گفتوگو با سیدمهدی موسوینژاد
آقای هاشمی میتوانست مشکلات را از پیشپای دولت فعلی بردارد
نگاه و تعامل هاشمیرفسنجانی با دولتهای بعد از خود، موضوعی است که کمتر در خصوص آن، بررسی جامعي صورت گرفته است. سیدمهدی موسوینژاد، نماینده دشتستان در مجلس است. او از جمله نمایندگانی است که با قرارگرفتن در فهرست جبهه پایداری توانسته به مجلس راه یابد و شاید به همین دلیل هاشمی را ریشه خیلی از مشکلات دولتها میداند. او در گفتوگوی خود با «شرق» دلایل خود را برمیشمارد.
ارزیابی شما از تعامل آقای هاشمی در دوران بعد از ریاستجمهوریشان، با دو دولت اصلاحات و دولت فعلی چیست؟
به نظر من ایشان هیچ تعاملی با دو دولت بعد از خود نداشتند، حتی با دولت آقای خاتمی. اگر به یاد داشته باشید وقتی آقای خاتمی همان اوایلی که روی کار آمده بود از کمبود بودجهای گلایه کرد که نتیجه دولت آقای هاشمی بود، ایشان در نمازجمعه حاضر شدند و گفتند کمبود بودجهای که برخی آن را مطرح میکنند، ربطی به دولت سازندگی ندارد و نتیجه عدم مدیریت دولت است. خب تعامل ایشان با دولت فعلی هم که اظهرمنالشمس است. متاسفانه آقای هاشمی با هیچکدام از دولتهای بعد از خود همکاری لازم را نداشتند و در مواردی مثل دولت آقای احمدینژاد نه تنها همکاری نداشتند، بلکه سنگاندازی هم کردند.
اگر اجازه دهید ابتدا در مورد تعامل آقای هاشمی و دولت اصلاحات صحبت کنیم تا برسیم به دولت فعلی. شما مدعی هستید آقای هاشمی با دولت اصلاحات همکاری نداشته، درحالیکه خود اصلاحطلبان معتقدند از تلاش آقای هاشمی برای برگزاری انتخابات سالم در سال 76 تا پایان کار دولت اصلاحات، آقای هاشمی یار دوازدهم اصلاحات بود.
اولا حتما شما و خوانندگانتان میدانید که آقای هاشمی در سال 76، بیشتر از آنکه طرفدار آقای خاتمی باشد، طرفدار آقای ناطق نوری بود و به همین دلیل هم برخی از اصلاحطلبان بعدا با ایشان رابطه خوبی نداشتند و او را تخریب کردند. ثانیا بعد از روی کار آمدن آقای خاتمی، آقای هاشمی با ایشان همکاریای نداشتند، تنها در برخی موارد همرای و همنظر بودند، این را بهحساب تعامل آقای هاشمی با آقای خاتمی نگذارید. ثالثا شما باید بگویید تعریفتان از تعامل چیست. از نظر من تعامل یعنی همکاری و در اختیار قرار دادن تجارب برای نفع بیشتر مردم. من میگویم جایی که این دو با هم همکاری داشتند نیز خیلی به نفع مردم نبود و بیشتر بر اساس یکسری جهتگیریهای حزبی و جناحی با هم در مواردی مشترک بودند. یکسان بودن دیدگاههای فکری آقایان، ربطی به تعامل به معنایی که گفتم ندارد. البته این مشکل تنها مربوط به آقای خاتمی یا هاشمی نبود و نیست. ما مشکلات ساختاریای داریم که باعث میشود دولتهایی که روی کار میآیند، نتوانند از تجارب مدیریتی دولتهای قبلی استفاده کنند. شاید بهتر باشد راجع به این موضوع بحث کنیم و ریشههای این مشکل را پیدا کنیم. توجه کنید این مشکل در همه دولتها تکرار شده است.
اما استفاده دولت اصلاحات از مدیران و وزرای دولت قبلی خود، به مراتب بیشتر از استفاده دولت فعلی از دولت اصلاحات بود که فکر کنم تنها به آقای رحمتی محدود شد.
شما توقع نداشته باشید که آقای احمدینژاد از همان مدیران و وزرایی استفاده میکرد که اساسا برای تغییر آنها آمده بود. اصلا شعار انتخاباتی آقای احمدینژاد در سال 84 چه بود؟ ایشان گفت میآیم تا تحولی در نظام مدیریتی کشور بهوجود آورم و کسانی را که سالهاست در پستهای مختلف گشتهاند، تغییر دهم. مردم هم به این شعار رای دادند، آیا میتوانست کاری غیر از این بکند. علاوه بر این شما این را هم به خاطر بیاورید، وقتی دولت اصلاحات آمد، با مدیران قبلی همان کاری را کرد که دولت فعلی با خودشان کرد، بنابراین بین این دو دولت از این نظر فرقی نیست. فراموش نکنید که دولت اصلاحات هم وقتی آمد، برخیشان میگفتند تا آبدارچیهای هر اداره هم باید عوض شود.
خب در هر گروهی عدهای تندروی میکنند، اگر در دولت اصلاحات هم این اتفاق افتاده است، اشتباه بوده، چرا دولت فعلی این اشتباه را مرتکب شد؟
من این را بگویم که با اصل تغییر مدیران مشکلی ندارم. همانزمانی که دولت اصلاحات روی کار آمد و خیلیها را تغییر داد، من به دوستان میگفتم خب این اشکالی ندارد، چون در هر دولتی علاوه بر تعهد، باید از نیروهایی استفاده کرد که به کلیات سیاستهای آن دولت اعتقاد دارند و با آن همسو هستند. هر کسی هم که بیاید و مدیریت مجموعهای را در دست گیرد، سعی میکند کسانی را بیاورد که با برنامههای کلی وی اختلافی ندارند، سر جزییات میتوان بحث کرد و اختلافنظر داشت، اما با کسی که از اساس با شما اختلاف دیدگاه دارد، چگونه میتوانید همکاری کنید؟ شاید بتوان از وی مشاوره گرفت یا حتی از نقدهایش استفاده کرد، اما نمیتوان با او همکاری کرد.
