|

با حضور محسن رهامی و علیزاده‌طباطبایی بررسی شد

نگاه اصلاح‌طلبان به انتخابات شوراها

حامد طبیبی . عکس‌ها: امیر جدیدی، شرق

نگاه اصلاح‌طلبان به انتخابات شوراها
نهادی که 9اردیبهشت 78 و در روزهای ابتدای دولت اصلاحات و با انتخاب مردم شکل گرفت تا فصل هفتم قانون اساسی، اجرایی شود حالا سه دوره و اندی را پشت‌سر گذاشته است. دوره سوم آن به دلیل تصویب قانون تجمیع انتخابات ریاست‌جمهوری و شوراها، دوسال تمدید شده و حالا آماده انتخابات دوره چهارم است. «پارلمان محلی» قرار بوده- و هست- تا از تصدی‌گری دولت بکاهد و به کوچک‌سازی دستگاه عریض و طویل اجرایی کشور، کمک کند. قرار است این نهاد از کلانشهر پایتخت گرفته تا روستاهای دور افتاده، فضا را برای مشارکت هرچه بیشتر مردم در اداره کشور، مهیا سازد. در این سه دوره، مشکلات قابل‌توجهی نیز در مقابل این نهاد قرار گرفته و البته حالا با تجربه‌تر شده و جریان‌های سیاسی، آن را فرصتی برای معرفی بیشتر توانایی‌های خود به جامعه می‌دانند، چه اینکه تکفل امور شهر محل زندگی مردم، اگر بیش از در اختیار گرفتن دولت و مجلس اهمیت نداشته باشد، کمتر از آن هم نیست. نشست «شرق» با حضور سیدمحمود علیزاده‌طباطبایی و محسن رهامی، به بررسی ادوار و جایگاه شوراها، اختصاص یافت. این دو حقوقدان شاخص که از قضا هر دو نیز در اردوگاه اصلاح‌طلبان تعریف می‌شوند، در آستانه انتخابات دوره چهارم به بررسی فراز و فرودهای این نهاد پرداختند. رهامی که دانشجویان دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، به خوبی او و کلاس‌هایش را می‌شناسند، این روزها مسوول کمیته انتخابات شورای هماهنگی جبهه اصلاحات است که تشکل اصلی اصلاح‌طلبان در روزهای دشوار سیاست‌ورزی در چهارسال اخیر به‌شمار می‌رود. علیزاده‌طباطبایی که چهره‌ای نزدیک به حزب کارگزاران سازندگی و وکیل خانواده آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی است، سابقه عضویت در شورای شهر اول تهران را نیز در کارنامه دارد.

‌شورای هماهنگی جبهه اصلاحات در چهارسال اخیر، تقریبا تنها محل اجماع و رایزنی گروه‌های اصلاح‌طلب به‌شمار رفته است. این شورا برای حضور در انتخابات مجلس نهم به جمع‌بندی نرسید. چه اتفاقی در این یک‌سال رخ داد که برخلاف رویه انتخابات مجلس، برای انتخابات شوراها فعالیت‌ها را آغاز کردید و چهره‌های شناخته‌شده اصلاح‌طلب نیز نام‌نویسی کردند؟
رهامی: اینکه شوراها مهم است یا نیست موضوعی نیست که شورای هماهنگی جبهه اصلاحات به آن رسیده باشد. قانون اساسی در فصل هفتم، اختصاص به شوراها دارد و این یعنی اهمیت یک نهاد از نظر مهم‌ترین سند قانونی کشور.
‌مگر فصلی در قانون اساسی به مجلس یا ریاست‌جمهوری اختصاص ندارد؟ پس چرا چهارسال است از عدم‌امکان مشارکت در انتخابات و کم‌توجهی به اصول قانون اساسی در باب انتخابات و سایر مسایل سخن گفته می‌شود؟
رهامی: به هرحال شوراها از این حیث که مشارکت مستقیم همه آحاد مردم را در تمام سطوح اعم از شهر و شهرستان و روستاها در بر می‌گیرد، امور جزیی زندگی آنها را نیز موردنظر قرار می‌دهد و مدیریت را در سطح کشور تقسیم می‌کند دارای اهمیت قابل‌توجهی است. مدیریت محلی سبب می‌شود نقش مردم هرچه بیشتر در بهبود اوضاع اجتماعی نشان داده شود و به همین دلیل، یکی از ایده‌های مهم و اصلی انقلاب نام گرفت. «و امر هم شورا بینهم...» برگرفته از آموزه‌های دینی ماست. با این رویکرد، شوراها وارد قانون اساسی ما شده و نهادی اجتماعی و مردمی است که با آموزه‌های اصلی انقلاب اسلامی عجین شده است. همین اهمیت باعث شد در زمان تدوین قانون اساسی بزرگانی چون مرحوم آیت‌الله طالقانی و شهیددکتربهشتی تلاش کنند تا این اصل وارد قانون اساسی شود. با این حال این اصل سال‌ها مغفول مانده بود و توجه امروز به آن، مرهون احیای این اصل در دوران اصلاحات و میراث این مقطع است. به همین دلیل توجه اصلاح‌طلبان که یکی از جامع‌ترین نمادهای جریان آنها، شورای هماهنگی جبهه اصلاحات است به شوراها، از زمان آقای خاتمی آغاز شده است اما درباره پرسش شما، فضایی که بعد از انتخابات 88 فراهم شد و منجر به انزوای خیلی از احزاب شد و تبعاتی که داشت، توجه به امر انتخابات را در مجلس نهم پایین آورد. در ماه‌های اخیر با صحبت‌هایی که دوستان در خصوص شوراها داشتند و اینکه غفلت از آن باعث می‌شود شرایط موردنظر مردم برای مدیریت شهری محقق نشود و اثری که بر زندگی روزمره مردم در اقصی نقاط کشور دارد، سبب شد تا بحث بر سر آن در دستور کار شورای هماهنگی جبهه اصلاحات قرار گیرد. نمایشگاه و ویترین یک جریان سیاسی، انتخابات است و اگر جریان زنده‌ای باشد نمی‌تواند از این رویداد غفلت کند، همان‌طور که اگر روزنامه «شرق» در جشنواره مطبوعات غایب باشد همه می‌گویند چرا غیبت داشته است اما اگر حاضر باشد، کسی دلیل بودن آن را نمی‌پرسد چرا که شرکت در نمایشگاه، امری بدیهی است. با این تحلیل و اهمیت شوراها در زندگی مردم، شورای هماهنگی جبهه اصلاحات که چندین حزب و گروه رسمی اصلاح‌طلب در آن عضو هستند، وارد انتخابات شد. فعالیت‌هایی که در استان‌ها و شهرستان‌ها صورت گرفت، به صدور بیانیه شورای هماهنگی جبهه اصلاحات انجامید که به نوعی یک فراخوان عمومی به‌شمار می‌رفت و چراغ این حرکت را روشن کرد. با این حال دیدگاه‌هایی که موافق حضور در این دوره از انتخابات نبودند و شرایط را همچنان دارای محدودیت فعالیت سیاسی می‌دیدند نیز وجود داشت اما پس از بحث و بررسی زیاد، صدور بیانیه رسمی آغاز فعالیت شورای هماهنگی جبهه اصلاحات به اتفاق آرا صورت گرفت و هیچ یک از تشکل‌های اصلاح‌طلب، مخالف اصل ورود به انتخابات شوراها نبودند.
