشرفت خواهد بود.
اما اکنون عدهای با این سیاست مخالفاند و آن را هزینهای بینتیجه میدانند؟
اگر سیاست رفاهی درستی اتخاذ نشود مجددا اعتماد اجتماعی فرو خواهد ریخت، سوال شما درست است متأسفانه امروز عدهای سیاستهای رفاهی را هزینه قلمداد میکنند؛ اما باید بدانیم که سیاستهای رفاهی منسجم، نهتنها هزینه نیست؛ بلکه میتواند درآمدهای فراوانی هم در پی داشته باشد. سیاستهای منسجم رفاهی هزینه خلق نظام اعتماد، توانمندسازی جامعه، ایجاد اعتماد و افزایش امید به آینده در مردم خواهد بود. درواقع، اعتماد فقط، کشاندن مردم پای صندوقهای رأی نیست؛ بلکه باید اعتماد آنان را به دولت افزایش داد. ایجاد سیاستهای رفاهی منسجم هزینههای جانبی اقتصادی را در جامعه کاهش خواهد داد. بهطور حتم اجرای هر برنامهای با انتقادات و مخالفتهایی همراه است؛ ولی نگاه علمی به این مساله مشخص میکند که مردم و دولت در یک فرآیند مبادله درگیر هستند که بایستی برای اصلاح امور اجتماعی پایههای این مبادله بر اساس اخلاقیات اجتماعی، همچون اعتماد، شفافیت، تعهد، حس مسوولیت و... باشد.
زمانی که سیاستهای رفاهی به فراموشی سپرده شوند، رابطه دولت و مردم دچار آسیب میشود و مشارکت مردم در فعالیتهای اجتماعی کاهش پیدا میکند. سیاستهای رفاهی این وظیفه را برعهده دارند که زمینه پیوند شهروندان و جامعه را فراهم کنند و دراینمیان فقرا اولویت اول محسوب میشوند؛ چراکه در فرآیند توزیع منابع به نحوی فراموش شدهاند و این وضعیت میتواند آنها را در تقابل با دولت قرار دهد و برای دولت، هزینههای اضافی به بار آورد. کاهش مسایل اجتماعی بهواسطه اجراي سیاستهای رفاهی آرمانی است که بهسادگی نمیتوان با آن مخالفت کرد و هر دولتی باید تلاش کند دراینزمینه نهایت سعی خود را به کار بندد.
از مباحثی که ضرورت توجه به آن وجود دارد، بحث سرمایه اجتماعی است. آیا اجرای سیاستهای رفاهی میتواند به افزایش سرمایه اجتماعی بینجامد؟ آیا در برنامههای وزارت رفاه به این امر توجه شده است؟
توجه به سرمایه اجتماعی بسیار مهم و عاملی برای کاهش فساد در جامعه است. در کتاب دومم که بازهم زندهباد فساد نام دارد و هنوز منتشر نشده، آماری وجود دارد که از پایینبودن میزان سرمایه و اعتماد اجتماعی حکایت دارد؛ اما با سیاست رفاهی منسجم، هدفمند، غیرسیاسی، غیرپوپولیستی و ایجاد گفتوگوی اجتماعی میتوان تصمیمات بزرگ در جامعه گرفت و با افزایش اعتماد اجتماعی و جراحیهای اقتصادی، بهنوعی نشاط اجتماعی ارزشمند دست یافت.
اگر به اوضاع و شرایط مردم در دهه 40 نگاه کنیم متوجه میشویم باوجود رشد اقتصادی در آن دوره، نارضایتیهای اجتماعی مردم، سرودن اشعار و ساخت موسیقیهای غمانگیز، رشد بسیار زیادی داشت؛ بنابراین باید ایجاد نشاط اجتماعی در جامعه کنونی موردتوجه جدی قرار گیرد. سیاستهای رفاهی اگر با برنامهریزی مناسب همراه باشند سرمایه اجتماعی ایجاد خواهند کرد و این سرمایه اجتماعی موجب کاهش هزینههای اجتماعی خواهد شد. سرمایه اجتماعی چون قابلیت تبدیل به سرمایه اقتصادی را نیز دارد؛ امر مهمی تلقی میشود که برای بازسازی آن بايد تلاش کرد؛ چراکه پیشزمینه بسیاری از مسایل است.
سرمایه اجتماعی، مشارکت به همراه دارد، اعتمادساز است، موجب کاهش جرم و ناامنی میشود و بهنوعی بر ذهن مردم تاثیر میگذارد و خشنودی و رضایت را برای آنها فراهم میکند. این خشنودی همان چیزی است که از آن بهعنوان رفاه ذهنی یاد شده و دولت تلاش دارد در این حوزه از رفاه اجتماعی هم، نقشي اثرگذار و فعال داشته باشد.
