حسین مرعشی در گفتوگو با «شرق»:
دولت بخش خصوصی را ازخودش بداند
شهرزاد همتی
سیدحسین مرعشی، از فعالانِ سیاسیِ اصلاحطلب و سخنگوی حزب کارگزاران سازندگی است. او نماینده دورههای پنجم و ششم مجلس شورای اسلامی و در دوران ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی در دولت پنجم استاندار کرمان، در دولت ششم رئیس دفتر هاشمی رفسنجانی، دو دوره نماینده مردم کرمان در مجلس شورای اسلامی و در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری بوده است. با او درباره سرمایهگذاری بخش خصوصی در کشور گفتوگویی انجام دادهایم که میخوانید.
تعامل بخش خصوصی و سرمایهگذاری با دولت را در حال حاضر چگونه میبینید؟
تنها امکان ایران برای سرمایهگذاری بخش خصوصی است و نمیشود سرمایهگذاری بخش دیگری را برای آن متصور شد. همه مدیران باید به جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی توجه ویژه داشته باشند. با توجه به موقعیت خوب منطقه برای فعالیت بخش خصوصی قابل پذیرش نیست که برخی از دستگاهها مساعدت و همکاری لازم را در زمینه افزایش سرمایهگذاری و به تبع آن اشتغالزایی که یکی از دغدغههای بزرگ در کشور است، نداشته باشند. مفهوم مدیریت حرفهای و نقش مدیران در جذب سرمایه به این معنی است که لازم است به جای رفتار منفعلانه، رفتار مثبت و پیشروانه اتخاذ گردد و در این راستا آمادگی از قبل برای مواجهه با وضعیت آتی بر اساس چشماندازهای قابل پیشبینی وجود داشته باشد. بایستی قوانین و آییننامههای ما بتواند پوشش و تضمین کافی به سرمایهگذار بخش خصوصی بدهد. سرمایهگذار بخش خصوصی بایستی از نظر قوانین و مقررات، توجیه اقتصادی و برگشت سرمایه اطمینان حاصل کند.
اگر الان جاي دولت بودید، چطور به بخش خصوصي كمك ميكردید تا راه بيفتد؟
به هر حال بخش خصوصی وظیفه تامین منافع را دارد و این اساس حرکت بخش خصوصی است. بخش خصوصی تلاش میکند هزینهها را کاهش و درآمدهایش را افزایش دهد.
دولتها برای حمایت از بخش خصوصی ابزارهایی دارند. یکی از مهمترین ابزارها، ابزارهای مالیاتی است. در ایران خوشبختانه نرخ مالیاتها معقول است و جزو کمترین مالیاتها در دنیاست. ما مالیات بر درآمدمان 25 درصد است و نرخ خیلی تشویقکنندهای است که سرمایهگذاری بخش خصوصی انجام شود. بخش دوم این است که در بخش خصوصی نگاه به سرمایه مسئله امنیت را میسنجد. قوانین و مقررات از یک طرف و فرهنگ عمومی و نظام اداری از طرف دیگر سرمایه را تهدید نکنند و خلاقیت و کارآفرینی را سد نشوند. امنیت عامل بسیار موثری است که دولتها در آن نقش تعیینکننده دارند. نظام اداری سالم یعنی نظام اداریای که بخش خصوصی مجبور نشود برای پیشبرد کارهای خودش به ابزارهای دیگر متصل شود. درواقع ما نیازمند یک نظام اداری هستیم که تبعیض در آن وجود نداشته باشد. این هم یکی از ابزارهای مهم بخش خصوصی برای حرکت به سمت توسعه است. بخش خصوصی آگاه به اهمیت سرمایهگذاری خارجی میتواند در ترغیب و جذب بخش خصوصی سایر کشورها نقش مهمی داشته باشد.
در این راستا لازم است با تشویق هدفمند بخش خصوصی و کاهش موانع و رفع برخی مقررات دستوپاگیر، زمینه حضور فعالتر بخش خصوصی در فرایند جذب سرمایهگذاری خارجی مهیا شود. فضای بینالمللی و روابط بینالمللی و روابط با کشورهای دیگر نقش بسیار موثری دارد که وظیفه سهولت در روابط نیز به عهده حاکمیت است. روابط ما با کشورهایی که میخواهیم از آنها تکنولوژی و سرمایه ارزان بگیریم یا به بازارهای آنها نگاه میکنیم، از کارهای مهمی است که حاکمیت میتواند برای بخش خصوصی انجام دهد. و نکته آخر اینکه دولتها شریک بخش خصوصی هستند. بخش خصوصی سرمایهگذاری و تولید میکند، بخش خصوصی درآمد ایجاد میکند و دولتها 25 درصد درآمد بخش خصوصی را در قالب مالیات میگیرند برای اداره کشور و استقرار امنیت. دولتها باید بخش خصوصی را از خودشان بدانند و اگر دولتها بخش خصوصی را جزئی از خودشان تلقی نکنند، حالت گروکشی و روابط نامناسب حاکم میشود. بخش خصوصی باید وظایف تولید و تجارت را بر عهده بگیرد و دولت هم با گرفتن مالیات از بخش خصوصی کشور را اداره میکند.
چرا دولت هنوز نتوانسته همراهي مستمر بخش خصوصي را داشته باشد؟ مشكل كجاست؟
به نظر من دولت همراهی مستمر با بخش خصوصی دارد، منتها ضعفهایی وجود دارد. ما در عرصه بینالملل مشکلاتمان حاد بوده است و داریم حلوفصلش میکنیم. نظامهای اداری ما پیشرفته نیستند و نیازمند نوسازیاند و باید با فساد مبارزه کنیم. البته در بخش خصوصی هم همه از یک جنس نیستند و در این بخش هم طمعکاری و علاقه به رانت و فساد وجود دارد و آنها هم سیستمهای دولتی را گرفتار میکنند. ما آرام آرام باید به این جمعبندی برسیم که همهمان به سمت راستگویی و درستکاری میل کنیم. بخش خصوصی نباید بیشتر از حق خودش بخواهد و دولت هم باید به حقوق بخش خصوصی احترام بگذارد و حقوق کارمندانش را برساند تا کارمندانش نیازمند به زد و بند نباشند. مدیران هم باید یاد بگیرند با عدالت و سلامت کار کنند. و اینها نیازمند یک تغییر فرهنگی است و کاری نیست که با بخشنامه و دستورالعمل انجام شود. باید بهتدریج فرهنگ عمومی جامعه، چه در بخش دولتی و چه در بخش خصوصی، به سمت روابط سالم برود.