‌آقای علیزاده‌طباطبایی، تجربه حضور در اولین شورا را در کارنامه دارند. فارغ از رقابت انتخابات، اگر نیروهایی که در فهرست نهایی اصلاح‌طلبان قرار می‌گیرند وارد شورا شوند با نظر به تجربه این سه دوره شورا، می‌توانند به کارآمدی بیشتر این نهاد کمک کنند؟ آیا عملکرد شوراها باعث کاهش تصدی‌گری دولت شده و حکمرانی مردم را بیشتر کرده است؟
علیزاده‌طباطبایی: مشکل اول، نظریه‌پردازی بود. آقای دکتر رهامی اشاره کردند که شوراها از اهمیت زیادی در مدیریت اسلامی برخوردار هستند اما نظریه‌پردازی لازم برای آن صورت نگرفته بود. چهره‌های انقلاب، شعار اهمیت شورا را قبل از تشکیل مجلس بررسی قانون اساسی، مطرح کردند و فکر می‌کنم بهترین و کامل‌ترین قانون، همان مصوبه شورای انقلاب بود که پیش از تدوین قانون اساسی، تصویب شد. در مجلس بررسی قانون اساسی هم سردمدار اصل شوراها، مرحوم آیت‌الله طالقانی بودند که فوت کردند و در زمان بررسی فصل هفتم، ایشان در قید حیات نبودند اما هنوز هم مجلس تحت‌تاثیر افکار ایشان قرار داشت و همین است که درباره شوراها آمده «شوراها از ارکان تصمیم‌گیری و اداره امور کشور هستند.» اما در قانون اساسی تکلیف سه‌قوه روشن شد و شوراها در هیچ‌کدام از این فصول قوا جای نگرفت و در فصل هفتم، تنها به عنوان نهادی که در پیشبرد برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی فعال باشد مطرح کردند. در اصل سوم از فصل هفتم می‌گوید استانداران و فرمانداران موظفند از شوراها تبعیت کنند اما این اتفاق نیفتاد. شوراها به هر حال محدود‌کننده اختیار دولت‌ها بودند و برای همین دولت‌های تا قبل از اصلاحات، زیر بار آن نرفتند. دولت اصلاحات هم انتخابات را برگزار کرد اما بدنه دولت در مقابل نقش‌آفرینی شوراها مقاومت کرد و شورای شهر اول تهران نیز منحل شد. این در حالی است که از برنامه سوم توسعه، موضوع کاهش تصدی‌گری دولت مطرح شد و چه جایگاهی بهتر از شوراهای شهر و روستا که تصدی‌ها به آنها واگذار شود؟ خدمات مخابرات، آب، برق و سوخت در شهرها چه ربطی به دولت دارد؟
‌اگر به ادوار حضور اصلاح‌طلبان در انتخابات شورای شهر، نگاهی بیندازیم، آنها در شورای اول با چهره‌های شاخص وارد شدند و در تهران و سایر نقاط کشور، اکثریت این نهاد مردمی را در دست گرفتند. در انتخابات شورای دوم فهرست داشتند اما با عدم حضور مردم مواجه شدند و در شورای سوم که پس از ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد بود توانستند با ائتلاف موفق، در تهران و برخی مراکز استان‌ها، برخی نیروهای متخصص خود را وارد شوراها کنند. این سه دوره چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی داشتند؟
رهامی: درباره بحث اول با توجه به اینکه در انتخابات شوراها نظارت سخت‌گیرانه شورای نگهبان وجود ندارد و با نظارت مجلس، صلاحیت کاندیداها بررسی می‌شود، میدان رقابت بازتر است. جریانات محافظه‌کار ابتدا شوراها را جدی نگرفته بودند و حضور اصلاح‌طلبان جدی بود و در کل کشور توانستند اکثریت شوند. به تدریج جریان‌های محافظه‌کار اهمیت شوراها و تاثیری که درشهرداری و سرنوشت روزانه مردم دارد را دریافت و متوجه شدند، این نهاد می‌تواند پله پرش، برای ریاست‌جمهوری و مجلس باشد. بخشی از شرایط انتخابات شورای دوم، به دلیل عملکرد شورای اول بود. شورای اول باید به یک نماد اجتماعی تبدیل و مشکلات جاری پایتخت در آن مطرح می‌شد و موضوعاتی چون آلودگی هوا، محیط‌زیست، مسایل شهرداری و مردم، ساخت‌وساز، زیبایی شهر، حمل و نقل عمومی و... را بررسی می‌کرد اما کمی بیش از اندازه سیاسی شد. استعفاهایی نیز در آن صورت گرفت. صرف‌نظر از قضاوت درباره چرایی این وقایع، اینها اثر خوبی روی افکار عمومی نداشت. همیشه این‌طور بوده که محصول اول می‌تواند ملاک باشد که نفیا یا اثباتا، درباره آن قضاوت شود. این باعث شد اقبال عمومی در انتخابات شورای دوم کاهش یابد و خود اصلاح‌طلبان هم نفرات جدی را وارد رقابت‌ها نکردند و نیز با چند فهرست به میدان رقابت‌ها پا گذاشتند.
‌اما طرف مقابل هم با استراتژی «موتور روشن چراغ خاموش» آمد و نیروهای جوان‌تر و شناخته نشده را وارد رقابت‌ها کرد. حتی عنوان جناحی هم نداشتند و با تابلوی «آبادگران»، فهرست انتخاباتی ارایه کردند.
رهامی: بله اما آنها وحدت را جدی گرفتند. اصلاح‌طلبان پیش از این دوره از انتخابات، دو قوه و شوراها را در اختیار داشتند اما در آن مقطع از کارهای تشکیلاتی، کادر‌سازی و ارتباط با اقشار مختلف مردم کمی غفلت کردند و مشغله ما افزایش یافت. فکر می‌کردیم که به صرف اینکه افراد در فهرست ما باشند همه می‌آیند و به آنها رای می‌دهند. در دوره سوم تایید صلاحیت‌ها دست طرف مقابل بود و حتی اخیرا برای دوره چهارم که دوستان نام‌نویسی کرده‌اند، هنوز توجه به شوراها به اندازه اهمیت یک پارلمان محلی و وزانت آن نرسیده است. برای اقناع افراد برای کاندیداتوری، رایزنی‌های زیادی لازم بود تا بیایند و ثبت‌نام کنند. باید چهره‌های شاخص را قانع کنیم که شوراها نفیا و اثبتا می‌توانند بر امور اثر بگذارند.
‌اما این مشخص است که شورای شهر و شهرداری تهران و اکثر کلانشهر‌ها، اهمیت قابل‌توجهی دارند و کم از یک دولت نیستند.
رهامی: بله احمدی‌نژاد از انتخابات شورای دوم و رسیدن به جایگاه شهرداری تهران، خود را به مردم معرفی کرد. این در نقاط دیگر جهان نیز دیده می‌شود. در پاریس، ژاک‌شیراک اول شهردار بود و این سکویی شد برای رسیدن به ریاست‌جمهوری. پس این نهاد دارای اهمیت قابل‌توجهی است. پس هر چه پختگی سیاسی جامعه و احزاب بیشتر شود، جایگاه نهاد شورا بیشتر دیده می‌شود.
‌درباره شورای شهر اول دو موضوع وجود دارد که قابل‌تعمیم به کل دوران اصلاحات است؛ یکی صداوسیما و برخی رسانه‌های دیگر رویکردی که به شورای اول داشتند که پس از حضور اصولگرایان در این نهاد، چرخش ناگهانی صورت گرفت و اتفاقات و بعضا اختلافات شورای دوم و سوم، چندان موردتوجه این رسانه‌ها نبود. اصلاح‌طلبان بارها به این موضوع اشاره کرده‌اند که صداوسیما ضعف‌های دولت و شورای تهران که در اختیار اصلاح‌طلبان بود را بزرگنمایی می‌کرد. دوم اینکه این خاصیت هر کار اولی است که چالش‌های زیادی داشته باشد چه اینکه برخی نهادها باید اختیارات خود را به شوراها، پس می‌دادند. در این‌باره نظر شما چیست؟
علیزاده‌طباطبایی: اخیرا که با آقای دکتر نجفی، عضو اصلاح‌طلب شورای شهر تهران دیدار داشتم ایشان می‌گفت وقتی مصوبات شورای اول را بررسی می‌کنیم متوجه می‌شویم که چه میزان به این شورا و تلاش‌های قابل‌توجه آن، ظلم شده است. بعضا این بررسی‌ها و مصوبات از مجموع فعالیت‌های شورای دوم و سوم مثبت‌تر بوده است. شورای اول کارهای بزرگی کرد. در جلسه‌ای خدمت رهبری رسیده بودیم، در آنجا بعضی اعضای شورا گفتند ما با مجموعه‌ای سروکار داریم که غرق در فساد است. من خدمت مقام معظم رهبری عرض کردم که بر عکس، کار ما دشوار است چون اولین گروه منتخب مردم بعد از دوم خرداد هستیم و توقعات از ما بالاست و دوم اینکه ما مجموعه‌ای را تحویل گرفتیم که یک‌دهه مدیریت موفق داشته است.
‌شهرداری آقای کرباسچی؟
علیزاده طباطبایی: بله این دوره است که مردم از آن بسیار رضایت داشتند و هنوز هم در تهران از آن مقطع یاد می‌کنند. ضمنا افراد قوی و مقتدری در شورای اول حاضر بودند. آقایان نوری و حجاریان و همچنین آقای غرضی. می‌گفتند در زمان حضرت امام(ره) وقتی مطرح شد که آقای غرضی قرار است وزیر شود امام(ره) گفتند وزیر چه کسی می‌خواهد باشد؟ یعنی خودش برای امام(ره) در حد نخست وزیر مطرح بود. اما انتخابات مجلس ششم باعث شد خانم کدیور و آقای غرضی استعفا دادند و آقای نوری معترض به این استعفا بودند، کمی بعدتر خودشان هم استعفا دادند تا برای انتخابات مجلس ششم کاندیدا شوند. البته ایشان توضیح داد که این سیاست کلی جریان اصلاحات بود تا چهره شاخصی وارد پارلمان شود و بتواند مجلس را اداره کند. ایشان رفت. شخصیت دوم که همه بر روی ایشان وحدت نظر داشتند آقای حجاریان بود که ترور شد. بعد از آن مشکلاتی بین احزاب سیاسی پیش آمد. آقای الویری که در ابتدا شهردار تهران شد، مورد قبول همه بود و آقای نوری گفتند در شرایطی که نیمی از مدیران شهرداری در زندان هستند، ما چهره‌ای می‌خواهیم که بتواند با نهادهای حاکمیت تعامل کند. موضوعاتی در خصوص شورای شهر اول مطرح است که البته پس از آن در مقام ارزیابی و نقد اینکه چرا شورای دوم از دست اصلاح‌طلبان خارج شد، موضوعاتی در جلسات داخلی اصلاح‌طلبان مطرح شد، البته لازم است به تجربیات آن مقطع، رفتارهای برخی اعضا که به نظر می‌رسید به منافع مردم و جریان اصلاحات توجه ندارند و حتی ضد آن عمل می‌کنند و موضوعاتی از این دست، همواره توجه داشت و از گذشته برای آینده پند گرفت.
