|

رسانه عمومی و اطلاع‌رساني دولت

محمد سلطانی‌فر / کارشناس و مدرس علوم ارتباطات / عکس: فرهاد کاوه

رسانه عمومی و اطلاع‌رساني دولت

صدا و سیما در سال‌های اخیر به‌وی‍ژه در هفته‌های مانده به انتخابات ریاست‌جمهوری و دو سال پس از آنکه به دلیل تحولات سیاسی، برخی اخبار و گزارش‌های انتقادی در خصوص عملکرد دولت دهم به صورت موردی در آن دیده می‌شود، رسانه‌ای بود که خود خبرساز شد و موافقان و مخالفان درباره عملکرد آن به اظهار نظر می‌پردازند. تمدید حکم ریاست عزت‌الله ضرغامی برای یک دوره پنج ساله دیگر در شرایطی که بسیاری رفتن او را قریب‌الوقوع می‌دانستند از جمله تحولات مدیریتی رادیو و تلویزیون بود که نشان می‌داد، روش گذشته همچنان در این رسانه پیگیری می‌شود. عملکردی که خود به شکل جدی در صاحب تریبون شدن دولت موثر بود و امروز هم هر زمان رییس‌دولت اراده کرده، راهی این رسانه شده و به شکل «متکلم وحده» به بیان موضوعات مورد نظر خود به شکل «زنده» پرداخته است.

فعالیت عزت‌الله ضرغامی در کسوت ریاست سازمان صداوسیما از دو منظر کمی و کیفی قابل ارزیابی است. به‌لحاظ کمی افزایش حجم برنامه‌های تولیدی، افزایش ساعات کار شبکه‌های سراسری، گسترش شبکه‌های استانی و ارتقای فعالیت‌های برون‌مرزی با راه‌اندازی شبکه انگلیسی زبان پرس‌تی‌وی و انبوه‌تر ساختن برنامه‌های شبکه‌های عرب‌زبان و دیگر ساختار‌های شکل گرفته را می‌توان به عنوان نقطه قوت فعالیت وی در دوران پنج‌ساله اول ریاست بر صدا و سیما در نظر گرفت.

در کنار این موضوع به مدد تکنولوژِی ارتباطی نوین، گسترش حوزه‌های اینترنتی به عنوان بخش مکتوب و آنلاین اطلاع‌رسانی دیداری و شنیداری نیز توانست تا حدودی خلأ این حوزه را بر طرف کند. استفاده خوب و درست از این فناوری می‌تواند در قضاوت در خصوص برنامه‌های رادیو و تلویزیون تاثیر قابل توجهی برجاگذارد.

اما به لحاظ کیفی و جذب مخاطب بیشتر، نمی‌توان نمره مثبتی داد. دلیل این مساله نیز کاملا روشن است. امروز برخی شبکه‌های فارسی‌زبان برون‌مرزی که به پخش برنامه‌های مختلف از خبر تا فیلم و سریال اختصاص دارد مخاطبان قابل‌توجهی یافته‌اند که در پژوهش‌های رسمی اخیر نیز مورد تایید قرار گرفته است. این همان نقطه آسیب رسانه ملی به شمار می‌رود که نیازمند واکاوی ریشه‌ها و بازنگری در نقاط ضعف است.

در عین حال یکی از اقدامات اخیر ضرغامی در صدا و سیما، نشانگر آن است که روش‌های جذب مخاطب و تعمیق اعتماد میان مردم با صدا و سیما مشخص بوده و پتانسیل آن نیز مشخص است. پخش برنامه مناظره میان کاندیداهای انتخابات ریاست‌جمهوری که در نوع خود در 30سال گذشته بی‌سابقه بود امری کاملا قابل دفاع به شمار می‌رود.

در مقابل یکی از انتقادات جدی به عملکرد سازمان در سال‌های اخیر بر این نکته متمرکز بوده که رسانه ملی چندان نتوانسته به وظیفه ذاتی خود که نظارت بر محیط اجتماعی و بیان واقعی اختلاف دیدگاه طبیعی میان مسوولان در روش اداره کشور است عمل کند. اینکه بعضا دیده شده که این رسانه در مقابل یک دولت، روش اطلاع‌رسانی محدود دارد و برای دولت دیگر، حکم ارگان رسانه‌ای. اینجاست که رسانه رسمی کشور، از کارکرد خود که انتقال درست و سریع عملکرد‌ها در حوزه‌های مختلف حکومتی است فاصله می‌گیرد.

ضرغامی توانست با پخش مناظره‌ها و عمق بخشیدن به مباحث، تلویزیون‌های برون‌مرزی را نیز در آن مقطع خاص پشت سر بگذارد. در کمال تعجب این رفتار صحیح وی از سوی برخی نیروهای تندرو به‌عنوان دلیل اعتراضات پس از انتخابات عنوان شد.

