|

دانشگاه و اصلاحات: آشتی دوباره؟

پیش از انتخابات 1388 رابطه فعالان دانشجویی منتقد دولت احمدی‌نژاد و اصلاح‌طلبان با فرازونشیب‌های زیادی همراه بود. اگرچه هر دو گروه در رویکرد انتقادی از دولت وقت و نارضایتی از عملکرد آن همنوا بودند، اما در تحلیل وضع موجود و روش مواجهه با شرایط گاهی اختلافات اساسی وجود داشت. حول و حوش انتخابات 88 بسیاری از گروه‌های دانشجویی خط مشی خود را حول رویکرد مطالبه‌محوری متمرکز کرده بودند. دانشجویانی که در سال 1384 به‌این‌نتیجه رسیده بودند که تنها راه پیشبرد مطالباتشان عدم مشارکت در انتخابات است، شکست محمود احمدی‌نژاد در انتخابات را بهترین راه پیش‌رو دانستند. از این‌رو طیف علامه دفتر تحکیم وحدت که چندماه قبل از آن به دستور وزارت‌علوم منحل اعلام شده بود از مهدی کروبی حمایت کرد و راه خود را در مشارکت در انتخابات دید. اینگونه بود که فعالیت‌های دانشجویی که تا پیش از انتخابات سال 1388 با رکودی بی‌سابقه همراه شده بود، جان تازه‌ای به خود گرفت اما هدف، دیگر تغییر کرده بود. دانشجویانی که با رویکرد مطالبه‌محوری گردهم آمده بودند و طی دهه 80 همواره سعی در حفظ فاصله با گروه‌های مرجع سیاسی داشتند در آستانه انتخابات 88 همسو با تشکل‌های دانشجویی اصلاح‌طلب تغییر آرایش سیاسی کشور و بازگشت اصلاح‌طلبان را یگانه هدف خویش ساختند اما از بد روزگار حوادث انتخابات سال 1388 ورق را کاملا به ضرر آنها چرخاند. حوادث 1388 دانشجویان زیادی را به عرصه سیاست کشاند اما هیچ تشکل دانشجویی رسمی‌ای نبود که این فعالان را دور هم جمع کرده و به شکل منسجم‌تری به عرصه ظهور برساند، در اکثر دانشگاه‌ها، تشکل‌های منتقد یا طعم انحلال را چشیده بودند یا به کمک محرومیت‌های پیاپی فعالان‌شان از تحصیل و گاهی دخالت‌های نهادهای خارج از دانشگاه، توسط حامیان دولت «فتح» شده بودند. دغدغه سیاسی دانشجویان گسترشی وسیع یافته بود ولی این دغدغه به علت تعطیلی و محدود‌سازی تشکل‌های سیاسی مستقل در سطح اجتماعات پراکنده دانشجویان باقی می‌ماند و به فعالیت منجر نمی‌شد. در واقع مسوولان دانشگاه‌ها به هیچ عنوان تحمل کوچک‌ترین فضای انتقادی را نداشتند و با وجود صحبت‌های رهبر انقلاب مبنی بر ایجاد فضای پرشورونشاط در دانشگاه‌ها، هیچ نشاطی در سطح دانشگاه‌ها دیده نمی‌شد. ظرفیت مسوولان دانشگاه‌ها تا حدی پایین آمده بود که حتی فعالیت‌های صنفی و شوراهای صنفی را نیز برنمی‌تابیدند و در بسیاری از دانشگاه‌ها شوراهای صنفی دانشجویان نیز تعلیق یا تعطیل شد و اعضای آنها نیز با محکومیت انضباطی مواجه شدند.
اصلاح‌طلبان و بدنه دانشجویی‌شان و نیز کسانی که زمانی «عبور از اصلاحات» را راه چاره دیده بودند هر دو به یکسان به حربه حذف گرفتار آمدند. از دید مسوولان دولت، جنبش دانشجویی «باید» به تشکل‌هایی همسو محدود می‌شد. دیگر گروه‌های دانشجویی و دانشجویانی که همفکر و همراه آنان نبودند عملا «انکار» می‌شدند؛ انکار‌شدگانی که در انتخابات 92 بار دیگر وجود و تاثیر خود را اثبات کردند.