‌به‌رغم اینکه جریان اصلاحات دارای مدیران دارای تحصیلات دانشگاهی در دانشگاه‌های معتبر جهان و تجربه مدیریت بالاست چرا این امکان فراهم نشد تا با حضور آنان در شهرداری تهران، نماد ثبات و کارآمدی به مردم نشان داده شود؟
علیزاده طباطبایی: بله اما توجه داشته باشید بعد از استعفای الویری، آقای ملک‌مدنی، شهردار بسیار موفقی بود و در همان مدت کم، کارهای بزرگی انجام داد. او بازوی اجرایی کرباسچی بود و در زمان کرباسچی در شهرداری تهران هم نفر اول بود اما برخی چالش‌هایی که رخ داد، مانع از پیشبرد کار شد.
‌آقای رهامی اگر از شورای اول بگذریم، اصولگرایان چهره‌های دوم و سوم خود را در شوراهای بعد وارد کردند که اگر باز هم شکست بخورند، برای چهره‌های شاخص آنها باعث آزردگی دوباره نباشد، اما آنها با آرای عمدتا زیر 200 هزار در کلانشهری مثل تهران، وارد شورا شدند. آنان بارها گفته‌اند عملکرد آنها باعث شد اعتماد عمومی بازگردد و با در اختیار قرار دادن شهرداری به احمدی‌نژاد و بعد در شورای دوم و سوم به قالیباف، به ثبات مدیریت برسند. البته آنها نیز چالش‌های دورنی زیادی داشته و دارند به‌ویژه بر سر انتخاب قالیباف، اما به شکلی آن را مدیریت کرده‌اند. نقاط ضعف و قوت آنها در کجاست؟
رهامی: بخشی از آن تابع فضای سیاسی کلی کشور است. در دوره اصلاحات، اخبار شورا مدام بیرون می‌آمد، روزنامه‌ها مطلب می‌نوشتند اما بعد از آن حساسیت‌ها کاهش یافت. اگر چه همان طور که اشاره کردید چالش‌های امروز در درون شوراها نیز کم نیست اما نمود بیرونی آن، با گذشته تفاوت کرده است. در دوره نخست، اشکال آنجا بود که آدم‌های اجرایی به معنای معمول در شورا حاضر نبودند و گرایش‌های سیاسی آنها پررنگ‌تر بود. خود روزنامه‌ها نیز مدام از اتفاقات و عملکرد این نهاد نوپا، تیتر می‌زدند اما در شورای دوم و سوم، تلویزیون نشان می‌دهد که آنها دارند کار عمرانی می‌کنند. حضور احمدی‌نژاد در مقام ریاست‌جمهوری، به شورای دوم، وزن داد چه‌اینکه آنها بعدها اعلام کردند فردی را شهردار تهران کرده بودند که توانست رییس‌جمهور شود. قالیباف هم کاندیدای ریاست‌جمهوری سال 84 بود و بعد از اختلافات میان اعضای آن شورا با اختلاف یک رای توانست شهردار شود؛ یعنی جریان اصولگرا فردی را که کاندیدای ریاست‌جمهوری بود، به شهرداری تهران فرستاد. ضمنا باید توجه داشت که هیچ کاری، مختص یک نفر نیست. به هر حال فعالیت‌های عمرانی امروز در تهران، حاصل کار جمعی مدیریت شهری است و همه اینها وصل به مصوبات شوراهای قبلی است. در این دوره‌ها دعواها کمتر شد و نقش اصلاح‌طلبانی که در دوره سوم وارد شوراها و به‌ویژه شورای شهر تهران شدند این بود که قالیباف همچنان در این سمت باقی ماند و فردی همسو با احمدی‌نژاد نتوانست وارد این جایگاه شود. مطبوعاتی مانند دوره اصلاحات هم نداریم. در آن مقطع تعداد زیادی روزنامه اطلاح‌طلب وجود داشت و رونق قابل‌توجهی در فضای رسانه‌ای بود و همین امر، اطلاع‌رسانی از وقایع درونی شوراها را بیشتر می‌کرد که این در دوره‌های دوم و سوم، اصلا قابل‌مقایسه با دوره اول نیست. توصیه ما در شورای هماهنگی جبهه اصلاحات به دوستانی که نام‌نویسی کردند این است که شورا را به بستری برای خدمت تبدیل کنند؛ مدلی مثل ترکیه. مردم فارغ از اینکه در اختلافات درون یک نهاد، چه کسی حق است و چه کسی باطل، از این منازعات از نظر روحی دچار فرسایش می‌شوند. مردم اطلاع دقیقی از ریز وقایع ندارند و در تهران و شهرهای بزرگ وقتی مشکلات ترافیک و ... را می‌بینند علاقه‌مند به حل آن هستند. در همه جای دنیا، رقابت‌های سیاسی تعریف شده است. پس از انتخابات آمریکا، هر دو نامزد برای هواداران خود سخن گفتند. «اوباما» گفت من رییس‌جمهور همه هستم و از «رامنی» تشکر کرد. رامنی هم گفت از تمام طرفداران می‌خواهم به پیشرفت آمریکا کمک کنند. مردم از مدیریت شهری، رفع مشکل تاکسیرانی، مترو و فضای سبز را می‌خواهند. آنها نسبت به درگیری‌های مثلا دولت و مجلس که اختلافی درون‌جناحی در میان اصولگرایان است، خسته شدند و اصلاح‌طلبان با کارآمدی که دارند مورد اعتماد مردم هستند و می‌توانند در شوراها، ریاست‌جمهوری و مجلس به داد مردم برسند و مشکلات را با درایت و استفاده از دانش روز دنیا حل کنند.
‌این دغدغه آقای دکتر رهامی تا حدی در فهرست انتخاباتی اصلاح‌طلبان در شورای سوم، لحاظ شد و افرادی که کار شهری کرده بودند و در حوزه‌های مختلف عمرانی و خدماتی و فرهنگی صاحب صلاحیت بودند، در فهرست قرار گرفتند.
رهامی: بله دوره سوم مدل بسیار خوبی است که این دوره باید آن را تکمیل کرد. موفقیت‌های شورای شهر اول هم باید در نظر گرفته شود. امروز در فهرست‌‌های ثبت‌نام جریان دولت، افرادی که سابقه وزارت داشته‌اند وارد شده‌اند. در جریان اصلاحات هم همین‌طور است و اصولگرایان سنتی هم با چهره‌های شاخص آمده است. شورای تهران می‌تواند آینه مجلس آینده هم باشد. مساله دیگر هم این است که به‌تدریج باید این موضوع برای دولت جا بیفتد که شورا رقیب آنها نیست. از تهران بگذرید. در استان‌ها به جای اینکه به‌عنوان رفیق به شوراها نگاه شود، به عنوان رقیب به آنها نگاه می‌کنند. قانون اساسی می‌گوید برخی امور با حضور شوراها، از دولت باید گرفته شود و به مدیریت محلی سپرده شود که خود مردم آن را شکل داده‌اند اما بعضا استانداران و فرمانداران خود را قیم مردم می‌دانند و این در حالی است که قانون خلاف این را می‌گوید؛ اینکه شهرداری جزیی از وزارت کشور و نهاد دولتی نیست و شوراها آن را اداره می‌کنند. دولت به تدریج می‌پذیرد شوراها می‌خواهند باری از دوش آنها بر دارند. در قانون نیز مدیریت توزیع شده است اما بعضا دیده شده که مجلس هم به عنوان پارلمان رقیب به شوراها می‌نگرد. با این حال به تدریج نقش این نهاد مهم، پررنگ‌تر می‌شود و من معتقدم موفقیت شوراهای بعدی حتما بیشتر است.
