علیاکبر قاضیزاده:
روزنامهنگاران، «نظامنامه» را تدوین کنند
پیشنویس قانون سازمان نظام رسانهای ایران منتشرشده است و روزنامهنگاران نگران تصویب آن هستند. مهمترین انتقادی که به این نظام وارد شده آن است که روزنامهنگاران آن را تدوین نکردهاند و از طرف دولت پیشنهاد شده است. با «علیاکبر قاضیزاده»، مدرس روزنامهنگاری، در مورد این قانون و پیامدهای اجرای آن گفتوگو کردهایم:
با نگاهی اجمالی به پیشنویس قانون سازمان نظام رسانهای بهنظر میرسد اغلب اعضای هیات نظارت بر انتخابات در استانها و در مراکز، دولتی هستند. اکثریت هیات بررسی تخلفات حرفهای استانی و مرکزی هم دولتی هستند و تنها در شورایعالی رسانه، اکثریت با روزنامهنگاران (هشت به شش) است که با تغییر یک رای، باز هم میتواند شورا را دولتی کند. به اعتقاد شما با اجرای قانون پیشنهادی نظام رسانهای، رسانههای ایران چقدر به سمت دولتیشدن میروند؟ این درنهایت چه تاثیری بر فضای رسانهای ایران میگذارد؟
باید بگویم که به اعتقاد من، نفس موضوع مطرحشدن چنین نظامنامهای بد نیست. اینکه ما یک تشکل نظاممند داشته باشیم که اختلافات و درگیریهایمان و ازکارافتادگی و زندان، مانند صنف پزشک و دندانپزشک و وکلای دادگستری در آن طرح شود و افرادی که به آن حرفه و صنف تعلق دارند، در این موارد نظر بدهند و بهلحاظ قانونی امکان پیگیری وجود داشته باشد، خوب است. در نظامپزشکی برای مثال، اگر صنف رای به انجام بد یک جراحی بدهد، این قابل ارایه در دادگاه است. بنابراین خود نظام رسانهای چیز بدی نیست و آرزوی دیرینه ما بوده است، منتها بحث این است که مثلا کانون سردفتران ایران یا مثلا نظام پزشکی و مهندسی ایران و کانون وکلا و الخ، اینها را چه کسی بهوجود آورده است؟ پاسخ این است که خود اعضای آن صنف چنین تشکلهایی را بهوجود آوردهاند؛ یعنی بهدلیل مشکلاتی که وجود داشته و گرفتاریهایی که آن اصناف داشتهاند، نیاز بوده که یک نظام صنفی مربوط به آن صنف تشکیل شود و بهدلیل ویژگیهایی که هریک از این اصناف داشت و مثلا فلان دهقان، فلان دانشجو و فلان روزنامهفروش از آن سردرنمیآورد، بنشینند درون یکنظام صنفی و مسایل را حلوفصل کنند. به نظر من اصل نیت، در ایجاد سازمان نظام رسانهای نیت خیری بوده است. منتها این نظام. دو، سه ایراد اساسی دارد. اولین ایراد این است که ما روزنامهنگاران آن را بهوجود نیاوردهایم؛ این مشکل عمدهای است. این آییننامه تاریخچه دارد. حتی قبل از دوره خاتمی مطرح شد. اعتراض کردیم، اعتراض کردند، خیلی خام بود. در دوره خاتمی نظامنامه دیگری بهوجود آمد، به کمیسیون فرهنگی داده شد که نسبتا بد نبود، منتها اشکالش همین بود که الان هم هست. من چنین پروژهای را در شأن دولت آقای حسن روحانی و آقای جنتی نمیدانم. بههرحال دولتها ثابت نیستند، دولت دیگری سر کار میآید و اگر دولت سختگیری باشد، از روی همین قانون میتواند سختگیریهای زیادی در مورد روزنامهنگاران اعمال کند. با نگاهی به پیشنویس این قانون، بهنظر میرسد که شاکله آن بیشتر دولتی است. این شاکله چیزی نیست که به صنف ما بتواند خدمت کند. یکعیب کلی این پیشنویس این است که سازمان صداوسیما و کارکنان صداوسیما را وارد ماجرا کرده است. در اینکه بچههای صداوسیما و بهخصوص بخش خبر، با ما زمینههای مشترک دارند هیچ بحثی نیست. اما سازمان صداوسیما دستگاهی بالاتر از یک وزارتخانه است. شورای سیاستگذاری فربه و ردهبالایی دارد و اصولا در این سالها خودشان را با ما قاطی نکردهاند. هرگز با روزنامهنگار نوع شما خود را همکاسه نکردهاند. حتی در زمانهای جنگ که در جبهه حضور داشتیم، صداوسیما شأن دیگری داشت، حضورش در نقطههای بهخصوص، حضورش در اتاقک فرمان جنگ و نظایر اینها قابلمقایسه با من و شما نبود و از حقوق و مزایایی استفاده میکردند که ما نمیتوانستیم. بنابراین اینها نه خودشان مایلند وارد این نظام با چنین سختگیریهایی شوند و نه ما روزنامهنگاران نوشتاری این را خیلی درست میدانیم. روزنامهنگاران صداوسیما اگر بخواهند بیایند، تهران، شهرستانها، خارج از کشور و... از نظر عددی بهراحتی بر ما سایه میافکنند. اگر رایگیری شود، میتوانند رای خود را بگیرند و تصمیم بگیرند. این در نهایت بهنفع صنف ما نیست. اما ما امید داریم که به مشکلات صنفی رسیدگی شود. مشکل اساسیتری که اول مطرح کردم، این است که این اساسنامه را ما بهوجود نیاوردهایم. محل بحث در مورد چنین اساسنامهای، اتحادیه صنف روزنامهنگاران است.
