|

سرطان و سونامی هزینه‌های سلامت

دکتر رجبعلی دررودی-دکتر عنایت همایی راد

بروز سرطان در همۀ جهان، به‌ویژه در کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط از جمله ایران در حال افزایش است. با توجه به جوان بودن جمعیت درکشورهای مشابه ایران و مواجهه این جمعیت جوان با عوامل سرطان‌زا، پیش بینی می‌شود، که در دهه‌های آینده میزان بروز سرطان در این کشورها افزایش قابل توجهی داشته باشد. در کنار افزایش میزان بروز سرطان، روش‌های درمانی جدید و گران‌قیمت نیز به وجود آمده است، که برخی از آنها تأثیر زیادی بر میزان بقای سرطان داشته و لذا میزان شیوع انواع سرطان نیز افزایش پیدا کرده است. افزایش شیوع سرطان از یکسو و ورود روش‌های درمانی جدید و گران‌قیمت از سوی دیگر باعث شده است که انواع سرطان بار اقتصادی قابل توجهی به کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه تحمیل کنند. هزینه‌های درمان سرطان در سال 2010، در آمریکا 124.5 میلیارد دلار بوده است و پیش‌بینی شده که در سال 2020، هزینه های درمان سرطان در آمریکا به 157.8 میلیارد دلار برسد. در مطالعه دیگری، هزینۀ تولید از دست رفته سالانه به علت مرگ زودرس ناشی از سرطان در آمریکا در سال 2000، 115.8 میلیارد دلار برآورد شده، و پیش‌بینی شده است که این رقم در سال 2020، به 6/147 میلیارد دلار برسد. در سال 2004، هزینه‌های مستقیم سرطان در 19 کشور اروپایی 57 میلیارد یورو برآورد شده است، که 12 درصد از این هزینه‌ها، مربوط به هزینه‌های داروهای سرطان بوده است. برآورد‌ها نشان داده است که هزینه‌های درمانی سرطان حدود هفت درصد از کلّ هزینه‌های سلامت را در این کشورها به خود اختصاص داده است.
در سال 2009، نیز هزینۀ درمان سرطان در اتحادیه اروپا، 126میلیارد یورو برآورد شده، که 51 میلیارد(41 درصد) آن مربوط به هزینه های مراقبت‌های پزشکی بوده است. سرانۀ هزینه‌های مراقبت‌های درمانی سرطان، به ازایِ هر شهروند در اتحادیه اروپا 102 یورو بوده است. بیش‌ترین هزینه‌های اقتصادی به ترتیب مربوط به سرطان‌های ریه(18 درصد از کلّ هزینه‌ها )، پستان(12 درصد از کل هزینه ها)، کلورکتال(10 درصد از کل هزینه ها) و پروستات(7 درصد از کل هزینه ها) بوده است. مطالعات انجام شده در کشورهای مختلف نشان داده است که 70 تا 80 درصد هزینه‌های سرطان‌ها مربوط به هزینه‌های غیر‌مستقیم بوده است. با توجه به افزایش میزان بروز انواع سرطان و همچنین بهبود روش‌های درمانی و افزایش بقای بیماران انتظار می‌رود که در سال‌های آینده سهم هزینه‌های پزشکی از کلّ هزینه‌های سرطان افزایش یابد.
در ایران در سال 1389، بار اقتصادی سرطان پستان 948 میلیون دلار برآورد شده است، که 176 میلیون دلار (18.56 درصد) آن مربوط به هزینه‌های درمانی بوده است. حدود 43 درصد(76 میلیون دلار) از هزینه‌های درمانی نیز مربوط به شیمی‌درمانی بوده، که شامل هزینه داروهای شیمی‌درمانی، هزینه های تزریق سرپایی و بستری بوده است.
