|

رشد عمودی شهر ادامه دارد

شهرهای اقماری اصفهان گرفتار در چاه تنهایی

لیلی زواره‌ای: ايجاد شهرهاي جديد در جوار کلان شهرها با هدف هدايت سرريز جمعيت، تعديل قيمت مسکن و جلوگيري از افزايش روز افزون تورم در قيمت مسکن و کاهش ترافيک و آلودگي‌هاي زيست محيطي در اکثر کشورهاي جهان در سه دهه گذشته مورد توجه قرار گرفته‌است. رشد روزافزون شهرنشيني و مهاجرت به شهرهاي بزرگ در سال‌هاي اخير به عنوان يک پديده جهاني تمامي کشورها را تحت تاثير قرارداده و درايران نيز در طول سه دهه گذشته جمعيت بزرگي از کشور از بخش روستايي به شهرها منتقل شده است.
آخرین آمارهای سازمان ثبت احوال نشان می‌دهد که در شش ماهه سال جاری بیش از یک میلیون و 440 هزار مورد مهاجرت داخل و خارج استانی انجام شده که در این میان استان‌های تهران، البرز و اصفهان مهاجرپذیرترین استان‌ها بوده‌اند.
استان تهران با 35 هزار و 141 مورد و استان البرز نیز 9 هزار و 851 مورد و همچنین استان اصفهان با 5 هزار و 46 مورد بیشترین مهاجرپذیری را داشته اند. چندی قبل معاون برنامه‌ریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات شهرداری اصفهان آماری قابل توجه از مهاجرت به اصفهان اعلام کرده بود. به گفته گلستان‌نژاد سالانه ۱۰ هزار نفر به این کلان شهر مهاجرت می‌کنند و هرسال یک محله مهاجر در شهر ایجاد می‌شود و این در حالی است که اصفهان ۱۷۰ محله مصوب دارد. او تاکید می کند که باید برنامه‌ریزی منطقه‌ای با شهرهای همجوار کلان شهر اصفهان که در فاصله ۳۰ و ۵۰ کیلومتری این شهر قرار دارند، نیز در دستور کار قرار گیرد.
آخرین یافته‌ها حکایت از آن دارد که نرخ شهرنشینی در اصفهان به بیش از 86 درصد رسیده و این درحالیست که هم اکنون معدل شهرنشینی در کشور ۷۰ درصد است و ایـن امر نشان از رشد مهاجرت از روستاها و شهرهاى حومه به داخل کلانشهر اصفهان دارد. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که شهرک‌های اقماری اطراف اصفهان نتوانسته وظیفه خود را به خوبی انجام دهد. شهرک‌هایی که مطابق اعلام دفتر کل آمار و اطلاعات استانداری اصفهان در سال 91 نیمی ازساکنانش میل به مهاجرت به شهرستان اصفهان داشته اند.
و شهرک‌ها متولد شدند
شکل گيري سه شهر جديد "پولادشهر"، "بهارستان" و "مجلسي" در اطراف اصفهان طي دو دهه گذشته با هدف تعادل بخشي به جمعيت شهري و تعديل سرريز جمعيت شهر اصفهان حرکتي برنامه ريزي شده بوده است اما اين شهرهاي جديد با مشکلاتي نيز مواجه بوده اند. دوري مسافت برخي ازشهرهاي جديد مانند مجلسي تا کلان شهر اصفهان، مشکل سيستم حمل و نقل ازشهرهاي جديد به کلان شهر، ارایه نشدن خدمات شهري دراکثر شهرهاي جديد، کمبود فضاهاي فرهنگي، رفاهي و تجاري از مهمترين چالش‌هاي مقابل روي اين شهرها مي‌باشد. به رغم مشکلات موجود، قيمت مسکن برخي شهرهاي جديد اصفهان مانند بهارستان و پولادشهر، اختلاف زيادي با برخي مناطق شهر اصفهان ندارد و با درنظر گرفتن مشکلاتي مانند حمل ونقل و فقدان برخي زيرساخت‌ها درشهرهاي جديد، اين شهرها به اهداف اوليه تاسيس آنها که کاهش بار مشکلاتي شهر کلان شهرها مي‌باشد، دست نمي‌يابند.