بنابراین، شما معتقدید که اتحادیهها باید این اساسنامه را مینوشتند؟
من با هر نوع تشکل، جمعشدن بچههای مطبوعات به هر بهانهای زیر هر اسمی هم موافقم و هم استقبال میکنم اما از دید قانونی انجمن و تعاونی، کانون، باشگاه و اتحادیه خیلی متفاوت هستند. اتحادیه صنفی هر صنف میتواند از حقوق صنفی اعضا دفاع کند. اینها میتوانند تشخیص دهند کسی این کاره هست یا نه. اینها میتوانند تشخیص دهند که برای مثال، شما بهعنوان یکخیاط درجهات چیست. چهکسی میتواند غیر از خود روزنامهنگاران این را تشخیص دهد؟ اتحادیه میتواند بهلحاظ قانونی دنبال بازنشستگی و بیمه و ازکارافتادگی و تشخیص صلاحیت شما باشد. به این دلیل، من این پیشنهاد نظامنامه را متاسفانه بهدلیل بیگانگی با اعضای صنف و کسانی که قرار است از این استفاده کنند و عضو شوند، درست نمیدانم و به نظرم میآید که ارشاد بهترین کاری که میتواند بکند، این است که به تشکیل یک اتحادیه کمک کند. چیزی هم این وسط بگویم؛ اولین اشکالی که وجود دارد، این است که ببینیم ما شغلی به نام روزنامهنگار داریم یا نداریم. ما یک نظامنامه شغلی داریم که مشخص است. برای خیاطها چهارنوع اتحادیه؛ نازکدوز، کلفتدوز، سریدوز و تریکوباف تعریف شده است اما ما اصلا بهعنوان روزنامهنگار، شغل بهحساب نمیآییم. این مشکل و قدم اول است. ما باید برویم سراغ یک اتحادیه که بتواند اینجور کارهای ما را سامان دهد.
نظر شما در مورد اینکه در پیشنویس این قانون صدور پروانه کار برای روزنامهنگاران و محرومکردن کسانی که پروانه کار ندارند از روزنامهنگاری دیده شده است، چیست؟
این پیشنویس از این عیبهای کوچک زیاد دارد؛ غیر از این پیشنویس، کار دیگری در ارشاد به نام تشخیص روزنامهنگاران برای دادن کارت روزنامهنگاری انجام شده است که آن را هم قبول ندارم. این کارت را باید صنف صادر کند منتها آنها به دلیل گرفتاریهایی که دارند و مثلا اینکه بخواهند کسی را بیمه کنند یا کسی را به خارج از کشور بفرستند... باید یک پایهای داشته باشند. کمکهای رییسجمهوری را یادتان هست؟ 90درصد آنهایی که گرفتند اصلا روزنامهنگار نبودند. آنهایی که وام 50میلیونی گرفتند، 95درصدشان کار شما را نداشتند. وزارت ارشاد برای جلوگیری از چنین مشکلاتی، بهدنبال سروساماندادن روزنامهنگاران است. اینکه کسی بخواهد کارت را بگیرد یا نه، دست خودش است و در صورت نگرفتن از چیزی محروم نمیشود اما اگر این نظام صنفی، نظامی با شرایطی باشد که عرض کردم، بله این حق را دارد که یک دندانپزشک را مثلا در صنف پزشکان، از کار برکنار کند. البته باز هم تاکید میکنم نه در این شرایطی که در حال حاضر این نظامنامه دارد. اگر نظامنامهای با شرایطی که گفتم وجود داشت، میتوانست یک عضو را بهدلیل رشوهگرفتن و تیتراولکردن یک مطلب، مواخذه کند یا فلان روزنامهنگار را که در بدترین شرایط یکهفته در سوزوسرما یک گزارش خوب تهیه کرده است، تشویق کند. کمااینکه این نظامها همین کار را میکنند اما عرض کردم کدام نظام؟ نظام صنفی برخاسته از خود صنف. من پیش از این هم گفتهام که این به صلاح نیست. اینها باید دنبال اتحادیه باشند. این کار انجمن هم نیست. این یک کار صنفی است که خود صنف باید سامان بدهد.
در این نظامنامه، در مورد محرومکردن مقطعی یا همیشگی روزنامهنگاران از کار هم صحبت شده است. با توجه به شرایط فعلی که روزنامهنگاران این همه زیر فشار هستند، چنین فشار مضاعفی چه تاثیری میتواند داشته باشد؟
این خطرناک است. با این زمینه و با این لحن خطرناک است. اما آنهایی که این نظامنامه را تدوین کردهاند، میگویند اگر ما چنین چیزی ارایه ندهیم، چه کسی ارایه بدهد؟ چیز دیگری هم که میگویند، این است که مجلس، قوهقضاییه و نیروی انتظامی دنبال چنین نظامی هستند و اگر ما با نظر شما این کار را نکنیم، آنها آن کار را انجام میدهند و ممکن است این ملاحظات هم در آن نباشد. باز هم تکرار میکنم که وجود نظامنامه کاملا لازم است و سالها پیش هم مطرح و خواسته شده است. هنوز هم روزنامهنگاران خواهان آن هستند اما نه با شرایطی که این پیشنویس نظام رسانهای دارد. از 188سال پیش که نخستین روزنامه در ایران منتشر شد، حکومتها و دولتها به روزنامه به چشم بولتن نگاه میکردند، یعنی روزنامه وسیلهای است که از من تعریف میکند. مشکل دیگر آن است که همین نگاه هم ثابت نیست؛ از همه بدتر اینکه در مورد همه روزنامهنگاران یکسان اجرا نمیشود. در نتیجه، من متاسفم که بگویم دولت به فلان روزنامه سالی یا ماهی آنقدر کمک میکند و بعد میگوید من هم به تو کمک کنم، هم تو از من انتقاد کنی؟ واقعیت این است که ما روزنامهنگاری مستقل نداریم. روزنامهنگار مستقل، یعنی تو بتوانی خودت را اداره کنی و نمیتوانی. به من یکروزنامه نشان بدهید که بتواند بدون کمک دولت سر پا بایستد. آن نگاه از اول غلط شکل گرفته است که تصور میکنند روزنامه ایجاد میشود برای اینکه از من تعریف کند؛ بنابراین طبیعی است که اجرای چنین قانونی فشارها را بیشتر میکند.
شما چنددهه است در روزنامهنگاری ایران فعال هستید. به اعتقاد شما چرا چنین نظامنامهای هرگز از میان روزنامهنگاران پیشنهاد نشده و به سرانجام نرسیده است تا اینکه دولت دستبهکار تدوین آن شود؟
یک اشکال کار در اینکه ما نمیتوانیم این نظامنامه را خودمان تدوین کنیم، این است که شما دوتا روزنامه نمیتوانید در این انبوه روزنامهها پیدا کنید که بتوانند با هم یک استکان چای بخورند. ما همگی به خون هم تشنهایم بدون اینکه اصلا دلیلی داشته باشیم. من و شما ممکن است هر کداممان عقیدهای داشته باشیم؛ باید یاد بگیریم به عقیده هم احترام بگذاریم. ما خیال میکنیم چون من طرفدار اصلاح طلبیام، باید شمشیر داشته باشم و اصولگراها را بزنم. این است که تا امروز این امکان وجود نداشته که روزنامهنگاران دور هم جمع شوند و نظامنامهای تدوین کنند که دغدغههای آنها را پوشش دهد.
