|

بررسی جامعه‌شناسانه برخی علل افزایش تعداد کودکان رهاشده و بی‌سرپرست

سعید معیدفر/ جامعه‌شناس

1) ظرف سال‌های اخیر اتفاقاتی همچون مساله امنیت خانواده و کاهش مساله ازدواج جوانان بسیار افزایش یافته است. سال به سال میانگین سن ازدواج در میان دختران و پسران افزایش می‌یابد و در کنار این مساله، کم‌کم با پدیده‌ای به نام تجرد قطعی روبه‌رو می‌شویم؛ کسانی که به دلیل افزایش سن، در موقعیتی قرار می‌گیرند که امکان ازدواج برای آنان به حداقل می‌رسد. در کنار این مساله، مشکلات دیگری در زمینه به رسمیت شناخته شدن ارتباطات جنسی در جامعه وجود دارد. همچنین عدم برنامه‌ریزی‌های مناسب برای جلوگیری از باردارشدن است که مشکلات بعدی را ایجاد می‌کند. اکنون در برخی از کشورها نیز اگرچه روابط زناشویی خارج از ازدواج رسمی و عرفی هم به رسمیت شناخته نشود، اما برای جلوگیری از مشکلات این نوع رابطه‌ها، همانند به دنیا آمدن فرزندان ناخواسته یا انواع بیماری‌هایی همچون ایدز و هپاتیت که از طریق این رابطه‌ها انتقال پیدا می‌کند، اقداماتی انجام می‌دهند. مثلا در جاهایی که احتمال می‌دهند این نوع روابط بیشتر باشد، وسایل جلوگیری از بارداری و جلوگیری از انتقال بیماری به صورت رایگان توزیع می‌کنند. اما در جامعه ما به دلیل اینکه اساسا به هیچ روی این نوع روابط به رسمیت شناخته نمی‌شود- اما در مواردی چنین روابطی وجود دارد- نمی‌توان برنامه‌ای هم برای جلوگیری از بارداری‌های ناخواسته و به وجود آمدن فرزندانی که عمدتا بعدها بی‌سرپرست رها می‌شوند، ایجاد کرد. خود این مساله یکی از دلایل افزایش کودکان رهاشده و بی‌سرپرست است. خانواده‌هایی که به دلیل عدم تفاهم زوج‌ها در سال‌های اولیه ازدواج مبنی بر بچه‌دار شدن، ممکن است چندان از وسایل جلوگیری از بارداری استفاده نکنند، طبیعی است که ناخواسته فرزند‌دار می‌شوند و چنانچه در شرایط سخت اقتصادی هم باشند، مشکلات بیشتری ایجاد می‌شود که دلایل متعددی برای سرراه گذاشتن فرزند را ایجاد می‌کند که یا امکان بزرگ کردن آن کودک را ندارند، یا شرایط روحی و روانی بزرگ کردن فرزند را ندارند یا خانواده از هم گسیخته است. خانواده‌ای که به فرض، والدین آن معتاد هستند، نمی‌توانند به درستی از کودک نگهداری کنند. بنابراین علاوه بر به وجود آمدن فرزندان ناخواسته از طریق روابط خارج از چارچوب ازدواج و مساله زناشویی، در خانواده‌های رسمی هم مشکلات زیاد اینچنینی ایجاد می‌شود که نتوانند کودک خود را نگه دارند. در نتیجه با این اتفاقات به‌خصوص افزایش روزافزون مشکلات اقتصادی و اینکه امکانات تربیت درست کودک فراهم نمی‌شود، با ارقام فزاینده کودکان سر راه گذاشته‌شده و بی‌سرپرست مواجه می‌شویم. 2) به طور کلی سقط جنین جز در موارد بسیار نادر که شامل به خطر افتادن حیات مادر است، در جامعه ما امکان‌پذیر نیست و همین غیرقانونی بودن باعث می‌شود که تعداد بچه‌های بی‌سرپرستی که پس از ارتباط جنسی خارج از چارچوب عرفی ازدواج متولد می‌شوند، افزایش یابد. حتی با وجود اینکه به صورت غیرقانونی هم کودکان دیگری با همین شرایط سقط می‌شوند، اما تعداد زیادی دیگر از افراد نمی‌توانند کودک را سقط کرده، در