‌دوره شورای سوم، به چالش با فردی گذشت که خودش برخاسته از شورا و شهرداری بود و بعدها به دولت راه یافت. این تقابل دستگاه اجرایی با مدیریت شهری، چند نمود بارز داشت. یکی اینکه باعث شد تا مدیریت مترو عوض شود و فردی که با تجربه است کنار گذاشته شود؛ بعد دولت مدعی شد که می‌خواهد مسوولیت متروی تهران را خودش بر‌عهده بگیرد. شهرداری و شورا نیز در پاسخ می‌گفتند دولت به جای این کار، حداقل سهم خود از توسعه حمل‌ونقل عمومی را بپردازد. شهرداری هم مدعی بود دستگاه‌های دولتی در سطح شهر، هزینه حضور خود در تهران را نمی‌پردازند. استانداری هم می‌خواست انتخابات ری را از تهران جدا کند در حالی‌که مدیریت یکپارچه، امروز در همه جای دنیا در حال اجراست و شهر ری، یک محله شاخص تهران به‌شمار می‌رود. آیا در دوره آتی، قانون ملاک خواهد شد یا این افراد خواهند بود که روابط میان شورا و نهادهای دیگر را تنظیم می‌کنند؟
علیزاده طباطبایی : متاسفانه دولت‌ها همیشه به‌دنبال افزایش اقتدار خود هستند. آقای خاتمی شخصا علاقه‌مند به واگذاری تصدی‌ها بودند اما مجموعه بدنه دولت، مقاومت می‌کرد. احمدی‌نژادی که خودش در دوره اصلاحات عنوان می‌کرد که شهردار تهران باید عضو هیات دولت باشد وقتی رییس‌جمهور شد نه تنها شهردار اصولگرا و هم جناح خود را به هیات دولت دعوت نکرد که محدودیت‌ها را نیز افزایش داد. این رقابت شدیدتر نمی‌شود اگر در تهران، یک شورای مقتدر بر سر کار بیاید و البته یک دولت با تدبیر نیز مستقر شود. در دوره اخیر شور‌ای شهر تهران شاهد بودیم که فرماندار منصوب آقای احمدی‌نژاد جلوی برخی مصوبات شورا را می‌گیرد که مایه تعجب کارشناسان بود. واقعا تعیین نرخ تاکسی و اتوبوس بر عهده منتخبان مردم در شورهاست. شورا نرخ تصویب کرده اما فرمانداری می‌گفت که جلوی اعمال نرخ‌های جدید را می‌گیرد! در سوی مقابل می‌خواهند اداره کتابخانه‌ها را که علاوه بر بار نیروی انسانی و اضافه‌شدن آن به شهرداری، کار پرهزینه‌ای نیز به شمار می‌رود به شهرداری تهران واگذار کنند! دولت اجازه مدیریت یکپارچه در شهر تهران را نمی‌دهد. این نیاز به فرهنگ‌سازی دارد. مدیران به نوعی خود را قیم مردم می‌دانند. اگر آنها خود را نماینده مردم بدانند خب این نمایندگی را از وقتی شورا آمد، مردم به دیگران تفویض کرده‌اند. مثلا بحث وضع عوارض برای زندگی در تهران، موضوعی جدی بود. هنوز تهران با فروش تراکم اداره می‌شود و هر روز در هر کوچه‌ای شاهد سبزشدن یک برج هستیم که زندگی را برای اهالی آن منطقه، دشوار‌تر می‌کند چون سرانه فضای سبز، سرانه آموزشی و... رعایت نمی‌شود. مگر شهر تهران چه میزان فضای تجاری نیاز دارد که این میزان تراکم تجاری که بسیار، گران نیز هست فروخته می‌شود؟ جالب اینجاست که به آن عوارض ساختمانی می‌گویند و این درست شبیه تبلیغات دولت در زمینه صادرات غیرنفتی است. بعد که آمار صادرات غیرنفتی را مشاهده می‌کنیم حدود 70درصد آن محصولات پتروشیمی است که مشتقات نفت است. این مشکلی است که در شورای دوم و سوم وجود داشت و اگر حل نشود، شورای بعدی هم با آن مواجه است. من به عنوان مسوول کمیسیون برنامه و بودجه شورای اول به آقای خاتمی گفتم که ما شهرداری را بدون نفت اداره می‌کنیم. اجازه دهید عوارض وضع کنیم تا هر کسی می‌خواهد در تهران زندگی کند، هزینه آن را بپردازد اما در سوی مقابل، خدمات قابل‌توجه دریافت کند تا رضایت آن حاصل شود. در دوره آقای کرباسچی، در مقطعی با هماهنگی آقای هاشمی و مسوولان کشور، راهنمایی رانندگی به شهرداری واگذار شد و بسیار موفق نیز بود. امیدوارم با فرهنگ‌سازی، این مشکل نیز مرتفع شود.
‌ در دوره چهارم، 15 عضو شورای شهر تهران به 31عضو افزایش یافته است و این دست گروه‌ها را برای نیروهای متخصص باز می‌گذارد. استراتژی جریان اصلاحات چگونه باشد تا مردم استقبال کنند؟
رهامی: با توجه به اینکه در تهران تعداد قابل‌توجهی از افراد ثبت‌نام کرده‌اند اولین مساله این است که راهکاری پیدا کنیم تا یک فهرست از میان کاندیداهای اصلاح‌طلبان بیرون بیاید. امیدواریم هیات مرکزی نظارت بر انتخابات، به مصلحت شهر، مردم و نمایندگان عمل کند تا همه بتوانند در صورت داشتن صلاحیت، به مشارکت حداکثری کمک کنند. در این انتخابات قومیت‌ها، اصناف و محلات مطرح هستند و چون بنای همه مسوولان کشور بر حضور حداکثری است و قانون هم وجود دارد و باید مر قانون رعایت شود، ان‌شاء‌الله در بررسی صلاحیت‌ها با دست باز عمل شود. تلاش می‌کنیم بر اساس سوابق، تجربیات و تخصص‌هایی که شورا نیاز دارد و تعهد و رعایت شاخصه‌های اصلاح‌طلبی، افراد را معرفی کنیم. معیارهای اصلاح‌طلبی و اصول کلی، در شورای هماهنگی جبهه اصلاحات بحث شده است. توان کلی افراد نیز در نظر گرفته می‌شود. شورای هماهنگی در 10 مورد مانند مدیریت شهری، حل بحران‌های شهری، محیط‌زیست، مسکن، راهسازی، اجماع احزاب، ملزم بودن به قواعد رفتار جمعی و وفاداری به آرای مردم که به هیچ‌وجه اینجا را سکوی پرش قرار ندهند و در شورا بمانند، به بحث پرداخته است، همچنین با کلیه جریان‌ها خارج از شورای هماهنگی تماس گرفته شده تا همه ذیل یک فهرست واحد عمل کنیم، ضمن اینکه جریان اصلاحات در یک بیانیه از مردم دعوت کرده که در صورت وجود فضای رقابتی، به عرصه بیایند. امیدواریم ما هم بتوانیم اهمیت شوراها را از طریق تریبون‌های محدودی که در اختیار داریم به مردم منتقل کنیم. موضوع مهم دیگر پیوند دادن شوراها و ریاست‌جمهوری است. اینکه اگر کاندیدای شاخص اجماعی برای ریاست‌جمهوری نداشتیم، چگونه باید در انتخابات شورا حاضر شد؟ اگر شورای شهر جنبه رقابتی داشته باشد، می‌توان به یک استراتژی مشخص رسید اما اگر این شرایط نباشد و در ریاست‌جمهوری نیز فضا رقابتی نشود، ممکن است بر شوراها هم تاثیر بگذارد. بنابراین از این حیث امیدوارم مجلس با تکیه بر خرد جمعی عمل کند. آمدن یا نیامدن کاندیدای واحد شاخص از اصلاحات در ریاست‌جمهوری نیز بر مشارکت تهران و استان‌ها اثر گذار خواهد بود.
اکثریت ‌اعضای فعلی شورا دو دوره است در این مجموعه حضور دارند و رقیب شما هستند. به‌طور طبیعی از امکان تبلیغ بیشتری برای خود و جریان اصولگرا برخوردار هستند. چگونه باید با آنها رقابت کرد؟
علیزاده طباطبایی:
شورای دوم و البته سوم به یک‌سوال مشخص باید پاسخ دهند. بعد از رفتن آقای احمدی‌نژاد به دولت این مشکل مطرح شد که 320میلیارد هزینه، «فاقد» است. یکی از مسایلی که می‌توان مطرح کرد، علاوه بر چالش بیرونی که بین شورا و دولت وجود دارد و باید رفع شود، برنامه اصلاح‌طلبان برای اداره شهر است که باید به‌طور کامل به مردم ارایه شود و این تعهد داده شود که شورای ما این برنامه‌ها را اجرا می‌کند. اصلاح‌طلبان در دوران آقای کرباسچی و شورای اول نشان داده‌اند چه توانایی‌هایی دارند. در شورای اول و پس از ماجرای دادگاه آقای کرباسچی، پروژه‌های عمرانی تعطیل شده بود، پیمانکاران رفته بودند و توسعه مترو و برج میلاد عملا تعطیل شده بود. ما همه را دوباره، فعال کردیم. اینها باید به مردم ارایه شود. نقاط مثبت کارها گفته شود و با ارایه برنامه برای مدیریت شهری، به شکل درستی تبلیغ شود. مشارکت در دو دوره گذشته تقریبا در حداقل بوده اما این دوره که با ریاست‌جمهوری همزمان است و من خوشبین هستم که از میان آقایان خاتمی و هاشمی یک نفر وارد رقابت‌ها شود، مشارکت حداکثری است و در هر انتخاباتی مشارکت افزایش یابد اصلاح‌طلبان برنده هستند.