در مطالعۀ انجام شده در آمریکا به منظور تخمین هزینه‌های درمان سرطان ها در سال 2010، تعداد موارد شیوع سرطان در این سال، به تفکیک نوع سرطان و مرحلۀ بیماری، شامل مرحلۀ اولیۀ درمان(تا یکسال پس از تشخیص)، مرحلۀ پیگیری(فاصله بین مرحلۀ اولیه و مرحلۀ پایانی) و مرحلۀ پایانی(یک سال قبل از فوت) تخمین زده شده است. سپس با استفاده از داده‌های موجود در پایگاه های اطلاعاتی بیمه، متوسط هزینه به ازایِ هر فرد، در طول یک سال در مراحل مختلف بیماری برای انواع مختلف سرطان در سال 2010 محاسبه شده است. با در نظر گرفتن نسبت هزینۀ انواع مختلف سرطان نسبت به سرطان پستان در آمریکا، به ازایِ هر فرد بیمار و با در نظر گرفتن موارد شیوع انواع مختلف سرطان در ایران در سال 2012، با فرض اینکه نسبت هزینۀ درمان انواع مختلف سرطان‌ها در ایران شبیه به آمریکا باشد، هزینۀ کل درمان سرطان‌ها در ایران، براساس هزینه‌های سرطان پستان، برای سال 2012، حدود 6000 میلیارد تومان برآورد می‌شود. با فرض این که در ایران نیز 70 درصد از کلّ بار اقتصادی سرطان ناشی از هزینه‌های غیر‌مستقیم باشد، در این صورت کلّ بار اقتصادی انواع سرطان در ایران در سال 2012، حدود 20000میلیارد تومان برآورد می‌شود.
با توجه به اینکه پاندمی سرطان در حال گسترش یافتن به سمت کشور‌های کم‌درآمد و با درآمد متوسط از جمله ایران است، انتظار می‌رود که بار اقتصادی ناشی از سرطان در این کشورها افزایش یابد.
از طرف دیگر، ورود داروهای جدید و گران‌قیمت ضد‌سرطان، به یکی از چالش‌های اصلی نظام‌های سلامت تبدیل شده است که از یکسو عدم پوشش مالی این داروها از سوی دولت‌ها و سازمان‌های بیمه‌ای باعث عدم دسترسی مناسب بیماران به داروها و یا تحمیل هزینه‌های کمرشکن به آنها می‌شود، و از سویی دیگر دولت‌ها منابع کافی برای پوشش مالی این داروها را ندارند. حال آنکه، برخی از این داروهای جدید و گران‌قیمت اثربخش نیستند، و پوشش مالی این داروها باعث اتلاف منابع محدود نظام سلامت می‌شود. نیاز به تاخت زدن(Trade Off) بین منافع بالینی و هزینه‌های بالای داروها و درمان‌های جدید ضد‌سرطان باعث شده است تا بحث‌های وسیع‌تری در خصوص تخصیص بهینۀ منابع در مراقبت‌های سلامت شکل بگیرد. درکشورهای توسعه‌یافته، به منظور کنترل هزینه‌ها و تخصیص بهینۀ منابع، قبل از توصیه مداخلات و پوشش مالی آنها، مطالعات ارزیابی‌های فن‌آوری سلامت و ارزیابی اقتصادی انجام می‌گیرد و تنها مداخلاتی تحت پوشش مالی قرار می‌گیرد، که از دید سیاستگذاران هزینه، اثربخش باشد. در کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط همانند ایران نیز، به منظور کنترل هزینه‌های روز‌افزون انواع سرطان و تخصیص بهینۀ منابع محدود، لازم است قبل از ورود داروها و روش‌های درمانی جدید به کشور، و یا قبل از پوشش بیمه‌ای این مداخلات مطالعات ارزیابی فن‌آوری سلامت انجام شود. علاوه بر این، تدوین راهنما‌های طبابت بالینی، بومی و استفاده از نتایج مطالعات ارزیابی اقتصادی، در تدوین این راهنماها نیز، می‌تواند در کنترل هزینه‌ها مؤثر باشد. البته انجام مطالعات ارزیابی فن‌آوری سلامت، و تدوین راهنماهای طبابت بالینی و به کار بردن آنها در عمل، نیازمند هماهنگی گسترده میان سایر ذی‌نفعان از جمله وزارت بهداشت، سازمان‌های بیمه‌ای، انجمن های علمی، مراکز تحقیقاتی، بیماران و غیره است. از سوی دیگری، انکولوژیست‌ها، نقش اصلی را در تصمیم‌های درمانی به عهده دارند، لذا می‌توانند بر روی دسترسی بیماران به درمان ها، و همچنین هزینه‌های درمانی نیز تأثیر‌گذار باشند. متخصصان با توجه به هزینۀ درمان‌ها، در هنگام تجویز آنها، و تجویز درمان‌های مؤثر‌تر و با هزینۀ کم‌تر می‌توانند باعث افزایش دسترسی بیماران به داروهای مؤثر شده و هزینه‌های درمان را کاهش دهند.