یکی دیگر از انتقادات نیز به یک‌سویه‌نگری رسانه ملی در مباحث سیاسی و گزینش اخبار و برنامه‌های سیاسی و حتی سایر حوزه‌ها باز می‌گردد. توجه به این نکته ضروری است که عملکرد سازمان صداوسیما پیش از آنکه برخاسته از نظرات مدیران آن باشد، به توقعات از آن باز می‌گردد. به تبع این انتظار، چنین عملکردی نیز دور از انتظار نیست. به بیان دیگر ساختار صداوسیما، اجازه فعالیت چند‌وجهی و چند زاویه‌ای را نمی‌دهد. به همین جهت نمی‌توان عملکرد ضرغامی را چه در قالب اطلاع‌رسانی پیرامون دولت‌ها و چه انتشار عمومی اخبار، سریال‌ها، برنامه‌های مناسبتی و زنده و... سیاه و سفید دید. هر فرد دیگری نیز در جایگاه او در حوزه مشخصی امکان حرکت خواهد داشت چه اینکه در خصوص دولت فعلی نیز اگر چه با وجود طرح برخی انتقادات در دو سال اخیر در رسانه عمومی رویه حمایتی نسبی برقرار است و کافی است این شرایط را با سال پایانی دولت گذشته یعنی سال 83 و اوایل سال 84 مقایسه کرد. این در حالی است که برخی اختلافات میان قوا در دوره گذشته که جریان‌های غیر‌همسوی سیاسی هم در قوا بودند دیده نشده و به‌طور طبیعی این روزها «خبرساز»‌تر است.

به هر تقدیر در سال چهارم دوره پنج ساله دوم فعالیت ضرغامی به عنوان مدیر رادیو و تلویزیون در عین اینکه نمی‌توان برخی نقاط قوت گذشته را نادیده انگاشت باید اذعان کرد در حوزه‌های مورد انتظار جامعه و نخبگان، این رسانه هنوز تا اعتماد‌سازی فاصله زیادی دارد. این اعتمادسازی، تغییرات در سطوح مختلف آن را اجتناب‌ناپذیر می‌سازد و در صورت عدم‌تحقق، تداوم ریزش مخاطب از یک رسانه با این کاستی‌ها امری محتمل به نظر می‌رسد.

صدا و سیما در سال‌های اخیر به‌وی‍ژه در هفته‌های مانده به انتخابات ریاست‌جمهوری و دو سال پس از آنکه به دلیل تحولات سیاسی، برخی اخبار و گزارش‌های انتقادی در خصوص عملکرد دولت دهم به صورت موردی در آن دیده می‌شود، رسانه‌ای بود که خود خبرساز شد و موافقان و مخالفان درباره عملکرد آن به اظهار نظر می‌پردازند. تمدید حکم ریاست عزت‌الله ضرغامی برای یک دوره پنج ساله دیگر در شرایطی که بسیاری رفتن او را قریب‌الوقوع می‌دانستند از جمله تحولات مدیریتی رادیو و تلویزیون بود که نشان می‌داد، روش گذشته همچنان در این رسانه پیگیری می‌شود. عملکردی که خود به شکل جدی در صاحب تریبون شدن دولت موثر بود و امروز هم هر زمان رییس‌دولت اراده کرده، راهی این رسانه شده و به شکل «متکلم وحده» به بیان موضوعات مورد نظر خود به شکل «زنده» پرداخته است.

فعالیت عزت‌الله ضرغامی در کسوت ریاست سازمان صداوسیما از دو منظر کمی و کیفی قابل ارزیابی است. به‌لحاظ کمی افزایش حجم برنامه‌های تولیدی، افزایش ساعات کار شبکه‌های سراسری، گسترش شبکه‌های استانی و ارتقای فعالیت‌های برون‌مرزی با راه‌اندازی شبکه انگلیسی زبان پرس‌تی‌وی و انبوه‌تر ساختن برنامه‌های شبکه‌های عرب‌زبان و دیگر ساختار‌های شکل گرفته را می‌توان به عنوان نقطه قوت فعالیت وی در دوران پنج‌ساله اول ریاست بر صدا و سیما در نظر گرفت.

در کنار این موضوع به مدد تکنولوژِی ارتباطی نوین، گسترش حوزه‌های اینترنتی به عنوان بخش مکتوب و آنلاین اطلاع‌رسانی دیداری و شنیداری نیز توانست تا حدودی خلأ این حوزه را بر طرف کند. استفاده خوب و درست از این فناوری می‌تواند در قضاوت در خصوص برنامه‌های رادیو و تلویزیون تاثیر قابل توجهی برجاگذارد.

