در گفتوگو با محمدرضا رحمت، جرمشناس بررسی شد
بازتاب انتشار فیلم جرایم در جامعه
شاهد حلاج نیشابوری/عکس: امیر جدیدی، شرق
اثرات اجتماعی و قضایی فیلمبرداری از جرایم هنوز به طور کامل بررسی و آشکار نشده است، این کار که به نظر میرسد به یکی از علایق بخش وسیعی از جامعه تبدیل شده است در آینده عواقب خوب و بد بیشتری را به نمایش میگذارد، فیلمبرداری از صحنه جرم واکنشهای اجتماعی و حقوقی مختلفی را در پی داشته است، اما با توجه به اینکه این کار هنوز پدیدهای نوظهور در ایران به شمار می رود باید همچنان منتظر بود تا آینده اثرات آن را روشن کند. عده ای معتقدند باید با وضع قوانینی از شیوع این کار جلوگیری کرد اما در برابر این افراد گروهی هم هستند که فیلمبرداری از صحنه جرم را خلاف قانون نمیدانند و بر این باورند که در صورت وضع قوانین جدید هم باید مواردی که مصداق مجرمانه پیدا میکند باید کاملا مشخص و دقیق باشد. در گفتوگو با محمدرضا رحمت، جرمشناس به بررسی موضوع پرداختهایم تا مروری بر هر دو نظر داشته باشیم.
فیلمبرداری از صحنه جرم را چگونه ارزیابی میکنید؟
نفس فیلمبرداری از صحنه جرم را نمیتوان خیلی منفی دانست، چون به هرحال میتواند اطلاعاتی را در اختیار پلیس، قوه قضاییه و سازمانهایی که برای کشف جرم اقدام میکنند قرار دهد و اگر به این منظور و فقط به همین هدف باشد، میتواند بسیار هم مثبت باشد.
اما عدهای هستند که هدفشان کمک به کشف جرم نیست
بعضی از فیلمها جنبه انتشار اسرار مردم را دارد. درخصوص فیلمهایی که ممکن است آسیب حیثیتی ایجاد کند مانند فیلمهای خصوصی و خانوادگی، بحث هتک حیثیت مطرح است و طبق ماده 17 قانون جرایم رایانهای جرم محسوب میشود ولی اگر پخش این فیلمها مصداق فیلمهای خصوصی، خانوادگی یا فیلمهای مستهجن (آنطور که در تبصره ماده 14 قانون جرایم رایانهای تعریف شده است)، نباشد ما در انتساب مواد قانونی به انتشار فیلمها دچار مشکل میشویم البته چند ماده قانونی را داریم که به طور خیلی ضعیف قابل انتساب هستند. اولین آنها ماده 18 قانون جرایم رایانهای است. این ماده میگوید هرکس به قصد اضرار بهغیر یا تشویش اذهان عمومی، به وسیله سیستمهای مخابراتی یا رایانهای مطالبی را منتشر کند، در این حالت عمل جرم محسوب میشود و دوسال حبس برای آن درنظر گرفته شده است البته شرط ماده 18 ورود ضرر معنوی است و ظاهر این ماده نشان میدهد که چیزی برخلاف واقع و حقیقت باید به فرد نسبت داده شود. فیلمبرداری از صحنه جرم چیزی خلاف حقیقت نیست، بههرحال واقعیتی اتفاق افتاده و فرد از آن فیلمبرداری کرده است؛ بنابراین نمیتوانیم فیلمبرداری از صحنه جرم را مشمول ماده 18 قانون جرایم رایانهای بدانیم. ماده 697 قانون مجازات اسلامی نیز در مورد نشر اکاذیب است و تصریح میکند اگر کسی به وسیله اوراق چاپی، خطی یا هر وسیلهای مطالبی را به کسی نسبت دهد که کذب باشد، آن فرد به نشر اکاذیب محکوم میشود. در تبصره این ماده آمده که ممکن است مطلب کذب هم نباشد و صحیح باشد، ولی نشر آن اشاعه فحشا محسوب شود، در این صورت باز هم عمل فرد جرم است و طبق قانون از یکماه تا یکسال حبس برای فرد خاطی درنظر گرفته میشود البته مطابق این ماده لازم است شاکی شکایت کند که چرا فیلم من را پخش کرده و باعث اشاعه فحشا شدهاند. درمجموع باید گفت قانون ما در زمینه فیلمبرداری از صحنههای جرم و انتشار آنها تقریبا سکوت کرده است و تا زمانی که عملی طبق قانون جرم تلقی نشود، دستگاه قضایی نمیتواند به آن رسیدگی و صدور حکم کند.
اصلا این ضرورت احساس میشود که قانون بخواهد به چنین پدیدهای توجه کند؟
اگر تفکر صرف حقوقی کیفری وجود داشته باشد، به نظر من این ضرورت وجود دارد، اما اگر بخواهد این مساله دستاویزی شود برای اینکه قانونی به صورت خیلی گسترده و وسیع به تصویب برسد، بهطوری که شامل محدودیتهای بسیار زیادی برای شهروندان شود بهنظر من در حکم ممکن است ما مرتکب خطا شویم.
اینگونه فیلمها چه تاثیری در احساس امنیت دارد؟
موضوعی در جرمشناسی وجود دارد که به آن ترس از جرم گفته میشود. ترس از جرم میتواند از خود جرم خطرناکتر باشد؛ به این معنا که تصور مردم از میزان وقوع جرم در جامعه میتواند در احساس امنیت مردم دخیل باشد. من مدتها با افراد مختلفی صحبت کردهام و این سوال مشترک را از آنها پرسیدهام که «بهنظر شما در کلانشهری مثل تهران روزانه چند قتل انجام میشود؟» اعدادی که مردم میدهند معمولا 10 یا 20 و حتی 50 است که اعداد بسیار بزرگی است، این درحالی است که در شهری مانند تهران طبق آمارهای رسمی، در هر دوروز یک قتل اتفاق میافتد؛ بنابراین تصور مردم از امنیت در شهر بزرگی مثل تهران با واقعیت موجود خیلی فاصله دارد. تصور آنها از امنیت بسیار بدبینانهتر از واقعیتی است که در جامعه وجود دارد. پخش اینگونه فیلمها و تصاویر از هر طریقی که صورت بگیرد احساس ناامنی را بیشتر میکند و مردم فکر میکنند تصوراتشان در مورد ناامنی صحیح است و ما با جامعه امنی روبهرو نیستیم؛ بنابراین یکی از ضررهای بسیار زیادی که پخش اینگونه فیلمها دارد افزایش احساس ناامنی در بین مردم است، البته گاهی وقتها دیدهام چنین فیلمها و تصاویری از تلویزیون هم برای توجیه یک حکم به کرات پخش میشود که فکر میکنم در این زمینه باید سیاستگذاری مناسب و بهتری وجود داشته باشد.