تفاوت عملكرد بخش خصوصي با دولتي چیست؟
اصولا در بخش خصوصی بخشهای کمهزینه و با کارآیی بالاتر حضور دارند، اما در بخش دولتی معمولا هزینهها بالا و کارآیی پایین است. یکی از مهمترین وظایف بخش خصوصی مدیریت هزینه و درآمد است، درحالیکه وظایف دولت در مدیریت هزینه خلاصه میشود. تفاوت اصلی بخش دولتی و بخش خصوصی در مدیریت هزینه است، چراکه دولت مدیریت هزینه را بهدرستی انجام میدهد و بودجههایی را که در این خصوص برای تولیدات هزینه میکند، متفاوت از آن بودجهای است که در بخش خصوصی باید اقدام به کسب آن کند .یکی از مهمترین مشکلاتی که معمولا بخشهای خصوصی با آن مواجه هستند، وامهای بانکی است، چراکه نوع پرداخت وامهایی که قرار است در این زمینه ارائه شود، معمولا تولیدکننده را با مشکلاتی مواجه میکنند. حمایتی که مورد نظر بخش خصوصی از سوی دولت است، صورت نمیگیرد و این در حالی است که بخش خصوصی برای تامین نیازهای کشور و همچنین ارائه تسهیلات نیازمند این حمایت است. دغدغه هر تولیدکنندهای، مصرفکنندهاش است و این در حالی است که دولت بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان دغدغه تامین آب کشور را دارد و درنتیجه باید زمینههای احداث شبکههای آبرسانی را با هماهنگی بخش خصوصی صورت دهد.
چه اتفاقي بايد بيفتد تا حلقه اتصال بخش خصوصي و دولت وصل شود؟
بخش خصوصی و دولت از هم جدا نیستند. فقط کافی است همه ارگانهای یک موجود زندهای به نام کشور باشند. کافی است درک بهتری از هم داشته باشند. مشکلات اقتصادی اخیر در کشورهای در حال توسعه، باعث شد در روشهای متخذه برای رشد اقتصادی در اینگونه مناطق تجدید نظر شد. نظریات جدید گویای این مسئله است که برای بهبود وضعیت کشورها، توجه به بخش خصوصی و گسترش دامنه عمل آن، از نکات اساسی است. در این مقاله، هدف بررسی تجربی قابلیت تولیدی بخش خصوصی نسبت به بخش دولتی در ایران است. سوال اساسی و محوری این است که: آیا بخش خصوصی نسبت به بخش دولتی عملکرد بهتری داشته است؟ در کنار این موضوع به عوامل موثر و محیط مناسب جهت رشد سرمایهگذاری در بخش خصوصی نیز اشاره شده است. نتیجه حاصل، موید این نکته است که بخش خصوصی عملا نقش موثرتری در رشد اقتصادی ایفا میکند، اما باید اذعان گردد که بقای این بخش منوط به ایجاد محیط امن و با ثبات اقتصادی و سرمایهگذاریهای زیربنایی دولت است. همچنین نیروهای آموزشدیده، آزادی سیاسی و فضای باز فعالیتهای اقتصادی (دنبالهروی از اقتصاد بازار آزاد) میتواند شرایط مساعدتری برای رشد بخش خصوصی فراهم آورد. سرمایهگذاری از مباحث مهم در توسعه اقتصادی و مورد توجه خاص اقتصاددانان است. در ادبیات اقتصادی، گسترش سرمایهگذاریهای دولتی احتمالا باعث کاهش فرصتهای سرمایهگذاری بخش خصوصی میشود. به عبارت دیگر، سرمایهگذاریهای بخش دولتی جانشین سرمایهگذاری بخش خصوصی میشود. از طرف دیگر، از آنجا که سرمایهگذاری دولت در کشورهای در حال توسعه یک ابزار سیاستی است، در میان سیاستمداران و برنامهریزان اقتصادی کشورهای در حال توسعه این اعتقاد وجود دارد که سرمایهگذاری دولت محرک موثری برای افزایش سرمایهگذاری بخش خصوصی است. درنتیجه، ابزار قدرتمندی برای سیاستهای مربوط به رشد اقتصادی و ثبات محسوب میشود. هرچند درستی این ادعا هنوز در عمل و با توجه به مطالعات تجربی، بهطور یقین ثابت نشده است، اما به دلایل مختلف میتوان انتظار داشت که سرمایهگذاری بخش دولتی موجب افزایش سرمایهگذاری بخش خصوصی شود، یا به عبارت دیگر، مکمل سرمایهگذاری بخش خصوصی باشد. در مقاله حاضر، سعی کردهایم در قالب یک الگوی اقتصادسنجی، با استفاده از روش «خودبازگشتی با وقفههای توزیعی» رابطه بلندمدت تعادلی بین سرمایهگذاری بخش دولتی و سرمایهگذاری بخش خصوصی برای اقتصاد ایران را برآورد کنیم. نتایج حاصل از این بررسی بیانگر وجود یک رابطه بلندمدت تعادلی مثبت بین این دو متغیر است. به عبارت دیگر، سرمایهگذاری دولتی موجب کاهش سرمایهگذاری بخش خصوصی نمیشود و «اثر جانشینی جبری» وجود ندارد.
همانطور که میدانید، مدتی است که بخش خصوصی در جزیره هندورابی در قالب نام میکا فعالیت دارد، شما فعالیت بخش خصوصی را در این جزیره چگونه ارزیابی میکنید؟
همه آبادی هندورابی به دلیل عملکرد خوب بخش خصوصی است و البته نباید از این مسئله غافل شد که دلیل عملکرد خوب بخش خصوصی به دلیل رفتار خوب دولتهای گذشته هم هست. ظرفیتها، فرصتها، امکانات و توانمندیهای خوبی در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور وجود دارد و سرمایهگذاران از آنها غافل هستند. امکانات خوبی در این مناطق برای سرمایهگذاری بخش خصوصی فراهم شده است و سرمایهگذاران میتوانند از این فرصتها استفاده کنند. در برخی از مناطق سرمایهگذاران هوشمندی حضور دارند که توانستهاند فرصتها را شناخته و از ظرفیتهای این مناطق بهخوبی بهرهبرداری کنند. لازم است درخصوص امکانات و ظرفیتهای مناطق آزاد اطلاعرسانی بیشتری صورت پذیرد. باید اذعان کرد هنوز توقعی که از فعالیتهای مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در سطح کشور است، برآورده نشده است و نتوانستهایم پاسخگوی انتظارات باشیم. البته کوشش میکنیم با پیگیری مسائل و رفع موانع، زمینه رونق را در این مناطق فراهم کنیم. هدف از تشکیل مناطق آزاد و ویژه اقتصادی «رونق اقتصادی» است و در این مناطق میتوان با کار اضافه و ارزش افزوده روی مواد خام داخلی و وارداتی، محصولات آنها را صادر کرد، که هم ارزش افزوده از طریق جذب سرمایهگذاری و هم رونق اقتصادی و اشتغال را به همراه دارد.