با نگاهی اجمالی به پیشنویس قانون سازمان نظام رسانهای بهنظر میرسد اغلب اعضای هیات نظارت بر انتخابات در استانها و در مراکز، دولتی هستند. اکثریت هیات بررسی تخلفات حرفهای استانی و مرکزی هم دولتی هستند و تنها در شورایعالی رسانه، اکثریت با روزنامهنگاران (هشت به شش) است که با تغییر یک رای، باز هم میتواند شورا را دولتی کند. به اعتقاد شما با اجرای قانون پیشنهادی نظام رسانهای، رسانههای ایران چقدر به سمت دولتیشدن میروند؟ این درنهایت چه تاثیری بر فضای رسانهای ایران میگذارد؟
باید بگویم که به اعتقاد من، نفس موضوع مطرحشدن چنین نظامنامهای بد نیست. اینکه ما یک تشکل نظاممند داشته باشیم که اختلافات و درگیریهایمان و ازکارافتادگی و زندان، مانند صنف پزشک و دندانپزشک و وکلای دادگستری در آن طرح شود و افرادی که به آن حرفه و صنف تعلق دارند، در این موارد نظر بدهند و بهلحاظ قانونی امکان پیگیری وجود داشته باشد، خوب است. در نظامپزشکی برای مثال، اگر صنف رای به انجام بد یک جراحی بدهد، این قابل ارایه در دادگاه است. بنابراین خود نظام رسانهای چیز بدی نیست و آرزوی دیرینه ما بوده است، منتها بحث این است که مثلا کانون سردفتران ایران یا مثلا نظام پزشکی و مهندسی ایران و کانون وکلا و الخ، اینها را چه کسی بهوجود آورده است؟ پاسخ این است که خود اعضای آن صنف چنین تشکلهایی را بهوجود آوردهاند؛ یعنی بهدلیل مشکلاتی که وجود داشته و گرفتاریهایی که آن اصناف داشتهاند، نیاز بوده که یک نظام صنفی مربوط به آن صنف تشکیل شود و بهدلیل ویژگیهایی که هریک از این اصناف داشت و مثلا فلان دهقان، فلان دانشجو و فلان روزنامهفروش از آن سردرنمیآورد، بنشینند درون یکنظام صنفی و مسایل را حلوفصل کنند. به نظر من اصل نیت، در ایجاد سازمان نظام رسانهای نیت خیری بوده است. منتها این نظام. دو، سه ایراد اساسی دارد. اولین ایراد این است که ما روزنامهنگاران آن را بهوجود نیاوردهایم؛ این مشکل عمدهای است. این آییننامه تاریخچه دارد. حتی قبل از دوره خاتمی مطرح شد. اعتراض کردیم، اعتراض کردند، خیلی خام بود. در دوره خاتمی نظامنامه دیگری بهوجود آمد، به کمیسیون فرهنگی داده شد که نسبتا بد نبود، منتها اشکالش همین بود که الان هم هست. من چنین پروژهای را در شأن دولت آقای حسن روحانی و آقای جنتی نمیدانم. بههرحال دولتها ثابت نیستند، دولت دیگری سر کار میآید و اگر دولت سختگیری باشد، از روی همین قانون میتواند سختگیریهای زیادی در مورد روزنامهنگاران اعمال کند. با نگاهی به پیشنویس این قانون، بهنظر میرسد که شاکله آن بیشتر دولتی است. این شاکله چیزی نیست که به صنف ما بتواند خدمت کند. یکعیب کلی این پیشنویس این است که سازمان صداوسیما و کارکنان صداوسیما را وارد ماجرا کرده است. در اینکه بچههای صداوسیما و بهخصوص بخش خبر، با ما زمینههای مشترک دارند هیچ بحثی نیست. اما سازمان صداوسیما دستگاهی بالاتر از یک وزارتخانه است. شورای سیاستگذاری فربه و ردهبالایی دارد و اصولا در این سالها خودشان را با ما قاطی نکردهاند. هرگز با روزنامهنگار نوع شما خود را همکاسه نکردهاند. حتی در زمانهای جنگ که در جبهه حضور داشتیم، صداوسیما شأن دیگری داشت، حضورش در نقطههای بهخصوص، حضورش در اتاقک فرمان جنگ و نظایر اینها قابلمقایسه با من و شما نبود و از حقوق و مزایایی استفاده میکردند که ما نمیتوانستیم. بنابراین اینها نه خودشان مایلند وارد این نظام با چنین سختگیریهایی شوند و نه ما روزنامهنگاران نوشتاری این را خیلی درست میدانیم. روزنامهنگاران صداوسیما اگر بخواهند بیایند، تهران، شهرستانها، خارج از کشور و... از نظر عددی بهراحتی بر ما سایه میافکنند. اگر رایگیری شود، میتوانند رای خود را بگیرند و تصمیم بگیرند. این در نهایت بهنفع صنف ما نیست. اما ما امید داریم که به مشکلات صنفی رسیدگی شود. مشکل اساسیتری که اول مطرح کردم، این است که این اساسنامه را ما بهوجود نیاوردهایم. محل بحث در مورد چنین اساسنامهای، اتحادیه صنف روزنامهنگاران است.
بنابراین، شما معتقدید که اتحادیهها باید این اساسنامه را مینوشتند؟
من با هر نوع تشکل، جمعشدن بچههای مطبوعات به هر بهانهای زیر هر اسمی هم موافقم و هم استقبال میکنم اما از دید قانونی انجمن و تعاونی، کانون، باشگاه و اتحادیه خیلی متفاوت هستند. اتحادیه صنفی هر صنف میتواند از حقوق صنفی اعضا دفاع کند. اینها میتوانند تشخیص دهند کسی این کاره هست یا نه. اینها میتوانند تشخیص دهند که برای مثال، شما بهعنوان یکخیاط درجهات چیست. چهکسی میتواند غیر از خود روزنامهنگاران این را تشخیص دهد؟ اتحادیه میتواند بهلحاظ قانونی دنبال بازنشستگی و بیمه و ازکارافتادگی و تشخیص صلاحیت شما باشد. به این دلیل، من این پیشنهاد نظامنامه را متاسفانه بهدلیل بیگانگی با اعضای صنف و کسانی که قرار است از این استفاده کنند و عضو شوند، درست نمیدانم و به نظرم میآید که ارشاد بهترین کاری که میتواند بکند، این است که به تشکیل یک اتحادیه کمک کند. چیزی هم این وسط بگویم؛ اولین اشکالی که وجود دارد، این است که ببینیم ما شغلی به نام روزنامهنگار داریم یا نداریم. ما یک نظامنامه شغلی داریم که مشخص است. برای خیاطها چهارنوع اتحادیه؛ نازکدوز، کلفتدوز، سریدوز و تریکوباف تعریف شده است اما ما اصلا بهعنوان روزنامهنگار، شغل بهحساب نمیآییم. این مشکل و قدم اول است. ما باید برویم سراغ یک اتحادیه که بتواند اینجور کارهای ما را سامان دهد.
