|

پايشِ بي‌پايش

ليدا عسکرنيا . وکيل پايه يک دادگستري

سال‌هاست که عملکرد صداوسيما مورد نقد جدي کارشناسان است. عملکرد اين رسانه ضعيف و غيرحرفه‌اي است. معيارهايي که در مدياي جهاني مرسوم است در اين رسانه در حد بسيار ضعيف وجود دارد يا اساسا وجود ندارد، به همين دليل مديريت غلط نيز روز‌به‌روز از مخاطبان سيما کاسته و بر مخاطبان شبکه‌هاي فارسي‌زبان ماهواره‌اي افزوده شده است. نبود نگاه تکثرگرا و منعطف از يک‌سو و نبود دانش رسانه‌اي از ديگرسو منجر به ريزش شديد مخاطبان آن شده است. بديهي است که رسانه ملي با توجه به تأمين هزينه‌هاي آن از بيت‌المال و نيز پرداخت ماليات ازسوی آحاد ملت بايد اولا نگاهي وحدت‌گرا داشته باشد و ثانيا فرصت طرح مسائل عمومي و تخصصي را براي همگان فراهم آورد. مجموعه سيما متعلق به يک شرکت خصوصي نيست که با توجه به سياست‌گذاري‌ها و سليقه شخصي صاحب آن اداره شود. صداوسيما متعلق به همه مردم است از هر طيف و جناح و از هر طبقه اجتماعي. تلويزيون حياط‌خلوت مديراني نيست که با اغراض سياسي خود نهادي را که با بودجه عمومي تأمين می‌شود به تفرجگاه اغراض سياسي خاص خود تبديل کنند. نمونه‌اي از اين يک‌سونگري غيرحرفه‌اي و جانبدارانه و غيرکارشناسي را مي‌توان در يکي از قسمت‌هاي برنامه پايش مشاهده کرد که در آن رسانه را وسيله‌اي براي حمله به کانون وکلاي دادگستري قرار دادند. منصرف از نقد محتوايي موضوع برنامه که دال بر بي‌اساس‌بودن ادعاهاي میهمان برنامه بود، کيفيت اجراي برنامه ازسوی مجري آن، به آشکارترين شکل نشان‌دهنده عدم رعايت معيارها و اصول حرفه‌اي از قبيل بي‌طرفي، آداب سخن و ميزان آگاهي از موضوع است. روال بر اين است که در برنامه‌هاي زنده و تخصصي بايد از مجريان حرفه‌اي استفاده کرد. در معرفي برنامه فوق‌الذکر چنين آمده است: «برنامه‌اي است با رويکرد اقتصادي کشور...» اينکه وکالت چه ربطي به اقتصاد کل کشور دارد بماند، اما آيا نبايد مجري برنامه در اين حوزه، يعني حقوق و وکالت، داراي حداقل تخصص لازم بوده يا مطالعات زمينه‌اي مناسب داشته باشد؟ درکتب تخصصي مصاحبه‌کننده را چنين تعريف کرده‌اند: «مصاحبه‌کننده کسي است که داراي تبحر لازم در حرفه روزنامه‌نگاري باشد و تجربيات علمي و عملي نيز در اين زمينه داشته باشد» (معتمدنژاد، 12:1386). اولين درس رسانه به‌کارگيري واژگان صحيح و مؤدبانه است، مجري حرفه‌اي بايد به‌شدت مراقب لحن کلام خود باشد. هيچ مصاحبه‌کننده حرفه‌اي و حتي آماتور در رسانه عمومي و ملي از ادبيات سخيف استفاده نمي‌کند. عدم ابراز نقطه نظرات و نگرش‌هاي خود در طول مصاحبه يکي‌ديگر از اصولي است که مصاحبه‌کننده بايد رعايت کند يک مصاحبه‌کننده موفق، به اين اصل مهم توجه دارد که بايد از هر نوع پيشداوري و اعمال نظر شخصي و غرض‌ورزي در طول مصاحبه دوري بجويد. درکلاس‌هاي فن بيان اولين نکاتي را که به کارآموز گوشزد مي‌کنند اين است که صرف ارتباط با مخاطب کافي نيست و مجري بايد ادب رسانه‌اي را بيش از حد متعارف رعايت کند و موجب بي‌اعتباري برنامه نشود، بلکه باعث کسب اعتبار براي برنامه شود. مجري اين برنامه خود را هيچ مقيد به رعايت اين اصول در يک مصاحبه که ظاهرا قرار است که مصاحبه کارشناسي و جدي باشد، نمي‌داند؛ برای مثال در جايي از گفت‌وگو از اين عبارت استفاده مي‌کند:

- آقا! جان جدت اين کارو رديف کن!
يا اينکه مي‌گويد:
- الان ما بايد يقه کيو بچسبيم!!
يا اين جمله:
- آي مردم اصل 44 قانون اساسيه‌هااا! از تو کيسه درش نياورديم!
در کدام شيوه‌نامه و دروس ارتباطات و گويندگي گفته شده است که مصاحبه‌کننده بايد جانبدارانه حرف زده و به طيفي که به قدر سرسوزني از آن شناخت ندارد، حمله کند؟! همين مجري در جاي ديگري از برنامه خطاب به وکلاي دادگستري مي‌گويد:
- پس اينکه مي‌گفتند ما کسب‌وکار نيستيم؛ هه‌هه... خيلي خوبن!!
مهم‌ترين اصل در مصاحبه رعايت اصل بي‌طرفي است. چگونه يک مجري مي‌تواند به خود اجازه دهد نه‌تنها از اين حيطه ادب متعارف خارج شود، بلکه به استهزا نيز بپردازد؟ يک مجري حق به‌کارگيري لحن و ادبيات استهزاآميز نسبت به هيچ احدالناسي را ندارد، چه برسد به اينکه مخاطب طيف وسيعي از حقوق‌دانان مملکت باشند. در ادامه او که ذره‌اي از موضوع مورد بحث و جامعه هدف شناخت ندارد، مي‌گويد:
- يعني وکيل مي‌خوايم ديگه...! نميشه درش بسته باشه...
- اين تو بميري از اون تو بميريا ديگه نيست اين بايد هرجور که هست اجرا بشه.
اين شيوه مصاحبه و سبک بياني با کدام معيار اخلاقي و حرفه‌اي سازگار است؟
به‌طور خلاصه يک برنامه گفت‌وگومحور تلويزيون در نقض ساده‌ترين و مهم‌ترين اصول حرفه‌اي و اجرائي کاملا نادرست، يکي از مهم‌ترين نهادهاي قانوني کشور، يعني وکالت دادگستري و کانون‌هاي وکلا را در حالي نشانه مي‌رود که در آن جز يک جبهه‌گيري غيرکارشناسي و غيرحرفه‌اي و کم‌مايه ديده نمي‌شود؛ تأسف‌بار است.