عدهای معتقدند این فیلمها به مردم آگاهی میدهند که چگونه مراقب خودشان باشند، آیا این را میتوان از نکات مثبت چنین فیلمهایی دانست؟
اگر این اتفاق در برنامهای آموزشی بیفتد، میتواند چنین کارکردی داشته باشد اما چیزی که در حال حاضر شاهد آن هستیم این است که یک صحنه خشونتآمیز را نشان میدهیم در حالی که هیچ نکته آموزشی هم ندارد. مثل آن فیلمی که دو نفر با شمشیر یا قمه به فردی حمله کردند و کیف را از او گرفتند. سوال اینجاست که این فیلم چه آموزشی میتواند برای مردم داشته باشد. اگر این فیلم و توضیحاتی که روی آن داده میشود، بتواند آموزشی باشد و از منابع رسمی پخش شود نه از طریق بلوتوث و سایتهای اجتماعی که با تفسیرهای نادرست همراه است، تنها در این صورت است که انتشار فیلم از صحنه جرم میتواند مثبت باشد ولی تجربه نشان داده است در این فیلمها دو جنبه دیگر بیشتر از جنبه آموزشی مدنظر قرار دارد. اول توجیه شدت برخورد با مرتکبان آن جرایم و دوم اینکه جامعه را دچار تشویش و القا میکند. جامعه به سمت ناامنی رفته است که این با واقعیت موجود خیلی هماهنگ نیست.
انتشار این فیلمها چه تاثیری در رسیدگی به پروندهها دارد؟
دستگاه قضایی مکلف است در برابر احساسات جامعه پاسخگو باشد و احساسات جامعه را در رسیدگی به پروندهها موردتوجه قرار دهد. منظورم از توجه به احساسات عمومی سرعت رسیدگی است و نه در رای صادره. اگر سوال این باشد که آیا چنین فیلمهایی میتواند باعث شدت برخورد شود، جواب این است که قطعا نباید این اتفاق بیفتد، چون دستگاه قضایی دستگاه مستقلی است ولی چنین فیلمهایی باید منجر به این شود که دستگاه قضایی سریعتر رسیدگی کند. مگر اینکه صداوسیما و سایر نهادها، سریع در جهت آرامکردن جو جامعه حرکت کنند. بهعنوان مثال در ماجرای میدان از زمان قتل تا زمان اجرای حکم قصاص 69 روز بیشتر طول نکشید. این در شرایطی است که در حال حاضر پروندههایی را در دادگاه کیفری استان تهران داریم که شاید بیش از دوسال از تاریخ وقوع قتل میگذرد و هنوز حکمی اجرا نشده است. سرعت رسیدگی در پروندههایی که ممکن است با گذشت شاکی نتیجه دیگری غیراز قصاص به همراه داشته باشد، میتواند حق متهم و خانوادهاش را ضایع کند و حتی در برخی موارد حق شاکی و خانوادهاش نیز تضییع میشود چون آنها باید در فضای ناآرام و احساسی تصمیم بگیرند و بعدها ممکن است پشیمان شوند اما در پروندههایی که مجازات جنبه خصوصی ندارد مثل پرونده زورگیری که رضایت و عدمرضایت شاکی در آن تاثیر ندارد، سرعت رسیدگی اگر باعث آن نشود که حقوق دفاعی متهم ضایع شود، میتواند بسیار مفید باشد.
چنین فیلمهایی بینندگان زیادی هم دارند. دلیل توجه مردم به این تصاویر چیست؟
بیشتر جنبه کنجکاوی شخصی است. مردم ما به لحاظ اجتماعی به این نوع مطالب و فیلمها بسیار علاقهمند هستند و میخواهند بدانند در زندگی دیگران چه میگذرد. این رفتارها جنبه نارسایی فرهنگی دارد. مردم گاهی اوقات احساس میکنند این اجازه را دارند که حتی در حریم خصوصی افراد هم وارد شوند. این استقبال به نظر من ضعف فرهنگی است و ما باید یاد بگیریم زندگی خصوصی افراد قابلاحترام است و تمایل چندانی به اینکه در زندگی خصوصی دیگران یا روابط شخصی آنها چه میگذرد، نشان ندهیم.
واکنش جوامع دیگر نسبت به این فیلمها چیست؟
هر چیزی که بتواند باعث این شود که حقوق دفاعی متهم در نقطه ضعف قرار گیرد قطعا توسط همه جوامع و دستگاههای قضایی آنها ناپسند است؛ بنابراین صحنههای جرایم و نه فیلمهای خصوصی در همه جای دنیا مدتی موردتوجه قرار میگیرد اما اگر بخواهد حقوق دفاعی متهم را تحتالشعاع خودش قرار دهد، معمولا سعی بر این میشود که جلو این کار گرفته شود. معمولا در برخی از کشورهایی که شاهد حضور هیاتمنصفه در دادگاه هستیم، هیاتمنصفه تفکر جامعه را بیان میکند و قاضی توسط هیاتمنصفه میتواند از بازخورد جرم در جامعه مطلع شود. بدون شک اگر فیلمی با این وسعت و شدت در جامعه پخش شود، اگر فرهنگ جامعه به این سمت باشد که مرتب فیلم را نمایش دهند و برای هم ارسال کنند یا از طریق تلویزیونهای مختلف پخش شود، بدونشک در جامعه تاثیر منفی میگذارد و احساسات مردم تحریک میشود و این تحریک احساسات مردم توسط هیاتمنصفه به هیات قضایی منتقل میشود؛ بنابراین میتوان گفت پخششدن اینگونه فیلمها، حداقل تاثیر ناخودآگاه در شدت حکم صادره میگذارد.