این حرف شما در مورد برخی از سازمانها و وزارتخانهها یا حتی شاید در حد وزرا صادق باشد، ولی مثلا مدیر میانی وزارت نیرو، چرا باید با تغییر دولتها، تغییر کند؟ آقاي هاشمی هم به همین رویهها در دولت فعلی اعتراض دارد. اینکه چرا از تجارب قبل استفاده نمیشود و شما هم به این اشکال اشاره کردید.
به هر ترتیب این همان مشکلی است که در ابتدا گفتم. متاسفانه ارتباط مدیریتی و تجربهای در هر دوره به کلی قطع میشود و از نخبگان کشور آنچنان که انتظار میرود، استفاده نمیشود و همه قربانی سلایق میشوند، سلایقی که تکبعدی است. مثلا حتی دولت اصلاحات با شعارهای سیاسی آمد و به هیچ چیز غیر از این حوزهها توجه نداشت. حزب مشارکت هم که پشتوانه اصلی دولت بود، هیچ تفکر اقتصادیای نداشت و به همین دلیل میبینیم مدیران اقتصادی دولت اصلاحات از کارگزاران انتخاب میشوند و شاید به قول شما میشود همکاری و تعامل دو دولت.
اینطور نبود که حزب مشارکت هیچ برنامه اقتصادی یا نیروی صاحبنظر در این حوزه نداشته باشد، بالاخره دکتر ستاریفر که رییس سازمان بودجه بود و یا صفدرحسینی که وزیر اقتصاد دولت اصلاحات بود، عضو حزب مشارکت بودند. ضمنا رابطه خوبی با دولتهای قبل هم داشتند و از نظرات آنها استفاده میکردند.
اما این را میتوان گفت که اولویت اول حزب مشارکت مسایل اقتصادی نبود، حتی اگر در برخی موارد اقتصادی برنامهریزی داشتند یا نیروهایی داشتند که در این حوزهها وارد بودند. خود دولت اصلاحات هم توجه و تاکیدش بر اصلاحات سیاسی و شعارهای سیاسی بود. اما حزب کارگزاران برعکس مشارکت، بیشتر اعضای آن از مدیران اقتصادی هر دو دولت بودند، هم دولت آقای هاشمی و هم آقای خاتمی و تاکیدشان بیشتر از آنکه بر مسایل سیاسی باشد، بر مسایل اقتصادی بود.
برسیم به تعامل آقای هاشمی و دولت فعلی. بهقول شما چرا اظهر من الشمس است که این همکاری وجود ندارد؟
این موضوع به زمان انتخابات سال 84 بازمیگردد، زمانی که مردم آقای احمدینژاد را انتخاب کردند. بعد از مدتی آقای هاشمی مخالفتهای خود را شروع کردند و تصمیم گرفتند به هر نحوی که شده، دولت آقای احمدینژاد را ناکارآمد جلوه دهند.
آقای هاشمی با چه ابزاری میتوانست این کار را انجام دهد؟ او که تا دو سال بهطور کامل هیچانتقادی مطرح نکرد تا دولت آنچه وعده داده را عملی کند.
بالاخره ایشان از سیاستگذاران نظام هستند، در حوزه حاکمیتی تاثیرگذارند و در کشور نفوذ لازم را دارند. البته نه اینکه بخواهم بگویم همه مشکلاتي که در دولت فعلی بهوجود آمد، مقصرش آقای هاشمی است، اما همکاری و تعامل لازم را با این دولت نداشتند.
شما اهل حوزهاید و بهتر میدانید که«تعامل» از باب تفاعل است و دلالت بر کاری دارد که با مشارکت و همکاری میان دو یا چند نفر صورت میگیرد، وقتی آقای احمدینژاد نمیخواهد که با آقای هاشمی همکاری کند، جایی برای تعامل نمیماند.
شما از کجا میدانید که آقای احمدینژاد نمیخواسته تعامل و همکاری کند؟
از آنجایی که ایشان در هر دو انتخابات 84 و 88 با شعار رویارویی با آقای هاشمی وارد رقابت با دیگر کاندیداها شد، در جلسات مجمع شرکت نکرد و بارها به دولت سازندگی انتقاد کرده است.
من توقع ندارم که آقای هاشمی در مواردی که با آقای احمدینژاد هم مخالف است، بیاید و همکاری کند. اما من گفتم ایشان یکسری برنامههایی را ترتیب دادند تا دولت آقای احمدینژاد را ناکارآمد جلوه دهند. اگر همکاری نمیکنند، میتوانند سنگاندازی هم نکنند. غیر از این است؟ مثلا در بحث هدفمندی یارانهها که همه کارشناسان و اقتصاددانان آن را تایید میکردند، اگر همه نیروهای کشور با دولت همکاری و کمک میکردند، ما در همین طرح موفقتر نبودیم؟ متاسفانه لجبازی به وجود آمده است. هرچه آقای احمدینژاد میگوید خوب است، آقای هاشمی میگوید بد است و هرچه آقای احمدینژاد میگوید بد است، آقای هاشمی میگوید خوب است.
اما آقای هاشمی میگوید بنا را بر مخالفت و لجبازی با دولت نگذاشته است. مثلا همین اواخر در بحث مسایل اقتصادی کشور، آقای هاشمی علاوه برعدم مدیریت، بحث تحریمها را هم موثر دانسته بود که به نوعی حرف دولت را تایید کرده بود.
خب مگر میشود تاثیر تحریم بر وضعیت اقتصادی کشور را انکار کرد. این از جمله واقعیاتی بود که کسی نمیتوانست آن را انکار کند.
اما برخی از خود اصولگراها منکر تاثیرگذاری تحریمها هستند و فرصت خوبی بود که آقای هاشمی نیز به همین بهانه از دولت انتقاد کند.