نهادی که 9اردیبهشت 78 و در روزهای ابتدای دولت اصلاحات و با انتخاب مردم شکل گرفت تا فصل هفتم قانون اساسی، اجرایی شود حالا سه دوره و اندی را پشت‌سر گذاشته است. دوره سوم آن به دلیل تصویب قانون تجمیع انتخابات ریاست‌جمهوری و شوراها، دوسال تمدید شده و حالا آماده انتخابات دوره چهارم است. «پارلمان محلی» قرار بوده- و هست- تا از تصدی‌گری دولت بکاهد و به کوچک‌سازی دستگاه عریض و طویل اجرایی کشور، کمک کند. قرار است این نهاد از کلانشهر پایتخت گرفته تا روستاهای دور افتاده، فضا را برای مشارکت هرچه بیشتر مردم در اداره کشور، مهیا سازد. در این سه دوره، مشکلات قابل‌توجهی نیز در مقابل این نهاد قرار گرفته و البته حالا با تجربه‌تر شده و جریان‌های سیاسی، آن را فرصتی برای معرفی بیشتر توانایی‌های خود به جامعه می‌دانند، چه اینکه تکفل امور شهر محل زندگی مردم، اگر بیش از در اختیار گرفتن دولت و مجلس اهمیت نداشته باشد، کمتر از آن هم نیست. نشست «شرق» با حضور سیدمحمود علیزاده‌طباطبایی و محسن رهامی، به بررسی ادوار و جایگاه شوراها، اختصاص یافت. این دو حقوقدان شاخص که از قضا هر دو نیز در اردوگاه اصلاح‌طلبان تعریف می‌شوند، در آستانه انتخابات دوره چهارم به بررسی فراز و فرودهای این نهاد پرداختند. رهامی که دانشجویان دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، به خوبی او و کلاس‌هایش را می‌شناسند، این روزها مسوول کمیته انتخابات شورای هماهنگی جبهه اصلاحات است که تشکل اصلی اصلاح‌طلبان در روزهای دشوار سیاست‌ورزی در چهارسال اخیر به‌شمار می‌رود. علیزاده‌طباطبایی که چهره‌ای نزدیک به حزب کارگزاران سازندگی و وکیل خانواده آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی است، سابقه عضویت در شورای شهر اول تهران را نیز در کارنامه دارد.

‌شورای هماهنگی جبهه اصلاحات در چهارسال اخیر، تقریبا تنها محل اجماع و رایزنی گروه‌های اصلاح‌طلب به‌شمار رفته است. این شورا برای حضور در انتخابات مجلس نهم به جمع‌بندی نرسید. چه اتفاقی در این یک‌سال رخ داد که برخلاف رویه انتخابات مجلس، برای انتخابات شوراها فعالیت‌ها را آغاز کردید و چهره‌های شناخته‌شده اصلاح‌طلب نیز نام‌نویسی کردند؟
رهامی: اینکه شوراها مهم است یا نیست موضوعی نیست که شورای هماهنگی جبهه اصلاحات به آن رسیده باشد. قانون اساسی در فصل هفتم، اختصاص به شوراها دارد و این یعنی اهمیت یک نهاد از نظر مهم‌ترین سند قانونی کشور.
‌مگر فصلی در قانون اساسی به مجلس یا ریاست‌جمهوری اختصاص ندارد؟ پس چرا چهارسال است از عدم‌امکان مشارکت در انتخابات و کم‌توجهی به اصول قانون اساسی در باب انتخابات و سایر مسایل سخن گفته می‌شود؟
رهامی: به هرحال شوراها از این حیث که مشارکت مستقیم همه آحاد مردم را در تمام سطوح اعم از شهر و شهرستان و روستاها در بر می‌گیرد، امور جزیی زندگی آنها را نیز موردنظر قرار می‌دهد و مدیریت را در سطح کشور تقسیم می‌کند دارای اهمیت قابل‌توجهی است. مدیریت محلی سبب می‌شود نقش مردم هرچه بیشتر در بهبود اوضاع اجتماعی نشان داده شود و به همین دلیل، یکی از ایده‌های مهم و اصلی انقلاب نام گرفت. «و امر هم شورا بینهم...» برگرفته از آموزه‌های دینی ماست. با این رویکرد، شوراها وارد قانون اساسی ما شده و نهادی اجتماعی و مردمی است که با آموزه‌های اصلی انقلاب اسلامی عجین شده است. همین اهمیت باعث شد در زمان تدوین قانون اساسی بزرگانی چون مرحوم آیت‌الله طالقانی و شهیددکتربهشتی تلاش کنند تا این اصل وارد قانون اساسی شود. با این حال این اصل سال‌ها مغفول مانده بود و توجه امروز به آن، مرهون احیای این اصل در دوران اصلاحات و میراث این مقطع است. به همین دلیل توجه اصلاح‌طلبان که یکی از جامع‌ترین نمادهای جریان آنها، شورای هماهنگی جبهه اصلاحات است به شوراها، از زمان آقای خاتمی آغاز شده است اما درباره پرسش شما، فضایی که بعد از انتخابات 88 فراهم شد و منجر به انزوای خیلی از احزاب شد و تبعاتی که داشت، توجه به امر انتخابات را در مجلس نهم پایین آورد. در ماه‌های اخیر با صحبت‌هایی که دوستان در خصوص شوراها داشتند و اینکه غفلت از آن باعث می‌شود شرایط موردنظر مردم برای مدیریت شهری محقق نشود و اثری که بر زندگی روزمره مردم در اقصی نقاط کشور دارد، سبب شد تا بحث بر سر آن در دستور کار شورای هماهنگی جبهه اصلاحات قرار گیرد. نمایشگاه و ویترین یک جریان سیاسی، انتخابات است و اگر جریان زنده‌ای باشد نمی‌تواند از این رویداد غفلت کند، همان‌طور که اگر روزنامه «شرق» در جشنواره مطبوعات غایب باشد همه می‌گویند چرا غیبت داشته است اما اگر حاضر باشد، کسی دلیل بودن آن را نمی‌پرسد چرا که شرکت در نمایشگاه، امری بدیهی است. با این تحلیل و اهمیت شوراها در زندگی مردم، شورای هماهنگی جبهه اصلاحات که چندین حزب و گروه رسمی اصلاح‌طلب در آن عضو هستند، وارد انتخابات شد. فعالیت‌هایی که در استان‌ها و شهرستان‌ها صورت گرفت، به صدور بیانیه شورای هماهنگی جبهه اصلاحات انجامید که به نوعی یک فراخوان عمومی به‌شمار می‌رفت و چراغ این حرکت را روشن کرد. با این حال دیدگاه‌هایی که موافق حضور در این دوره از انتخابات نبودند و شرایط را همچنان دارای محدودیت فعالیت سیاسی می‌دیدند نیز وجود داشت اما پس از بحث و بررسی زیاد، صدور بیانیه رسمی آغاز فعالیت شورای هماهنگی جبهه اصلاحات به اتفاق آرا صورت گرفت و هیچ یک از تشکل‌های اصلاح‌طلب، مخالف اصل ورود به انتخابات شوراها نبودند.