تعامل بخش خصوصی و سرمایهگذاری با دولت را در حال حاضر چگونه میبینید؟
تنها امکان ایران برای سرمایهگذاری بخش خصوصی است و نمیشود سرمایهگذاری بخش دیگری را برای آن متصور شد. همه مدیران باید به جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی توجه ویژه داشته باشند. با توجه به موقعیت خوب منطقه برای فعالیت بخش خصوصی قابل پذیرش نیست که برخی از دستگاهها مساعدت و همکاری لازم را در زمینه افزایش سرمایهگذاری و به تبع آن اشتغالزایی که یکی از دغدغههای بزرگ در کشور است، نداشته باشند. مفهوم مدیریت حرفهای و نقش مدیران در جذب سرمایه به این معنی است که لازم است به جای رفتار منفعلانه، رفتار مثبت و پیشروانه اتخاذ گردد و در این راستا آمادگی از قبل برای مواجهه با وضعیت آتی بر اساس چشماندازهای قابل پیشبینی وجود داشته باشد. بایستی قوانین و آییننامههای ما بتواند پوشش و تضمین کافی به سرمایهگذار بخش خصوصی بدهد. سرمایهگذار بخش خصوصی بایستی از نظر قوانین و مقررات، توجیه اقتصادی و برگشت سرمایه اطمینان حاصل کند.
اگر الان جاي دولت بودید، چطور به بخش خصوصي كمك ميكردید تا راه بيفتد؟
به هر حال بخش خصوصی وظیفه تامین منافع را دارد و این اساس حرکت بخش خصوصی است. بخش خصوصی تلاش میکند هزینهها را کاهش و درآمدهایش را افزایش دهد.
دولتها برای حمایت از بخش خصوصی ابزارهایی دارند. یکی از مهمترین ابزارها، ابزارهای مالیاتی است. در ایران خوشبختانه نرخ مالیاتها معقول است و جزو کمترین مالیاتها در دنیاست. ما مالیات بر درآمدمان 25 درصد است و نرخ خیلی تشویقکنندهای است که سرمایهگذاری بخش خصوصی انجام شود. بخش دوم این است که در بخش خصوصی نگاه به سرمایه مسئله امنیت را میسنجد. قوانین و مقررات از یک طرف و فرهنگ عمومی و نظام اداری از طرف دیگر سرمایه را تهدید نکنند و خلاقیت و کارآفرینی را سد نشوند. امنیت عامل بسیار موثری است که دولتها در آن نقش تعیینکننده دارند. نظام اداری سالم یعنی نظام اداریای که بخش خصوصی مجبور نشود برای پیشبرد کارهای خودش به ابزارهای دیگر متصل شود. درواقع ما نیازمند یک نظام اداری هستیم که تبعیض در آن وجود نداشته باشد. این هم یکی از ابزارهای مهم بخش خصوصی برای حرکت به سمت توسعه است. بخش خصوصی آگاه به اهمیت سرمایهگذاری خارجی میتواند در ترغیب و جذب بخش خصوصی سایر کشورها نقش مهمی داشته باشد.
در این راستا لازم است با تشویق هدفمند بخش خصوصی و کاهش موانع و رفع برخی مقررات دستوپاگیر، زمینه حضور فعالتر بخش خصوصی در فرایند جذب سرمایهگذاری خارجی مهیا شود. فضای بینالمللی و روابط بینالمللی و روابط با کشورهای دیگر نقش بسیار موثری دارد که وظیفه سهولت در روابط نیز به عهده حاکمیت است. روابط ما با کشورهایی که میخواهیم از آنها تکنولوژی و سرمایه ارزان بگیریم یا به بازارهای آنها نگاه میکنیم، از کارهای مهمی است که حاکمیت میتواند برای بخش خصوصی انجام دهد. و نکته آخر اینکه دولتها شریک بخش خصوصی هستند. بخش خصوصی سرمایهگذاری و تولید میکند، بخش خصوصی درآمد ایجاد میکند و دولتها 25 درصد درآمد بخش خصوصی را در قالب مالیات میگیرند برای اداره کشور و استقرار امنیت. دولتها باید بخش خصوصی را از خودشان بدانند و اگر دولتها بخش خصوصی را جزئی از خودشان تلقی نکنند، حالت گروکشی و روابط نامناسب حاکم میشود. بخش خصوصی باید وظایف تولید و تجارت را بر عهده بگیرد و دولت هم با گرفتن مالیات از بخش خصوصی کشور را اداره میکند.
چرا دولت هنوز نتوانسته همراهي مستمر بخش خصوصي را داشته باشد؟ مشكل كجاست؟
به نظر من دولت همراهی مستمر با بخش خصوصی دارد، منتها ضعفهایی وجود دارد. ما در عرصه بینالملل مشکلاتمان حاد بوده است و داریم حلوفصلش میکنیم. نظامهای اداری ما پیشرفته نیستند و نیازمند نوسازیاند و باید با فساد مبارزه کنیم. البته در بخش خصوصی هم همه از یک جنس نیستند و در این بخش هم طمعکاری و علاقه به رانت و فساد وجود دارد و آنها هم سیستمهای دولتی را گرفتار میکنند. ما آرام آرام باید به این جمعبندی برسیم که همهمان به سمت راستگویی و درستکاری میل کنیم. بخش خصوصی نباید بیشتر از حق خودش بخواهد و دولت هم باید به حقوق بخش خصوصی احترام بگذارد و حقوق کارمندانش را برساند تا کارمندانش نیازمند به زد و بند نباشند. مدیران هم باید یاد بگیرند با عدالت و سلامت کار کنند. و اینها نیازمند یک تغییر فرهنگی است و کاری نیست که با بخشنامه و دستورالعمل انجام شود. باید بهتدریج فرهنگ عمومی جامعه، چه در بخش دولتی و چه در بخش خصوصی، به سمت روابط سالم برود.