بروز سرطان در همۀ جهان، به‌ویژه در کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط از جمله ایران در حال افزایش است. با توجه به جوان بودن جمعیت درکشورهای مشابه ایران و مواجهه این جمعیت جوان با عوامل سرطان‌زا، پیش بینی می‌شود، که در دهه‌های آینده میزان بروز سرطان در این کشورها افزایش قابل توجهی داشته باشد. در کنار افزایش میزان بروز سرطان، روش‌های درمانی جدید و گران‌قیمت نیز به وجود آمده است، که برخی از آنها تأثیر زیادی بر میزان بقای سرطان داشته و لذا میزان شیوع انواع سرطان نیز افزایش پیدا کرده است. افزایش شیوع سرطان از یکسو و ورود روش‌های درمانی جدید و گران‌قیمت از سوی دیگر باعث شده است که انواع سرطان بار اقتصادی قابل توجهی به کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه تحمیل کنند. هزینه‌های درمان سرطان در سال 2010، در آمریکا 124.5 میلیارد دلار بوده است و پیش‌بینی شده که در سال 2020، هزینه های درمان سرطان در آمریکا به 157.8 میلیارد دلار برسد. در مطالعه دیگری، هزینۀ تولید از دست رفته سالانه به علت مرگ زودرس ناشی از سرطان در آمریکا در سال 2000، 115.8 میلیارد دلار برآورد شده، و پیش‌بینی شده است که این رقم در سال 2020، به 6/147 میلیارد دلار برسد. در سال 2004، هزینه‌های مستقیم سرطان در 19 کشور اروپایی 57 میلیارد یورو برآورد شده است، که 12 درصد از این هزینه‌ها، مربوط به هزینه‌های داروهای سرطان بوده است. برآورد‌ها نشان داده است که هزینه‌های درمانی سرطان حدود هفت درصد از کلّ هزینه‌های سلامت را در این کشورها به خود اختصاص داده است.
در سال 2009، نیز هزینۀ درمان سرطان در اتحادیه اروپا، 126میلیارد یورو برآورد شده، که 51 میلیارد(41 درصد) آن مربوط به هزینه های مراقبت‌های پزشکی بوده است. سرانۀ هزینه‌های مراقبت‌های درمانی سرطان، به ازایِ هر شهروند در اتحادیه اروپا 102 یورو بوده است. بیش‌ترین هزینه‌های اقتصادی به ترتیب مربوط به سرطان‌های ریه(18 درصد از کلّ هزینه‌ها )، پستان(12 درصد از کل هزینه ها)، کلورکتال(10 درصد از کل هزینه ها) و پروستات(7 درصد از کل هزینه ها) بوده است. مطالعات انجام شده در کشورهای مختلف نشان داده است که 70 تا 80 درصد هزینه‌های سرطان‌ها مربوط به هزینه‌های غیر‌مستقیم بوده است. با توجه به افزایش میزان بروز انواع سرطان و همچنین بهبود روش‌های درمانی و افزایش بقای بیماران انتظار می‌رود که در سال‌های آینده سهم هزینه‌های پزشکی از کلّ هزینه‌های سرطان افزایش یابد.
در ایران در سال 1389، بار اقتصادی سرطان پستان 948 میلیون دلار برآورد شده است، که 176 میلیون دلار (18.56 درصد) آن مربوط به هزینه‌های درمانی بوده است. حدود 43 درصد(76 میلیون دلار) از هزینه‌های درمانی نیز مربوط به شیمی‌درمانی بوده، که شامل هزینه داروهای شیمی‌درمانی، هزینه های تزریق سرپایی و بستری بوده است.