‌آقای علیزاده‌طباطبایی، تجربه حضور در اولین شورا را در کارنامه دارند. فارغ از رقابت انتخابات، اگر نیروهایی که در فهرست نهایی اصلاح‌طلبان قرار می‌گیرند وارد شورا شوند با نظر به تجربه این سه دوره شورا، می‌توانند به کارآمدی بیشتر این نهاد کمک کنند؟ آیا عملکرد شوراها باعث کاهش تصدی‌گری دولت شده و حکمرانی مردم را بیشتر کرده است؟
علیزاده‌طباطبایی: مشکل اول، نظریه‌پردازی بود. آقای دکتر رهامی اشاره کردند که شوراها از اهمیت زیادی در مدیریت اسلامی برخوردار هستند اما نظریه‌پردازی لازم برای آن صورت نگرفته بود. چهره‌های انقلاب، شعار اهمیت شورا را قبل از تشکیل مجلس بررسی قانون اساسی، مطرح کردند و فکر می‌کنم بهترین و کامل‌ترین قانون، همان مصوبه شورای انقلاب بود که پیش از تدوین قانون اساسی، تصویب شد. در مجلس بررسی قانون اساسی هم سردمدار اصل شوراها، مرحوم آیت‌الله طالقانی بودند که فوت کردند و در زمان بررسی فصل هفتم، ایشان در قید حیات نبودند اما هنوز هم مجلس تحت‌تاثیر افکار ایشان قرار داشت و همین است که درباره شوراها آمده «شوراها از ارکان تصمیم‌گیری و اداره امور کشور هستند.» اما در قانون اساسی تکلیف سه‌قوه روشن شد و شوراها در هیچ‌کدام از این فصول قوا جای نگرفت و در فصل هفتم، تنها به عنوان نهادی که در پیشبرد برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی فعال باشد مطرح کردند. در اصل سوم از فصل هفتم می‌گوید استانداران و فرمانداران موظفند از شوراها تبعیت کنند اما این اتفاق نیفتاد. شوراها به هر حال محدود‌کننده اختیار دولت‌ها بودند و برای همین دولت‌های تا قبل از اصلاحات، زیر بار آن نرفتند. دولت اصلاحات هم انتخابات را برگزار کرد اما بدنه دولت در مقابل نقش‌آفرینی شوراها مقاومت کرد و شورای شهر اول تهران نیز منحل شد. این در حالی است که از برنامه سوم توسعه، موضوع کاهش تصدی‌گری دولت مطرح شد و چه جایگاهی بهتر از شوراهای شهر و روستا که تصدی‌ها به آنها واگذار شود؟ خدمات مخابرات، آب، برق و سوخت در شهرها چه ربطی به دولت دارد؟
‌اگر به ادوار حضور اصلاح‌طلبان در انتخابات شورای شهر، نگاهی بیندازیم، آنها در شورای اول با چهره‌های شاخص وارد شدند و در تهران و سایر نقاط کشور، اکثریت این نهاد مردمی را در دست گرفتند. در انتخابات شورای دوم فهرست داشتند اما با عدم حضور مردم مواجه شدند و در شورای سوم که پس از ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد بود توانستند با ائتلاف موفق، در تهران و برخی مراکز استان‌ها، برخی نیروهای متخصص خود را وارد شوراها کنند. این سه دوره چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی داشتند؟
رهامی: درباره بحث اول با توجه به اینکه در انتخابات شوراها نظارت سخت‌گیرانه شورای نگهبان وجود ندارد و با نظارت مجلس، صلاحیت کاندیداها بررسی می‌شود، میدان رقابت بازتر است. جریانات محافظه‌کار ابتدا شوراها را جدی نگرفته بودند و حضور اصلاح‌طلبان جدی بود و در کل کشور توانستند اکثریت شوند. به تدریج جریان‌های محافظه‌کار اهمیت شوراها و تاثیری که درشهرداری و سرنوشت روزانه مردم دارد را دریافت و متوجه شدند، این نهاد می‌تواند پله پرش، برای ریاست‌جمهوری و مجلس باشد. بخشی از شرایط انتخابات شورای دوم، به دلیل عملکرد شورای اول بود. شورای اول باید به یک نماد اجتماعی تبدیل و مشکلات جاری پایتخت در آن مطرح می‌شد و موضوعاتی چون آلودگی هوا، محیط‌زیست، مسایل شهرداری و مردم، ساخت‌وساز، زیبایی شهر، حمل و نقل عمومی و... را بررسی می‌کرد اما کمی بیش از اندازه سیاسی شد. استعفاهایی نیز در آن صورت گرفت. صرف‌نظر از قضاوت درباره چرایی این وقایع، اینها اثر خوبی روی افکار عمومی نداشت. همیشه این‌طور بوده که محصول اول می‌تواند ملاک باشد که نفیا یا اثباتا، درباره آن قضاوت شود. این باعث شد اقبال عمومی در انتخابات شورای دوم کاهش یابد و خود اصلاح‌طلبان هم نفرات جدی را وارد رقابت‌ها نکردند و نیز با چند فهرست به میدان رقابت‌ها پا گذاشتند.
‌اما طرف مقابل هم با استراتژی «موتور روشن چراغ خاموش» آمد و نیروهای جوان‌تر و شناخته نشده را وارد رقابت‌ها کرد. حتی عنوان جناحی هم نداشتند و با تابلوی «آبادگران»، فهرست انتخاباتی ارایه کردند.
رهامی: بله اما آنها وحدت را جدی گرفتند. اصلاح‌طلبان پیش از این دوره از انتخابات، دو قوه و شوراها را در اختیار داشتند اما در آن مقطع از کارهای تشکیلاتی، کادر‌سازی و ارتباط با اقشار مختلف مردم کمی غفلت کردند و مشغله ما افزایش یافت. فکر می‌کردیم که به صرف اینکه افراد در فهرست ما باشند همه می‌آیند و به آنها رای می‌دهند. در دوره سوم تایید صلاحیت‌ها دست طرف مقابل بود و حتی اخیرا برای دوره چهارم که دوستان نام‌نویسی کرده‌اند، هنوز توجه به شوراها به اندازه اهمیت یک پارلمان محلی و وزانت آن نرسیده است. برای اقناع افراد برای کاندیداتوری، رایزنی‌های زیادی لازم بود تا بیایند و ثبت‌نام کنند. باید چهره‌های شاخص را قانع کنیم که شوراها نفیا و اثبتا می‌توانند بر امور اثر بگذارند.
‌اما این مشخص است که شورای شهر و شهرداری تهران و اکثر کلانشهر‌ها، اهمیت قابل‌توجهی دارند و کم از یک دولت نیستند.
رهامی: بله احمدی‌نژاد از انتخابات شورای دوم و رسیدن به جایگاه شهرداری تهران، خود را به مردم معرفی کرد. این در نقاط دیگر جهان نیز دیده می‌شود. در پاریس، ژاک‌شیراک اول شهردار بود و این سکویی شد برای رسیدن به ریاست‌جمهوری. پس این نهاد دارای اهمیت قابل‌توجهی است. پس هر چه پختگی سیاسی جامعه و احزاب بیشتر شود، جایگاه نهاد شورا بیشتر دیده می‌شود.
‌درباره شورای شهر اول دو موضوع وجود دارد که قابل‌تعمیم به کل دوران اصلاحات است؛ یکی صداوسیما و برخی رسانه‌های دیگر رویکردی که به شورای اول داشتند که پس از حضور اصولگرایان در این نهاد، چرخش ناگهانی صورت گرفت و اتفاقات و بعضا اختلافات شورای دوم و سوم، چندان موردتوجه این رسانه‌ها نبود. اصلاح‌طلبان بارها به این موضوع اشاره کرده‌اند که صداوسیما ضعف‌های دولت و شورای تهران که در اختیار اصلاح‌طلبان بود را بزرگنمایی می‌کرد. دوم اینکه این خاصیت هر کار اولی است که چالش‌های زیادی داشته باشد چه اینکه برخی نهادها باید اختیارات خود را به شوراها، پس می‌دادند. در این‌باره نظر شما چیست؟
علیزاده‌طباطبایی: اخیرا که با آقای دکتر نجفی، عضو اصلاح‌طلب شورای شهر تهران دیدار داشتم ایشان می‌گفت وقتی مصوبات شورای اول را بررسی می‌کنیم متوجه می‌شویم که چه میزان به این شورا و تلاش‌های قابل‌توجه آن، ظلم شده است. بعضا این بررسی‌ها و مصوبات از مجموع فعالیت‌های شورای دوم و سوم مثبت‌تر بوده است. شورای اول کارهای بزرگی کرد. در جلسه‌ای خدمت رهبری رسیده بودیم، در آنجا بعضی اعضای شورا گفتند ما با مجموعه‌ای سروکار داریم که غرق در فساد است. من خدمت مقام معظم رهبری عرض کردم که بر عکس، کار ما دشوار است چون اولین گروه منتخب مردم بعد از دوم خرداد هستیم و توقعات از ما بالاست و دوم اینکه ما مجموعه‌ای را تحویل گرفتیم که یک‌دهه مدیریت موفق داشته است.
‌شهرداری آقای کرباسچی؟
علیزاده طباطبایی: بله این دوره است که مردم از آن بسیار رضایت داشتند و هنوز هم در تهران از آن مقطع یاد می‌کنند. ضمنا افراد قوی و مقتدری در شورای اول حاضر بودند. آقایان نوری و حجاریان و همچنین آقای غرضی. می‌گفتند در زمان حضرت امام(ره) وقتی مطرح شد که آقای غرضی قرار است وزیر شود امام(ره) گفتند وزیر چه کسی می‌خواهد باشد؟ یعنی خودش برای امام(ره) در حد نخست وزیر مطرح بود. اما انتخابات مجلس ششم باعث شد خانم کدیور و آقای غرضی استعفا دادند و آقای نوری معترض به این استعفا بودند، کمی بعدتر خودشان هم استعفا دادند تا برای انتخابات مجلس ششم کاندیدا شوند. البته ایشان توضیح داد که این سیاست کلی جریان اصلاحات بود تا چهره شاخصی وارد پارلمان شود و بتواند مجلس را اداره کند. ایشان رفت. شخصیت دوم که همه بر روی ایشان وحدت نظر داشتند آقای حجاریان بود که ترور شد. بعد از آن مشکلاتی بین احزاب سیاسی پیش آمد. آقای الویری که در ابتدا شهردار تهران شد، مورد قبول همه بود و آقای نوری گفتند در شرایطی که نیمی از مدیران شهرداری در زندان هستند، ما چهره‌ای می‌خواهیم که بتواند با نهادهای حاکمیت تعامل کند. موضوعاتی در خصوص شورای شهر اول مطرح است که البته پس از آن در مقام ارزیابی و نقد اینکه چرا شورای دوم از دست اصلاح‌طلبان خارج شد، موضوعاتی در جلسات داخلی اصلاح‌طلبان مطرح شد، البته لازم است به تجربیات آن مقطع، رفتارهای برخی اعضا که به نظر می‌رسید به منافع مردم و جریان اصلاحات توجه ندارند و حتی ضد آن عمل می‌کنند و موضوعاتی از این دست، همواره توجه داشت و از گذشته برای آینده پند گرفت.