سال‌هاست که عملکرد صداوسيما مورد نقد جدي کارشناسان است. عملکرد اين رسانه ضعيف و غيرحرفه‌اي است. معيارهايي که در مدياي جهاني مرسوم است در اين رسانه در حد بسيار ضعيف وجود دارد يا اساسا وجود ندارد، به همين دليل مديريت غلط نيز روز‌به‌روز از مخاطبان سيما کاسته و بر مخاطبان شبکه‌هاي فارسي‌زبان ماهواره‌اي افزوده شده است. نبود نگاه تکثرگرا و منعطف از يک‌سو و نبود دانش رسانه‌اي از ديگرسو منجر به ريزش شديد مخاطبان آن شده است. بديهي است که رسانه ملي با توجه به تأمين هزينه‌هاي آن از بيت‌المال و نيز پرداخت ماليات ازسوی آحاد ملت بايد اولا نگاهي وحدت‌گرا داشته باشد و ثانيا فرصت طرح مسائل عمومي و تخصصي را براي همگان فراهم آورد. مجموعه سيما متعلق به يک شرکت خصوصي نيست که با توجه به سياست‌گذاري‌ها و سليقه شخصي صاحب آن اداره شود. صداوسيما متعلق به همه مردم است از هر طيف و جناح و از هر طبقه اجتماعي. تلويزيون حياط‌خلوت مديراني نيست که با اغراض سياسي خود نهادي را که با بودجه عمومي تأمين می‌شود به تفرجگاه اغراض سياسي خاص خود تبديل کنند. نمونه‌اي از اين يک‌سونگري غيرحرفه‌اي و جانبدارانه و غيرکارشناسي را مي‌توان در يکي از قسمت‌هاي برنامه پايش مشاهده کرد که در آن رسانه را وسيله‌اي براي حمله به کانون وکلاي دادگستري قرار دادند. منصرف از نقد محتوايي موضوع برنامه که دال بر بي‌اساس‌بودن ادعاهاي میهمان برنامه بود، کيفيت اجراي برنامه ازسوی مجري آن، به آشکارترين شکل نشان‌دهنده عدم رعايت معيارها و اصول حرفه‌اي از قبيل بي‌طرفي، آداب سخن و ميزان آگاهي از موضوع است. روال بر اين است که در برنامه‌هاي زنده و تخصصي بايد از مجريان حرفه‌اي استفاده کرد. در معرفي برنامه فوق‌الذکر چنين آمده است: «برنامه‌اي است با رويکرد اقتصادي کشور...» اينکه وکالت چه ربطي به اقتصاد کل کشور دارد بماند، اما آيا نبايد مجري برنامه در اين حوزه، يعني حقوق و وکالت، داراي حداقل تخصص لازم بوده يا مطالعات زمينه‌اي مناسب داشته باشد؟ درکتب تخصصي مصاحبه‌کننده را چنين تعريف کرده‌اند: «مصاحبه‌کننده کسي است که داراي تبحر لازم در حرفه روزنامه‌نگاري باشد و تجربيات علمي و عملي نيز در اين زمينه داشته باشد» (معتمدنژاد، 12:1386). اولين درس رسانه به‌کارگيري واژگان صحيح و مؤدبانه است، مجري حرفه‌اي بايد به‌شدت مراقب لحن کلام خود باشد. هيچ مصاحبه‌کننده حرفه‌اي و حتي آماتور در رسانه عمومي و ملي از ادبيات سخيف استفاده نمي‌کند. عدم ابراز نقطه نظرات و نگرش‌هاي خود در طول مصاحبه يکي‌ديگر از اصولي است که مصاحبه‌کننده بايد رعايت کند يک مصاحبه‌کننده موفق، به اين اصل مهم توجه دارد که بايد از هر نوع پيشداوري و اعمال نظر شخصي و غرض‌ورزي در طول مصاحبه دوري بجويد. درکلاس‌هاي فن بيان اولين نکاتي را که به کارآموز گوشزد مي‌کنند اين است که صرف ارتباط با مخاطب کافي نيست و مجري بايد ادب رسانه‌اي را بيش از حد متعارف رعايت کند و موجب بي‌اعتباري برنامه نشود، بلکه باعث کسب اعتبار براي برنامه شود. مجري اين برنامه خود را هيچ مقيد به رعايت اين اصول در يک مصاحبه که ظاهرا قرار است که مصاحبه کارشناسي و جدي باشد، نمي‌داند؛ برای مثال در جايي از گفت‌وگو از اين عبارت استفاده مي‌کند:

- آقا! جان جدت اين کارو رديف کن!
يا اينکه مي‌گويد:
- الان ما بايد يقه کيو بچسبيم!!
يا اين جمله:
- آي مردم اصل 44 قانون اساسيه‌هااا! از تو کيسه درش نياورديم!
در کدام شيوه‌نامه و دروس ارتباطات و گويندگي گفته شده است که مصاحبه‌کننده بايد جانبدارانه حرف زده و به طيفي که به قدر سرسوزني از آن شناخت ندارد، حمله کند؟! همين مجري در جاي ديگري از برنامه خطاب به وکلاي دادگستري مي‌گويد:
- پس اينکه مي‌گفتند ما کسب‌وکار نيستيم؛ هه‌هه... خيلي خوبن!!
مهم‌ترين اصل در مصاحبه رعايت اصل بي‌طرفي است. چگونه يک مجري مي‌تواند به خود اجازه دهد نه‌تنها از اين حيطه ادب متعارف خارج شود، بلکه به استهزا نيز بپردازد؟ يک مجري حق به‌کارگيري لحن و ادبيات استهزاآميز نسبت به هيچ احدالناسي را ندارد، چه برسد به اينکه مخاطب طيف وسيعي از حقوق‌دانان مملکت باشند. در ادامه او که ذره‌اي از موضوع مورد بحث و جامعه هدف شناخت ندارد، مي‌گويد:
- يعني وکيل مي‌خوايم ديگه...! نميشه درش بسته باشه...
- اين تو بميري از اون تو بميريا ديگه نيست اين بايد هرجور که هست اجرا بشه.
اين شيوه مصاحبه و سبک بياني با کدام معيار اخلاقي و حرفه‌اي سازگار است؟
به‌طور خلاصه يک برنامه گفت‌وگومحور تلويزيون در نقض ساده‌ترين و مهم‌ترين اصول حرفه‌اي و اجرائي کاملا نادرست، يکي از مهم‌ترين نهادهاي قانوني کشور، يعني وکالت دادگستري و کانون‌هاي وکلا را در حالي نشانه مي‌رود که در آن جز يک جبهه‌گيري غيرکارشناسي و غيرحرفه‌اي و کم‌مايه ديده نمي‌شود؛ تأسف‌بار است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.