پس در مجموع میتوان گفت انتشار چنین فیلمهایی از لحاظ قانونی نمیتواند جرم تلقی شود ولی باید از لحاظ فرهنگی و اجتماعی این رفتار را اصلاح کرد
کاملا درست است، البته ما تازه در شرایطی قرار گرفتهایم که موبایلها مجهز به دوربین شده و در اختیار همه قرار گرفتهاند و مردم خیلی علاقهمند هستند از کوچکترین صحنهها فیلم بگیرند؛ بنابراین شاید با گذر زمان و آشنایی بیشتر مردم با تکنولوژی و آگاهی از اینکه چنین کارهایی میتواند چه عواقب بدی داشته باشد، رفتارها اصلاح شود. شاید کسی که فیلم حادثه سعادتآباد را گرفت و پخش کرد، اگر میدانست این فیلم باعث این میشود متهم به این سرعت محاکمه و مجازات شود، دست به چنین کاری نمیزد. به همین دلایل که گفتم فکر میکنم گذر زمان و آموزش مردم میتواند خیلی در این مساله موثر باشد و امیدوارم ما به این سمت برویم اما به هر حال باید قبول کنیم که اگر فیلمی پخش شود طبیعی است که جامعه از خودش واکنش نشان دهد و این واکنش به موضوع فیلم است و نه پخشکننده آن.
فیلمبرداری از صحنه جرم را چگونه ارزیابی میکنید؟
نفس فیلمبرداری از صحنه جرم را نمیتوان خیلی منفی دانست، چون به هرحال میتواند اطلاعاتی را در اختیار پلیس، قوه قضاییه و سازمانهایی که برای کشف جرم اقدام میکنند قرار دهد و اگر به این منظور و فقط به همین هدف باشد، میتواند بسیار هم مثبت باشد.
اما عدهای هستند که هدفشان کمک به کشف جرم نیست
بعضی از فیلمها جنبه انتشار اسرار مردم را دارد. درخصوص فیلمهایی که ممکن است آسیب حیثیتی ایجاد کند مانند فیلمهای خصوصی و خانوادگی، بحث هتک حیثیت مطرح است و طبق ماده 17 قانون جرایم رایانهای جرم محسوب میشود ولی اگر پخش این فیلمها مصداق فیلمهای خصوصی، خانوادگی یا فیلمهای مستهجن (آنطور که در تبصره ماده 14 قانون جرایم رایانهای تعریف شده است)، نباشد ما در انتساب مواد قانونی به انتشار فیلمها دچار مشکل میشویم البته چند ماده قانونی را داریم که به طور خیلی ضعیف قابل انتساب هستند. اولین آنها ماده 18 قانون جرایم رایانهای است. این ماده میگوید هرکس به قصد اضرار بهغیر یا تشویش اذهان عمومی، به وسیله سیستمهای مخابراتی یا رایانهای مطالبی را منتشر کند، در این حالت عمل جرم محسوب میشود و دوسال حبس برای آن درنظر گرفته شده است البته شرط ماده 18 ورود ضرر معنوی است و ظاهر این ماده نشان میدهد که چیزی برخلاف واقع و حقیقت باید به فرد نسبت داده شود. فیلمبرداری از صحنه جرم چیزی خلاف حقیقت نیست، بههرحال واقعیتی اتفاق افتاده و فرد از آن فیلمبرداری کرده است؛ بنابراین نمیتوانیم فیلمبرداری از صحنه جرم را مشمول ماده 18 قانون جرایم رایانهای بدانیم. ماده 697 قانون مجازات اسلامی نیز در مورد نشر اکاذیب است و تصریح میکند اگر کسی به وسیله اوراق چاپی، خطی یا هر وسیلهای مطالبی را به کسی نسبت دهد که کذب باشد، آن فرد به نشر اکاذیب محکوم میشود. در تبصره این ماده آمده که ممکن است مطلب کذب هم نباشد و صحیح باشد، ولی نشر آن اشاعه فحشا محسوب شود، در این صورت باز هم عمل فرد جرم است و طبق قانون از یکماه تا یکسال حبس برای فرد خاطی درنظر گرفته میشود البته مطابق این ماده لازم است شاکی شکایت کند که چرا فیلم من را پخش کرده و باعث اشاعه فحشا شدهاند. درمجموع باید گفت قانون ما در زمینه فیلمبرداری از صحنههای جرم و انتشار آنها تقریبا سکوت کرده است و تا زمانی که عملی طبق قانون جرم تلقی نشود، دستگاه قضایی نمیتواند به آن رسیدگی و صدور حکم کند.
اصلا این ضرورت احساس میشود که قانون بخواهد به چنین پدیدهای توجه کند؟
اگر تفکر صرف حقوقی کیفری وجود داشته باشد، به نظر من این ضرورت وجود دارد، اما اگر بخواهد این مساله دستاویزی شود برای اینکه قانونی به صورت خیلی گسترده و وسیع به تصویب برسد، بهطوری که شامل محدودیتهای بسیار زیادی برای شهروندان شود بهنظر من در حکم ممکن است ما مرتکب خطا شویم.
اینگونه فیلمها چه تاثیری در احساس امنیت دارد؟
موضوعی در جرمشناسی وجود دارد که به آن ترس از جرم گفته میشود. ترس از جرم میتواند از خود جرم خطرناکتر باشد؛ به این معنا که تصور مردم از میزان وقوع جرم در جامعه میتواند در احساس امنیت مردم دخیل باشد. من مدتها با افراد مختلفی صحبت کردهام و این سوال مشترک را از آنها پرسیدهام که «بهنظر شما در کلانشهری مثل تهران روزانه چند قتل انجام میشود؟» اعدادی که مردم میدهند معمولا 10 یا 20 و حتی 50 است که اعداد بسیار بزرگی است، این درحالی است که در شهری مانند تهران طبق آمارهای رسمی، در هر دوروز یک قتل اتفاق میافتد؛ بنابراین تصور مردم از امنیت در شهر بزرگی مثل تهران با واقعیت موجود خیلی فاصله دارد. تصور آنها از امنیت بسیار بدبینانهتر از واقعیتی است که در جامعه وجود دارد. پخش اینگونه فیلمها و تصاویر از هر طریقی که صورت بگیرد احساس ناامنی را بیشتر میکند و مردم فکر میکنند تصوراتشان در مورد ناامنی صحیح است و ما با جامعه امنی روبهرو نیستیم؛ بنابراین یکی از ضررهای بسیار زیادی که پخش اینگونه فیلمها دارد افزایش احساس ناامنی در بین مردم است، البته گاهی وقتها دیدهام چنین فیلمها و تصاویری از تلویزیون هم برای توجیه یک حکم به کرات پخش میشود که فکر میکنم در این زمینه باید سیاستگذاری مناسب و بهتری وجود داشته باشد.