اما به لحاظ کیفی و جذب مخاطب بیشتر، نمی‌توان نمره مثبتی داد. دلیل این مساله نیز کاملا روشن است. امروز برخی شبکه‌های فارسی‌زبان برون‌مرزی که به پخش برنامه‌های مختلف از خبر تا فیلم و سریال اختصاص دارد مخاطبان قابل‌توجهی یافته‌اند که در پژوهش‌های رسمی اخیر نیز مورد تایید قرار گرفته است. این همان نقطه آسیب رسانه ملی به شمار می‌رود که نیازمند واکاوی ریشه‌ها و بازنگری در نقاط ضعف است.

در عین حال یکی از اقدامات اخیر ضرغامی در صدا و سیما، نشانگر آن است که روش‌های جذب مخاطب و تعمیق اعتماد میان مردم با صدا و سیما مشخص بوده و پتانسیل آن نیز مشخص است. پخش برنامه مناظره میان کاندیداهای انتخابات ریاست‌جمهوری که در نوع خود در 30سال گذشته بی‌سابقه بود امری کاملا قابل دفاع به شمار می‌رود.

در مقابل یکی از انتقادات جدی به عملکرد سازمان در سال‌های اخیر بر این نکته متمرکز بوده که رسانه ملی چندان نتوانسته به وظیفه ذاتی خود که نظارت بر محیط اجتماعی و بیان واقعی اختلاف دیدگاه طبیعی میان مسوولان در روش اداره کشور است عمل کند. اینکه بعضا دیده شده که این رسانه در مقابل یک دولت، روش اطلاع‌رسانی محدود دارد و برای دولت دیگر، حکم ارگان رسانه‌ای. اینجاست که رسانه رسمی کشور، از کارکرد خود که انتقال درست و سریع عملکرد‌ها در حوزه‌های مختلف حکومتی است فاصله می‌گیرد.

ضرغامی توانست با پخش مناظره‌ها و عمق بخشیدن به مباحث، تلویزیون‌های برون‌مرزی را نیز در آن مقطع خاص پشت سر بگذارد. در کمال تعجب این رفتار صحیح وی از سوی برخی نیروهای تندرو به‌عنوان دلیل اعتراضات پس از انتخابات عنوان شد.

یکی دیگر از انتقادات نیز به یک‌سویه‌نگری رسانه ملی در مباحث سیاسی و گزینش اخبار و برنامه‌های سیاسی و حتی سایر حوزه‌ها باز می‌گردد. توجه به این نکته ضروری است که عملکرد سازمان صداوسیما پیش از آنکه برخاسته از نظرات مدیران آن باشد، به توقعات از آن باز می‌گردد. به تبع این انتظار، چنین عملکردی نیز دور از انتظار نیست. به بیان دیگر ساختار صداوسیما، اجازه فعالیت چند‌وجهی و چند زاویه‌ای را نمی‌دهد. به همین جهت نمی‌توان عملکرد ضرغامی را چه در قالب اطلاع‌رسانی پیرامون دولت‌ها و چه انتشار عمومی اخبار، سریال‌ها، برنامه‌های مناسبتی و زنده و... سیاه و سفید دید. هر فرد دیگری نیز در جایگاه او در حوزه مشخصی امکان حرکت خواهد داشت چه اینکه در خصوص دولت فعلی نیز اگر چه با وجود طرح برخی انتقادات در دو سال اخیر در رسانه عمومی رویه حمایتی نسبی برقرار است و کافی است این شرایط را با سال پایانی دولت گذشته یعنی سال 83 و اوایل سال 84 مقایسه کرد. این در حالی است که برخی اختلافات میان قوا در دوره گذشته که جریان‌های غیر‌همسوی سیاسی هم در قوا بودند دیده نشده و به‌طور طبیعی این روزها «خبرساز»‌تر است.

به هر تقدیر در سال چهارم دوره پنج ساله دوم فعالیت ضرغامی به عنوان مدیر رادیو و تلویزیون در عین اینکه نمی‌توان برخی نقاط قوت گذشته را نادیده انگاشت باید اذعان کرد در حوزه‌های مورد انتظار جامعه و نخبگان، این رسانه هنوز تا اعتماد‌سازی فاصله زیادی دارد. این اعتمادسازی، تغییرات در سطوح مختلف آن را اجتناب‌ناپذیر می‌سازد و در صورت عدم‌تحقق، تداوم ریزش مخاطب از یک رسانه با این کاستی‌ها امری محتمل به نظر می‌رسد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.