تا این حد هم آقای هاشمی بیانصاف نیست و نقد ما هم به ایشان این است که ایشان خیلی بیشتر از اینها میتوانند با دولت همراهی کنند و مشکلات را از پیشپای دولت بردارند. وقتی هم میگویم آقای هاشمی بهتر است از دولت حمایت کند نه اینکه هیچ انتقادی به دولت نکند یا در مواردی که نظرش مخالف دولت هست نیز به نفع دولت اظهارنظر کند، اما میتواند بیشتر کمک کند تا مشکلات مردم و جامعه در واقع برطرف شود. دود این لجاجتهایی که صورت میگیرد، در چشم مردم میرود.
ارزیابی شما از تعامل آقای هاشمی در دوران بعد از ریاستجمهوریشان، با دو دولت اصلاحات و دولت فعلی چیست؟
به نظر من ایشان هیچ تعاملی با دو دولت بعد از خود نداشتند، حتی با دولت آقای خاتمی. اگر به یاد داشته باشید وقتی آقای خاتمی همان اوایلی که روی کار آمده بود از کمبود بودجهای گلایه کرد که نتیجه دولت آقای هاشمی بود، ایشان در نمازجمعه حاضر شدند و گفتند کمبود بودجهای که برخی آن را مطرح میکنند، ربطی به دولت سازندگی ندارد و نتیجه عدم مدیریت دولت است. خب تعامل ایشان با دولت فعلی هم که اظهرمنالشمس است. متاسفانه آقای هاشمی با هیچکدام از دولتهای بعد از خود همکاری لازم را نداشتند و در مواردی مثل دولت آقای احمدینژاد نه تنها همکاری نداشتند، بلکه سنگاندازی هم کردند.
اگر اجازه دهید ابتدا در مورد تعامل آقای هاشمی و دولت اصلاحات صحبت کنیم تا برسیم به دولت فعلی. شما مدعی هستید آقای هاشمی با دولت اصلاحات همکاری نداشته، درحالیکه خود اصلاحطلبان معتقدند از تلاش آقای هاشمی برای برگزاری انتخابات سالم در سال 76 تا پایان کار دولت اصلاحات، آقای هاشمی یار دوازدهم اصلاحات بود.
اولا حتما شما و خوانندگانتان میدانید که آقای هاشمی در سال 76، بیشتر از آنکه طرفدار آقای خاتمی باشد، طرفدار آقای ناطق نوری بود و به همین دلیل هم برخی از اصلاحطلبان بعدا با ایشان رابطه خوبی نداشتند و او را تخریب کردند. ثانیا بعد از روی کار آمدن آقای خاتمی، آقای هاشمی با ایشان همکاریای نداشتند، تنها در برخی موارد همرای و همنظر بودند، این را بهحساب تعامل آقای هاشمی با آقای خاتمی نگذارید. ثالثا شما باید بگویید تعریفتان از تعامل چیست. از نظر من تعامل یعنی همکاری و در اختیار قرار دادن تجارب برای نفع بیشتر مردم. من میگویم جایی که این دو با هم همکاری داشتند نیز خیلی به نفع مردم نبود و بیشتر بر اساس یکسری جهتگیریهای حزبی و جناحی با هم در مواردی مشترک بودند. یکسان بودن دیدگاههای فکری آقایان، ربطی به تعامل به معنایی که گفتم ندارد. البته این مشکل تنها مربوط به آقای خاتمی یا هاشمی نبود و نیست. ما مشکلات ساختاریای داریم که باعث میشود دولتهایی که روی کار میآیند، نتوانند از تجارب مدیریتی دولتهای قبلی استفاده کنند. شاید بهتر باشد راجع به این موضوع بحث کنیم و ریشههای این مشکل را پیدا کنیم. توجه کنید این مشکل در همه دولتها تکرار شده است.
اما استفاده دولت اصلاحات از مدیران و وزرای دولت قبلی خود، به مراتب بیشتر از استفاده دولت فعلی از دولت اصلاحات بود که فکر کنم تنها به آقای رحمتی محدود شد.
شما توقع نداشته باشید که آقای احمدینژاد از همان مدیران و وزرایی استفاده میکرد که اساسا برای تغییر آنها آمده بود. اصلا شعار انتخاباتی آقای احمدینژاد در سال 84 چه بود؟ ایشان گفت میآیم تا تحولی در نظام مدیریتی کشور بهوجود آورم و کسانی را که سالهاست در پستهای مختلف گشتهاند، تغییر دهم. مردم هم به این شعار رای دادند، آیا میتوانست کاری غیر از این بکند. علاوه بر این شما این را هم به خاطر بیاورید، وقتی دولت اصلاحات آمد، با مدیران قبلی همان کاری را کرد که دولت فعلی با خودشان کرد، بنابراین بین این دو دولت از این نظر فرقی نیست. فراموش نکنید که دولت اصلاحات هم وقتی آمد، برخیشان میگفتند تا آبدارچیهای هر اداره هم باید عوض شود.
خب در هر گروهی عدهای تندروی میکنند، اگر در دولت اصلاحات هم این اتفاق افتاده است، اشتباه بوده، چرا دولت فعلی این اشتباه را مرتکب شد؟
من این را بگویم که با اصل تغییر مدیران مشکلی ندارم. همانزمانی که دولت اصلاحات روی کار آمد و خیلیها را تغییر داد، من به دوستان میگفتم خب این اشکالی ندارد، چون در هر دولتی علاوه بر تعهد، باید از نیروهایی استفاده کرد که به کلیات سیاستهای آن دولت اعتقاد دارند و با آن همسو هستند. هر کسی هم که بیاید و مدیریت مجموعهای را در دست گیرد، سعی میکند کسانی را بیاورد که با برنامههای کلی وی اختلافی ندارند، سر جزییات میتوان بحث کرد و اختلافنظر داشت، اما با کسی که از اساس با شما اختلاف دیدگاه دارد، چگونه میتوانید همکاری کنید؟ شاید بتوان از وی مشاوره گرفت یا حتی از نقدهایش استفاده کرد، اما نمیتوان با او همکاری کرد.
این حرف شما در مورد برخی از سازمانها و وزارتخانهها یا حتی شاید در حد وزرا صادق باشد، ولی مثلا مدیر میانی وزارت نیرو، چرا باید با تغییر دولتها، تغییر کند؟ آقاي هاشمی هم به همین رویهها در دولت فعلی اعتراض دارد. اینکه چرا از تجارب قبل استفاده نمیشود و شما هم به این اشکال اشاره کردید.