در مطالعۀ انجام شده در آمریکا به منظور تخمین هزینه‌های درمان سرطان ها در سال 2010، تعداد موارد شیوع سرطان در این سال، به تفکیک نوع سرطان و مرحلۀ بیماری، شامل مرحلۀ اولیۀ درمان(تا یکسال پس از تشخیص)، مرحلۀ پیگیری(فاصله بین مرحلۀ اولیه و مرحلۀ پایانی) و مرحلۀ پایانی(یک سال قبل از فوت) تخمین زده شده است. سپس با استفاده از داده‌های موجود در پایگاه های اطلاعاتی بیمه، متوسط هزینه به ازایِ هر فرد، در طول یک سال در مراحل مختلف بیماری برای انواع مختلف سرطان در سال 2010 محاسبه شده است. با در نظر گرفتن نسبت هزینۀ انواع مختلف سرطان نسبت به سرطان پستان در آمریکا، به ازایِ هر فرد بیمار و با در نظر گرفتن موارد شیوع انواع مختلف سرطان در ایران در سال 2012، با فرض اینکه نسبت هزینۀ درمان انواع مختلف سرطان‌ها در ایران شبیه به آمریکا باشد، هزینۀ کل درمان سرطان‌ها در ایران، براساس هزینه‌های سرطان پستان، برای سال 2012، حدود 6000 میلیارد تومان برآورد می‌شود. با فرض این که در ایران نیز 70 درصد از کلّ بار اقتصادی سرطان ناشی از هزینه‌های غیر‌مستقیم باشد، در این صورت کلّ بار اقتصادی انواع سرطان در ایران در سال 2012، حدود 20000میلیارد تومان برآورد می‌شود.
با توجه به اینکه پاندمی سرطان در حال گسترش یافتن به سمت کشور‌های کم‌درآمد و با درآمد متوسط از جمله ایران است، انتظار می‌رود که بار اقتصادی ناشی از سرطان در این کشورها افزایش یابد.
از طرف دیگر، ورود داروهای جدید و گران‌قیمت ضد‌سرطان، به یکی از چالش‌های اصلی نظام‌های سلامت تبدیل شده است که از یکسو عدم پوشش مالی این داروها از سوی دولت‌ها و سازمان‌های بیمه‌ای باعث عدم دسترسی مناسب بیماران به داروها و یا تحمیل هزینه‌های کمرشکن به آنها می‌شود، و از سویی دیگر دولت‌ها منابع کافی برای پوشش مالی این داروها را ندارند. حال آنکه، برخی از این داروهای جدید و گران‌قیمت اثربخش نیستند، و پوشش مالی این داروها باعث اتلاف منابع محدود نظام سلامت می‌شود. نیاز به تاخت زدن(Trade Off) بین منافع بالینی و هزینه‌های بالای داروها و درمان‌های جدید ضد‌سرطان باعث شده است تا بحث‌های وسیع‌تری در خصوص تخصیص بهینۀ منابع در مراقبت‌های سلامت شکل بگیرد. درکشورهای توسعه‌یافته، به منظور کنترل هزینه‌ها و تخصیص بهینۀ منابع، قبل از توصیه مداخلات و پوشش مالی آنها، مطالعات ارزیابی‌های فن‌آوری سلامت و ارزیابی اقتصادی انجام می‌گیرد و تنها مداخلاتی تحت پوشش مالی قرار می‌گیرد، که از دید سیاستگذاران هزینه، اثربخش باشد. در کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط همانند ایران نیز، به منظور کنترل هزینه‌های روز‌افزون انواع سرطان و تخصیص بهینۀ منابع محدود، لازم است قبل از ورود داروها و روش‌های درمانی جدید به کشور، و یا قبل از پوشش بیمه‌ای این مداخلات مطالعات ارزیابی فن‌آوری سلامت انجام شود. علاوه بر این، تدوین راهنما‌های طبابت بالینی، بومی و استفاده از نتایج مطالعات ارزیابی اقتصادی، در تدوین این راهنماها نیز، می‌تواند در کنترل هزینه‌ها مؤثر باشد. البته انجام مطالعات ارزیابی فن‌آوری سلامت، و تدوین راهنماهای طبابت بالینی و به کار بردن آنها در عمل، نیازمند هماهنگی گسترده میان سایر ذی‌نفعان از جمله وزارت بهداشت، سازمان‌های بیمه‌ای، انجمن های علمی، مراکز تحقیقاتی، بیماران و غیره است. از سوی دیگری، انکولوژیست‌ها، نقش اصلی را در تصمیم‌های درمانی به عهده دارند، لذا می‌توانند بر روی دسترسی بیماران به درمان ها، و همچنین هزینه‌های درمانی نیز تأثیر‌گذار باشند. متخصصان با توجه به هزینۀ درمان‌ها، در هنگام تجویز آنها، و تجویز درمان‌های مؤثر‌تر و با هزینۀ کم‌تر می‌توانند باعث افزایش دسترسی بیماران به داروهای مؤثر شده و هزینه‌های درمان را کاهش دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.