در بين شهرهاي جديد اطراف اصفهان کمترين ميزان استقبال از شهر مجلسي به دليل فاصله زياد تا اصفهان صورت گرفته. اين شهر جديد درجوار مبارکه ايجاد شده و مزيت خاصي نسبت به مبارکه ندارد.
فلسفه ايجاد اکثر شهرک‌های جدید در اصفهان به‌ويژه در نزديکي صنايع بزرگي چون فولاد مبارکه، ذوب آهن و پالايشگاه، هدایت و اسکان جمعيت به‌ويژه جمعيت کارمند اين صنايع به سوي اين شهرک‌ها به عنوان شهرک‌هاي اقماري يا خوابگاهي بوده است، اما متاسفانه طي سال‌هاي اخير مهاجرت معکوس اتفاق افتاده است.
اين امر نه تنها عملا وجود و احداث شهرک‌هاي اقماري در اصفهان را بي‌فايده کرده، بلکه موجب رشد سريع مهاجرت و به تبع آن جمعيت در اصفهان شده است.
در سال‌هاي اخير بسياري از روستاييان که به کشاورزي و دامپروي مشغول بوده‌اند با خشکسالي‌هاي اخير و از دست دادن سرمايه خود براي يافتن شغلي پايدار راهي اصفهان شده و از سر ناچاری در شهرک‌هاي اقماري به بهانه جستجوي کار روی آورده‌اند. اکثر افراد ساکن در شهرک‌هاي اقماري غير بومي هستند و هيچ تعلقي ندارند که این مساله نه تنها به آسیب‌های اجتماعی دامن می‌زند بلکه احتمال سرمایه‌گذاری و یا حرکت‌های اقتصادی برای بهبود وضعیت شهرک‌ها را تقریبا غیر ممکن کرده است.
شهرک‌ها متولی ندارد
ساخت سه شهر فولاد شهر، مجلسی و بهارستان به دلیل ساکن شدن هزاران نفر از کارکنان ذوب آهن در مناطق یاد شده به دنبال مصوبه قانونی احداث شهرهای جدید بود. فولاد شهر بنا شد و البته شهر مجلسی نیز بیشتر کارکنان فولاد مبارکه را در خود جای داده است و از این بابت کمتر اصفهانی حاضر به ساکن شدن در این دو شهر شده است. مهاجرت‌های معکوس و عدم استقبال اصفهانی‌ها از سکونت در شهرک‌های اقماری باعث شد تا حداقل بیش از 50درصد ظرفیت این شهرک‌ها خالی بماند. به‌طوری‌که که در ظرفیت 250 هزار نفری شهر مجلسی تنها 10 هزار نفر و در ظرفیت 700 هزار نفری فولاد شهر فقط 200 هزار نفر ساکن شده‌اند.
یک کارشناس مسایل شهری معتقد است که با رونق شهرک‌های اقماری، سرریز جمعیت را می‌توان به سوی این مناطق سوق داد و از مشکلات سوی حاشیه نشینی جلوگیری کرد. البته اگر نظارتی بر این مناطق نباشد و توسعه آنها بدون برنامه‌ریزی‌های بلند مدت و غیرکارشناسانه باشد خود به یک معضل جدید تبدیل می‌شود.
مرتضوی به ایسنا می‌گوید:"یکی از مهمترین مشکلات این شهرک‌ها، نداشتن یک متولی خاص برای رسیدگی به وضعیت آنهاست. چندین سازمان و نهاد به طور موازی تصمیم‌گیری‌هایی می‌کنند که در بسیاری از زمان‌ها نظرات آنها با هم تداخل داشته و در تعارض آشکار با یکدیگر است."
شهردار منظریه اعتقاد دارد که مجلس شورای اسلامی باید به کمک دولت، یک سازمان یا اداره را متولی این کار کند و سپس یک برنامه جامع و کارشناسی شده برای توسعه این شهرک‌ها، تصویب و به متولیان مربوطه ابلاغ کند.