از اقدامات متعدد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در حوزه رفاهی گفتید. در این یکسالواندی چه اقداماتی صورت گرفته است؟
توسعه بیمه روستاییان، پوشش بیمه برای همه ایرانیان، افزایش اقلام داروهای تحت پوشش بیمه، اجرای موفقیتآمیز طرح حمایت غذایی، افزایش یارانه مراکز نگهداری از معلولان، اختصاص 12هزارمیلیاردتومان به بخش درمان، ارزشمندکردن دفترچههای درمان، تحول در نظام تعرفههای پزشکی، تخصیص اعتبار برای بازگرداندن کودکان در معرض آسیب به تحصیل، حمایت از افزایش نقش نهادهای مدنی در سیاستگذاری و... .
به باور شما مهمترین رکن سیاستهای رفاهی چیست؟
یکی از مهمترین رکنهای سیاستهای رفاهی، بیمههای درمان و بیمههای اجتماعی است که خوشبختانه در این جهت در حال حرکت هستیم. یکی از دغدغههای مقام معظم رهبری همواره برخورد کرامتآمیز با بیماران بوده است که خوشبختانه امروز این اتفاق افتاده است.
ضمن اینکه میتوان رکن دیگر سیاستهای رفاهی را تهیه بانک اطلاعات اقتصادی- اجتماعی خانوادهها عنوان کرد که درحالحاضر با همکاری سازمان تامین اجتماعی، بهزیستی و کمیته امداد، دراینزمینه گامهای مهمی برداشته شده است و اطلاعات اقشار محروم و نیازمند جمعآوری شده و مبنایی برای اجرای طرح حمایت غذایی شده است.
خب برای بیمههای درمان چه کردهاید؟ چون همچنان عدهای از شرایط بیمههای تامین اجتماعی و هزینههای پرداختی، رضایت کافی ندارند؟
امروز شاهد هستیم به برکت تدبیر صورتگرفته، دفترچههای بیمه ارزشمند شدهاند و من معتقدم برای تحقق این هدف، مسیري طولانی در پیش داریم؛ اما در همین مدت کوتاه نیز اقداماتی انجام دادهایم. ارزش بیمههای روستایی را سهبرابر کردهایم. به هماهنگی صندوقهای بیمهای نزدیک شدهایم و تلاش میکنیم پوشش بیمه بیکاری را گسترش دهیم و بیمه بیکاری صنایعی را که تعطیلشده یا نیاز به بازسازی دارد، تامین کنیم. بیمه فراگیر را طراحی کردهایم؛ زیرا نمیخواهیم هیچ ایرانی فاقد بیمه باشد. دلیل چنین تفکری هم این است که درحالحاضر بیماران مرفه، خود مشکلشان را حل میکنند.
اما هنوز نارضایتی وجود دارد؟
این مساله ممکن است بهصورت صددرصد حل نشده باشد؛ اما بیشترین تمرکز ما بر افرادی است که قشر پایین هستند تا فراگیری بیمه این افراد محقق شود. میخواهیم دفترچه بیمه را دارای هویت و اعتبار کنیم. کارت بیمه و دفترچه باید دارای ارزش باشد. حتما ما در نظام بیمهای با هماهنگی وزارت بهداشت باید شرایطی فراهم کنیم که افراد بتوانند با وضعیت مناسبی درمانشان را طی کنند. یکی از بحثهای مقاممعظمرهبری این بود که بیمار بهجز رنج بیماری نباید رنج دیگری داشته باشد. من خود بهعینه این موضوع را تجربه کردم. سال 84 در دانشگاه وضعیتی پیش آمد که بیمه را قطع کردند و همسرم در وضعیت شیمیدرمانی قرار داشت و من واقعا سختی این موضوع را درک کردم. در گام بعدی قصد داریم بخش اعظمی از منابع یارانه به بخش سلامت و بیمه اختصاص یابد. شورایعالی بیمه نیز در دولت یازدهم، بیش از هشتبار تشکیل شده و دراینراستا اقدامات مهمی به انجام رسیده؛ براي مثال ایجاد بیمه همگانی یک کار بنیادین در حوزه سلامت است. ظرف چند روز، بیش از دوونیممیلیون نفر برای دریافت بیمه همگانی ثبتنام کردند و فقط در امسال پنج تا شش میلیون نفر تحت پوشش بیمه همگانی قرار گرفتهاند.