تفاوت عملكرد بخش خصوصي با دولتي چیست؟
اصولا در بخش خصوصی بخشهای کمهزینه و با کارآیی بالاتر حضور دارند، اما در بخش دولتی معمولا هزینهها بالا و کارآیی پایین است. یکی از مهمترین وظایف بخش خصوصی مدیریت هزینه و درآمد است، درحالیکه وظایف دولت در مدیریت هزینه خلاصه میشود. تفاوت اصلی بخش دولتی و بخش خصوصی در مدیریت هزینه است، چراکه دولت مدیریت هزینه را بهدرستی انجام میدهد و بودجههایی را که در این خصوص برای تولیدات هزینه میکند، متفاوت از آن بودجهای است که در بخش خصوصی باید اقدام به کسب آن کند .یکی از مهمترین مشکلاتی که معمولا بخشهای خصوصی با آن مواجه هستند، وامهای بانکی است، چراکه نوع پرداخت وامهایی که قرار است در این زمینه ارائه شود، معمولا تولیدکننده را با مشکلاتی مواجه میکنند. حمایتی که مورد نظر بخش خصوصی از سوی دولت است، صورت نمیگیرد و این در حالی است که بخش خصوصی برای تامین نیازهای کشور و همچنین ارائه تسهیلات نیازمند این حمایت است. دغدغه هر تولیدکنندهای، مصرفکنندهاش است و این در حالی است که دولت بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان دغدغه تامین آب کشور را دارد و درنتیجه باید زمینههای احداث شبکههای آبرسانی را با هماهنگی بخش خصوصی صورت دهد.
چه اتفاقي بايد بيفتد تا حلقه اتصال بخش خصوصي و دولت وصل شود؟
بخش خصوصی و دولت از هم جدا نیستند. فقط کافی است همه ارگانهای یک موجود زندهای به نام کشور باشند. کافی است درک بهتری از هم داشته باشند. مشکلات اقتصادی اخیر در کشورهای در حال توسعه، باعث شد در روشهای متخذه برای رشد اقتصادی در اینگونه مناطق تجدید نظر شد. نظریات جدید گویای این مسئله است که برای بهبود وضعیت کشورها، توجه به بخش خصوصی و گسترش دامنه عمل آن، از نکات اساسی است. در این مقاله، هدف بررسی تجربی قابلیت تولیدی بخش خصوصی نسبت به بخش دولتی در ایران است. سوال اساسی و محوری این است که: آیا بخش خصوصی نسبت به بخش دولتی عملکرد بهتری داشته است؟ در کنار این موضوع به عوامل موثر و محیط مناسب جهت رشد سرمایهگذاری در بخش خصوصی نیز اشاره شده است. نتیجه حاصل، موید این نکته است که بخش خصوصی عملا نقش موثرتری در رشد اقتصادی ایفا میکند، اما باید اذعان گردد که بقای این بخش منوط به ایجاد محیط امن و با ثبات اقتصادی و سرمایهگذاریهای زیربنایی دولت است. همچنین نیروهای آموزشدیده، آزادی سیاسی و فضای باز فعالیتهای اقتصادی (دنبالهروی از اقتصاد بازار آزاد) میتواند شرایط مساعدتری برای رشد بخش خصوصی فراهم آورد. سرمایهگذاری از مباحث مهم در توسعه اقتصادی و مورد توجه خاص اقتصاددانان است. در ادبیات اقتصادی، گسترش سرمایهگذاریهای دولتی احتمالا باعث کاهش فرصتهای سرمایهگذاری بخش خصوصی میشود. به عبارت دیگر، سرمایهگذاریهای بخش دولتی جانشین سرمایهگذاری بخش خصوصی میشود. از طرف دیگر، از آنجا که سرمایهگذاری دولت در کشورهای در حال توسعه یک ابزار سیاستی است، در میان سیاستمداران و برنامهریزان اقتصادی کشورهای در حال توسعه این اعتقاد وجود دارد که سرمایهگذاری دولت محرک موثری برای افزایش سرمایهگذاری بخش خصوصی است. درنتیجه، ابزار قدرتمندی برای سیاستهای مربوط به رشد اقتصادی و ثبات محسوب میشود. هرچند درستی این ادعا هنوز در عمل و با توجه به مطالعات تجربی، بهطور یقین ثابت نشده است، اما به دلایل مختلف میتوان انتظار داشت که سرمایهگذاری بخش دولتی موجب افزایش سرمایهگذاری بخش خصوصی شود، یا به عبارت دیگر، مکمل سرمایهگذاری بخش خصوصی باشد. در مقاله حاضر، سعی کردهایم در قالب یک الگوی اقتصادسنجی، با استفاده از روش «خودبازگشتی با وقفههای توزیعی» رابطه بلندمدت تعادلی بین سرمایهگذاری بخش دولتی و سرمایهگذاری بخش خصوصی برای اقتصاد ایران را برآورد کنیم. نتایج حاصل از این بررسی بیانگر وجود یک رابطه بلندمدت تعادلی مثبت بین این دو متغیر است. به عبارت دیگر، سرمایهگذاری دولتی موجب کاهش سرمایهگذاری بخش خصوصی نمیشود و «اثر جانشینی جبری» وجود ندارد.
همانطور که میدانید، مدتی است که بخش خصوصی در جزیره هندورابی در قالب نام میکا فعالیت دارد، شما فعالیت بخش خصوصی را در این جزیره چگونه ارزیابی میکنید؟
همه آبادی هندورابی به دلیل عملکرد خوب بخش خصوصی است و البته نباید از این مسئله غافل شد که دلیل عملکرد خوب بخش خصوصی به دلیل رفتار خوب دولتهای گذشته هم هست. ظرفیتها، فرصتها، امکانات و توانمندیهای خوبی در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور وجود دارد و سرمایهگذاران از آنها غافل هستند. امکانات خوبی در این مناطق برای سرمایهگذاری بخش خصوصی فراهم شده است و سرمایهگذاران میتوانند از این فرصتها استفاده کنند. در برخی از مناطق سرمایهگذاران هوشمندی حضور دارند که توانستهاند فرصتها را شناخته و از ظرفیتهای این مناطق بهخوبی بهرهبرداری کنند. لازم است درخصوص امکانات و ظرفیتهای مناطق آزاد اطلاعرسانی بیشتری صورت پذیرد. باید اذعان کرد هنوز توقعی که از فعالیتهای مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در سطح کشور است، برآورده نشده است و نتوانستهایم پاسخگوی انتظارات باشیم. البته کوشش میکنیم با پیگیری مسائل و رفع موانع، زمینه رونق را در این مناطق فراهم کنیم. هدف از تشکیل مناطق آزاد و ویژه اقتصادی «رونق اقتصادی» است و در این مناطق میتوان با کار اضافه و ارزش افزوده روی مواد خام داخلی و وارداتی، محصولات آنها را صادر کرد، که هم ارزش افزوده از طریق جذب سرمایهگذاری و هم رونق اقتصادی و اشتغال را به همراه دارد.