به گفته او برنامه‌هایی تاکنون برای توسعه و عمران این مناطق ابلاغ شده، به دلیل جامعیت نداشتن و نبود یک متولی خاص آن‌طور که باید در اجرا موفق نبوده است.
و ناگهان شهر ک جدید
در حالی که ظرفیت شهرک‌های اقماری اصفهان خالی بوده و برنامه خاصی برای جذب سرمایه جهت توسعه و حضور بخش خصوصی در این شهرک‌ها وجود ندارد، شهرک جدید شیخ بهایی قرار است رونمایی شود.
گویا در سال 72 ، مصوبه قانونی در خصوص ساخت شهرهای جدید در سطح کشور 32 شهر بود که تاکنون 18 شهر در ایران ساخته شده است و حالا قرار است این مصوبه به هر نحو اجرا شود.
به گفته مدیر کل راه و شهرسازی اصفهان، ایجاد شهرک چهارم در اصفهان مصوبه سفر دولت در سال 86 به اصفهان بود که به تصویب شورای عالی شهرسازی رسید. هر چند که کارشناسان ساخت شهرک‌های جدید را به واسطه اسکان مهاجران و سرریز جمعیت می‌دانند اما محمود زاده تاکید می‌کند که ساخت شهر جدید شیخ بهایی یا همان شهر چهارم بر اساس موضوع جمعیت‌گیری نیست، بلکه شهری است کیفی که مقرر شده 30 هزار نفر را در دل خود جای دهد و در مقایس بین‌المللی ساخته شود.
به گفته او شهر شیخ بهایی یک شهر الکترونیکی و دانشگاهی است، این شهر یک شهر موضوعی است و هیچ گاه به چشم یک شهر مسکونی دیده نشده است.
این مقام مسوول در لابه‌لای سخنان خود تاکید می‌کند که اصفهان از بعد جمعیت نیاز به ساخت شهرهای جدید ندارد، بلکه همان‌طور که مثلا اصفهان را کریدور علم و فرهنگ می‌دانند مقرر شده با ساخت شهر چهارم، شهر ایرانی اسلامی را در عرصه کشور ایجاد شود.
لیلی زواره‌ای: ايجاد شهرهاي جديد در جوار کلان شهرها با هدف هدايت سرريز جمعيت، تعديل قيمت مسکن و جلوگيري از افزايش روز افزون تورم در قيمت مسکن و کاهش ترافيک و آلودگي‌هاي زيست محيطي در اکثر کشورهاي جهان در سه دهه گذشته مورد توجه قرار گرفته‌است. رشد روزافزون شهرنشيني و مهاجرت به شهرهاي بزرگ در سال‌هاي اخير به عنوان يک پديده جهاني تمامي کشورها را تحت تاثير قرارداده و درايران نيز در طول سه دهه گذشته جمعيت بزرگي از کشور از بخش روستايي به شهرها منتقل شده است.
آخرین آمارهای سازمان ثبت احوال نشان می‌دهد که در شش ماهه سال جاری بیش از یک میلیون و 440 هزار مورد مهاجرت داخل و خارج استانی انجام شده که در این میان استان‌های تهران، البرز و اصفهان مهاجرپذیرترین استان‌ها بوده‌اند.
استان تهران با 35 هزار و 141 مورد و استان البرز نیز 9 هزار و 851 مورد و همچنین استان اصفهان با 5 هزار و 46 مورد بیشترین مهاجرپذیری را داشته اند. چندی قبل معاون برنامه‌ریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات شهرداری اصفهان آماری قابل توجه از مهاجرت به اصفهان اعلام کرده بود. به گفته گلستان‌نژاد سالانه ۱۰ هزار نفر به این کلان شهر مهاجرت می‌کنند و هرسال یک محله مهاجر در شهر ایجاد می‌شود و این در حالی است که اصفهان ۱۷۰ محله مصوب دارد. او تاکید می کند که باید برنامه‌ریزی منطقه‌ای با شهرهای همجوار کلان شهر اصفهان که در فاصله ۳۰ و ۵۰ کیلومتری این شهر قرار دارند، نیز در دستور کار قرار گیرد.