عدهای معتقدند این فیلمها به مردم آگاهی میدهند که چگونه مراقب خودشان باشند، آیا این را میتوان از نکات مثبت چنین فیلمهایی دانست؟
اگر این اتفاق در برنامهای آموزشی بیفتد، میتواند چنین کارکردی داشته باشد اما چیزی که در حال حاضر شاهد آن هستیم این است که یک صحنه خشونتآمیز را نشان میدهیم در حالی که هیچ نکته آموزشی هم ندارد. مثل آن فیلمی که دو نفر با شمشیر یا قمه به فردی حمله کردند و کیف را از او گرفتند. سوال اینجاست که این فیلم چه آموزشی میتواند برای مردم داشته باشد. اگر این فیلم و توضیحاتی که روی آن داده میشود، بتواند آموزشی باشد و از منابع رسمی پخش شود نه از طریق بلوتوث و سایتهای اجتماعی که با تفسیرهای نادرست همراه است، تنها در این صورت است که انتشار فیلم از صحنه جرم میتواند مثبت باشد ولی تجربه نشان داده است در این فیلمها دو جنبه دیگر بیشتر از جنبه آموزشی مدنظر قرار دارد. اول توجیه شدت برخورد با مرتکبان آن جرایم و دوم اینکه جامعه را دچار تشویش و القا میکند. جامعه به سمت ناامنی رفته است که این با واقعیت موجود خیلی هماهنگ نیست.
انتشار این فیلمها چه تاثیری در رسیدگی به پروندهها دارد؟
دستگاه قضایی مکلف است در برابر احساسات جامعه پاسخگو باشد و احساسات جامعه را در رسیدگی به پروندهها موردتوجه قرار دهد. منظورم از توجه به احساسات عمومی سرعت رسیدگی است و نه در رای صادره. اگر سوال این باشد که آیا چنین فیلمهایی میتواند باعث شدت برخورد شود، جواب این است که قطعا نباید این اتفاق بیفتد، چون دستگاه قضایی دستگاه مستقلی است ولی چنین فیلمهایی باید منجر به این شود که دستگاه قضایی سریعتر رسیدگی کند. مگر اینکه صداوسیما و سایر نهادها، سریع در جهت آرامکردن جو جامعه حرکت کنند. بهعنوان مثال در ماجرای میدان از زمان قتل تا زمان اجرای حکم قصاص 69 روز بیشتر طول نکشید. این در شرایطی است که در حال حاضر پروندههایی را در دادگاه کیفری استان تهران داریم که شاید بیش از دوسال از تاریخ وقوع قتل میگذرد و هنوز حکمی اجرا نشده است. سرعت رسیدگی در پروندههایی که ممکن است با گذشت شاکی نتیجه دیگری غیراز قصاص به همراه داشته باشد، میتواند حق متهم و خانوادهاش را ضایع کند و حتی در برخی موارد حق شاکی و خانوادهاش نیز تضییع میشود چون آنها باید در فضای ناآرام و احساسی تصمیم بگیرند و بعدها ممکن است پشیمان شوند اما در پروندههایی که مجازات جنبه خصوصی ندارد مثل پرونده زورگیری که رضایت و عدمرضایت شاکی در آن تاثیر ندارد، سرعت رسیدگی اگر باعث آن نشود که حقوق دفاعی متهم ضایع شود، میتواند بسیار مفید باشد.
چنین فیلمهایی بینندگان زیادی هم دارند. دلیل توجه مردم به این تصاویر چیست؟
بیشتر جنبه کنجکاوی شخصی است. مردم ما به لحاظ اجتماعی به این نوع مطالب و فیلمها بسیار علاقهمند هستند و میخواهند بدانند در زندگی دیگران چه میگذرد. این رفتارها جنبه نارسایی فرهنگی دارد. مردم گاهی اوقات احساس میکنند این اجازه را دارند که حتی در حریم خصوصی افراد هم وارد شوند. این استقبال به نظر من ضعف فرهنگی است و ما باید یاد بگیریم زندگی خصوصی افراد قابلاحترام است و تمایل چندانی به اینکه در زندگی خصوصی دیگران یا روابط شخصی آنها چه میگذرد، نشان ندهیم.
واکنش جوامع دیگر نسبت به این فیلمها چیست؟
هر چیزی که بتواند باعث این شود که حقوق دفاعی متهم در نقطه ضعف قرار گیرد قطعا توسط همه جوامع و دستگاههای قضایی آنها ناپسند است؛ بنابراین صحنههای جرایم و نه فیلمهای خصوصی در همه جای دنیا مدتی موردتوجه قرار میگیرد اما اگر بخواهد حقوق دفاعی متهم را تحتالشعاع خودش قرار دهد، معمولا سعی بر این میشود که جلو این کار گرفته شود. معمولا در برخی از کشورهایی که شاهد حضور هیاتمنصفه در دادگاه هستیم، هیاتمنصفه تفکر جامعه را بیان میکند و قاضی توسط هیاتمنصفه میتواند از بازخورد جرم در جامعه مطلع شود. بدون شک اگر فیلمی با این وسعت و شدت در جامعه پخش شود، اگر فرهنگ جامعه به این سمت باشد که مرتب فیلم را نمایش دهند و برای هم ارسال کنند یا از طریق تلویزیونهای مختلف پخش شود، بدونشک در جامعه تاثیر منفی میگذارد و احساسات مردم تحریک میشود و این تحریک احساسات مردم توسط هیاتمنصفه به هیات قضایی منتقل میشود؛ بنابراین میتوان گفت پخششدن اینگونه فیلمها، حداقل تاثیر ناخودآگاه در شدت حکم صادره میگذارد.
پس در مجموع میتوان گفت انتشار چنین فیلمهایی از لحاظ قانونی نمیتواند جرم تلقی شود ولی باید از لحاظ فرهنگی و اجتماعی این رفتار را اصلاح کرد
کاملا درست است، البته ما تازه در شرایطی قرار گرفتهایم که موبایلها مجهز به دوربین شده و در اختیار همه قرار گرفتهاند و مردم خیلی علاقهمند هستند از کوچکترین صحنهها فیلم بگیرند؛ بنابراین شاید با گذر زمان و آشنایی بیشتر مردم با تکنولوژی و آگاهی از اینکه چنین کارهایی میتواند چه عواقب بدی داشته باشد، رفتارها اصلاح شود. شاید کسی که فیلم حادثه سعادتآباد را گرفت و پخش کرد، اگر میدانست این فیلم باعث این میشود متهم به این سرعت محاکمه و مجازات شود، دست به چنین کاری نمیزد. به همین دلایل که گفتم فکر میکنم گذر زمان و آموزش مردم میتواند خیلی در این مساله موثر باشد و امیدوارم ما به این سمت برویم اما به هر حال باید قبول کنیم که اگر فیلمی پخش شود طبیعی است که جامعه از خودش واکنش نشان دهد و این واکنش به موضوع فیلم است و نه پخشکننده آن.