به هر ترتیب این همان مشکلی است که در ابتدا گفتم. متاسفانه ارتباط مدیریتی و تجربهای در هر دوره به کلی قطع میشود و از نخبگان کشور آنچنان که انتظار میرود، استفاده نمیشود و همه قربانی سلایق میشوند، سلایقی که تکبعدی است. مثلا حتی دولت اصلاحات با شعارهای سیاسی آمد و به هیچ چیز غیر از این حوزهها توجه نداشت. حزب مشارکت هم که پشتوانه اصلی دولت بود، هیچ تفکر اقتصادیای نداشت و به همین دلیل میبینیم مدیران اقتصادی دولت اصلاحات از کارگزاران انتخاب میشوند و شاید به قول شما میشود همکاری و تعامل دو دولت.
اینطور نبود که حزب مشارکت هیچ برنامه اقتصادی یا نیروی صاحبنظر در این حوزه نداشته باشد، بالاخره دکتر ستاریفر که رییس سازمان بودجه بود و یا صفدرحسینی که وزیر اقتصاد دولت اصلاحات بود، عضو حزب مشارکت بودند. ضمنا رابطه خوبی با دولتهای قبل هم داشتند و از نظرات آنها استفاده میکردند.
اما این را میتوان گفت که اولویت اول حزب مشارکت مسایل اقتصادی نبود، حتی اگر در برخی موارد اقتصادی برنامهریزی داشتند یا نیروهایی داشتند که در این حوزهها وارد بودند. خود دولت اصلاحات هم توجه و تاکیدش بر اصلاحات سیاسی و شعارهای سیاسی بود. اما حزب کارگزاران برعکس مشارکت، بیشتر اعضای آن از مدیران اقتصادی هر دو دولت بودند، هم دولت آقای هاشمی و هم آقای خاتمی و تاکیدشان بیشتر از آنکه بر مسایل سیاسی باشد، بر مسایل اقتصادی بود.
برسیم به تعامل آقای هاشمی و دولت فعلی. بهقول شما چرا اظهر من الشمس است که این همکاری وجود ندارد؟
این موضوع به زمان انتخابات سال 84 بازمیگردد، زمانی که مردم آقای احمدینژاد را انتخاب کردند. بعد از مدتی آقای هاشمی مخالفتهای خود را شروع کردند و تصمیم گرفتند به هر نحوی که شده، دولت آقای احمدینژاد را ناکارآمد جلوه دهند.
آقای هاشمی با چه ابزاری میتوانست این کار را انجام دهد؟ او که تا دو سال بهطور کامل هیچانتقادی مطرح نکرد تا دولت آنچه وعده داده را عملی کند.
بالاخره ایشان از سیاستگذاران نظام هستند، در حوزه حاکمیتی تاثیرگذارند و در کشور نفوذ لازم را دارند. البته نه اینکه بخواهم بگویم همه مشکلاتي که در دولت فعلی بهوجود آمد، مقصرش آقای هاشمی است، اما همکاری و تعامل لازم را با این دولت نداشتند.
شما اهل حوزهاید و بهتر میدانید که«تعامل» از باب تفاعل است و دلالت بر کاری دارد که با مشارکت و همکاری میان دو یا چند نفر صورت میگیرد، وقتی آقای احمدینژاد نمیخواهد که با آقای هاشمی همکاری کند، جایی برای تعامل نمیماند.
شما از کجا میدانید که آقای احمدینژاد نمیخواسته تعامل و همکاری کند؟
از آنجایی که ایشان در هر دو انتخابات 84 و 88 با شعار رویارویی با آقای هاشمی وارد رقابت با دیگر کاندیداها شد، در جلسات مجمع شرکت نکرد و بارها به دولت سازندگی انتقاد کرده است.
من توقع ندارم که آقای هاشمی در مواردی که با آقای احمدینژاد هم مخالف است، بیاید و همکاری کند. اما من گفتم ایشان یکسری برنامههایی را ترتیب دادند تا دولت آقای احمدینژاد را ناکارآمد جلوه دهند. اگر همکاری نمیکنند، میتوانند سنگاندازی هم نکنند. غیر از این است؟ مثلا در بحث هدفمندی یارانهها که همه کارشناسان و اقتصاددانان آن را تایید میکردند، اگر همه نیروهای کشور با دولت همکاری و کمک میکردند، ما در همین طرح موفقتر نبودیم؟ متاسفانه لجبازی به وجود آمده است. هرچه آقای احمدینژاد میگوید خوب است، آقای هاشمی میگوید بد است و هرچه آقای احمدینژاد میگوید بد است، آقای هاشمی میگوید خوب است.
اما آقای هاشمی میگوید بنا را بر مخالفت و لجبازی با دولت نگذاشته است. مثلا همین اواخر در بحث مسایل اقتصادی کشور، آقای هاشمی علاوه برعدم مدیریت، بحث تحریمها را هم موثر دانسته بود که به نوعی حرف دولت را تایید کرده بود.
خب مگر میشود تاثیر تحریم بر وضعیت اقتصادی کشور را انکار کرد. این از جمله واقعیاتی بود که کسی نمیتوانست آن را انکار کند.
اما برخی از خود اصولگراها منکر تاثیرگذاری تحریمها هستند و فرصت خوبی بود که آقای هاشمی نیز به همین بهانه از دولت انتقاد کند.
تا این حد هم آقای هاشمی بیانصاف نیست و نقد ما هم به ایشان این است که ایشان خیلی بیشتر از اینها میتوانند با دولت همراهی کنند و مشکلات را از پیشپای دولت بردارند. وقتی هم میگویم آقای هاشمی بهتر است از دولت حمایت کند نه اینکه هیچ انتقادی به دولت نکند یا در مواردی که نظرش مخالف دولت هست نیز به نفع دولت اظهارنظر کند، اما میتواند بیشتر کمک کند تا مشکلات مردم و جامعه در واقع برطرف شود. دود این لجاجتهایی که صورت میگیرد، در چشم مردم میرود.