البته ممکن است عده اندکی هنوز تحت پوشش بیمه سلامت همگانی قرار نگرفته باشند که دراینزمینه میتوانند با مراجعه به سایت سازمان تامین اجتماعی برای ثبتنام در پوشش بیمه همگانی اقدام کنند.
ازنظر پوشش حمایتی، سازمانهای بیمهگر در یک سال اخیر اقدامات موثری انجام دادهاند، بهگونهای که هزینههای خانمانسوز را تحت پوشش قرار دادهاند و پرداخت هزینههای درمانی از جیب مردم را به زیر 10درصد رساندهاند. همچنین در تلاش هستیم تا بسته پایه بیمه خدمات درمانی را ماهبهماه کمتر کنیم و خدماتدهی به بیماران صعبالعلاج را هم در دستور کار قرار دهیم. در بحث پوششهای مالی سازمان تامین اجتماعی در جهت تقویت طرح سلامت دوهزارو500میلیاردتومان تجهیز منابع شده است و مجموعا در سالجاری 13هزارو500میلیاردتومان به بحث درمان تخصیص داده شده است.
اعتقاد دارم که هرکس در این کشور آجر روی آجر بگذارد، باید به او ارزش گذاشت و مجسمه او را ساخت، تجربهای که بخواهد منهای نگاه حمایتگرانه اجتماعی باشد نیز همان برزیلیکردن کشور است. فهم و درک غلط از تامین اجتماعی باید اصلاح شود. تامین اجتماعی حیاطخلوت نیست، منابع تامین اجتماعی بیننسلی است و نباید بهگونهای عمل شود که حقی از مردم ضایع شود
گفته میشود سازمان تامین اجتماعی یکی از حاشیهدارترین سازمانهاست؛ برای این سازمان چه برنامهای دارید؟
در سازمان تامین اجتماعی کارکنان پاکی در حال فعالیت هستند. ما برای نخستینبار در 30 سال پس از انقلاب، مدیر سازمان تامین اجتماعی را از درون این سازمان انتخاب کردیم و قطعا این سازمان میتواند بهزودی بهعنوان یکی از سازمانهای پاک معرفی شود. همانطور كه گفتم فهم و درک غلط از تامین اجتماعی باید اصلاح شود. همانطور که گفتم تامین اجتماعی حیاطخلوت نیست، منابع تامین اجتماعی بین نسلی است و نباید بهگونهای عمل شود که حقی از مردم ضایع شود. درحالحاضر مهمترین مشکل تامین اجتماعی مطالبات و معوقات است که بخشی از آن مربوط به دولت است و بخشی هم مربوط به شرکتهای گریزان و کسبوکارهای کوچک و بیجان. در این بخش ما در حال اقداماتی هستیم. البته باید بهگونهای عمل شود که صاحبان حرفههای کوچک از ترس تامین اجتماعی دور و منحرف نشوند. بههمیندلیل قصد داریم با زمانبندی و مطالعه دقیق و جدی و با اتخاذ رویکرد وحدترویه مدیریت زمان این موضوع را مرتفع کنیم. در این دولت تلاش میشود که هیچ حقی از مردم ضایع نشود. باید دفترچههای تامین اجتماعی ارزشمند شود. با ارایه ایدههای نو و کارشناسی و با توجه به وضعیت موجود باید ارزش این
دفترچهها بیشازپیش بهبود یابد. البته با تیم مدیریتی که در تامین اجتماعی حضور دارد از زمان استقرار دولت تدبیروامید اقدامات چشمگیری به انجام رسیده است که ازآنجمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد. در بخش درمان: بهروزرسانی پرداخت مطالبات طرف قرارداد (داروخانه، بیمارستان، درمانگاه، پزشکان و بخش پاراکلینیک) که قریب دهها ماه معوق مانده بود و طی شش ماه معوقات 14ماه تا آخر بهمن پرداخت شد، کاهش فرانشیز پرداختی بیماران خاص و سرطانی، کاهش قیمت 180 قلم دارو به میزان قبل از افزایش قیمت ارز، تحتپوشش قراردادن اغلب داروهاي مربوط به نازایی، شروع عملیات اجرایی نرمافزار جدید بیمارستانی در سطح کشور، رویکرد ویژه در نظام پرداخت به پزشکان و کارکنان بخش درمانی در مناطق محروم؛ در بخش بیمه: زیرپوشش قراردادن فرزند چهارم به بعد، مکانیزهکردن همه شعب سازمان، افزایش چهار درصد در وصولی سازمان، ایجاد تغییرات در بخش اقتصادی كه باعث ارتقای اندوختههای سازمان در بازار سرمایه شد به میزان 50درصد و... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.