اثرات اجتماعی و قضایی فیلمبرداری از جرایم هنوز به طور کامل بررسی و آشکار نشده است، این کار که به نظر میرسد به یکی از علایق بخش وسیعی از جامعه تبدیل شده است در آینده عواقب خوب و بد بیشتری را به نمایش میگذارد، فیلمبرداری از صحنه جرم واکنشهای اجتماعی و حقوقی مختلفی را در پی داشته است، اما با توجه به اینکه این کار هنوز پدیدهای نوظهور در ایران به شمار می رود باید همچنان منتظر بود تا آینده اثرات آن را روشن کند. عده ای معتقدند باید با وضع قوانینی از شیوع این کار جلوگیری کرد اما در برابر این افراد گروهی هم هستند که فیلمبرداری از صحنه جرم را خلاف قانون نمیدانند و بر این باورند که در صورت وضع قوانین جدید هم باید مواردی که مصداق مجرمانه پیدا میکند باید کاملا مشخص و دقیق باشد. در گفتوگو با محمدرضا رحمت، جرمشناس به بررسی موضوع پرداختهایم تا مروری بر هر دو نظر داشته باشیم.
فیلمبرداری از صحنه جرم را چگونه ارزیابی میکنید؟
نفس فیلمبرداری از صحنه جرم را نمیتوان خیلی منفی دانست، چون به هرحال میتواند اطلاعاتی را در اختیار پلیس، قوه قضاییه و سازمانهایی که برای کشف جرم اقدام میکنند قرار دهد و اگر به این منظور و فقط به همین هدف باشد، میتواند بسیار هم مثبت باشد.
اما عدهای هستند که هدفشان کمک به کشف جرم نیست
بعضی از فیلمها جنبه انتشار اسرار مردم را دارد. درخصوص فیلمهایی که ممکن است آسیب حیثیتی ایجاد کند مانند فیلمهای خصوصی و خانوادگی، بحث هتک حیثیت مطرح است و طبق ماده 17 قانون جرایم رایانهای جرم محسوب میشود ولی اگر پخش این فیلمها مصداق فیلمهای خصوصی، خانوادگی یا فیلمهای مستهجن (آنطور که در تبصره ماده 14 قانون جرایم رایانهای تعریف شده است)، نباشد ما در انتساب مواد قانونی به انتشار فیلمها دچار مشکل میشویم البته چند ماده قانونی را داریم که به طور خیلی ضعیف قابل انتساب هستند. اولین آنها ماده 18 قانون جرایم رایانهای است. این ماده میگوید هرکس به قصد اضرار بهغیر یا تشویش اذهان عمومی، به وسیله سیستمهای مخابراتی یا رایانهای مطالبی را منتشر کند، در این حالت عمل جرم محسوب میشود و دوسال حبس برای آن درنظر گرفته شده است البته شرط ماده 18 ورود ضرر معنوی است و ظاهر این ماده نشان میدهد که چیزی برخلاف واقع و حقیقت باید به فرد نسبت داده شود. فیلمبرداری از صحنه جرم چیزی خلاف حقیقت نیست، بههرحال واقعیتی اتفاق افتاده و فرد از آن فیلمبرداری کرده است؛ بنابراین نمیتوانیم فیلمبرداری از صحنه جرم را مشمول ماده 18 قانون جرایم رایانهای بدانیم. ماده 697 قانون مجازات اسلامی نیز در مورد نشر اکاذیب است و تصریح میکند اگر کسی به وسیله اوراق چاپی، خطی یا هر وسیلهای مطالبی را به کسی نسبت دهد که کذب باشد، آن فرد به نشر اکاذیب محکوم میشود. در تبصره این ماده آمده که ممکن است مطلب کذب هم نباشد و صحیح باشد، ولی نشر آن اشاعه فحشا محسوب شود، در این صورت باز هم عمل فرد جرم است و طبق قانون از یکماه تا یکسال حبس برای فرد خاطی درنظر گرفته میشود البته مطابق این ماده لازم است شاکی شکایت کند که چرا فیلم من را پخش کرده و باعث اشاعه فحشا شدهاند. درمجموع باید گفت قانون ما در زمینه فیلمبرداری از صحنههای جرم و انتشار آنها تقریبا سکوت کرده است و تا زمانی که عملی طبق قانون جرم تلقی نشود، دستگاه قضایی نمیتواند به آن رسیدگی و صدور حکم کند.
اصلا این ضرورت احساس میشود که قانون بخواهد به چنین پدیدهای توجه کند؟
اگر تفکر صرف حقوقی کیفری وجود داشته باشد، به نظر من این ضرورت وجود دارد، اما اگر بخواهد این مساله دستاویزی شود برای اینکه قانونی به صورت خیلی گسترده و وسیع به تصویب برسد، بهطوری که شامل محدودیتهای بسیار زیادی برای شهروندان شود بهنظر من در حکم ممکن است ما مرتکب خطا شویم.
اینگونه فیلمها چه تاثیری در احساس امنیت دارد؟
موضوعی در جرمشناسی وجود دارد که به آن ترس از جرم گفته میشود. ترس از جرم میتواند از خود جرم خطرناکتر باشد؛ به این معنا که تصور مردم از میزان وقوع جرم در جامعه میتواند در احساس امنیت مردم دخیل باشد. من مدتها با افراد مختلفی صحبت کردهام و این سوال مشترک را از آنها پرسیدهام که «بهنظر شما در کلانشهری مثل تهران روزانه چند قتل انجام میشود؟» اعدادی که مردم میدهند معمولا 10 یا 20 و حتی 50 است که اعداد بسیار بزرگی است، این درحالی است که در شهری مانند تهران طبق آمارهای رسمی، در هر دوروز یک قتل اتفاق میافتد؛ بنابراین تصور مردم از امنیت در شهر بزرگی مثل تهران با واقعیت موجود خیلی فاصله دارد. تصور آنها از امنیت بسیار بدبینانهتر از واقعیتی است که در جامعه وجود دارد. پخش اینگونه فیلمها و تصاویر از هر طریقی که صورت بگیرد احساس ناامنی را بیشتر میکند و مردم فکر میکنند تصوراتشان در مورد ناامنی صحیح است و ما با جامعه امنی روبهرو نیستیم؛ بنابراین یکی از ضررهای بسیار زیادی که پخش اینگونه فیلمها دارد افزایش احساس ناامنی در بین مردم است، البته گاهی وقتها دیدهام چنین فیلمها و تصاویری از تلویزیون هم برای توجیه یک حکم به کرات پخش میشود که فکر میکنم در این زمینه باید سیاستگذاری مناسب و بهتری وجود داشته باشد.