نظر شما در مورد اینکه در پیشنویس این قانون صدور پروانه کار برای روزنامهنگاران و محرومکردن کسانی که پروانه کار ندارند از روزنامهنگاری دیده شده است، چیست؟
این پیشنویس از این عیبهای کوچک زیاد دارد؛ غیر از این پیشنویس، کار دیگری در ارشاد به نام تشخیص روزنامهنگاران برای دادن کارت روزنامهنگاری انجام شده است که آن را هم قبول ندارم. این کارت را باید صنف صادر کند منتها آنها به دلیل گرفتاریهایی که دارند و مثلا اینکه بخواهند کسی را بیمه کنند یا کسی را به خارج از کشور بفرستند... باید یک پایهای داشته باشند. کمکهای رییسجمهوری را یادتان هست؟ 90درصد آنهایی که گرفتند اصلا روزنامهنگار نبودند. آنهایی که وام 50میلیونی گرفتند، 95درصدشان کار شما را نداشتند. وزارت ارشاد برای جلوگیری از چنین مشکلاتی، بهدنبال سروساماندادن روزنامهنگاران است. اینکه کسی بخواهد کارت را بگیرد یا نه، دست خودش است و در صورت نگرفتن از چیزی محروم نمیشود اما اگر این نظام صنفی، نظامی با شرایطی باشد که عرض کردم، بله این حق را دارد که یک دندانپزشک را مثلا در صنف پزشکان، از کار برکنار کند. البته باز هم تاکید میکنم نه در این شرایطی که در حال حاضر این نظامنامه دارد. اگر نظامنامهای با شرایطی که گفتم وجود داشت، میتوانست یک عضو را بهدلیل رشوهگرفتن و تیتراولکردن یک مطلب، مواخذه کند یا فلان روزنامهنگار را که در بدترین شرایط یکهفته در سوزوسرما یک گزارش خوب تهیه کرده است، تشویق کند. کمااینکه این نظامها همین کار را میکنند اما عرض کردم کدام نظام؟ نظام صنفی برخاسته از خود صنف. من پیش از این هم گفتهام که این به صلاح نیست. اینها باید دنبال اتحادیه باشند. این کار انجمن هم نیست. این یک کار صنفی است که خود صنف باید سامان بدهد.
در این نظامنامه، در مورد محرومکردن مقطعی یا همیشگی روزنامهنگاران از کار هم صحبت شده است. با توجه به شرایط فعلی که روزنامهنگاران این همه زیر فشار هستند، چنین فشار مضاعفی چه تاثیری میتواند داشته باشد؟
این خطرناک است. با این زمینه و با این لحن خطرناک است. اما آنهایی که این نظامنامه را تدوین کردهاند، میگویند اگر ما چنین چیزی ارایه ندهیم، چه کسی ارایه بدهد؟ چیز دیگری هم که میگویند، این است که مجلس، قوهقضاییه و نیروی انتظامی دنبال چنین نظامی هستند و اگر ما با نظر شما این کار را نکنیم، آنها آن کار را انجام میدهند و ممکن است این ملاحظات هم در آن نباشد. باز هم تکرار میکنم که وجود نظامنامه کاملا لازم است و سالها پیش هم مطرح و خواسته شده است. هنوز هم روزنامهنگاران خواهان آن هستند اما نه با شرایطی که این پیشنویس نظام رسانهای دارد. از 188سال پیش که نخستین روزنامه در ایران منتشر شد، حکومتها و دولتها به روزنامه به چشم بولتن نگاه میکردند، یعنی روزنامه وسیلهای است که از من تعریف میکند. مشکل دیگر آن است که همین نگاه هم ثابت نیست؛ از همه بدتر اینکه در مورد همه روزنامهنگاران یکسان اجرا نمیشود. در نتیجه، من متاسفم که بگویم دولت به فلان روزنامه سالی یا ماهی آنقدر کمک میکند و بعد میگوید من هم به تو کمک کنم، هم تو از من انتقاد کنی؟ واقعیت این است که ما روزنامهنگاری مستقل نداریم. روزنامهنگار مستقل، یعنی تو بتوانی خودت را اداره کنی و نمیتوانی. به من یکروزنامه نشان بدهید که بتواند بدون کمک دولت سر پا بایستد. آن نگاه از اول غلط شکل گرفته است که تصور میکنند روزنامه ایجاد میشود برای اینکه از من تعریف کند؛ بنابراین طبیعی است که اجرای چنین قانونی فشارها را بیشتر میکند.
شما چنددهه است در روزنامهنگاری ایران فعال هستید. به اعتقاد شما چرا چنین نظامنامهای هرگز از میان روزنامهنگاران پیشنهاد نشده و به سرانجام نرسیده است تا اینکه دولت دستبهکار تدوین آن شود؟
یک اشکال کار در اینکه ما نمیتوانیم این نظامنامه را خودمان تدوین کنیم، این است که شما دوتا روزنامه نمیتوانید در این انبوه روزنامهها پیدا کنید که بتوانند با هم یک استکان چای بخورند. ما همگی به خون هم تشنهایم بدون اینکه اصلا دلیلی داشته باشیم. من و شما ممکن است هر کداممان عقیدهای داشته باشیم؛ باید یاد بگیریم به عقیده هم احترام بگذاریم. ما خیال میکنیم چون من طرفدار اصلاح طلبیام، باید شمشیر داشته باشم و اصولگراها را بزنم. این است که تا امروز این امکان وجود نداشته که روزنامهنگاران دور هم جمع شوند و نظامنامهای تدوین کنند که دغدغههای آنها را پوشش دهد.