نگاه و تعامل هاشمیرفسنجانی با دولتهای بعد از خود، موضوعی است که کمتر در خصوص آن، بررسی جامعي صورت گرفته است. سیدمهدی موسوینژاد، نماینده دشتستان در مجلس است. او از جمله نمایندگانی است که با قرارگرفتن در فهرست جبهه پایداری توانسته به مجلس راه یابد و شاید به همین دلیل هاشمی را ریشه خیلی از مشکلات دولتها میداند. او در گفتوگوی خود با «شرق» دلایل خود را برمیشمارد.
ارزیابی شما از تعامل آقای هاشمی در دوران بعد از ریاستجمهوریشان، با دو دولت اصلاحات و دولت فعلی چیست؟
به نظر من ایشان هیچ تعاملی با دو دولت بعد از خود نداشتند، حتی با دولت آقای خاتمی. اگر به یاد داشته باشید وقتی آقای خاتمی همان اوایلی که روی کار آمده بود از کمبود بودجهای گلایه کرد که نتیجه دولت آقای هاشمی بود، ایشان در نمازجمعه حاضر شدند و گفتند کمبود بودجهای که برخی آن را مطرح میکنند، ربطی به دولت سازندگی ندارد و نتیجه عدم مدیریت دولت است. خب تعامل ایشان با دولت فعلی هم که اظهرمنالشمس است. متاسفانه آقای هاشمی با هیچکدام از دولتهای بعد از خود همکاری لازم را نداشتند و در مواردی مثل دولت آقای احمدینژاد نه تنها همکاری نداشتند، بلکه سنگاندازی هم کردند.
اگر اجازه دهید ابتدا در مورد تعامل آقای هاشمی و دولت اصلاحات صحبت کنیم تا برسیم به دولت فعلی. شما مدعی هستید آقای هاشمی با دولت اصلاحات همکاری نداشته، درحالیکه خود اصلاحطلبان معتقدند از تلاش آقای هاشمی برای برگزاری انتخابات سالم در سال 76 تا پایان کار دولت اصلاحات، آقای هاشمی یار دوازدهم اصلاحات بود.
اولا حتما شما و خوانندگانتان میدانید که آقای هاشمی در سال 76، بیشتر از آنکه طرفدار آقای خاتمی باشد، طرفدار آقای ناطق نوری بود و به همین دلیل هم برخی از اصلاحطلبان بعدا با ایشان رابطه خوبی نداشتند و او را تخریب کردند. ثانیا بعد از روی کار آمدن آقای خاتمی، آقای هاشمی با ایشان همکاریای نداشتند، تنها در برخی موارد همرای و همنظر بودند، این را بهحساب تعامل آقای هاشمی با آقای خاتمی نگذارید. ثالثا شما باید بگویید تعریفتان از تعامل چیست. از نظر من تعامل یعنی همکاری و در اختیار قرار دادن تجارب برای نفع بیشتر مردم. من میگویم جایی که این دو با هم همکاری داشتند نیز خیلی به نفع مردم نبود و بیشتر بر اساس یکسری جهتگیریهای حزبی و جناحی با هم در مواردی مشترک بودند. یکسان بودن دیدگاههای فکری آقایان، ربطی به تعامل به معنایی که گفتم ندارد. البته این مشکل تنها مربوط به آقای خاتمی یا هاشمی نبود و نیست. ما مشکلات ساختاریای داریم که باعث میشود دولتهایی که روی کار میآیند، نتوانند از تجارب مدیریتی دولتهای قبلی استفاده کنند. شاید بهتر باشد راجع به این موضوع بحث کنیم و ریشههای این مشکل را پیدا کنیم. توجه کنید این مشکل در همه دولتها تکرار شده است.
اما استفاده دولت اصلاحات از مدیران و وزرای دولت قبلی خود، به مراتب بیشتر از استفاده دولت فعلی از دولت اصلاحات بود که فکر کنم تنها به آقای رحمتی محدود شد.
شما توقع نداشته باشید که آقای احمدینژاد از همان مدیران و وزرایی استفاده میکرد که اساسا برای تغییر آنها آمده بود. اصلا شعار انتخاباتی آقای احمدینژاد در سال 84 چه بود؟ ایشان گفت میآیم تا تحولی در نظام مدیریتی کشور بهوجود آورم و کسانی را که سالهاست در پستهای مختلف گشتهاند، تغییر دهم. مردم هم به این شعار رای دادند، آیا میتوانست کاری غیر از این بکند. علاوه بر این شما این را هم به خاطر بیاورید، وقتی دولت اصلاحات آمد، با مدیران قبلی همان کاری را کرد که دولت فعلی با خودشان کرد، بنابراین بین این دو دولت از این نظر فرقی نیست. فراموش نکنید که دولت اصلاحات هم وقتی آمد، برخیشان میگفتند تا آبدارچیهای هر اداره هم باید عوض شود.
خب در هر گروهی عدهای تندروی میکنند، اگر در دولت اصلاحات هم این اتفاق افتاده است، اشتباه بوده، چرا دولت فعلی این اشتباه را مرتکب شد؟
من این را بگویم که با اصل تغییر مدیران مشکلی ندارم. همانزمانی که دولت اصلاحات روی کار آمد و خیلیها را تغییر داد، من به دوستان میگفتم خب این اشکالی ندارد، چون در هر دولتی علاوه بر تعهد، باید از نیروهایی استفاده کرد که به کلیات سیاستهای آن دولت اعتقاد دارند و با آن همسو هستند. هر کسی هم که بیاید و مدیریت مجموعهای را در دست گیرد، سعی میکند کسانی را بیاورد که با برنامههای کلی وی اختلافی ندارند، سر جزییات میتوان بحث کرد و اختلافنظر داشت، اما با کسی که از اساس با شما اختلاف دیدگاه دارد، چگونه میتوانید همکاری کنید؟ شاید بتوان از وی مشاوره گرفت یا حتی از نقدهایش استفاده کرد، اما نمیتوان با او همکاری کرد.