عدهای معتقدند این فیلمها به مردم آگاهی میدهند که چگونه مراقب خودشان باشند، آیا این را میتوان از نکات مثبت چنین فیلمهایی دانست؟
اگر این اتفاق در برنامهای آموزشی بیفتد، میتواند چنین کارکردی داشته باشد اما چیزی که در حال حاضر شاهد آن هستیم این است که یک صحنه خشونتآمیز را نشان میدهیم در حالی که هیچ نکته آموزشی هم ندارد. مثل آن فیلمی که دو نفر با شمشیر یا قمه به فردی حمله کردند و کیف را از او گرفتند. سوال اینجاست که این فیلم چه آموزشی میتواند برای مردم داشته باشد. اگر این فیلم و توضیحاتی که روی آن داده میشود، بتواند آموزشی باشد و از منابع رسمی پخش شود نه از طریق بلوتوث و سایتهای اجتماعی که با تفسیرهای نادرست همراه است، تنها در این صورت است که انتشار فیلم از صحنه جرم میتواند مثبت باشد ولی تجربه نشان داده است در این فیلمها دو جنبه دیگر بیشتر از جنبه آموزشی مدنظر قرار دارد. اول توجیه شدت برخورد با مرتکبان آن جرایم و دوم اینکه جامعه را دچار تشویش و القا میکند. جامعه به سمت ناامنی رفته است که این با واقعیت موجود خیلی هماهنگ نیست.
انتشار این فیلمها چه تاثیری در رسیدگی به پروندهها دارد؟
دستگاه قضایی مکلف است در برابر احساسات جامعه پاسخگو باشد و احساسات جامعه را در رسیدگی به پروندهها موردتوجه قرار دهد. منظورم از توجه به احساسات عمومی سرعت رسیدگی است و نه در رای صادره. اگر سوال این باشد که آیا چنین فیلمهایی میتواند باعث شدت برخورد شود، جواب این است که قطعا نباید این اتفاق بیفتد، چون دستگاه قضایی دستگاه مستقلی است ولی چنین فیلمهایی باید منجر به این شود که دستگاه قضایی سریعتر رسیدگی کند. مگر اینکه صداوسیما و سایر نهادها، سریع در جهت آرامکردن جو جامعه حرکت کنند. بهعنوان مثال در ماجرای میدان از زمان قتل تا زمان اجرای حکم قصاص 69 روز بیشتر طول نکشید. این در شرایطی است که در حال حاضر پروندههایی را در دادگاه کیفری استان تهران داریم که شاید بیش از دوسال از تاریخ وقوع قتل میگذرد و هنوز حکمی اجرا نشده است. سرعت رسیدگی در پروندههایی که ممکن است با گذشت شاکی نتیجه دیگری غیراز قصاص به همراه داشته باشد، میتواند حق متهم و خانوادهاش را ضایع کند و حتی در برخی موارد حق شاکی و خانوادهاش نیز تضییع میشود چون آنها باید در فضای ناآرام و احساسی تصمیم بگیرند و بعدها ممکن است پشیمان شوند اما در پروندههایی که مجازات جنبه خصوصی ندارد مثل پرونده زورگیری که رضایت و عدمرضایت شاکی در آن تاثیر ندارد، سرعت رسیدگی اگر باعث آن نشود که حقوق دفاعی متهم ضایع شود، میتواند بسیار مفید باشد.
چنین فیلمهایی بینندگان زیادی هم دارند. دلیل توجه مردم به این تصاویر چیست؟
بیشتر جنبه کنجکاوی شخصی است. مردم ما به لحاظ اجتماعی به این نوع مطالب و فیلمها بسیار علاقهمند هستند و میخواهند بدانند در زندگی دیگران چه میگذرد. این رفتارها جنبه نارسایی فرهنگی دارد. مردم گاهی اوقات احساس میکنند این اجازه را دارند که حتی در حریم خصوصی افراد هم وارد شوند. این استقبال به نظر من ضعف فرهنگی است و ما باید یاد بگیریم زندگی خصوصی افراد قابلاحترام است و تمایل چندانی به اینکه در زندگی خصوصی دیگران یا روابط شخصی آنها چه میگذرد، نشان ندهیم.
واکنش جوامع دیگر نسبت به این فیلمها چیست؟
هر چیزی که بتواند باعث این شود که حقوق دفاعی متهم در نقطه ضعف قرار گیرد قطعا توسط همه جوامع و دستگاههای قضایی آنها ناپسند است؛ بنابراین صحنههای جرایم و نه فیلمهای خصوصی در همه جای دنیا مدتی موردتوجه قرار میگیرد اما اگر بخواهد حقوق دفاعی متهم را تحتالشعاع خودش قرار دهد، معمولا سعی بر این میشود که جلو این کار گرفته شود. معمولا در برخی از کشورهایی که شاهد حضور هیاتمنصفه در دادگاه هستیم، هیاتمنصفه تفکر جامعه را بیان میکند و قاضی توسط هیاتمنصفه میتواند از بازخورد جرم در جامعه مطلع شود. بدون شک اگر فیلمی با این وسعت و شدت در جامعه پخش شود، اگر فرهنگ جامعه به این سمت باشد که مرتب فیلم را نمایش دهند و برای هم ارسال کنند یا از طریق تلویزیونهای مختلف پخش شود، بدونشک در جامعه تاثیر منفی میگذارد و احساسات مردم تحریک میشود و این تحریک احساسات مردم توسط هیاتمنصفه به هیات قضایی منتقل میشود؛ بنابراین میتوان گفت پخششدن اینگونه فیلمها، حداقل تاثیر ناخودآگاه در شدت حکم صادره میگذارد.
پس در مجموع میتوان گفت انتشار چنین فیلمهایی از لحاظ قانونی نمیتواند جرم تلقی شود ولی باید از لحاظ فرهنگی و اجتماعی این رفتار را اصلاح کرد
کاملا درست است، البته ما تازه در شرایطی قرار گرفتهایم که موبایلها مجهز به دوربین شده و در اختیار همه قرار گرفتهاند و مردم خیلی علاقهمند هستند از کوچکترین صحنهها فیلم بگیرند؛ بنابراین شاید با گذر زمان و آشنایی بیشتر مردم با تکنولوژی و آگاهی از اینکه چنین کارهایی میتواند چه عواقب بدی داشته باشد، رفتارها اصلاح شود. شاید کسی که فیلم حادثه سعادتآباد را گرفت و پخش کرد، اگر میدانست این فیلم باعث این میشود متهم به این سرعت محاکمه و مجازات شود، دست به چنین کاری نمیزد. به همین دلایل که گفتم فکر میکنم گذر زمان و آموزش مردم میتواند خیلی در این مساله موثر باشد و امیدوارم ما به این سمت برویم اما به هر حال باید قبول کنیم که اگر فیلمی پخش شود طبیعی است که جامعه از خودش واکنش نشان دهد و این واکنش به موضوع فیلم است و نه پخشکننده آن.