نتیجه کودک به دنیا می‌آید و رها می‌شود. در نتیجه هرچه سقط جنین غیرقانونی شود، پزشکانی که این اقدام را انجام می‌دهند، پول‌های هنگفتی تقاضا می‌کنند و بنابراین امکان تامین چنین پولی برای کسانی‌که خارج از روابط زناشویی دچار بارداری شده‌اند و حتی زن و شوهرهایی که به صورت رسمی هم زن و شوهر هستند، اما کودک را نمی‌خواهند یا شرایط بحرانی از جمله اعتیاد و مشکلات معیشتی- اقتصادی دارند، وجود ندارد. خود همین امر تعداد نوزادان ناخواسته را افزایش می‌دهد. بنابراین چنانچه تسهیلاتی برای این امر وجود داشت، همین امر تا حدود زیادی می‌توانست مانع از به دنیا آمدن کودکان ناخواسته زیادی شود که عمده آنها سر راه گذاشته می‌شوند. 3) خانواده‌ای که اعتیاد دارد از چند جهت بیشتر پتانسیل سر راه گذاشتن فرزند را دارد. مشکل اصلی آنها فقر است. خانواده‌ای که معتاد هستند، قطعا روابط سالمی بین افرادش وجود ندارد و بنابراین این خانواده به هر طریقی که وجود دارد، نمی‌تواند و صلاحیت داشتن فرزند را ندارد. گاهی ممکن است حتی خود والدین به دلیل فقر فرهنگی و به دلیل اینکه نمی‌توانند برای تعداد فرزندان خود برنامه‌ریزی کنند، به نسبت خانواده‌هایی که تنظیم خانواده را رعایت می‌کنند، درگیر کودک ناخواسته شوند. خود این فقر فرهنگی و مشکلات اقتصادی و فقر و نداشتن استطاعت مالی برای بزرگ کردن کودک، عامل بسیار موثری در به دنیا آمدن کودکان ناخواسته و در نهایت سر راه گذاشته شدن آنها می‌شود. بر همین اساس می‌توان گفت در خانواده‌هايی که والدین آنها معتاد هستند بیشترین فرزندان رهاشده وجود دارد.

1) ظرف سال‌های اخیر اتفاقاتی همچون مساله امنیت خانواده و کاهش مساله ازدواج جوانان بسیار افزایش یافته است. سال به سال میانگین سن ازدواج در میان دختران و پسران افزایش می‌یابد و در کنار این مساله، کم‌کم با پدیده‌ای به نام تجرد قطعی روبه‌رو می‌شویم؛ کسانی که به دلیل افزایش سن، در موقعیتی قرار می‌گیرند که امکان ازدواج برای آنان به حداقل می‌رسد. در کنار این مساله، مشکلات دیگری در زمینه به رسمیت شناخته شدن ارتباطات جنسی در جامعه وجود دارد. همچنین عدم برنامه‌ریزی‌های مناسب برای جلوگیری از باردارشدن است که مشکلات بعدی را ایجاد می‌کند. اکنون در برخی از کشورها نیز اگرچه روابط زناشویی خارج از ازدواج رسمی و عرفی هم به رسمیت شناخته نشود، اما برای جلوگیری از مشکلات این نوع رابطه‌ها، همانند به دنیا آمدن فرزندان ناخواسته یا انواع بیماری‌هایی همچون ایدز و هپاتیت که از طریق این رابطه‌ها انتقال پیدا می‌کند، اقداماتی انجام می‌دهند. مثلا در جاهایی که احتمال می‌دهند این نوع روابط بیشتر باشد، وسایل جلوگیری از بارداری و جلوگیری از انتقال بیماری به صورت رایگان توزیع می‌کنند. اما در جامعه ما به دلیل اینکه اساسا به هیچ روی این نوع روابط به رسمیت شناخته نمی‌شود- اما در مواردی چنین روابطی وجود دارد- نمی‌توان برنامه‌ای هم برای جلوگیری از بارداری‌های ناخواسته و به وجود آمدن فرزندانی که عمدتا بعدها بی‌سرپرست رها می‌شوند، ایجاد کرد. خود این مساله یکی از دلایل افزایش کودکان رهاشده و بی‌سرپرست است. خانواده‌هایی که به