این حرف شما در مورد برخی از سازمانها و وزارتخانهها یا حتی شاید در حد وزرا صادق باشد، ولی مثلا مدیر میانی وزارت نیرو، چرا باید با تغییر دولتها، تغییر کند؟ آقاي هاشمی هم به همین رویهها در دولت فعلی اعتراض دارد. اینکه چرا از تجارب قبل استفاده نمیشود و شما هم به این اشکال اشاره کردید.
به هر ترتیب این همان مشکلی است که در ابتدا گفتم. متاسفانه ارتباط مدیریتی و تجربهای در هر دوره به کلی قطع میشود و از نخبگان کشور آنچنان که انتظار میرود، استفاده نمیشود و همه قربانی سلایق میشوند، سلایقی که تکبعدی است. مثلا حتی دولت اصلاحات با شعارهای سیاسی آمد و به هیچ چیز غیر از این حوزهها توجه نداشت. حزب مشارکت هم که پشتوانه اصلی دولت بود، هیچ تفکر اقتصادیای نداشت و به همین دلیل میبینیم مدیران اقتصادی دولت اصلاحات از کارگزاران انتخاب میشوند و شاید به قول شما میشود همکاری و تعامل دو دولت.
اینطور نبود که حزب مشارکت هیچ برنامه اقتصادی یا نیروی صاحبنظر در این حوزه نداشته باشد، بالاخره دکتر ستاریفر که رییس سازمان بودجه بود و یا صفدرحسینی که وزیر اقتصاد دولت اصلاحات بود، عضو حزب مشارکت بودند. ضمنا رابطه خوبی با دولتهای قبل هم داشتند و از نظرات آنها استفاده میکردند.
اما این را میتوان گفت که اولویت اول حزب مشارکت مسایل اقتصادی نبود، حتی اگر در برخی موارد اقتصادی برنامهریزی داشتند یا نیروهایی داشتند که در این حوزهها وارد بودند. خود دولت اصلاحات هم توجه و تاکیدش بر اصلاحات سیاسی و شعارهای سیاسی بود. اما حزب کارگزاران برعکس مشارکت، بیشتر اعضای آن از مدیران اقتصادی هر دو دولت بودند، هم دولت آقای هاشمی و هم آقای خاتمی و تاکیدشان بیشتر از آنکه بر مسایل سیاسی باشد، بر مسایل اقتصادی بود.
برسیم به تعامل آقای هاشمی و دولت فعلی. بهقول شما چرا اظهر من الشمس است که این همکاری وجود ندارد؟
این موضوع به زمان انتخابات سال 84 بازمیگردد، زمانی که مردم آقای احمدینژاد را انتخاب کردند. بعد از مدتی آقای هاشمی مخالفتهای خود را شروع کردند و تصمیم گرفتند به هر نحوی که شده، دولت آقای احمدینژاد را ناکارآمد جلوه دهند.
آقای هاشمی با چه ابزاری میتوانست این کار را انجام دهد؟ او که تا دو سال بهطور کامل هیچانتقادی مطرح نکرد تا دولت آنچه وعده داده را عملی کند.
بالاخره ایشان از سیاستگذاران نظام هستند، در حوزه حاکمیتی تاثیرگذارند و در کشور نفوذ لازم را دارند. البته نه اینکه بخواهم بگویم همه مشکلاتي که در دولت فعلی بهوجود آمد، مقصرش آقای هاشمی است، اما همکاری و تعامل لازم را با این دولت نداشتند.
شما اهل حوزهاید و بهتر میدانید که«تعامل» از باب تفاعل است و دلالت بر کاری دارد که با مشارکت و همکاری میان دو یا چند نفر صورت میگیرد، وقتی آقای احمدینژاد نمیخواهد که با آقای هاشمی همکاری کند، جایی برای تعامل نمیماند.
شما از کجا میدانید که آقای احمدینژاد نمیخواسته تعامل و همکاری کند؟
از آنجایی که ایشان در هر دو انتخابات 84 و 88 با شعار رویارویی با آقای هاشمی وارد رقابت با دیگر کاندیداها شد، در جلسات مجمع شرکت نکرد و بارها به دولت سازندگی انتقاد کرده است.
من توقع ندارم که آقای هاشمی در مواردی که با آقای احمدینژاد هم مخالف است، بیاید و همکاری کند. اما من گفتم ایشان یکسری برنامههایی را ترتیب دادند تا دولت آقای احمدینژاد را ناکارآمد جلوه دهند. اگر همکاری نمیکنند، میتوانند سنگاندازی هم نکنند. غیر از این است؟ مثلا در بحث هدفمندی یارانهها که همه کارشناسان و اقتصاددانان آن را تایید میکردند، اگر همه نیروهای کشور با دولت همکاری و کمک میکردند، ما در همین طرح موفقتر نبودیم؟ متاسفانه لجبازی به وجود آمده است. هرچه آقای احمدینژاد میگوید خوب است، آقای هاشمی میگوید بد است و هرچه آقای احمدینژاد میگوید بد است، آقای هاشمی میگوید خوب است.
اما آقای هاشمی میگوید بنا را بر مخالفت و لجبازی با دولت نگذاشته است. مثلا همین اواخر در بحث مسایل اقتصادی کشور، آقای هاشمی علاوه برعدم مدیریت، بحث تحریمها را هم موثر دانسته بود که به نوعی حرف دولت را تایید کرده بود.
خب مگر میشود تاثیر تحریم بر وضعیت اقتصادی کشور را انکار کرد. این از جمله واقعیاتی بود که کسی نمیتوانست آن را انکار کند.
اما برخی از خود اصولگراها منکر تاثیرگذاری تحریمها هستند و فرصت خوبی بود که آقای هاشمی نیز به همین بهانه از دولت انتقاد کند.
تا این حد هم آقای هاشمی بیانصاف نیست و نقد ما هم به ایشان این است که ایشان خیلی بیشتر از اینها میتوانند با دولت همراهی کنند و مشکلات را از پیشپای دولت بردارند. وقتی هم میگویم آقای هاشمی بهتر است از دولت حمایت کند نه اینکه هیچ انتقادی به دولت نکند یا در مواردی که نظرش مخالف دولت هست نیز به نفع دولت اظهارنظر کند، اما میتواند بیشتر کمک کند تا مشکلات مردم و جامعه در واقع برطرف شود. دود این لجاجتهایی که صورت میگیرد، در چشم مردم میرود.