سیدحسین مرعشی، از فعالانِ سیاسیِ اصلاحطلب و سخنگوی حزب کارگزاران سازندگی است. او نماینده دورههای پنجم و ششم مجلس شورای اسلامی و در دوران ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی در دولت پنجم استاندار کرمان، در دولت ششم رئیس دفتر هاشمی رفسنجانی، دو دوره نماینده مردم کرمان در مجلس شورای اسلامی و در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری بوده است. با او درباره سرمایهگذاری بخش خصوصی در کشور گفتوگویی انجام دادهایم که میخوانید.
تعامل بخش خصوصی و سرمایهگذاری با دولت را در حال حاضر چگونه میبینید؟
تنها امکان ایران برای سرمایهگذاری بخش خصوصی است و نمیشود سرمایهگذاری بخش دیگری را برای آن متصور شد. همه مدیران باید به جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی توجه ویژه داشته باشند. با توجه به موقعیت خوب منطقه برای فعالیت بخش خصوصی قابل پذیرش نیست که برخی از دستگاهها مساعدت و همکاری لازم را در زمینه افزایش سرمایهگذاری و به تبع آن اشتغالزایی که یکی از دغدغههای بزرگ در کشور است، نداشته باشند. مفهوم مدیریت حرفهای و نقش مدیران در جذب سرمایه به این معنی است که لازم است به جای رفتار منفعلانه، رفتار مثبت و پیشروانه اتخاذ گردد و در این راستا آمادگی از قبل برای مواجهه با وضعیت آتی بر اساس چشماندازهای قابل پیشبینی وجود داشته باشد. بایستی قوانین و آییننامههای ما بتواند پوشش و تضمین کافی به سرمایهگذار بخش خصوصی بدهد. سرمایهگذار بخش خصوصی بایستی از نظر قوانین و مقررات، توجیه اقتصادی و برگشت سرمایه اطمینان حاصل کند.
اگر الان جاي دولت بودید، چطور به بخش خصوصي كمك ميكردید تا راه بيفتد؟
به هر حال بخش خصوصی وظیفه تامین منافع را دارد و این اساس حرکت بخش خصوصی است. بخش خصوصی تلاش میکند هزینهها را کاهش و درآمدهایش را افزایش دهد.
دولتها برای حمایت از بخش خصوصی ابزارهایی دارند. یکی از مهمترین ابزارها، ابزارهای مالیاتی است. در ایران خوشبختانه نرخ مالیاتها معقول است و جزو کمترین مالیاتها در دنیاست. ما مالیات بر درآمدمان 25 درصد است و نرخ خیلی تشویقکنندهای است که سرمایهگذاری بخش خصوصی انجام شود. بخش دوم این است که در بخش خصوصی نگاه به سرمایه مسئله امنیت را میسنجد. قوانین و مقررات از یک طرف و فرهنگ عمومی و نظام اداری از طرف دیگر سرمایه را تهدید نکنند و خلاقیت و کارآفرینی را سد نشوند. امنیت عامل بسیار موثری است که دولتها در آن نقش تعیینکننده دارند. نظام اداری سالم یعنی نظام اداریای که بخش خصوصی مجبور نشود برای پیشبرد کارهای خودش به ابزارهای دیگر متصل شود. درواقع ما نیازمند یک نظام اداری هستیم که تبعیض در آن وجود نداشته باشد. این هم یکی از ابزارهای مهم بخش خصوصی برای حرکت به سمت توسعه است. بخش خصوصی آگاه به اهمیت سرمایهگذاری خارجی میتواند در ترغیب و جذب بخش خصوصی سایر کشورها نقش مهمی داشته باشد.
در این راستا لازم است با تشویق هدفمند بخش خصوصی و کاهش موانع و رفع برخی مقررات دستوپاگیر، زمینه حضور فعالتر بخش خصوصی در فرایند جذب سرمایهگذاری خارجی مهیا شود. فضای بینالمللی و روابط بینالمللی و روابط با کشورهای دیگر نقش بسیار موثری دارد که وظیفه سهولت در روابط نیز به عهده حاکمیت است. روابط ما با کشورهایی که میخواهیم از آنها تکنولوژی و سرمایه ارزان بگیریم یا به بازارهای آنها نگاه میکنیم، از کارهای مهمی است که حاکمیت میتواند برای بخش خصوصی انجام دهد. و نکته آخر اینکه دولتها شریک بخش خصوصی هستند. بخش خصوصی سرمایهگذاری و تولید میکند، بخش خصوصی درآمد ایجاد میکند و دولتها 25 درصد درآمد بخش خصوصی را در قالب مالیات میگیرند برای اداره کشور و استقرار امنیت. دولتها باید بخش خصوصی را از خودشان بدانند و اگر دولتها بخش خصوصی را جزئی از خودشان تلقی نکنند، حالت گروکشی و روابط نامناسب حاکم میشود. بخش خصوصی باید وظایف تولید و تجارت را بر عهده بگیرد و دولت هم با گرفتن مالیات از بخش خصوصی کشور را اداره میکند.
چرا دولت هنوز نتوانسته همراهي مستمر بخش خصوصي را داشته باشد؟ مشكل كجاست؟
به نظر من دولت همراهی مستمر با بخش خصوصی دارد، منتها ضعفهایی وجود دارد. ما در عرصه بینالملل مشکلاتمان حاد بوده است و داریم حلوفصلش میکنیم. نظامهای اداری ما پیشرفته نیستند و نیازمند نوسازیاند و باید با فساد مبارزه کنیم. البته در بخش خصوصی هم همه از یک جنس نیستند و در این بخش هم طمعکاری و علاقه به رانت و فساد وجود دارد و آنها هم سیستمهای دولتی را گرفتار میکنند. ما آرام آرام باید به این جمعبندی برسیم که همهمان به سمت راستگویی و درستکاری میل کنیم. بخش خصوصی نباید بیشتر از حق خودش بخواهد و دولت هم باید به حقوق بخش خصوصی احترام بگذارد و حقوق کارمندانش را برساند تا کارمندانش نیازمند به زد و بند نباشند. مدیران هم باید یاد بگیرند با عدالت و سلامت کار کنند. و اینها نیازمند یک تغییر فرهنگی است و کاری نیست که با بخشنامه و دستورالعمل انجام شود. باید بهتدریج فرهنگ عمومی جامعه، چه در بخش دولتی و چه در بخش خصوصی، به سمت روابط سالم برود.