فضای اختلافات موجود بین اصلاح‌طلبان و گروه شاخصی از فعالان دانشجویی که در اواخر دوران اصلاحات و پس از آن بروز و ظهور یافته بود، پس از انتخابات 88 تا حد زیادی از بین رفت. حوادث پس از انتخابات 1388، منجر به اتحاد هرچه بیشتر اصلاح‌طلبان با فعالان دانشجویی شد و فضای گفت‌وگو و همراهی بیش از پیش بین این دو برقرار شد. همین امر منجر شد که اصلاح‌طلبان به فعالیت‌های مستقل دانشجویی بیش از پیش به دیده احترام بنگرند و گروه بزرگ‌تری از فعالان دانشجویی نیز مواضع خود را نسبت به اصلاح‌طلبان تعدیل کردند. همین نزدیکی دوباره، در آستانه انتخابات 92 منجر به حمایت بخش وسیعی از دانشجویان از حسن روحانی و پشتوانه‌ای موثر برای پیروزی وی در انتخابات ریاست‌جمهوری اخیر شد. اینک؛ روز، روز امید تازه است. تجربه هشت‌سال گذشته شاید منجر به این شده باشد که اکثریت نسل جدید فعالان دانشجویی آن بی‌پروایی گذشته را نداشته باشند و تا حدودی محافظه‌کار‌تر شده باشند، ولی این نسل، پس از گذران هشت‌سال پرفرازونشیب و تحت فشار، نسبت به پیشینیان خود، بسیار پخته‌تر شده است. فعالیت‌های این نسل، هر چند آرمان‌خواهانه نیست ولی بسیار اثربخش‌تر از گذشته بوده و چه بسا تحلیل‌های آنان نیز بسیار واقع‌بینانه‌تر و عملگرایانه‌تر شده است.
پیش از انتخابات 1388 رابطه فعالان دانشجویی منتقد دولت احمدی‌نژاد و اصلاح‌طلبان با فرازونشیب‌های زیادی همراه بود. اگرچه هر دو گروه در رویکرد انتقادی از دولت وقت و نارضایتی از عملکرد آن همنوا بودند، اما در تحلیل وضع موجود و روش مواجهه با شرایط گاهی اختلافات اساسی وجود داشت. حول و حوش انتخابات 88 بسیاری از گروه‌های دانشجویی خط مشی خود را حول رویکرد مطالبه‌محوری متمرکز کرده بودند. دانشجویانی که در سال 1384 به‌این‌نتیجه رسیده بودند که تنها راه پیشبرد مطالباتشان عدم مشارکت در انتخابات است، شکست محمود احمدی‌نژاد در انتخابات را بهترین راه پیش‌رو دانستند. از این‌رو طیف علامه دفتر تحکیم وحدت که چندماه قبل از آن به دستور وزارت‌علوم منحل اعلام شده بود از مهدی کروبی حمایت کرد و راه خود را در مشارکت در انتخابات دید. اینگونه بود که فعالیت‌های دانشجویی که تا پیش از انتخابات سال 1388 با رکودی بی‌سابقه همراه شده بود، جان تازه‌ای به خود گرفت اما هدف، دیگر تغییر کرده بود. دانشجویانی که با رویکرد مطالبه‌محوری گردهم آمده بودند و طی دهه 80 همواره سعی در حفظ فاصله با گروه‌های مرجع سیاسی داشتند در آستانه انتخابات 88 همسو با تشکل‌های دانشجویی اصلاح‌طلب تغییر آرایش سیاسی کشور و بازگشت اصلاح‌طلبان را یگانه هدف خویش ساختند اما از بد روزگار حوادث انتخابات سال 1388 ورق را کاملا به ضرر آنها چرخاند. حوادث 1388 دانشجویان زیادی را به عرصه سیاست کشاند اما هیچ تشکل دانشجویی رسمی‌ای نبود