ارزیابی شما از تعامل آقای هاشمی در دوران بعد از ریاستجمهوریشان، با دو دولت اصلاحات و دولت فعلی چیست؟
به نظر من ایشان هیچ تعاملی با دو دولت بعد از خود نداشتند، حتی با دولت آقای خاتمی. اگر به یاد داشته باشید وقتی آقای خاتمی همان اوایلی که روی کار آمده بود از کمبود بودجهای گلایه کرد که نتیجه دولت آقای هاشمی بود، ایشان در نمازجمعه حاضر شدند و گفتند کمبود بودجهای که برخی آن را مطرح میکنند، ربطی به دولت سازندگی ندارد و نتیجه عدم مدیریت دولت است. خب تعامل ایشان با دولت فعلی هم که اظهرمنالشمس است. متاسفانه آقای هاشمی با هیچکدام از دولتهای بعد از خود همکاری لازم را نداشتند و در مواردی مثل دولت آقای احمدینژاد نه تنها همکاری نداشتند، بلکه سنگاندازی هم کردند.
اگر اجازه دهید ابتدا در مورد تعامل آقای هاشمی و دولت اصلاحات صحبت کنیم تا برسیم به دولت فعلی. شما مدعی هستید آقای هاشمی با دولت اصلاحات همکاری نداشته، درحالیکه خود اصلاحطلبان معتقدند از تلاش آقای هاشمی برای برگزاری انتخابات سالم در سال 76 تا پایان کار دولت اصلاحات، آقای هاشمی یار دوازدهم اصلاحات بود.
اولا حتما شما و خوانندگانتان میدانید که آقای هاشمی در سال 76، بیشتر از آنکه طرفدار آقای خاتمی باشد، طرفدار آقای ناطق نوری بود و به همین دلیل هم برخی از اصلاحطلبان بعدا با ایشان رابطه خوبی نداشتند و او را تخریب کردند. ثانیا بعد از روی کار آمدن آقای خاتمی، آقای هاشمی با ایشان همکاریای نداشتند، تنها در برخی موارد همرای و همنظر بودند، این را بهحساب تعامل آقای هاشمی با آقای خاتمی نگذارید. ثالثا شما باید بگویید تعریفتان از تعامل چیست. از نظر من تعامل یعنی همکاری و در اختیار قرار دادن تجارب برای نفع بیشتر مردم. من میگویم جایی که این دو با هم همکاری داشتند نیز خیلی به نفع مردم نبود و بیشتر بر اساس یکسری جهتگیریهای حزبی و جناحی با هم در مواردی مشترک بودند. یکسان بودن دیدگاههای فکری آقایان، ربطی به تعامل به معنایی که گفتم ندارد. البته این مشکل تنها مربوط به آقای خاتمی یا هاشمی نبود و نیست. ما مشکلات ساختاریای داریم که باعث میشود دولتهایی که روی کار میآیند، نتوانند از تجارب مدیریتی دولتهای قبلی استفاده کنند. شاید بهتر باشد راجع به این موضوع بحث کنیم و ریشههای این مشکل را پیدا کنیم. توجه کنید این مشکل در همه دولتها تکرار شده است.
اما استفاده دولت اصلاحات از مدیران و وزرای دولت قبلی خود، به مراتب بیشتر از استفاده دولت فعلی از دولت اصلاحات بود که فکر کنم تنها به آقای رحمتی محدود شد.
شما توقع نداشته باشید که آقای احمدینژاد از همان مدیران و وزرایی استفاده میکرد که اساسا برای تغییر آنها آمده بود. اصلا شعار انتخاباتی آقای احمدینژاد در سال 84 چه بود؟ ایشان گفت میآیم تا تحولی در نظام مدیریتی کشور بهوجود آورم و کسانی را که سالهاست در پستهای مختلف گشتهاند، تغییر دهم. مردم هم به این شعار رای دادند، آیا میتوانست کاری غیر از این بکند. علاوه بر این شما این را هم به خاطر بیاورید، وقتی دولت اصلاحات آمد، با مدیران قبلی همان کاری را کرد که دولت فعلی با خودشان کرد، بنابراین بین این دو دولت از این نظر فرقی نیست. فراموش نکنید که دولت اصلاحات هم وقتی آمد، برخیشان میگفتند تا آبدارچیهای هر اداره هم باید عوض شود.
خب در هر گروهی عدهای تندروی میکنند، اگر در دولت اصلاحات هم این اتفاق افتاده است، اشتباه بوده، چرا دولت فعلی این اشتباه را مرتکب شد؟
من این را بگویم که با اصل تغییر مدیران مشکلی ندارم. همانزمانی که دولت اصلاحات روی کار آمد و خیلیها را تغییر داد، من به دوستان میگفتم خب این اشکالی ندارد، چون در هر دولتی علاوه بر تعهد، باید از نیروهایی استفاده کرد که به کلیات سیاستهای آن دولت اعتقاد دارند و با آن همسو هستند. هر کسی هم که بیاید و مدیریت مجموعهای را در دست گیرد، سعی میکند کسانی را بیاورد که با برنامههای کلی وی اختلافی ندارند، سر جزییات میتوان بحث کرد و اختلافنظر داشت، اما با کسی که از اساس با شما اختلاف دیدگاه دارد، چگونه میتوانید همکاری کنید؟ شاید بتوان از وی مشاوره گرفت یا حتی از نقدهایش استفاده کرد، اما نمیتوان با او همکاری کرد.
این حرف شما در مورد برخی از سازمانها و وزارتخانهها یا حتی شاید در حد وزرا صادق باشد، ولی مثلا مدیر میانی وزارت نیرو، چرا باید با تغییر دولتها، تغییر کند؟ آقاي هاشمی هم به همین رویهها در دولت فعلی اعتراض دارد. اینکه چرا از تجارب قبل استفاده نمیشود و شما هم به این اشکال اشاره کردید.