پیشنویس قانون سازمان نظام رسانهای ایران منتشرشده است و روزنامهنگاران نگران تصویب آن هستند. مهمترین انتقادی که به این نظام وارد شده آن است که روزنامهنگاران آن را تدوین نکردهاند و از طرف دولت پیشنهاد شده است. با «علیاکبر قاضیزاده»، مدرس روزنامهنگاری، در مورد این قانون و پیامدهای اجرای آن گفتوگو کردهایم:
با نگاهی اجمالی به پیشنویس قانون سازمان نظام رسانهای بهنظر میرسد اغلب اعضای هیات نظارت بر انتخابات در استانها و در مراکز، دولتی هستند. اکثریت هیات بررسی تخلفات حرفهای استانی و مرکزی هم دولتی هستند و تنها در شورایعالی رسانه، اکثریت با روزنامهنگاران (هشت به شش) است که با تغییر یک رای، باز هم میتواند شورا را دولتی کند. به اعتقاد شما با اجرای قانون پیشنهادی نظام رسانهای، رسانههای ایران چقدر به سمت دولتیشدن میروند؟ این درنهایت چه تاثیری بر فضای رسانهای ایران میگذارد؟
باید بگویم که به اعتقاد من، نفس موضوع مطرحشدن چنین نظامنامهای بد نیست. اینکه ما یک تشکل نظاممند داشته باشیم که اختلافات و درگیریهایمان و ازکارافتادگی و زندان، مانند صنف پزشک و دندانپزشک و وکلای دادگستری در آن طرح شود و افرادی که به آن حرفه و صنف تعلق دارند، در این موارد نظر بدهند و بهلحاظ قانونی امکان پیگیری وجود داشته باشد، خوب است. در نظامپزشکی برای مثال، اگر صنف رای به انجام بد یک جراحی بدهد، این قابل ارایه در دادگاه است. بنابراین خود نظام رسانهای چیز بدی نیست و آرزوی دیرینه ما بوده است، منتها بحث این است که مثلا کانون سردفتران ایران یا مثلا نظام پزشکی و مهندسی ایران و کانون وکلا و الخ، اینها را چه کسی بهوجود آورده است؟ پاسخ این است که خود اعضای آن صنف چنین تشکلهایی را بهوجود آوردهاند؛ یعنی بهدلیل مشکلاتی که وجود داشته و گرفتاریهایی که آن اصناف داشتهاند، نیاز بوده که یک نظام صنفی مربوط به آن صنف تشکیل شود و بهدلیل ویژگیهایی که هریک از این اصناف داشت و مثلا فلان دهقان، فلان دانشجو و فلان روزنامهفروش از آن سردرنمیآورد، بنشینند درون یکنظام صنفی و مسایل را حلوفصل کنند. به نظر من اصل نیت، در ایجاد سازمان نظام رسانهای نیت خیری بوده است. منتها این نظام. دو، سه ایراد اساسی دارد. اولین ایراد این است که ما روزنامهنگاران آن را بهوجود نیاوردهایم؛ این مشکل عمدهای است. این آییننامه تاریخچه دارد. حتی قبل از دوره خاتمی مطرح شد. اعتراض کردیم، اعتراض کردند، خیلی خام بود. در دوره خاتمی نظامنامه دیگری بهوجود آمد، به کمیسیون فرهنگی داده شد که نسبتا بد نبود، منتها اشکالش همین بود که الان هم هست. من چنین پروژهای را در شأن دولت آقای حسن روحانی و آقای جنتی نمیدانم. بههرحال دولتها ثابت نیستند، دولت دیگری سر کار میآید و اگر دولت سختگیری باشد، از روی همین قانون میتواند سختگیریهای زیادی در مورد روزنامهنگاران اعمال کند. با نگاهی به پیشنویس این قانون، بهنظر میرسد که شاکله آن بیشتر دولتی است. این شاکله چیزی نیست که به صنف ما بتواند خدمت کند. یکعیب کلی این پیشنویس این است که سازمان صداوسیما و کارکنان صداوسیما را وارد ماجرا کرده است. در اینکه بچههای صداوسیما و بهخصوص بخش خبر، با ما زمینههای مشترک دارند هیچ بحثی نیست. اما سازمان صداوسیما دستگاهی بالاتر از یک وزارتخانه است. شورای سیاستگذاری فربه و ردهبالایی دارد و اصولا در این سالها خودشان را با ما قاطی نکردهاند. هرگز با روزنامهنگار نوع شما خود را همکاسه نکردهاند. حتی در زمانهای جنگ که در جبهه حضور داشتیم، صداوسیما شأن دیگری داشت، حضورش در نقطههای بهخصوص، حضورش در اتاقک فرمان جنگ و نظایر اینها قابلمقایسه با من و شما نبود و از حقوق و مزایایی استفاده میکردند که ما نمیتوانستیم. بنابراین اینها نه خودشان مایلند وارد این نظام با چنین سختگیریهایی شوند و نه ما روزنامهنگاران نوشتاری این را خیلی درست میدانیم. روزنامهنگاران صداوسیما اگر بخواهند بیایند، تهران، شهرستانها، خارج از کشور و... از نظر عددی بهراحتی بر ما سایه میافکنند. اگر رایگیری شود، میتوانند رای خود را بگیرند و تصمیم بگیرند. این در نهایت بهنفع صنف ما نیست. اما ما امید داریم که به مشکلات صنفی رسیدگی شود. مشکل اساسیتری که اول مطرح کردم، این است که این اساسنامه را ما بهوجود نیاوردهایم. محل بحث در مورد چنین اساسنامهای، اتحادیه صنف روزنامهنگاران است.