که این فعالان را دور هم جمع کرده و به شکل منسجم‌تری به عرصه ظهور برساند، در اکثر دانشگاه‌ها، تشکل‌های منتقد یا طعم انحلال را چشیده بودند یا به کمک محرومیت‌های پیاپی فعالان‌شان از تحصیل و گاهی دخالت‌های نهادهای خارج از دانشگاه، توسط حامیان دولت «فتح» شده بودند. دغدغه سیاسی دانشجویان گسترشی وسیع یافته بود ولی این دغدغه به علت تعطیلی و محدود‌سازی تشکل‌های سیاسی مستقل در سطح اجتماعات پراکنده دانشجویان باقی می‌ماند و به فعالیت منجر نمی‌شد. در واقع مسوولان دانشگاه‌ها به هیچ عنوان تحمل کوچک‌ترین فضای انتقادی را نداشتند و با وجود صحبت‌های رهبر انقلاب مبنی بر ایجاد فضای پرشورونشاط در دانشگاه‌ها، هیچ نشاطی در سطح دانشگاه‌ها دیده نمی‌شد. ظرفیت مسوولان دانشگاه‌ها تا حدی پایین آمده بود که حتی فعالیت‌های صنفی و شوراهای صنفی را نیز برنمی‌تابیدند و در بسیاری از دانشگاه‌ها شوراهای صنفی دانشجویان نیز تعلیق یا تعطیل شد و اعضای آنها نیز با محکومیت انضباطی مواجه شدند.
اصلاح‌طلبان و بدنه دانشجویی‌شان و نیز کسانی که زمانی «عبور از اصلاحات» را راه چاره دیده بودند هر دو به یکسان به حربه حذف گرفتار آمدند. از دید مسوولان دولت، جنبش دانشجویی «باید» به تشکل‌هایی همسو محدود می‌شد. دیگر گروه‌های دانشجویی و دانشجویانی که همفکر و همراه آنان نبودند عملا «انکار» می‌شدند؛ انکار‌شدگانی که در انتخابات 92 بار دیگر وجود و تاثیر خود را اثبات کردند.
فضای اختلافات موجود بین اصلاح‌طلبان و گروه شاخصی از فعالان دانشجویی که در اواخر دوران اصلاحات و پس از آن بروز و ظهور یافته بود، پس از انتخابات 88 تا حد زیادی از بین رفت. حوادث پس از انتخابات 1388، منجر به اتحاد هرچه بیشتر اصلاح‌طلبان با فعالان دانشجویی شد و فضای گفت‌وگو و همراهی بیش از پیش بین این دو برقرار شد. همین امر منجر شد که اصلاح‌طلبان به فعالیت‌های مستقل دانشجویی بیش از پیش به دیده احترام بنگرند و گروه بزرگ‌تری از فعالان دانشجویی نیز مواضع خود را نسبت به اصلاح‌طلبان تعدیل کردند. همین نزدیکی دوباره، در آستانه انتخابات 92 منجر به حمایت بخش وسیعی از دانشجویان از حسن روحانی و پشتوانه‌ای موثر برای پیروزی وی در انتخابات ریاست‌جمهوری اخیر شد. اینک؛ روز، روز امید تازه است. تجربه هشت‌سال گذشته شاید منجر به این شده باشد که اکثریت نسل جدید فعالان دانشجویی آن بی‌پروایی گذشته را نداشته باشند و تا حدودی محافظه‌کار‌تر شده باشند، ولی این نسل، پس از گذران هشت‌سال پرفرازونشیب و تحت فشار، نسبت به پیشینیان خود، بسیار پخته‌تر شده است. فعالیت‌های این نسل، هر چند آرمان‌خواهانه نیست ولی بسیار اثربخش‌تر از گذشته بوده و چه بسا تحلیل‌های آنان نیز بسیار واقع‌بینانه‌تر و عملگرایانه‌تر شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.