تفاوت عملكرد بخش خصوصي با دولتي چیست؟
اصولا در بخش خصوصی بخشهای کمهزینه و با کارآیی بالاتر حضور دارند، اما در بخش دولتی معمولا هزینهها بالا و کارآیی پایین است. یکی از مهمترین وظایف بخش خصوصی مدیریت هزینه و درآمد است، درحالیکه وظایف دولت در مدیریت هزینه خلاصه میشود. تفاوت اصلی بخش دولتی و بخش خصوصی در مدیریت هزینه است، چراکه دولت مدیریت هزینه را بهدرستی انجام میدهد و بودجههایی را که در این خصوص برای تولیدات هزینه میکند، متفاوت از آن بودجهای است که در بخش خصوصی باید اقدام به کسب آن کند .یکی از مهمترین مشکلاتی که معمولا بخشهای خصوصی با آن مواجه هستند، وامهای بانکی است، چراکه نوع پرداخت وامهایی که قرار است در این زمینه ارائه شود، معمولا تولیدکننده را با مشکلاتی مواجه میکنند. حمایتی که مورد نظر بخش خصوصی از سوی دولت است، صورت نمیگیرد و این در حالی است که بخش خصوصی برای تامین نیازهای کشور و همچنین ارائه تسهیلات نیازمند این حمایت است. دغدغه هر تولیدکنندهای، مصرفکنندهاش است و این در حالی است که دولت بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان دغدغه تامین آب کشور را دارد و درنتیجه باید زمینههای احداث شبکههای آبرسانی را با هماهنگی بخش خصوصی صورت دهد.
چه اتفاقي بايد بيفتد تا حلقه اتصال بخش خصوصي و دولت وصل شود؟
بخش خصوصی و دولت از هم جدا نیستند. فقط کافی است همه ارگانهای یک موجود زندهای به نام کشور باشند. کافی است درک بهتری از هم داشته باشند. مشکلات اقتصادی اخیر در کشورهای در حال توسعه، باعث شد در روشهای متخذه برای رشد اقتصادی در اینگونه مناطق تجدید نظر شد. نظریات جدید گویای این مسئله است که برای بهبود وضعیت کشورها، توجه به بخش خصوصی و گسترش دامنه عمل آن، از نکات اساسی است. در این مقاله، هدف بررسی تجربی قابلیت تولیدی بخش خصوصی نسبت به بخش دولتی در ایران است. سوال اساسی و محوری این است که: آیا بخش خصوصی نسبت به بخش دولتی عملکرد بهتری داشته است؟ در کنار این موضوع به عوامل موثر و محیط مناسب جهت رشد سرمایهگذاری در بخش خصوصی نیز اشاره شده است. نتیجه حاصل، موید این نکته است که بخش خصوصی عملا نقش موثرتری در رشد اقتصادی ایفا میکند، اما باید اذعان گردد که بقای این بخش منوط به ایجاد محیط امن و با ثبات اقتصادی و سرمایهگذاریهای زیربنایی دولت است. همچنین نیروهای آموزشدیده، آزادی سیاسی و فضای باز فعالیتهای اقتصادی (دنبالهروی از اقتصاد بازار آزاد) میتواند شرایط مساعدتری برای رشد بخش خصوصی فراهم آورد. سرمایهگذاری از مباحث مهم در توسعه اقتصادی و مورد توجه خاص اقتصاددانان است. در ادبیات اقتصادی، گسترش سرمایهگذاریهای دولتی احتمالا باعث کاهش فرصتهای سرمایهگذاری بخش خصوصی میشود. به عبارت دیگر، سرمایهگذاریهای بخش دولتی جانشین سرمایهگذاری بخش خصوصی میشود. از طرف دیگر، از آنجا که سرمایهگذاری دولت در کشورهای در حال توسعه یک ابزار سیاستی است، در میان سیاستمداران و برنامهریزان اقتصادی کشورهای در حال توسعه این اعتقاد وجود دارد که سرمایهگذاری دولت محرک موثری برای افزایش سرمایهگذاری بخش خصوصی است. درنتیجه، ابزار قدرتمندی برای سیاستهای مربوط به رشد اقتصادی و ثبات محسوب میشود. هرچند درستی این ادعا هنوز در عمل و با توجه به مطالعات تجربی، بهطور یقین ثابت نشده است، اما به دلایل مختلف میتوان انتظار داشت که سرمایهگذاری بخش دولتی موجب افزایش سرمایهگذاری بخش خصوصی شود، یا به عبارت دیگر، مکمل سرمایهگذاری بخش خصوصی باشد. در مقاله حاضر، سعی کردهایم در قالب یک الگوی اقتصادسنجی، با استفاده از روش «خودبازگشتی با وقفههای توزیعی» رابطه بلندمدت تعادلی بین سرمایهگذاری بخش دولتی و سرمایهگذاری بخش خصوصی برای اقتصاد ایران را برآورد کنیم. نتایج حاصل از این بررسی بیانگر وجود یک رابطه بلندمدت تعادلی مثبت بین این دو متغیر است. به عبارت دیگر، سرمایهگذاری دولتی موجب کاهش سرمایهگذاری بخش خصوصی نمیشود و «اثر جانشینی جبری» وجود ندارد.
همانطور که میدانید، مدتی است که بخش خصوصی در جزیره هندورابی در قالب نام میکا فعالیت دارد، شما فعالیت بخش خصوصی را در این جزیره چگونه ارزیابی میکنید؟
همه آبادی هندورابی به دلیل عملکرد خوب بخش خصوصی است و البته نباید از این مسئله غافل شد که دلیل عملکرد خوب بخش خصوصی به دلیل رفتار خوب دولتهای گذشته هم هست. ظرفیتها، فرصتها، امکانات و توانمندیهای خوبی در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور وجود دارد و سرمایهگذاران از آنها غافل هستند. امکانات خوبی در این مناطق برای سرمایهگذاری بخش خصوصی فراهم شده است و سرمایهگذاران میتوانند از این فرصتها استفاده کنند. در برخی از مناطق سرمایهگذاران هوشمندی حضور دارند که توانستهاند فرصتها را شناخته و از ظرفیتهای این مناطق بهخوبی بهرهبرداری کنند. لازم است درخصوص امکانات و ظرفیتهای مناطق آزاد اطلاعرسانی بیشتری صورت پذیرد. باید اذعان کرد هنوز توقعی که از فعالیتهای مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در سطح کشور است، برآورده نشده است و نتوانستهایم پاسخگوی انتظارات باشیم. البته کوشش میکنیم با پیگیری مسائل و رفع موانع، زمینه رونق را در این مناطق فراهم کنیم. هدف از تشکیل مناطق آزاد و ویژه اقتصادی «رونق اقتصادی» است و در این مناطق میتوان با کار اضافه و ارزش افزوده روی مواد خام داخلی و وارداتی، محصولات آنها را صادر کرد، که هم ارزش افزوده از طریق جذب سرمایهگذاری و هم رونق اقتصادی و اشتغال را به همراه دارد.