آخرین یافته‌ها حکایت از آن دارد که نرخ شهرنشینی در اصفهان به بیش از 86 درصد رسیده و این درحالیست که هم اکنون معدل شهرنشینی در کشور ۷۰ درصد است و ایـن امر نشان از رشد مهاجرت از روستاها و شهرهاى حومه به داخل کلانشهر اصفهان دارد. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که شهرک‌های اقماری اطراف اصفهان نتوانسته وظیفه خود را به خوبی انجام دهد. شهرک‌هایی که مطابق اعلام دفتر کل آمار و اطلاعات استانداری اصفهان در سال 91 نیمی ازساکنانش میل به مهاجرت به شهرستان اصفهان داشته اند.
و شهرک‌ها متولد شدند
شکل گيري سه شهر جديد "پولادشهر"، "بهارستان" و "مجلسي" در اطراف اصفهان طي دو دهه گذشته با هدف تعادل بخشي به جمعيت شهري و تعديل سرريز جمعيت شهر اصفهان حرکتي برنامه ريزي شده بوده است اما اين شهرهاي جديد با مشکلاتي نيز مواجه بوده اند. دوري مسافت برخي ازشهرهاي جديد مانند مجلسي تا کلان شهر اصفهان، مشکل سيستم حمل و نقل ازشهرهاي جديد به کلان شهر، ارایه نشدن خدمات شهري دراکثر شهرهاي جديد، کمبود فضاهاي فرهنگي، رفاهي و تجاري از مهمترين چالش‌هاي مقابل روي اين شهرها مي‌باشد. به رغم مشکلات موجود، قيمت مسکن برخي شهرهاي جديد اصفهان مانند بهارستان و پولادشهر، اختلاف زيادي با برخي مناطق شهر اصفهان ندارد و با درنظر گرفتن مشکلاتي مانند حمل ونقل و فقدان برخي زيرساخت‌ها درشهرهاي جديد، اين شهرها به اهداف اوليه تاسيس آنها که کاهش بار مشکلاتي شهر کلان شهرها مي‌باشد، دست نمي‌يابند.
در بين شهرهاي جديد اطراف اصفهان کمترين ميزان استقبال از شهر مجلسي به دليل فاصله زياد تا اصفهان صورت گرفته. اين شهر جديد درجوار مبارکه ايجاد شده و مزيت خاصي نسبت به مبارکه ندارد.
فلسفه ايجاد اکثر شهرک‌های جدید در اصفهان به‌ويژه در نزديکي صنايع بزرگي چون فولاد مبارکه، ذوب آهن و پالايشگاه، هدایت و اسکان جمعيت به‌ويژه جمعيت کارمند اين صنايع به سوي اين شهرک‌ها به عنوان شهرک‌هاي اقماري يا خوابگاهي بوده است، اما متاسفانه طي سال‌هاي اخير مهاجرت معکوس اتفاق افتاده است.
اين امر نه تنها عملا وجود و احداث شهرک‌هاي اقماري در اصفهان را بي‌فايده کرده، بلکه موجب رشد سريع مهاجرت و به تبع آن جمعيت در اصفهان شده است.
در سال‌هاي اخير بسياري از روستاييان که به کشاورزي و دامپروي مشغول بوده‌اند با خشکسالي‌هاي اخير و از دست دادن سرمايه خود براي يافتن شغلي پايدار راهي اصفهان شده و از سر ناچاری در شهرک‌هاي اقماري به بهانه جستجوي کار روی آورده‌اند. اکثر افراد ساکن در شهرک‌هاي اقماري غير بومي هستند و هيچ تعلقي ندارند که این مساله نه تنها به آسیب‌های اجتماعی دامن می‌زند بلکه احتمال سرمایه‌گذاری و یا حرکت‌های اقتصادی برای بهبود وضعیت شهرک‌ها را تقریبا غیر ممکن کرده است.
