ابعاد دیپلماتیک تجاوزات آمریکا و اسرائیل

حملات تجاوزکارانه آمریکا و اسرائیل علیه ایران در شرایطی شروع شد که بر‌خلاف ادعاهای ترامپ در سخنرانی‌اش در کنگره که هدفی جز فریب افکار عمومی برای حمله نداشت، مطلقا هیچ خطری از جانب ایران متوجه قلمرو آمریکا نبود. هم‌زمان باید توجه داشت که همه جنگ‌ها دارای یک پیوست دیپلماتیک‌ هستند که بسیار در سرنوشت هر جنگی مهم است. ابعاد دپیلماتیک جنگ جاری به شرح زیر است.

کشورهای عربی منطقه به اضافه ترکیه، جمهوری آذربایجان و قبرس مدعی شده‌اند‌ از جانب ایران هدف حمله قرار گرفته‌اند. مقامات ایران ادعاهای ترکیه، آذربایجان و قبرس را تکذیب کرده‌اند و در ارتباط با کشورهای عربی نیز توضیح داده‌اند که حملات تنها متوجه اهداف آمریکایی در آن کشورهاست. ادعای کشورهای عربی این است که اولا از پایگاه‌های آمریکایی مستقر در خاک آنها حمله‌ای علیه ایران صورت نگرفته است و ثانیا مدعی‌ هستند حملاتی که از جانب ایران انجام شده، فقط متوجه پایگاه‌های آمریکایی نبوده، بلکه به یک‌سری اماکن عمومی و غیرمرتبط با حضور آمریکا نیز خسارت زده‌اند. در مقابل، مقامات ما تصریح کرده‌اند ‌صرفا پایگاه‌های آمریکا را هدف حمله قرار داده‌اند. البته بحث مهم دیگر این است که آیا از «حریم هوایی» این کشورها برای حمله به ایران استفاده شده یا نه؟ چون شواهد و قرائن حاکی از آن است که صرف‌نظر از مبدأ شلیک‌ها، موشک‌ها و هواپیماهایی که ایران را هدف قرار می‌دهند، از فضای این کشورها نیز استفاده می‌شود. در مقابل، این کشورها و آمریکا مدعی‌ هستند‌ این پایگاه‌های آمریکایی تخلیه بوده و از آنها استفاده‌ای نشده‌ و حملات از مبدأ ناوهای هواپیمابر انجام می‌شود. مقامات ما این ادعاها را رد کرده‌اند. البته اینها موضوعاتی است که حقیقت آنها قابل کشف است.

این موضوعات از آن جهت مهم‌ هستند که می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری ائتلاف جدیدی علیه ایران شود و یک ضلع عربی نیز به ائتلاف عبری-غربی موجود بیفزاید و تنها در حد همکاری‌های دیپلماتیک نیز محدود نماند. بعد از نشستی که اتحادیه عرب روز یکشنبه برگزار کرد، از اتفاق نظر اعضا در محکومیت حملات ایران و تصمیم به ارجاع موضوع به شورای امنیت و‌... سخن رفته است. این احتمال نیز وجود دارد که برخی از کشورهای غیر‌عربی نیز با این مواضع همراه شوند. پاکستان که دارای یک پیمان دفاعی متقابل با عربستان است، از ابتدای جنگ خود را در کنار عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس معرفی کرده‌ است. ترکیه نیز مشورت‌هایی در این مورد با کشورهای عربی داشته‌ است.

واکنش دو روز پیش آقای پزشکیان را باید در رابطه با این تحولات قابل درک دانست. سؤال در این مورد این بود که مبنای اقدام آقای پزشکیان چه بود و تصمیم مربوطه چگونه گرفته شده بود؟ در سخنان ایشان تصریح شده بود که تصمیم توسط شورای سه‌نفره رهبری موقت اتخاذ شده بود. با توجه به صحبت‌های آقای اژه‌ای و همچنین اظهارات ملایم آقای اعرافی می‌توان احتمال داد این تصمیم مناقشه‌برانگیز باید با اکثریت آرا گرفته شده و اعتبار داشته و همه باید تابع آن می‌بودند. درون‌مایه این تصمیم این بود که حمله به کشورهای همسایه باید متوقف می‌شد. اینکه آنها مقصر بوده‌اند یا خیر و از پایگاه‌های آمریکایی مستقر در این کشورها به سوی ایران شلیکی انجام شده یا خیر، البته بحث مهم اما فرعی بود. اما درباره نحوه بیان و جمله‌بندی صحبت‌های آقای پزشکیان، جای بحث وجود داشت. احتمالا این جمله‌بندی می‌توانست بسیار بهتر و با مشورت حقوق‌دان‌ها تنظیم شود تا عوارض حقوقی در پی نداشته باشد.

از سوی دیگر و به موازات ادامه تجاوزات آمریکا و اسرائیل، تا‌کنون به‌رغم گذشت 10 روز و به نحوی کم‌سابقه‌، جای تلاش‌هایی برای توقف جنگ خالی بوده است. معمولا در چنین منازعاتی شورای امنیت فورا مداخله می‌کند و درخواست آتش‌بس می‌دهد. عضویت آمریکا در شورای امنیت به‌عنوان عضو دائم البته مهم است، اما در گذشته بسیار پیش آمده که شورای امنیت علیه اعضای دائم نیز اقدام کرده است. مشکل این است که چین و روسیه تحرک دیپلماتیک لازم را که از آنها انتظار می‌رفت، تاکنون نداشته‌اند و صرفا در سطح سخنگوی وزارت خارجه یا سفیرشان در سازمان ملل اظهارات کلی در محکومیت حمله به بیت رهبری و موارد مشابه داشته‌اند.

آنها می‌توانستند در شورای امنیت فعال باشند و حرکتی در راستای برقراری آتش‌بس انجام دهند تا حتی اگر آمریکا وتو کرد، این وتو برایش هزینه داشته باشد. ضمن اینکه باید توجه داشت ‌در صورت وتوی آمریکا، کار می‌تواند در مجمع عمومی دنبال شود؛ بااین‌حال، تاکنون شاهد چنین اقدامی از سوی چین، روسیه و اعضای غیردائم شورای امنیت نبوده‌ایم. البته آخرین اخبار حاکی از آن است که روسیه با تأخیر بسیار از اقدام برای درخواست تصویب قطع‌نامه‌ای در شورای امنیت برای برقراری آتش‌بس سخن گفته است. باید صبر کرد و دید‌ آیا اقدامی انجام خواهد شد یا خیر.

آخرین مقالات منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.