تعامل بخش خصوصی و سرمایهگذاری با دولت را در حال حاضر چگونه میبینید؟
تنها امکان ایران برای سرمایهگذاری بخش خصوصی است و نمیشود سرمایهگذاری بخش دیگری را برای آن متصور شد. همه مدیران باید به جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی توجه ویژه داشته باشند. با توجه به موقعیت خوب منطقه برای فعالیت بخش خصوصی قابل پذیرش نیست که برخی از دستگاهها مساعدت و همکاری لازم را در زمینه افزایش سرمایهگذاری و به تبع آن اشتغالزایی که یکی از دغدغههای بزرگ در کشور است، نداشته باشند. مفهوم مدیریت حرفهای و نقش مدیران در جذب سرمایه به این معنی است که لازم است به جای رفتار منفعلانه، رفتار مثبت و پیشروانه اتخاذ گردد و در این راستا آمادگی از قبل برای مواجهه با وضعیت آتی بر اساس چشماندازهای قابل پیشبینی وجود داشته باشد. بایستی قوانین و آییننامههای ما بتواند پوشش و تضمین کافی به سرمایهگذار بخش خصوصی بدهد. سرمایهگذار بخش خصوصی بایستی از نظر قوانین و مقررات، توجیه اقتصادی و برگشت سرمایه اطمینان حاصل کند.
اگر الان جاي دولت بودید، چطور به بخش خصوصي كمك ميكردید تا راه بيفتد؟
به هر حال بخش خصوصی وظیفه تامین منافع را دارد و این اساس حرکت بخش خصوصی است. بخش خصوصی تلاش میکند هزینهها را کاهش و درآمدهایش را افزایش دهد.
دولتها برای حمایت از بخش خصوصی ابزارهایی دارند. یکی از مهمترین ابزارها، ابزارهای مالیاتی است. در ایران خوشبختانه نرخ مالیاتها معقول است و جزو کمترین مالیاتها در دنیاست. ما مالیات بر درآمدمان 25 درصد است و نرخ خیلی تشویقکنندهای است که سرمایهگذاری بخش خصوصی انجام شود. بخش دوم این است که در بخش خصوصی نگاه به سرمایه مسئله امنیت را میسنجد. قوانین و مقررات از یک طرف و فرهنگ عمومی و نظام اداری از طرف دیگر سرمایه را تهدید نکنند و خلاقیت و کارآفرینی را سد نشوند. امنیت عامل بسیار موثری است که دولتها در آن نقش تعیینکننده دارند. نظام اداری سالم یعنی نظام اداریای که بخش خصوصی مجبور نشود برای پیشبرد کارهای خودش به ابزارهای دیگر متصل شود. درواقع ما نیازمند یک نظام اداری هستیم که تبعیض در آن وجود نداشته باشد. این هم یکی از ابزارهای مهم بخش خصوصی برای حرکت به سمت توسعه است. بخش خصوصی آگاه به اهمیت سرمایهگذاری خارجی میتواند در ترغیب و جذب بخش خصوصی سایر کشورها نقش مهمی داشته باشد.
در این راستا لازم است با تشویق هدفمند بخش خصوصی و کاهش موانع و رفع برخی مقررات دستوپاگیر، زمینه حضور فعالتر بخش خصوصی در فرایند جذب سرمایهگذاری خارجی مهیا شود. فضای بینالمللی و روابط بینالمللی و روابط با کشورهای دیگر نقش بسیار موثری دارد که وظیفه سهولت در روابط نیز به عهده حاکمیت است. روابط ما با کشورهایی که میخواهیم از آنها تکنولوژی و سرمایه ارزان بگیریم یا به بازارهای آنها نگاه میکنیم، از کارهای مهمی است که حاکمیت میتواند برای بخش خصوصی انجام دهد. و نکته آخر اینکه دولتها شریک بخش خصوصی هستند. بخش خصوصی سرمایهگذاری و تولید میکند، بخش خصوصی درآمد ایجاد میکند و دولتها 25 درصد درآمد بخش خصوصی را در قالب مالیات میگیرند برای اداره کشور و استقرار امنیت. دولتها باید بخش خصوصی را از خودشان بدانند و اگر دولتها بخش خصوصی را جزئی از خودشان تلقی نکنند، حالت گروکشی و روابط نامناسب حاکم میشود. بخش خصوصی باید وظایف تولید و تجارت را بر عهده بگیرد و دولت هم با گرفتن مالیات از بخش خصوصی کشور را اداره میکند.
چرا دولت هنوز نتوانسته همراهي مستمر بخش خصوصي را داشته باشد؟ مشكل كجاست؟
به نظر من دولت همراهی مستمر با بخش خصوصی دارد، منتها ضعفهایی وجود دارد. ما در عرصه بینالملل مشکلاتمان حاد بوده است و داریم حلوفصلش میکنیم. نظامهای اداری ما پیشرفته نیستند و نیازمند نوسازیاند و باید با فساد مبارزه کنیم. البته در بخش خصوصی هم همه از یک جنس نیستند و در این بخش هم طمعکاری و علاقه به رانت و فساد وجود دارد و آنها هم سیستمهای دولتی را گرفتار میکنند. ما آرام آرام باید به این جمعبندی برسیم که همهمان به سمت راستگویی و درستکاری میل کنیم. بخش خصوصی نباید بیشتر از حق خودش بخواهد و دولت هم باید به حقوق بخش خصوصی احترام بگذارد و حقوق کارمندانش را برساند تا کارمندانش نیازمند به زد و بند نباشند. مدیران هم باید یاد بگیرند با عدالت و سلامت کار کنند. و اینها نیازمند یک تغییر فرهنگی است و کاری نیست که با بخشنامه و دستورالعمل انجام شود. باید بهتدریج فرهنگ عمومی جامعه، چه در بخش دولتی و چه در بخش خصوصی، به سمت روابط سالم برود.