دلیل عدم تفاهم زوج‌ها در سال‌های اولیه ازدواج مبنی بر بچه‌دار شدن، ممکن است چندان از وسایل جلوگیری از بارداری استفاده نکنند، طبیعی است که ناخواسته فرزند‌دار می‌شوند و چنانچه در شرایط سخت اقتصادی هم باشند، مشکلات بیشتری ایجاد می‌شود که دلایل متعددی برای سرراه گذاشتن فرزند را ایجاد می‌کند که یا امکان بزرگ کردن آن کودک را ندارند، یا شرایط روحی و روانی بزرگ کردن فرزند را ندارند یا خانواده از هم گسیخته است. خانواده‌ای که به فرض، والدین آن معتاد هستند، نمی‌توانند به درستی از کودک نگهداری کنند. بنابراین علاوه بر به وجود آمدن فرزندان ناخواسته از طریق روابط خارج از چارچوب ازدواج و مساله زناشویی، در خانواده‌های رسمی هم مشکلات زیاد اینچنینی ایجاد می‌شود که نتوانند کودک خود را نگه دارند. در نتیجه با این اتفاقات به‌خصوص افزایش روزافزون مشکلات اقتصادی و اینکه امکانات تربیت درست کودک فراهم نمی‌شود، با ارقام فزاینده کودکان سر راه گذاشته‌شده و بی‌سرپرست مواجه می‌شویم. 2) به طور کلی سقط جنین جز در موارد بسیار نادر که شامل به خطر افتادن حیات مادر است، در جامعه ما امکان‌پذیر نیست و همین غیرقانونی بودن باعث می‌شود که تعداد بچه‌های بی‌سرپرستی که پس از ارتباط جنسی خارج از چارچوب عرفی ازدواج متولد می‌شوند، افزایش یابد. حتی با وجود اینکه به صورت غیرقانونی هم کودکان دیگری با همین شرایط سقط می‌شوند، اما تعداد زیادی دیگر از افراد نمی‌توانند کودک را سقط کرده، در نتیجه کودک به دنیا می‌آید و رها می‌شود. در نتیجه هرچه سقط جنین غیرقانونی شود، پزشکانی که این اقدام را انجام می‌دهند، پول‌های هنگفتی تقاضا می‌کنند و بنابراین امکان تامین چنین پولی برای کسانی‌که خارج از روابط زناشویی دچار بارداری شده‌اند و حتی زن و شوهرهایی که به صورت رسمی هم زن و شوهر هستند، اما کودک را نمی‌خواهند یا شرایط بحرانی از جمله اعتیاد و مشکلات معیشتی- اقتصادی دارند، وجود ندارد. خود همین امر تعداد نوزادان ناخواسته را افزایش می‌دهد. بنابراین چنانچه تسهیلاتی برای این امر وجود داشت، همین امر تا حدود زیادی می‌توانست مانع از به دنیا آمدن کودکان ناخواسته زیادی شود که عمده آنها سر راه گذاشته می‌شوند. 3) خانواده‌ای که اعتیاد دارد از چند جهت بیشتر پتانسیل سر راه گذاشتن فرزند را دارد. مشکل اصلی آنها فقر است. خانواده‌ای که معتاد هستند، قطعا روابط سالمی بین افرادش وجود ندارد و بنابراین این خانواده به هر طریقی که وجود دارد، نمی‌تواند و صلاحیت داشتن فرزند را ندارد. گاهی ممکن است حتی خود والدین به دلیل فقر فرهنگی و به دلیل اینکه نمی‌توانند برای تعداد فرزندان خود برنامه‌ریزی کنند، به نسبت خانواده‌هایی که تنظیم خانواده را رعایت می‌کنند، درگیر کودک ناخواسته شوند. خود این فقر فرهنگی و مشکلات اقتصادی و فقر و نداشتن استطاعت مالی برای بزرگ کردن کودک، عامل بسیار موثری در به دنیا آمدن کودکان ناخواسته و در نهایت سر راه گذاشته شدن آنها می‌شود. بر همین اساس می‌توان گفت در خانواده‌هايی که والدین آنها معتاد هستند بیشترین فرزندان رهاشده وجود دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.