بنابراین، شما معتقدید که اتحادیهها باید این اساسنامه را مینوشتند؟
من با هر نوع تشکل، جمعشدن بچههای مطبوعات به هر بهانهای زیر هر اسمی هم موافقم و هم استقبال میکنم اما از دید قانونی انجمن و تعاونی، کانون، باشگاه و اتحادیه خیلی متفاوت هستند. اتحادیه صنفی هر صنف میتواند از حقوق صنفی اعضا دفاع کند. اینها میتوانند تشخیص دهند کسی این کاره هست یا نه. اینها میتوانند تشخیص دهند که برای مثال، شما بهعنوان یکخیاط درجهات چیست. چهکسی میتواند غیر از خود روزنامهنگاران این را تشخیص دهد؟ اتحادیه میتواند بهلحاظ قانونی دنبال بازنشستگی و بیمه و ازکارافتادگی و تشخیص صلاحیت شما باشد. به این دلیل، من این پیشنهاد نظامنامه را متاسفانه بهدلیل بیگانگی با اعضای صنف و کسانی که قرار است از این استفاده کنند و عضو شوند، درست نمیدانم و به نظرم میآید که ارشاد بهترین کاری که میتواند بکند، این است که به تشکیل یک اتحادیه کمک کند. چیزی هم این وسط بگویم؛ اولین اشکالی که وجود دارد، این است که ببینیم ما شغلی به نام روزنامهنگار داریم یا نداریم. ما یک نظامنامه شغلی داریم که مشخص است. برای خیاطها چهارنوع اتحادیه؛ نازکدوز، کلفتدوز، سریدوز و تریکوباف تعریف شده است اما ما اصلا بهعنوان روزنامهنگار، شغل بهحساب نمیآییم. این مشکل و قدم اول است. ما باید برویم سراغ یک اتحادیه که بتواند اینجور کارهای ما را سامان دهد.
نظر شما در مورد اینکه در پیشنویس این قانون صدور پروانه کار برای روزنامهنگاران و محرومکردن کسانی که پروانه کار ندارند از روزنامهنگاری دیده شده است، چیست؟
این پیشنویس از این عیبهای کوچک زیاد دارد؛ غیر از این پیشنویس، کار دیگری در ارشاد به نام تشخیص روزنامهنگاران برای دادن کارت روزنامهنگاری انجام شده است که آن را هم قبول ندارم. این کارت را باید صنف صادر کند منتها آنها به دلیل گرفتاریهایی که دارند و مثلا اینکه بخواهند کسی را بیمه کنند یا کسی را به خارج از کشور بفرستند... باید یک پایهای داشته باشند. کمکهای رییسجمهوری را یادتان هست؟ 90درصد آنهایی که گرفتند اصلا روزنامهنگار نبودند. آنهایی که وام 50میلیونی گرفتند، 95درصدشان کار شما را نداشتند. وزارت ارشاد برای جلوگیری از چنین مشکلاتی، بهدنبال سروساماندادن روزنامهنگاران است. اینکه کسی بخواهد کارت را بگیرد یا نه، دست خودش است و در صورت نگرفتن از چیزی محروم نمیشود اما اگر این نظام صنفی، نظامی با شرایطی باشد که عرض کردم، بله این حق را دارد که یک دندانپزشک را مثلا در صنف پزشکان، از کار برکنار کند. البته باز هم تاکید میکنم نه در این شرایطی که در حال حاضر این نظامنامه دارد. اگر نظامنامهای با شرایطی که گفتم وجود داشت، میتوانست یک عضو را بهدلیل رشوهگرفتن و تیتراولکردن یک مطلب، مواخذه کند یا فلان روزنامهنگار را که در بدترین شرایط یکهفته در سوزوسرما یک گزارش خوب تهیه کرده است، تشویق کند. کمااینکه این نظامها همین کار را میکنند اما عرض کردم کدام نظام؟ نظام صنفی برخاسته از خود صنف. من پیش از این هم گفتهام که این به صلاح نیست. اینها باید دنبال اتحادیه باشند. این کار انجمن هم نیست. این یک کار صنفی است که خود صنف باید سامان بدهد.
در این نظامنامه، در مورد محرومکردن مقطعی یا همیشگی روزنامهنگاران از کار هم صحبت شده است. با توجه به شرایط فعلی که روزنامهنگاران این همه زیر فشار هستند، چنین فشار مضاعفی چه تاثیری میتواند داشته باشد؟
این خطرناک است. با این زمینه و با این لحن خطرناک است. اما آنهایی که این نظامنامه را تدوین کردهاند، میگویند اگر ما چنین چیزی ارایه ندهیم، چه کسی ارایه بدهد؟ چیز دیگری هم که میگویند، این است که مجلس، قوهقضاییه و نیروی انتظامی دنبال چنین نظامی هستند و اگر ما با نظر شما این کار را نکنیم، آنها آن کار را انجام میدهند و ممکن است این ملاحظات هم در آن نباشد. باز هم تکرار میکنم که وجود نظامنامه کاملا لازم است و سالها پیش هم مطرح و خواسته شده است. هنوز هم روزنامهنگاران خواهان آن هستند اما نه با شرایطی که این پیشنویس نظام رسانهای دارد. از 188سال پیش که نخستین روزنامه در ایران منتشر شد، حکومتها و دولتها به روزنامه به چشم بولتن نگاه میکردند، یعنی روزنامه وسیلهای است که از من تعریف میکند. مشکل دیگر آن است که همین نگاه هم ثابت نیست؛ از همه بدتر اینکه در مورد همه روزنامهنگاران یکسان اجرا نمیشود. در نتیجه، من متاسفم که بگویم دولت به فلان روزنامه سالی یا ماهی آنقدر کمک میکند و بعد میگوید من هم به تو کمک کنم، هم تو از من انتقاد کنی؟ واقعیت این است که ما روزنامهنگاری مستقل نداریم. روزنامهنگار مستقل، یعنی تو بتوانی خودت را اداره کنی و نمیتوانی. به من یکروزنامه نشان بدهید که بتواند بدون کمک دولت سر پا بایستد. آن نگاه از اول غلط شکل گرفته است که تصور میکنند روزنامه ایجاد میشود برای اینکه از من تعریف کند؛ بنابراین طبیعی است که اجرای چنین قانونی فشارها را بیشتر میکند.
شما چنددهه است در روزنامهنگاری ایران فعال هستید. به اعتقاد شما چرا چنین نظامنامهای هرگز از میان روزنامهنگاران پیشنهاد نشده و به سرانجام نرسیده است تا اینکه دولت دستبهکار تدوین آن شود؟
یک اشکال کار در اینکه ما نمیتوانیم این نظامنامه را خودمان تدوین کنیم، این است که شما دوتا روزنامه نمیتوانید در این انبوه روزنامهها پیدا کنید که بتوانند با هم یک استکان چای بخورند. ما همگی به خون هم تشنهایم بدون اینکه اصلا دلیلی داشته باشیم. من و شما ممکن است هر کداممان عقیدهای داشته باشیم؛ باید یاد بگیریم به عقیده هم احترام بگذاریم. ما خیال میکنیم چون من طرفدار اصلاح طلبیام، باید شمشیر داشته باشم و اصولگراها را بزنم. این است که تا امروز این امکان وجود نداشته که روزنامهنگاران دور هم جمع شوند و نظامنامهای تدوین کنند که دغدغههای آنها را پوشش دهد.