تفاوت عملكرد بخش خصوصي با دولتي چیست؟
اصولا در بخش خصوصی بخشهای کمهزینه و با کارآیی بالاتر حضور دارند، اما در بخش دولتی معمولا هزینهها بالا و کارآیی پایین است. یکی از مهمترین وظایف بخش خصوصی مدیریت هزینه و درآمد است، درحالیکه وظایف دولت در مدیریت هزینه خلاصه میشود. تفاوت اصلی بخش دولتی و بخش خصوصی در مدیریت هزینه است، چراکه دولت مدیریت هزینه را بهدرستی انجام میدهد و بودجههایی را که در این خصوص برای تولیدات هزینه میکند، متفاوت از آن بودجهای است که در بخش خصوصی باید اقدام به کسب آن کند .یکی از مهمترین مشکلاتی که معمولا بخشهای خصوصی با آن مواجه هستند، وامهای بانکی است، چراکه نوع پرداخت وامهایی که قرار است در این زمینه ارائه شود، معمولا تولیدکننده را با مشکلاتی مواجه میکنند. حمایتی که مورد نظر بخش خصوصی از سوی دولت است، صورت نمیگیرد و این در حالی است که بخش خصوصی برای تامین نیازهای کشور و همچنین ارائه تسهیلات نیازمند این حمایت است. دغدغه هر تولیدکنندهای، مصرفکنندهاش است و این در حالی است که دولت بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان دغدغه تامین آب کشور را دارد و درنتیجه باید زمینههای احداث شبکههای آبرسانی را با هماهنگی بخش خصوصی صورت دهد.
چه اتفاقي بايد بيفتد تا حلقه اتصال بخش خصوصي و دولت وصل شود؟
بخش خصوصی و دولت از هم جدا نیستند. فقط کافی است همه ارگانهای یک موجود زندهای به نام کشور باشند. کافی است درک بهتری از هم داشته باشند. مشکلات اقتصادی اخیر در کشورهای در حال توسعه، باعث شد در روشهای متخذه برای رشد اقتصادی در اینگونه مناطق تجدید نظر شد. نظریات جدید گویای این مسئله است که برای بهبود وضعیت کشورها، توجه به بخش خصوصی و گسترش دامنه عمل آن، از نکات اساسی است. در این مقاله، هدف بررسی تجربی قابلیت تولیدی بخش خصوصی نسبت به بخش دولتی در ایران است. سوال اساسی و محوری این است که: آیا بخش خصوصی نسبت به بخش دولتی عملکرد بهتری داشته است؟ در کنار این موضوع به عوامل موثر و محیط مناسب جهت رشد سرمایهگذاری در بخش خصوصی نیز اشاره شده است. نتیجه حاصل، موید این نکته است که بخش خصوصی عملا نقش موثرتری در رشد اقتصادی ایفا میکند، اما باید اذعان گردد که بقای این بخش منوط به ایجاد محیط امن و با ثبات اقتصادی و سرمایهگذاریهای زیربنایی دولت است. همچنین نیروهای آموزشدیده، آزادی سیاسی و فضای باز فعالیتهای اقتصادی (دنبالهروی از اقتصاد بازار آزاد) میتواند شرایط مساعدتری برای رشد بخش خصوصی فراهم آورد. سرمایهگذاری از مباحث مهم در توسعه اقتصادی و مورد توجه خاص اقتصاددانان است. در ادبیات اقتصادی، گسترش سرمایهگذاریهای دولتی احتمالا باعث کاهش فرصتهای سرمایهگذاری بخش خصوصی میشود. به عبارت دیگر، سرمایهگذاریهای بخش دولتی جانشین سرمایهگذاری بخش خصوصی میشود. از طرف دیگر، از آنجا که سرمایهگذاری دولت در کشورهای در حال توسعه یک ابزار سیاستی است، در میان سیاستمداران و برنامهریزان اقتصادی کشورهای در حال توسعه این اعتقاد وجود دارد که سرمایهگذاری دولت محرک موثری برای افزایش سرمایهگذاری بخش خصوصی است. درنتیجه، ابزار قدرتمندی برای سیاستهای مربوط به رشد اقتصادی و ثبات محسوب میشود. هرچند درستی این ادعا هنوز در عمل و با توجه به مطالعات تجربی، بهطور یقین ثابت نشده است، اما به دلایل مختلف میتوان انتظار داشت که سرمایهگذاری بخش دولتی موجب افزایش سرمایهگذاری بخش خصوصی شود، یا به عبارت دیگر، مکمل سرمایهگذاری بخش خصوصی باشد. در مقاله حاضر، سعی کردهایم در قالب یک الگوی اقتصادسنجی، با استفاده از روش «خودبازگشتی با وقفههای توزیعی» رابطه بلندمدت تعادلی بین سرمایهگذاری بخش دولتی و سرمایهگذاری بخش خصوصی برای اقتصاد ایران را برآورد کنیم. نتایج حاصل از این بررسی بیانگر وجود یک رابطه بلندمدت تعادلی مثبت بین این دو متغیر است. به عبارت دیگر، سرمایهگذاری دولتی موجب کاهش سرمایهگذاری بخش خصوصی نمیشود و «اثر جانشینی جبری» وجود ندارد.
همانطور که میدانید، مدتی است که بخش خصوصی در جزیره هندورابی در قالب نام میکا فعالیت دارد، شما فعالیت بخش خصوصی را در این جزیره چگونه ارزیابی میکنید؟
همه آبادی هندورابی به دلیل عملکرد خوب بخش خصوصی است و البته نباید از این مسئله غافل شد که دلیل عملکرد خوب بخش خصوصی به دلیل رفتار خوب دولتهای گذشته هم هست. ظرفیتها، فرصتها، امکانات و توانمندیهای خوبی در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور وجود دارد و سرمایهگذاران از آنها غافل هستند. امکانات خوبی در این مناطق برای سرمایهگذاری بخش خصوصی فراهم شده است و سرمایهگذاران میتوانند از این فرصتها استفاده کنند. در برخی از مناطق سرمایهگذاران هوشمندی حضور دارند که توانستهاند فرصتها را شناخته و از ظرفیتهای این مناطق بهخوبی بهرهبرداری کنند. لازم است درخصوص امکانات و ظرفیتهای مناطق آزاد اطلاعرسانی بیشتری صورت پذیرد. باید اذعان کرد هنوز توقعی که از فعالیتهای مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در سطح کشور است، برآورده نشده است و نتوانستهایم پاسخگوی انتظارات باشیم. البته کوشش میکنیم با پیگیری مسائل و رفع موانع، زمینه رونق را در این مناطق فراهم کنیم. هدف از تشکیل مناطق آزاد و ویژه اقتصادی «رونق اقتصادی» است و در این مناطق میتوان با کار اضافه و ارزش افزوده روی مواد خام داخلی و وارداتی، محصولات آنها را صادر کرد، که هم ارزش افزوده از طریق جذب سرمایهگذاری و هم رونق اقتصادی و اشتغال را به همراه دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.