فیلمبرداری از صحنه جرم را چگونه ارزیابی میکنید؟
نفس فیلمبرداری از صحنه جرم را نمیتوان خیلی منفی دانست، چون به هرحال میتواند اطلاعاتی را در اختیار پلیس، قوه قضاییه و سازمانهایی که برای کشف جرم اقدام میکنند قرار دهد و اگر به این منظور و فقط به همین هدف باشد، میتواند بسیار هم مثبت باشد.
اما عدهای هستند که هدفشان کمک به کشف جرم نیست
بعضی از فیلمها جنبه انتشار اسرار مردم را دارد. درخصوص فیلمهایی که ممکن است آسیب حیثیتی ایجاد کند مانند فیلمهای خصوصی و خانوادگی، بحث هتک حیثیت مطرح است و طبق ماده 17 قانون جرایم رایانهای جرم محسوب میشود ولی اگر پخش این فیلمها مصداق فیلمهای خصوصی، خانوادگی یا فیلمهای مستهجن (آنطور که در تبصره ماده 14 قانون جرایم رایانهای تعریف شده است)، نباشد ما در انتساب مواد قانونی به انتشار فیلمها دچار مشکل میشویم البته چند ماده قانونی را داریم که به طور خیلی ضعیف قابل انتساب هستند. اولین آنها ماده 18 قانون جرایم رایانهای است. این ماده میگوید هرکس به قصد اضرار بهغیر یا تشویش اذهان عمومی، به وسیله سیستمهای مخابراتی یا رایانهای مطالبی را منتشر کند، در این حالت عمل جرم محسوب میشود و دوسال حبس برای آن درنظر گرفته شده است البته شرط ماده 18 ورود ضرر معنوی است و ظاهر این ماده نشان میدهد که چیزی برخلاف واقع و حقیقت باید به فرد نسبت داده شود. فیلمبرداری از صحنه جرم چیزی خلاف حقیقت نیست، بههرحال واقعیتی اتفاق افتاده و فرد از آن فیلمبرداری کرده است؛ بنابراین نمیتوانیم فیلمبرداری از صحنه جرم را مشمول ماده 18 قانون جرایم رایانهای بدانیم. ماده 697 قانون مجازات اسلامی نیز در مورد نشر اکاذیب است و تصریح میکند اگر کسی به وسیله اوراق چاپی، خطی یا هر وسیلهای مطالبی را به کسی نسبت دهد که کذب باشد، آن فرد به نشر اکاذیب محکوم میشود. در تبصره این ماده آمده که ممکن است مطلب کذب هم نباشد و صحیح باشد، ولی نشر آن اشاعه فحشا محسوب شود، در این صورت باز هم عمل فرد جرم است و طبق قانون از یکماه تا یکسال حبس برای فرد خاطی درنظر گرفته میشود البته مطابق این ماده لازم است شاکی شکایت کند که چرا فیلم من را پخش کرده و باعث اشاعه فحشا شدهاند. درمجموع باید گفت قانون ما در زمینه فیلمبرداری از صحنههای جرم و انتشار آنها تقریبا سکوت کرده است و تا زمانی که عملی طبق قانون جرم تلقی نشود، دستگاه قضایی نمیتواند به آن رسیدگی و صدور حکم کند.
اصلا این ضرورت احساس میشود که قانون بخواهد به چنین پدیدهای توجه کند؟
اگر تفکر صرف حقوقی کیفری وجود داشته باشد، به نظر من این ضرورت وجود دارد، اما اگر بخواهد این مساله دستاویزی شود برای اینکه قانونی به صورت خیلی گسترده و وسیع به تصویب برسد، بهطوری که شامل محدودیتهای بسیار زیادی برای شهروندان شود بهنظر من در حکم ممکن است ما مرتکب خطا شویم.
اینگونه فیلمها چه تاثیری در احساس امنیت دارد؟
موضوعی در جرمشناسی وجود دارد که به آن ترس از جرم گفته میشود. ترس از جرم میتواند از خود جرم خطرناکتر باشد؛ به این معنا که تصور مردم از میزان وقوع جرم در جامعه میتواند در احساس امنیت مردم دخیل باشد. من مدتها با افراد مختلفی صحبت کردهام و این سوال مشترک را از آنها پرسیدهام که «بهنظر شما در کلانشهری مثل تهران روزانه چند قتل انجام میشود؟» اعدادی که مردم میدهند معمولا 10 یا 20 و حتی 50 است که اعداد بسیار بزرگی است، این درحالی است که در شهری مانند تهران طبق آمارهای رسمی، در هر دوروز یک قتل اتفاق میافتد؛ بنابراین تصور مردم از امنیت در شهر بزرگی مثل تهران با واقعیت موجود خیلی فاصله دارد. تصور آنها از امنیت بسیار بدبینانهتر از واقعیتی است که در جامعه وجود دارد. پخش اینگونه فیلمها و تصاویر از هر طریقی که صورت بگیرد احساس ناامنی را بیشتر میکند و مردم فکر میکنند تصوراتشان در مورد ناامنی صحیح است و ما با جامعه امنی روبهرو نیستیم؛ بنابراین یکی از ضررهای بسیار زیادی که پخش اینگونه فیلمها دارد افزایش احساس ناامنی در بین مردم است، البته گاهی وقتها دیدهام چنین فیلمها و تصاویری از تلویزیون هم برای توجیه یک حکم به کرات پخش میشود که فکر میکنم در این زمینه باید سیاستگذاری مناسب و بهتری وجود داشته باشد.