با نگاهی اجمالی به پیشنویس قانون سازمان نظام رسانهای بهنظر میرسد اغلب اعضای هیات نظارت بر انتخابات در استانها و در مراکز، دولتی هستند. اکثریت هیات بررسی تخلفات حرفهای استانی و مرکزی هم دولتی هستند و تنها در شورایعالی رسانه، اکثریت با روزنامهنگاران (هشت به شش) است که با تغییر یک رای، باز هم میتواند شورا را دولتی کند. به اعتقاد شما با اجرای قانون پیشنهادی نظام رسانهای، رسانههای ایران چقدر به سمت دولتیشدن میروند؟ این درنهایت چه تاثیری بر فضای رسانهای ایران میگذارد؟
باید بگویم که به اعتقاد من، نفس موضوع مطرحشدن چنین نظامنامهای بد نیست. اینکه ما یک تشکل نظاممند داشته باشیم که اختلافات و درگیریهایمان و ازکارافتادگی و زندان، مانند صنف پزشک و دندانپزشک و وکلای دادگستری در آن طرح شود و افرادی که به آن حرفه و صنف تعلق دارند، در این موارد نظر بدهند و بهلحاظ قانونی امکان پیگیری وجود داشته باشد، خوب است. در نظامپزشکی برای مثال، اگر صنف رای به انجام بد یک جراحی بدهد، این قابل ارایه در دادگاه است. بنابراین خود نظام رسانهای چیز بدی نیست و آرزوی دیرینه ما بوده است، منتها بحث این است که مثلا کانون سردفتران ایران یا مثلا نظام پزشکی و مهندسی ایران و کانون وکلا و الخ، اینها را چه کسی بهوجود آورده است؟ پاسخ این است که خود اعضای آن صنف چنین تشکلهایی را بهوجود آوردهاند؛ یعنی بهدلیل مشکلاتی که وجود داشته و گرفتاریهایی که آن اصناف داشتهاند، نیاز بوده که یک نظام صنفی مربوط به آن صنف تشکیل شود و بهدلیل ویژگیهایی که هریک از این اصناف داشت و مثلا فلان دهقان، فلان دانشجو و فلان روزنامهفروش از آن سردرنمیآورد، بنشینند درون یکنظام صنفی و مسایل را حلوفصل کنند. به نظر من اصل نیت، در ایجاد سازمان نظام رسانهای نیت خیری بوده است. منتها این نظام. دو، سه ایراد اساسی دارد. اولین ایراد این است که ما روزنامهنگاران آن را بهوجود نیاوردهایم؛ این مشکل عمدهای است. این آییننامه تاریخچه دارد. حتی قبل از دوره خاتمی مطرح شد. اعتراض کردیم، اعتراض کردند، خیلی خام بود. در دوره خاتمی نظامنامه دیگری بهوجود آمد، به کمیسیون فرهنگی داده شد که نسبتا بد نبود، منتها اشکالش همین بود که الان هم هست. من چنین پروژهای را در شأن دولت آقای حسن روحانی و آقای جنتی نمیدانم. بههرحال دولتها ثابت نیستند، دولت دیگری سر کار میآید و اگر دولت سختگیری باشد، از روی همین قانون میتواند سختگیریهای زیادی در مورد روزنامهنگاران اعمال کند. با نگاهی به پیشنویس این قانون، بهنظر میرسد که شاکله آن بیشتر دولتی است. این شاکله چیزی نیست که به صنف ما بتواند خدمت کند. یکعیب کلی این پیشنویس این است که سازمان صداوسیما و کارکنان صداوسیما را وارد ماجرا کرده است. در اینکه بچههای صداوسیما و بهخصوص بخش خبر، با ما زمینههای مشترک دارند هیچ بحثی نیست. اما سازمان صداوسیما دستگاهی بالاتر از یک وزارتخانه است. شورای سیاستگذاری فربه و ردهبالایی دارد و اصولا در این سالها خودشان را با ما قاطی نکردهاند. هرگز با روزنامهنگار نوع شما خود را همکاسه نکردهاند. حتی در زمانهای جنگ که در جبهه حضور داشتیم، صداوسیما شأن دیگری داشت، حضورش در نقطههای بهخصوص، حضورش در اتاقک فرمان جنگ و نظایر اینها قابلمقایسه با من و شما نبود و از حقوق و مزایایی استفاده میکردند که ما نمیتوانستیم. بنابراین اینها نه خودشان مایلند وارد این نظام با چنین سختگیریهایی شوند و نه ما روزنامهنگاران نوشتاری این را خیلی درست میدانیم. روزنامهنگاران صداوسیما اگر بخواهند بیایند، تهران، شهرستانها، خارج از کشور و... از نظر عددی بهراحتی بر ما سایه میافکنند. اگر رایگیری شود، میتوانند رای خود را بگیرند و تصمیم بگیرند. این در نهایت بهنفع صنف ما نیست. اما ما امید داریم که به مشکلات صنفی رسیدگی شود. مشکل اساسیتری که اول مطرح کردم، این است که این اساسنامه را ما بهوجود نیاوردهایم. محل بحث در مورد چنین اساسنامهای، اتحادیه صنف روزنامهنگاران است.
بنابراین، شما معتقدید که اتحادیهها باید این اساسنامه را مینوشتند؟
من با هر نوع تشکل، جمعشدن بچههای مطبوعات به هر بهانهای زیر هر اسمی هم موافقم و هم استقبال میکنم اما از دید قانونی انجمن و تعاونی، کانون، باشگاه و اتحادیه خیلی متفاوت هستند. اتحادیه صنفی هر صنف میتواند از حقوق صنفی اعضا دفاع کند. اینها میتوانند تشخیص دهند کسی این کاره هست یا نه. اینها میتوانند تشخیص دهند که برای مثال، شما بهعنوان یکخیاط درجهات چیست. چهکسی میتواند غیر از خود روزنامهنگاران این را تشخیص دهد؟ اتحادیه میتواند بهلحاظ قانونی دنبال بازنشستگی و بیمه و ازکارافتادگی و تشخیص صلاحیت شما باشد. به این دلیل، من این پیشنهاد نظامنامه را متاسفانه بهدلیل بیگانگی با اعضای صنف و کسانی که قرار است از این استفاده کنند و عضو شوند، درست نمیدانم و به نظرم میآید که ارشاد بهترین کاری که میتواند بکند، این است که به تشکیل یک اتحادیه کمک کند. چیزی هم این وسط بگویم؛ اولین اشکالی که وجود دارد، این است که ببینیم ما شغلی به نام روزنامهنگار داریم یا نداریم. ما یک نظامنامه شغلی داریم که مشخص است. برای خیاطها چهارنوع اتحادیه؛ نازکدوز، کلفتدوز، سریدوز و تریکوباف تعریف شده است اما ما اصلا بهعنوان روزنامهنگار، شغل بهحساب نمیآییم. این مشکل و قدم اول است. ما باید برویم سراغ یک اتحادیه که بتواند اینجور کارهای ما را سامان دهد.