‌به‌رغم اینکه جریان اصلاحات دارای مدیران دارای تحصیلات دانشگاهی در دانشگاه‌های معتبر جهان و تجربه مدیریت بالاست چرا این امکان فراهم نشد تا با حضور آنان در شهرداری تهران، نماد ثبات و کارآمدی به مردم نشان داده شود؟
علیزاده طباطبایی: بله اما توجه داشته باشید بعد از استعفای الویری، آقای ملک‌مدنی، شهردار بسیار موفقی بود و در همان مدت کم، کارهای بزرگی انجام داد. او بازوی اجرایی کرباسچی بود و در زمان کرباسچی در شهرداری تهران هم نفر اول بود اما برخی چالش‌هایی که رخ داد، مانع از پیشبرد کار شد.
‌آقای رهامی اگر از شورای اول بگذریم، اصولگرایان چهره‌های دوم و سوم خود را در شوراهای بعد وارد کردند که اگر باز هم شکست بخورند، برای چهره‌های شاخص آنها باعث آزردگی دوباره نباشد، اما آنها با آرای عمدتا زیر 200 هزار در کلانشهری مثل تهران، وارد شورا شدند. آنان بارها گفته‌اند عملکرد آنها باعث شد اعتماد عمومی بازگردد و با در اختیار قرار دادن شهرداری به احمدی‌نژاد و بعد در شورای دوم و سوم به قالیباف، به ثبات مدیریت برسند. البته آنها نیز چالش‌های دورنی زیادی داشته و دارند به‌ویژه بر سر انتخاب قالیباف، اما به شکلی آن را مدیریت کرده‌اند. نقاط ضعف و قوت آنها در کجاست؟
رهامی: بخشی از آن تابع فضای سیاسی کلی کشور است. در دوره اصلاحات، اخبار شورا مدام بیرون می‌آمد، روزنامه‌ها مطلب می‌نوشتند اما بعد از آن حساسیت‌ها کاهش یافت. اگر چه همان طور که اشاره کردید چالش‌های امروز در درون شوراها نیز کم نیست اما نمود بیرونی آن، با گذشته تفاوت کرده است. در دوره نخست، اشکال آنجا بود که آدم‌های اجرایی به معنای معمول در شورا حاضر نبودند و گرایش‌های سیاسی آنها پررنگ‌تر بود. خود روزنامه‌ها نیز مدام از اتفاقات و عملکرد این نهاد نوپا، تیتر می‌زدند اما در شورای دوم و سوم، تلویزیون نشان می‌دهد که آنها دارند کار عمرانی می‌کنند. حضور احمدی‌نژاد در مقام ریاست‌جمهوری، به شورای دوم، وزن داد چه‌اینکه آنها بعدها اعلام کردند فردی را شهردار تهران کرده بودند که توانست رییس‌جمهور شود. قالیباف هم کاندیدای ریاست‌جمهوری سال 84 بود و بعد از اختلافات میان اعضای آن شورا با اختلاف یک رای توانست شهردار شود؛ یعنی جریان اصولگرا فردی را که کاندیدای ریاست‌جمهوری بود، به شهرداری تهران فرستاد. ضمنا باید توجه داشت که هیچ کاری، مختص یک نفر نیست. به هر حال فعالیت‌های عمرانی امروز در تهران، حاصل کار جمعی مدیریت شهری است و همه اینها وصل به مصوبات شوراهای قبلی است. در این دوره‌ها دعواها کمتر شد و نقش اصلاح‌طلبانی که در دوره سوم وارد شوراها و به‌ویژه شورای شهر تهران شدند این بود که قالیباف همچنان در این سمت باقی ماند و فردی همسو با احمدی‌نژاد نتوانست وارد این جایگاه شود. مطبوعاتی مانند دوره اصلاحات هم نداریم. در آن مقطع تعداد زیادی روزنامه اطلاح‌طلب وجود داشت و رونق قابل‌توجهی در فضای رسانه‌ای بود و همین امر، اطلاع‌رسانی از وقایع درونی شوراها را بیشتر می‌کرد که این در دوره‌های دوم و سوم، اصلا قابل‌مقایسه با دوره اول نیست. توصیه ما در شورای هماهنگی جبهه اصلاحات به دوستانی که نام‌نویسی کردند این است که شورا را به بستری برای خدمت تبدیل کنند؛ مدلی مثل ترکیه. مردم فارغ از اینکه در اختلافات درون یک نهاد، چه کسی حق است و چه کسی باطل، از این منازعات از نظر روحی دچار فرسایش می‌شوند. مردم اطلاع دقیقی از ریز وقایع ندارند و در تهران و شهرهای بزرگ وقتی مشکلات ترافیک و ... را می‌بینند علاقه‌مند به حل آن هستند. در همه جای دنیا، رقابت‌های سیاسی تعریف شده است. پس از انتخابات آمریکا، هر دو نامزد برای هواداران خود سخن گفتند. «اوباما» گفت من رییس‌جمهور همه هستم و از «رامنی» تشکر کرد. رامنی هم گفت از تمام طرفداران می‌خواهم به پیشرفت آمریکا کمک کنند. مردم از مدیریت شهری، رفع مشکل تاکسیرانی، مترو و فضای سبز را می‌خواهند. آنها نسبت به درگیری‌های مثلا دولت و مجلس که اختلافی درون‌جناحی در میان اصولگرایان است، خسته شدند و اصلاح‌طلبان با کارآمدی که دارند مورد اعتماد مردم هستند و می‌توانند در شوراها، ریاست‌جمهوری و مجلس به داد مردم برسند و مشکلات را با درایت و استفاده از دانش روز دنیا حل کنند.
‌این دغدغه آقای دکتر رهامی تا حدی در فهرست انتخاباتی اصلاح‌طلبان در شورای سوم، لحاظ شد و افرادی که کار شهری کرده بودند و در حوزه‌های مختلف عمرانی و خدماتی و فرهنگی صاحب صلاحیت بودند، در فهرست قرار گرفتند.
رهامی: بله دوره سوم مدل بسیار خوبی است که این دوره باید آن را تکمیل کرد. موفقیت‌های شورای شهر اول هم باید در نظر گرفته شود. امروز در فهرست‌‌های ثبت‌نام جریان دولت، افرادی که سابقه وزارت داشته‌اند وارد شده‌اند. در جریان اصلاحات هم همین‌طور است و اصولگرایان سنتی هم با چهره‌های شاخص آمده است. شورای تهران می‌تواند آینه مجلس آینده هم باشد. مساله دیگر هم این است که به‌تدریج باید این موضوع برای دولت جا بیفتد که شورا رقیب آنها نیست. از تهران بگذرید. در استان‌ها به جای اینکه به‌عنوان رفیق به شوراها نگاه شود، به عنوان رقیب به آنها نگاه می‌کنند. قانون اساسی می‌گوید برخی امور با حضور شوراها، از دولت باید گرفته شود و به مدیریت محلی سپرده شود که خود مردم آن را شکل داده‌اند اما بعضا استانداران و فرمانداران خود را قیم مردم می‌دانند و این در حالی است که قانون خلاف این را می‌گوید؛ اینکه شهرداری جزیی از وزارت کشور و نهاد دولتی نیست و شوراها آن را اداره می‌کنند. دولت به تدریج می‌پذیرد شوراها می‌خواهند باری از دوش آنها بر دارند. در قانون نیز مدیریت توزیع شده است اما بعضا دیده شده که مجلس هم به عنوان پارلمان رقیب به شوراها می‌نگرد. با این حال به تدریج نقش این نهاد مهم، پررنگ‌تر می‌شود و من معتقدم موفقیت شوراهای بعدی حتما بیشتر است.