عدهای معتقدند این فیلمها به مردم آگاهی میدهند که چگونه مراقب خودشان باشند، آیا این را میتوان از نکات مثبت چنین فیلمهایی دانست؟
اگر این اتفاق در برنامهای آموزشی بیفتد، میتواند چنین کارکردی داشته باشد اما چیزی که در حال حاضر شاهد آن هستیم این است که یک صحنه خشونتآمیز را نشان میدهیم در حالی که هیچ نکته آموزشی هم ندارد. مثل آن فیلمی که دو نفر با شمشیر یا قمه به فردی حمله کردند و کیف را از او گرفتند. سوال اینجاست که این فیلم چه آموزشی میتواند برای مردم داشته باشد. اگر این فیلم و توضیحاتی که روی آن داده میشود، بتواند آموزشی باشد و از منابع رسمی پخش شود نه از طریق بلوتوث و سایتهای اجتماعی که با تفسیرهای نادرست همراه است، تنها در این صورت است که انتشار فیلم از صحنه جرم میتواند مثبت باشد ولی تجربه نشان داده است در این فیلمها دو جنبه دیگر بیشتر از جنبه آموزشی مدنظر قرار دارد. اول توجیه شدت برخورد با مرتکبان آن جرایم و دوم اینکه جامعه را دچار تشویش و القا میکند. جامعه به سمت ناامنی رفته است که این با واقعیت موجود خیلی هماهنگ نیست.
انتشار این فیلمها چه تاثیری در رسیدگی به پروندهها دارد؟
دستگاه قضایی مکلف است در برابر احساسات جامعه پاسخگو باشد و احساسات جامعه را در رسیدگی به پروندهها موردتوجه قرار دهد. منظورم از توجه به احساسات عمومی سرعت رسیدگی است و نه در رای صادره. اگر سوال این باشد که آیا چنین فیلمهایی میتواند باعث شدت برخورد شود، جواب این است که قطعا نباید این اتفاق بیفتد، چون دستگاه قضایی دستگاه مستقلی است ولی چنین فیلمهایی باید منجر به این شود که دستگاه قضایی سریعتر رسیدگی کند. مگر اینکه صداوسیما و سایر نهادها، سریع در جهت آرامکردن جو جامعه حرکت کنند. بهعنوان مثال در ماجرای میدان از زمان قتل تا زمان اجرای حکم قصاص 69 روز بیشتر طول نکشید. این در شرایطی است که در حال حاضر پروندههایی را در دادگاه کیفری استان تهران داریم که شاید بیش از دوسال از تاریخ وقوع قتل میگذرد و هنوز حکمی اجرا نشده است. سرعت رسیدگی در پروندههایی که ممکن است با گذشت شاکی نتیجه دیگری غیراز قصاص به همراه داشته باشد، میتواند حق متهم و خانوادهاش را ضایع کند و حتی در برخی موارد حق شاکی و خانوادهاش نیز تضییع میشود چون آنها باید در فضای ناآرام و احساسی تصمیم بگیرند و بعدها ممکن است پشیمان شوند اما در پروندههایی که مجازات جنبه خصوصی ندارد مثل پرونده زورگیری که رضایت و عدمرضایت شاکی در آن تاثیر ندارد، سرعت رسیدگی اگر باعث آن نشود که حقوق دفاعی متهم ضایع شود، میتواند بسیار مفید باشد.
چنین فیلمهایی بینندگان زیادی هم دارند. دلیل توجه مردم به این تصاویر چیست؟
بیشتر جنبه کنجکاوی شخصی است. مردم ما به لحاظ اجتماعی به این نوع مطالب و فیلمها بسیار علاقهمند هستند و میخواهند بدانند در زندگی دیگران چه میگذرد. این رفتارها جنبه نارسایی فرهنگی دارد. مردم گاهی اوقات احساس میکنند این اجازه را دارند که حتی در حریم خصوصی افراد هم وارد شوند. این استقبال به نظر من ضعف فرهنگی است و ما باید یاد بگیریم زندگی خصوصی افراد قابلاحترام است و تمایل چندانی به اینکه در زندگی خصوصی دیگران یا روابط شخصی آنها چه میگذرد، نشان ندهیم.
واکنش جوامع دیگر نسبت به این فیلمها چیست؟
هر چیزی که بتواند باعث این شود که حقوق دفاعی متهم در نقطه ضعف قرار گیرد قطعا توسط همه جوامع و دستگاههای قضایی آنها ناپسند است؛ بنابراین صحنههای جرایم و نه فیلمهای خصوصی در همه جای دنیا مدتی موردتوجه قرار میگیرد اما اگر بخواهد حقوق دفاعی متهم را تحتالشعاع خودش قرار دهد، معمولا سعی بر این میشود که جلو این کار گرفته شود. معمولا در برخی از کشورهایی که شاهد حضور هیاتمنصفه در دادگاه هستیم، هیاتمنصفه تفکر جامعه را بیان میکند و قاضی توسط هیاتمنصفه میتواند از بازخورد جرم در جامعه مطلع شود. بدون شک اگر فیلمی با این وسعت و شدت در جامعه پخش شود، اگر فرهنگ جامعه به این سمت باشد که مرتب فیلم را نمایش دهند و برای هم ارسال کنند یا از طریق تلویزیونهای مختلف پخش شود، بدونشک در جامعه تاثیر منفی میگذارد و احساسات مردم تحریک میشود و این تحریک احساسات مردم توسط هیاتمنصفه به هیات قضایی منتقل میشود؛ بنابراین میتوان گفت پخششدن اینگونه فیلمها، حداقل تاثیر ناخودآگاه در شدت حکم صادره میگذارد.
پس در مجموع میتوان گفت انتشار چنین فیلمهایی از لحاظ قانونی نمیتواند جرم تلقی شود ولی باید از لحاظ فرهنگی و اجتماعی این رفتار را اصلاح کرد
کاملا درست است، البته ما تازه در شرایطی قرار گرفتهایم که موبایلها مجهز به دوربین شده و در اختیار همه قرار گرفتهاند و مردم خیلی علاقهمند هستند از کوچکترین صحنهها فیلم بگیرند؛ بنابراین شاید با گذر زمان و آشنایی بیشتر مردم با تکنولوژی و آگاهی از اینکه چنین کارهایی میتواند چه عواقب بدی داشته باشد، رفتارها اصلاح شود. شاید کسی که فیلم حادثه سعادتآباد را گرفت و پخش کرد، اگر میدانست این فیلم باعث این میشود متهم به این سرعت محاکمه و مجازات شود، دست به چنین کاری نمیزد. به همین دلایل که گفتم فکر میکنم گذر زمان و آموزش مردم میتواند خیلی در این مساله موثر باشد و امیدوارم ما به این سمت برویم اما به هر حال باید قبول کنیم که اگر فیلمی پخش شود طبیعی است که جامعه از خودش واکنش نشان دهد و این واکنش به موضوع فیلم است و نه پخشکننده آن.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.