نظر شما در مورد اینکه در پیشنویس این قانون صدور پروانه کار برای روزنامهنگاران و محرومکردن کسانی که پروانه کار ندارند از روزنامهنگاری دیده شده است، چیست؟
این پیشنویس از این عیبهای کوچک زیاد دارد؛ غیر از این پیشنویس، کار دیگری در ارشاد به نام تشخیص روزنامهنگاران برای دادن کارت روزنامهنگاری انجام شده است که آن را هم قبول ندارم. این کارت را باید صنف صادر کند منتها آنها به دلیل گرفتاریهایی که دارند و مثلا اینکه بخواهند کسی را بیمه کنند یا کسی را به خارج از کشور بفرستند... باید یک پایهای داشته باشند. کمکهای رییسجمهوری را یادتان هست؟ 90درصد آنهایی که گرفتند اصلا روزنامهنگار نبودند. آنهایی که وام 50میلیونی گرفتند، 95درصدشان کار شما را نداشتند. وزارت ارشاد برای جلوگیری از چنین مشکلاتی، بهدنبال سروساماندادن روزنامهنگاران است. اینکه کسی بخواهد کارت را بگیرد یا نه، دست خودش است و در صورت نگرفتن از چیزی محروم نمیشود اما اگر این نظام صنفی، نظامی با شرایطی باشد که عرض کردم، بله این حق را دارد که یک دندانپزشک را مثلا در صنف پزشکان، از کار برکنار کند. البته باز هم تاکید میکنم نه در این شرایطی که در حال حاضر این نظامنامه دارد. اگر نظامنامهای با شرایطی که گفتم وجود داشت، میتوانست یک عضو را بهدلیل رشوهگرفتن و تیتراولکردن یک مطلب، مواخذه کند یا فلان روزنامهنگار را که در بدترین شرایط یکهفته در سوزوسرما یک گزارش خوب تهیه کرده است، تشویق کند. کمااینکه این نظامها همین کار را میکنند اما عرض کردم کدام نظام؟ نظام صنفی برخاسته از خود صنف. من پیش از این هم گفتهام که این به صلاح نیست. اینها باید دنبال اتحادیه باشند. این کار انجمن هم نیست. این یک کار صنفی است که خود صنف باید سامان بدهد.
در این نظامنامه، در مورد محرومکردن مقطعی یا همیشگی روزنامهنگاران از کار هم صحبت شده است. با توجه به شرایط فعلی که روزنامهنگاران این همه زیر فشار هستند، چنین فشار مضاعفی چه تاثیری میتواند داشته باشد؟
این خطرناک است. با این زمینه و با این لحن خطرناک است. اما آنهایی که این نظامنامه را تدوین کردهاند، میگویند اگر ما چنین چیزی ارایه ندهیم، چه کسی ارایه بدهد؟ چیز دیگری هم که میگویند، این است که مجلس، قوهقضاییه و نیروی انتظامی دنبال چنین نظامی هستند و اگر ما با نظر شما این کار را نکنیم، آنها آن کار را انجام میدهند و ممکن است این ملاحظات هم در آن نباشد. باز هم تکرار میکنم که وجود نظامنامه کاملا لازم است و سالها پیش هم مطرح و خواسته شده است. هنوز هم روزنامهنگاران خواهان آن هستند اما نه با شرایطی که این پیشنویس نظام رسانهای دارد. از 188سال پیش که نخستین روزنامه در ایران منتشر شد، حکومتها و دولتها به روزنامه به چشم بولتن نگاه میکردند، یعنی روزنامه وسیلهای است که از من تعریف میکند. مشکل دیگر آن است که همین نگاه هم ثابت نیست؛ از همه بدتر اینکه در مورد همه روزنامهنگاران یکسان اجرا نمیشود. در نتیجه، من متاسفم که بگویم دولت به فلان روزنامه سالی یا ماهی آنقدر کمک میکند و بعد میگوید من هم به تو کمک کنم، هم تو از من انتقاد کنی؟ واقعیت این است که ما روزنامهنگاری مستقل نداریم. روزنامهنگار مستقل، یعنی تو بتوانی خودت را اداره کنی و نمیتوانی. به من یکروزنامه نشان بدهید که بتواند بدون کمک دولت سر پا بایستد. آن نگاه از اول غلط شکل گرفته است که تصور میکنند روزنامه ایجاد میشود برای اینکه از من تعریف کند؛ بنابراین طبیعی است که اجرای چنین قانونی فشارها را بیشتر میکند.
شما چنددهه است در روزنامهنگاری ایران فعال هستید. به اعتقاد شما چرا چنین نظامنامهای هرگز از میان روزنامهنگاران پیشنهاد نشده و به سرانجام نرسیده است تا اینکه دولت دستبهکار تدوین آن شود؟
یک اشکال کار در اینکه ما نمیتوانیم این نظامنامه را خودمان تدوین کنیم، این است که شما دوتا روزنامه نمیتوانید در این انبوه روزنامهها پیدا کنید که بتوانند با هم یک استکان چای بخورند. ما همگی به خون هم تشنهایم بدون اینکه اصلا دلیلی داشته باشیم. من و شما ممکن است هر کداممان عقیدهای داشته باشیم؛ باید یاد بگیریم به عقیده هم احترام بگذاریم. ما خیال میکنیم چون من طرفدار اصلاح طلبیام، باید شمشیر داشته باشم و اصولگراها را بزنم. این است که تا امروز این امکان وجود نداشته که روزنامهنگاران دور هم جمع شوند و نظامنامهای تدوین کنند که دغدغههای آنها را پوشش دهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.