‌دوره شورای سوم، به چالش با فردی گذشت که خودش برخاسته از شورا و شهرداری بود و بعدها به دولت راه یافت. این تقابل دستگاه اجرایی با مدیریت شهری، چند نمود بارز داشت. یکی اینکه باعث شد تا مدیریت مترو عوض شود و فردی که با تجربه است کنار گذاشته شود؛ بعد دولت مدعی شد که می‌خواهد مسوولیت متروی تهران را خودش بر‌عهده بگیرد. شهرداری و شورا نیز در پاسخ می‌گفتند دولت به جای این کار، حداقل سهم خود از توسعه حمل‌ونقل عمومی را بپردازد. شهرداری هم مدعی بود دستگاه‌های دولتی در سطح شهر، هزینه حضور خود در تهران را نمی‌پردازند. استانداری هم می‌خواست انتخابات ری را از تهران جدا کند در حالی‌که مدیریت یکپارچه، امروز در همه جای دنیا در حال اجراست و شهر ری، یک محله شاخص تهران به‌شمار می‌رود. آیا در دوره آتی، قانون ملاک خواهد شد یا این افراد خواهند بود که روابط میان شورا و نهادهای دیگر را تنظیم می‌کنند؟
علیزاده طباطبایی : متاسفانه دولت‌ها همیشه به‌دنبال افزایش اقتدار خود هستند. آقای خاتمی شخصا علاقه‌مند به واگذاری تصدی‌ها بودند اما مجموعه بدنه دولت، مقاومت می‌کرد. احمدی‌نژادی که خودش در دوره اصلاحات عنوان می‌کرد که شهردار تهران باید عضو هیات دولت باشد وقتی رییس‌جمهور شد نه تنها شهردار اصولگرا و هم جناح خود را به هیات دولت دعوت نکرد که محدودیت‌ها را نیز افزایش داد. این رقابت شدیدتر نمی‌شود اگر در تهران، یک شورای مقتدر بر سر کار بیاید و البته یک دولت با تدبیر نیز مستقر شود. در دوره اخیر شور‌ای شهر تهران شاهد بودیم که فرماندار منصوب آقای احمدی‌نژاد جلوی برخی مصوبات شورا را می‌گیرد که مایه تعجب کارشناسان بود. واقعا تعیین نرخ تاکسی و اتوبوس بر عهده منتخبان مردم در شورهاست. شورا نرخ تصویب کرده اما فرمانداری می‌گفت که جلوی اعمال نرخ‌های جدید را می‌گیرد! در سوی مقابل می‌خواهند اداره کتابخانه‌ها را که علاوه بر بار نیروی انسانی و اضافه‌شدن آن به شهرداری، کار پرهزینه‌ای نیز به شمار می‌رود به شهرداری تهران واگذار کنند! دولت اجازه مدیریت یکپارچه در شهر تهران را نمی‌دهد. این نیاز به فرهنگ‌سازی دارد. مدیران به نوعی خود را قیم مردم می‌دانند. اگر آنها خود را نماینده مردم بدانند خب این نمایندگی را از وقتی شورا آمد، مردم به دیگران تفویض کرده‌اند. مثلا بحث وضع عوارض برای زندگی در تهران، موضوعی جدی بود. هنوز تهران با فروش تراکم اداره می‌شود و هر روز در هر کوچه‌ای شاهد سبزشدن یک برج هستیم که زندگی را برای اهالی آن منطقه، دشوار‌تر می‌کند چون سرانه فضای سبز، سرانه آموزشی و... رعایت نمی‌شود. مگر شهر تهران چه میزان فضای تجاری نیاز دارد که این میزان تراکم تجاری که بسیار، گران نیز هست فروخته می‌شود؟ جالب اینجاست که به آن عوارض ساختمانی می‌گویند و این درست شبیه تبلیغات دولت در زمینه صادرات غیرنفتی است. بعد که آمار صادرات غیرنفتی را مشاهده می‌کنیم حدود 70درصد آن محصولات پتروشیمی است که مشتقات نفت است. این مشکلی است که در شورای دوم و سوم وجود داشت و اگر حل نشود، شورای بعدی هم با آن مواجه است. من به عنوان مسوول کمیسیون برنامه و بودجه شورای اول به آقای خاتمی گفتم که ما شهرداری را بدون نفت اداره می‌کنیم. اجازه دهید عوارض وضع کنیم تا هر کسی می‌خواهد در تهران زندگی کند، هزینه آن را بپردازد اما در سوی مقابل، خدمات قابل‌توجه دریافت کند تا رضایت آن حاصل شود. در دوره آقای کرباسچی، در مقطعی با هماهنگی آقای هاشمی و مسوولان کشور، راهنمایی رانندگی به شهرداری واگذار شد و بسیار موفق نیز بود. امیدوارم با فرهنگ‌سازی، این مشکل نیز مرتفع شود.
‌ در دوره چهارم، 15 عضو شورای شهر تهران به 31عضو افزایش یافته است و این دست گروه‌ها را برای نیروهای متخصص باز می‌گذارد. استراتژی جریان اصلاحات چگونه باشد تا مردم استقبال کنند؟
رهامی: با توجه به اینکه در تهران تعداد قابل‌توجهی از افراد ثبت‌نام کرده‌اند اولین مساله این است که راهکاری پیدا کنیم تا یک فهرست از میان کاندیداهای اصلاح‌طلبان بیرون بیاید. امیدواریم هیات مرکزی نظارت بر انتخابات، به مصلحت شهر، مردم و نمایندگان عمل کند تا همه بتوانند در صورت داشتن صلاحیت، به مشارکت حداکثری کمک کنند. در این انتخابات قومیت‌ها، اصناف و محلات مطرح هستند و چون بنای همه مسوولان کشور بر حضور حداکثری است و قانون هم وجود دارد و باید مر قانون رعایت شود، ان‌شاء‌الله در بررسی صلاحیت‌ها با دست باز عمل شود. تلاش می‌کنیم بر اساس سوابق، تجربیات و تخصص‌هایی که شورا نیاز دارد و تعهد و رعایت شاخصه‌های اصلاح‌طلبی، افراد را معرفی کنیم. معیارهای اصلاح‌طلبی و اصول کلی، در شورای هماهنگی جبهه اصلاحات بحث شده است. توان کلی افراد نیز در نظر گرفته می‌شود. شورای هماهنگی در 10 مورد مانند مدیریت شهری، حل بحران‌های شهری، محیط‌زیست، مسکن، راهسازی، اجماع احزاب، ملزم بودن به قواعد رفتار جمعی و وفاداری به آرای مردم که به هیچ‌وجه اینجا را سکوی پرش قرار ندهند و در شورا بمانند، به بحث پرداخته است، همچنین با کلیه جریان‌ها خارج از شورای هماهنگی تماس گرفته شده تا همه ذیل یک فهرست واحد عمل کنیم، ضمن اینکه جریان اصلاحات در یک بیانیه از مردم دعوت کرده که در صورت وجود فضای رقابتی، به عرصه بیایند. امیدواریم ما هم بتوانیم اهمیت شوراها را از طریق تریبون‌های محدودی که در اختیار داریم به مردم منتقل کنیم. موضوع مهم دیگر پیوند دادن شوراها و ریاست‌جمهوری است. اینکه اگر کاندیدای شاخص اجماعی برای ریاست‌جمهوری نداشتیم، چگونه باید در انتخابات شورا حاضر شد؟ اگر شورای شهر جنبه رقابتی داشته باشد، می‌توان به یک استراتژی مشخص رسید اما اگر این شرایط نباشد و در ریاست‌جمهوری نیز فضا رقابتی نشود، ممکن است بر شوراها هم تاثیر بگذارد. بنابراین از این حیث امیدوارم مجلس با تکیه بر خرد جمعی عمل کند. آمدن یا نیامدن کاندیدای واحد شاخص از اصلاحات در ریاست‌جمهوری نیز بر مشارکت تهران و استان‌ها اثر گذار خواهد بود.
اکثریت ‌اعضای فعلی شورا دو دوره است در این مجموعه حضور دارند و رقیب شما هستند. به‌طور طبیعی از امکان تبلیغ بیشتری برای خود و جریان اصولگرا برخوردار هستند. چگونه باید با آنها رقابت کرد؟
علیزاده طباطبایی:
شورای دوم و البته سوم به یک‌سوال مشخص باید پاسخ دهند. بعد از رفتن آقای احمدی‌نژاد به دولت این مشکل مطرح شد که 320میلیارد هزینه، «فاقد» است. یکی از مسایلی که می‌توان مطرح کرد، علاوه بر چالش بیرونی که بین شورا و دولت وجود دارد و باید رفع شود، برنامه اصلاح‌طلبان برای اداره شهر است که باید به‌طور کامل به مردم ارایه شود و این تعهد داده شود که شورای ما این برنامه‌ها را اجرا می‌کند. اصلاح‌طلبان در دوران آقای کرباسچی و شورای اول نشان داده‌اند چه توانایی‌هایی دارند. در شورای اول و پس از ماجرای دادگاه آقای کرباسچی، پروژه‌های عمرانی تعطیل شده بود، پیمانکاران رفته بودند و توسعه مترو و برج میلاد عملا تعطیل شده بود. ما همه را دوباره، فعال کردیم. اینها باید به مردم ارایه شود. نقاط مثبت کارها گفته شود و با ارایه برنامه برای مدیریت شهری، به شکل درستی تبلیغ شود. مشارکت در دو دوره گذشته تقریبا در حداقل بوده اما این دوره که با ریاست‌جمهوری همزمان است و من خوشبین هستم که از میان آقایان خاتمی و هاشمی یک نفر وارد رقابت‌ها شود، مشارکت حداکثری است و در هر انتخاباتی مشارکت افزایش یابد اصلاح‌طلبان برنده هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.