به هر ترتیب این همان مشکلی است که در ابتدا گفتم. متاسفانه ارتباط مدیریتی و تجربهای در هر دوره به کلی قطع میشود و از نخبگان کشور آنچنان که انتظار میرود، استفاده نمیشود و همه قربانی سلایق میشوند، سلایقی که تکبعدی است. مثلا حتی دولت اصلاحات با شعارهای سیاسی آمد و به هیچ چیز غیر از این حوزهها توجه نداشت. حزب مشارکت هم که پشتوانه اصلی دولت بود، هیچ تفکر اقتصادیای نداشت و به همین دلیل میبینیم مدیران اقتصادی دولت اصلاحات از کارگزاران انتخاب میشوند و شاید به قول شما میشود همکاری و تعامل دو دولت.
اینطور نبود که حزب مشارکت هیچ برنامه اقتصادی یا نیروی صاحبنظر در این حوزه نداشته باشد، بالاخره دکتر ستاریفر که رییس سازمان بودجه بود و یا صفدرحسینی که وزیر اقتصاد دولت اصلاحات بود، عضو حزب مشارکت بودند. ضمنا رابطه خوبی با دولتهای قبل هم داشتند و از نظرات آنها استفاده میکردند.
اما این را میتوان گفت که اولویت اول حزب مشارکت مسایل اقتصادی نبود، حتی اگر در برخی موارد اقتصادی برنامهریزی داشتند یا نیروهایی داشتند که در این حوزهها وارد بودند. خود دولت اصلاحات هم توجه و تاکیدش بر اصلاحات سیاسی و شعارهای سیاسی بود. اما حزب کارگزاران برعکس مشارکت، بیشتر اعضای آن از مدیران اقتصادی هر دو دولت بودند، هم دولت آقای هاشمی و هم آقای خاتمی و تاکیدشان بیشتر از آنکه بر مسایل سیاسی باشد، بر مسایل اقتصادی بود.
برسیم به تعامل آقای هاشمی و دولت فعلی. بهقول شما چرا اظهر من الشمس است که این همکاری وجود ندارد؟
این موضوع به زمان انتخابات سال 84 بازمیگردد، زمانی که مردم آقای احمدینژاد را انتخاب کردند. بعد از مدتی آقای هاشمی مخالفتهای خود را شروع کردند و تصمیم گرفتند به هر نحوی که شده، دولت آقای احمدینژاد را ناکارآمد جلوه دهند.
آقای هاشمی با چه ابزاری میتوانست این کار را انجام دهد؟ او که تا دو سال بهطور کامل هیچانتقادی مطرح نکرد تا دولت آنچه وعده داده را عملی کند.
بالاخره ایشان از سیاستگذاران نظام هستند، در حوزه حاکمیتی تاثیرگذارند و در کشور نفوذ لازم را دارند. البته نه اینکه بخواهم بگویم همه مشکلاتي که در دولت فعلی بهوجود آمد، مقصرش آقای هاشمی است، اما همکاری و تعامل لازم را با این دولت نداشتند.
شما اهل حوزهاید و بهتر میدانید که«تعامل» از باب تفاعل است و دلالت بر کاری دارد که با مشارکت و همکاری میان دو یا چند نفر صورت میگیرد، وقتی آقای احمدینژاد نمیخواهد که با آقای هاشمی همکاری کند، جایی برای تعامل نمیماند.
شما از کجا میدانید که آقای احمدینژاد نمیخواسته تعامل و همکاری کند؟
از آنجایی که ایشان در هر دو انتخابات 84 و 88 با شعار رویارویی با آقای هاشمی وارد رقابت با دیگر کاندیداها شد، در جلسات مجمع شرکت نکرد و بارها به دولت سازندگی انتقاد کرده است.
من توقع ندارم که آقای هاشمی در مواردی که با آقای احمدینژاد هم مخالف است، بیاید و همکاری کند. اما من گفتم ایشان یکسری برنامههایی را ترتیب دادند تا دولت آقای احمدینژاد را ناکارآمد جلوه دهند. اگر همکاری نمیکنند، میتوانند سنگاندازی هم نکنند. غیر از این است؟ مثلا در بحث هدفمندی یارانهها که همه کارشناسان و اقتصاددانان آن را تایید میکردند، اگر همه نیروهای کشور با دولت همکاری و کمک میکردند، ما در همین طرح موفقتر نبودیم؟ متاسفانه لجبازی به وجود آمده است. هرچه آقای احمدینژاد میگوید خوب است، آقای هاشمی میگوید بد است و هرچه آقای احمدینژاد میگوید بد است، آقای هاشمی میگوید خوب است.
اما آقای هاشمی میگوید بنا را بر مخالفت و لجبازی با دولت نگذاشته است. مثلا همین اواخر در بحث مسایل اقتصادی کشور، آقای هاشمی علاوه برعدم مدیریت، بحث تحریمها را هم موثر دانسته بود که به نوعی حرف دولت را تایید کرده بود.
خب مگر میشود تاثیر تحریم بر وضعیت اقتصادی کشور را انکار کرد. این از جمله واقعیاتی بود که کسی نمیتوانست آن را انکار کند.
اما برخی از خود اصولگراها منکر تاثیرگذاری تحریمها هستند و فرصت خوبی بود که آقای هاشمی نیز به همین بهانه از دولت انتقاد کند.
تا این حد هم آقای هاشمی بیانصاف نیست و نقد ما هم به ایشان این است که ایشان خیلی بیشتر از اینها میتوانند با دولت همراهی کنند و مشکلات را از پیشپای دولت بردارند. وقتی هم میگویم آقای هاشمی بهتر است از دولت حمایت کند نه اینکه هیچ انتقادی به دولت نکند یا در مواردی که نظرش مخالف دولت هست نیز به نفع دولت اظهارنظر کند، اما میتواند بیشتر کمک کند تا مشکلات مردم و جامعه در واقع برطرف شود. دود این لجاجتهایی که صورت میگیرد، در چشم مردم میرود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.