شيدايي*
بابك زماني. نورولوژيست
شب از نيمه گذشته است، همه اخبار گروهها را خواندهام و مثل هر شب از كتابم عقبم. ميخواهم دستگاه را خاموش كنم كه پيامي غيرمعمول در اينستا ظاهر ميشود: «آقاي دكتر، تو رو خدا! فريد مريض شماست؟» شمارهام را مينويسم و وقتي تماس ميگيرد ميبينم خانمی ميانسال است كه ناله ميكند: «آقاي دكتر، به دادم برسيد. چاقو برداشته دور اتاق ميدوه. یه وقت ميخواد رگ خودش رو بزنه، یه وقت ميخواد من رو بزنه، یه وقت چاقو رو پرت ميكنه طرف سقف اتاق». سابقهاش را ميپرسم. معلوم ميشود دو سال پيش فقط براي سردردهاي ميگرني يكبار پيش من آمده است و حالا كلمه «اعصاب»، تنها من را ياد مادر آورده است. ميگويد: «بچه آروميه. سرش تو كتابهاشه. از شركت كه مياد فقط ميخونه، كتاب يا هرچي كه باشه.
دو، سه روزه كه همهاش سرش توي اخباره. اخبار هواپيما و مردنها و جمعيت توي خيابونها و همهچيز. یه كلمه هم حرف نميزنه يكهو ديدم رفت توي حياط وسط سرما ايستاد يك داد بلند طرف آسمان كشيد. همسايهها همه بيرون ريختند. كسي جلودارش نبود. توي خونه كه اومد همه متفرق شدند. حالا رفته توي آشپزخونه یه كارد برداشته ميخواد يكي رو بكشه. نميدونم كيه. اسامي رو درست نميگه. گاهی ميخنده گاهي گريه ميكنه. آقاي دكتر، ميترسم، خيلي ميترسم». پيداست كه جوان دچار شيدايي حاد شده است. توضيح ميدهم كه در تخصص من نيست و راهنمايي ميكنم با اورژانس روانپزشكي تماس بگيرند. قطعا اين جوان زمينهاي ناپيدا براي اين حالت داشته، اما شايد تنها فشار اخبار دردآور و پشتسر اين روزها و احساس ناامني كه به دنبال آن آمده ميتوانست «فريد» را وارد چنين فازي كند. شيدايي و سرگشتگي و احساس غبن و نااميدي، همواره بهشكل فردي و به شديدترين و حادترين شكلي كه براي فريد رخ داد، رخ نميدهد. سرگشتگي و يأس اجتماعي بهصورت مزمن و آرامآرام هم ميتواند جامعه را از درون تهي کند، مصائب بيشتري بيافريند و حتي جامعه را تا مرز شيدايي، آنسان كه نيمهشب فريد را برد،
ببرد. وقتي بحرانهاي اجتماعي پيدرپي و در فواصل نزديك به هم رخ ميدهند، تأثيرشان بر روح و روان جامعه از نوعي پديده رزونانس هم پيروي ميكند، به اين معنا كه تأثير سه يا چهار حادثه متوالي بسيار بيشتر از جمع جبري آنها ميشود. بحرانهاي جدي اجتماعي را نميتوان در عرصه عمومي كتمان كرد. كتمان و انكار گاهی اهميت رخدادها را بيشتر و آنها را در هاله شايعات، غبارآلوده و وهمناك ميكند. پس موضوع، خبررساندن يا نرساندن نيست. موضوع به نحوه خبررساني هم محدود نميشود. مسئله اصلي نحوه تعامل با بحرانهاي اجتماعي از جانب مديريت جامعه است. انسان مدرن به عنوان موجودي كه اكثريت وجود او اجتماعي است و بيش از آنكه عضوي از يك خانواده يا يك مجموعه كاري باشد، بخشي از يك اجتماع و يك شهروند محسوب ميشود و بيش از هر چيزي تحتتأثير نحوه تعامل مديريت جامعه قرار دارد. به اين لحاظ دولت به نحوي اجتنابناپذير بخشي از وجود افراد ميشود و بياعتمادي به آن موجب نوعي از خودبيگانگي ويرانگر است! اگر مديريت جامعه واقعبين، متكي بر دانش نظاره و بيشگوي محاسبهگر رخدادها باشد، اگر لحني حاكي از درك عمق دردها و چهرهاي اطمينانبخش و اميدواركننده به حل
معضلات داشته باشد، ميتواند به آرامش جامعه و عقلانيت بينجامد. اما لاپوشاني، بياطلاعي يا انكار رخدادها يا اتكا به راهحلها و توجيهاتي آشكارا غيرعقلاني، بيترديد بهنوعي سرگشتگي (perplexity) اجتماعي و خداي ناكرده شيدايي اجتماعي، نه آن سان كه براي فريد ما رخ داد، میانجامد.
پينوشت:
* جز نام فرید، تمام اتفاقات واقعی است.