شهرک‌ها متولی ندارد
ساخت سه شهر فولاد شهر، مجلسی و بهارستان به دلیل ساکن شدن هزاران نفر از کارکنان ذوب آهن در مناطق یاد شده به دنبال مصوبه قانونی احداث شهرهای جدید بود. فولاد شهر بنا شد و البته شهر مجلسی نیز بیشتر کارکنان فولاد مبارکه را در خود جای داده است و از این بابت کمتر اصفهانی حاضر به ساکن شدن در این دو شهر شده است. مهاجرت‌های معکوس و عدم استقبال اصفهانی‌ها از سکونت در شهرک‌های اقماری باعث شد تا حداقل بیش از 50درصد ظرفیت این شهرک‌ها خالی بماند. به‌طوری‌که که در ظرفیت 250 هزار نفری شهر مجلسی تنها 10 هزار نفر و در ظرفیت 700 هزار نفری فولاد شهر فقط 200 هزار نفر ساکن شده‌اند.
یک کارشناس مسایل شهری معتقد است که با رونق شهرک‌های اقماری، سرریز جمعیت را می‌توان به سوی این مناطق سوق داد و از مشکلات سوی حاشیه نشینی جلوگیری کرد. البته اگر نظارتی بر این مناطق نباشد و توسعه آنها بدون برنامه‌ریزی‌های بلند مدت و غیرکارشناسانه باشد خود به یک معضل جدید تبدیل می‌شود.
مرتضوی به ایسنا می‌گوید:"یکی از مهمترین مشکلات این شهرک‌ها، نداشتن یک متولی خاص برای رسیدگی به وضعیت آنهاست. چندین سازمان و نهاد به طور موازی تصمیم‌گیری‌هایی می‌کنند که در بسیاری از زمان‌ها نظرات آنها با هم تداخل داشته و در تعارض آشکار با یکدیگر است."
شهردار منظریه اعتقاد دارد که مجلس شورای اسلامی باید به کمک دولت، یک سازمان یا اداره را متولی این کار کند و سپس یک برنامه جامع و کارشناسی شده برای توسعه این شهرک‌ها، تصویب و به متولیان مربوطه ابلاغ کند.
به گفته او برنامه‌هایی تاکنون برای توسعه و عمران این مناطق ابلاغ شده، به دلیل جامعیت نداشتن و نبود یک متولی خاص آن‌طور که باید در اجرا موفق نبوده است.
و ناگهان شهر ک جدید
در حالی که ظرفیت شهرک‌های اقماری اصفهان خالی بوده و برنامه خاصی برای جذب سرمایه جهت توسعه و حضور بخش خصوصی در این شهرک‌ها وجود ندارد، شهرک جدید شیخ بهایی قرار است رونمایی شود.
گویا در سال 72 ، مصوبه قانونی در خصوص ساخت شهرهای جدید در سطح کشور 32 شهر بود که تاکنون 18 شهر در ایران ساخته شده است و حالا قرار است این مصوبه به هر نحو اجرا شود.
به گفته مدیر کل راه و شهرسازی اصفهان، ایجاد شهرک چهارم در اصفهان مصوبه سفر دولت در سال 86 به اصفهان بود که به تصویب شورای عالی شهرسازی رسید. هر چند که کارشناسان ساخت شهرک‌های جدید را به واسطه اسکان مهاجران و سرریز جمعیت می‌دانند اما محمود زاده تاکید می‌کند که ساخت شهر جدید شیخ بهایی یا همان شهر چهارم بر اساس موضوع جمعیت‌گیری نیست، بلکه شهری است کیفی که مقرر شده 30 هزار نفر را در دل خود جای دهد و در مقایس بین‌المللی ساخته شود.
به گفته او شهر شیخ بهایی یک شهر الکترونیکی و دانشگاهی است، این شهر یک شهر موضوعی است و هیچ گاه به چشم یک شهر مسکونی دیده نشده است.
این مقام مسوول در لابه‌لای سخنان خود تاکید می‌کند که اصفهان از بعد جمعیت نیاز به ساخت شهرهای جدید ندارد، بلکه همان‌طور که مثلا اصفهان را کریدور علم و فرهنگ می‌دانند مقرر شده با ساخت شهر چهارم، شهر ایرانی اسلامی را در عرصه کشور ایجاد شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.