شب از نيمه گذشته است، همه اخبار گروهها را خواندهام و مثل هر شب از كتابم عقبم. ميخواهم دستگاه را خاموش كنم كه پيامي غيرمعمول در اينستا ظاهر ميشود: «آقاي دكتر، تو رو خدا! فريد مريض شماست؟» شمارهام را مينويسم و وقتي تماس ميگيرد ميبينم خانمی ميانسال است كه ناله ميكند: «آقاي دكتر، به دادم برسيد. چاقو برداشته دور اتاق ميدوه. یه وقت ميخواد رگ خودش رو بزنه، یه وقت ميخواد من رو بزنه، یه وقت چاقو رو پرت ميكنه طرف سقف اتاق». سابقهاش را ميپرسم. معلوم ميشود دو سال پيش فقط براي سردردهاي ميگرني يكبار پيش من آمده است و حالا كلمه «اعصاب»، تنها من را ياد مادر آورده است. ميگويد: «بچه آروميه. سرش تو كتابهاشه. از شركت كه مياد فقط ميخونه، كتاب يا هرچي كه باشه.
دو، سه روزه كه همهاش سرش توي اخباره. اخبار هواپيما و مردنها و جمعيت توي خيابونها و همهچيز. یه كلمه هم حرف نميزنه يكهو ديدم رفت توي حياط وسط سرما ايستاد يك داد بلند طرف آسمان كشيد. همسايهها همه بيرون ريختند. كسي جلودارش نبود. توي خونه كه اومد همه متفرق شدند. حالا رفته توي آشپزخونه یه كارد برداشته ميخواد يكي رو بكشه. نميدونم كيه. اسامي رو درست نميگه. گاهی ميخنده گاهي گريه ميكنه. آقاي دكتر، ميترسم، خيلي ميترسم». پيداست كه جوان دچار شيدايي حاد شده است. توضيح ميدهم كه در تخصص من نيست و راهنمايي ميكنم با اورژانس روانپزشكي تماس بگيرند. قطعا اين جوان زمينهاي ناپيدا براي اين حالت داشته، اما شايد تنها فشار اخبار دردآور و پشتسر اين روزها و احساس ناامني كه به دنبال آن آمده ميتوانست «فريد» را وارد چنين فازي كند. شيدايي و سرگشتگي و احساس غبن و نااميدي، همواره بهشكل فردي و به شديدترين و حادترين شكلي كه براي فريد رخ داد، رخ نميدهد. سرگشتگي و يأس اجتماعي بهصورت مزمن و آرامآرام هم ميتواند جامعه را از درون تهي کند، مصائب بيشتري بيافريند و حتي جامعه را تا مرز شيدايي، آنسان كه نيمهشب فريد را برد،
ببرد. وقتي بحرانهاي اجتماعي پيدرپي و در فواصل نزديك به هم رخ ميدهند، تأثيرشان بر روح و روان جامعه از نوعي پديده رزونانس هم پيروي ميكند، به اين معنا كه تأثير سه يا چهار حادثه متوالي بسيار بيشتر از جمع جبري آنها ميشود. بحرانهاي جدي اجتماعي را نميتوان در عرصه عمومي كتمان كرد. كتمان و انكار گاهی اهميت رخدادها را بيشتر و آنها را در هاله شايعات، غبارآلوده و وهمناك ميكند. پس موضوع، خبررساندن يا نرساندن نيست. موضوع به نحوه خبررساني هم محدود نميشود. مسئله اصلي نحوه تعامل با بحرانهاي اجتماعي از جانب مديريت جامعه است. انسان مدرن به عنوان موجودي كه اكثريت وجود او اجتماعي است و بيش از آنكه عضوي از يك خانواده يا يك مجموعه كاري باشد، بخشي از يك اجتماع و يك شهروند محسوب ميشود و بيش از هر چيزي تحتتأثير نحوه تعامل مديريت جامعه قرار دارد. به اين لحاظ دولت به نحوي اجتنابناپذير بخشي از وجود افراد ميشود و بياعتمادي به آن موجب نوعي از خودبيگانگي ويرانگر است! اگر مديريت جامعه واقعبين، متكي بر دانش نظاره و بيشگوي محاسبهگر رخدادها باشد، اگر لحني حاكي از درك عمق دردها و چهرهاي اطمينانبخش و اميدواركننده به حل
معضلات داشته باشد، ميتواند به آرامش جامعه و عقلانيت بينجامد. اما لاپوشاني، بياطلاعي يا انكار رخدادها يا اتكا به راهحلها و توجيهاتي آشكارا غيرعقلاني، بيترديد بهنوعي سرگشتگي (perplexity) اجتماعي و خداي ناكرده شيدايي اجتماعي، نه آن سان كه براي فريد ما رخ داد، میانجامد.
پينوشت:
* جز نام فرید، تمام اتفاقات واقعی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.