|

به روايتِ راويان

شرق: «راویان روایت تو» نوشته سعید عباسپور بار نخست سال 1393 منتشر شد و اخيرا چاپ دوم آن در نشر ثالث درآمده است. اين مجموعه‌داستان كه همان روزهاي انتشار اثري متفاوت از ساير داستان‌هاي روز بود، دو بخش دارد با عناوين «نم و نسیم و نارنج» و «راویان روایت تو». داستان روايتي است از «ملک یونان و حکیم دوبان» هزارویک‌شب كه خطاب به معشوقه‌اش، «ماهور» روایت می‌شود که دیگر نیست. داستان اين‌چنين آغاز مي‌شود: «ماهور! معمولا آن‌هايي كه به تو نزديك‌ترند تو را كم‌تر مي‌شناسند». داستان پر از ارجاع به موسیقی است و راوی خود اهل موسیقی: «نباید می‌گذاشتم توضیح عمو محی خان تمام شود؛ این بود که قضیه آن سریال را سر هم کردم. سریالی که باید راوی‌اش صدای زنی باشد که غمگین و با وسعت دکلمه می‌کند و گاه زمزمه‌ای. تنها چشم عمو محی برق زد. بعد از تو گفت؛ از تنها یادگار برادرش. از اینکه گاه ناخنی به سه‌تار می‌زنی، از اینکه مونست از همان نوجوانی سعدی بوده و حافظ، از اینکه سیدحسین طاهرزاده می‌شنوی، از اینکه معماری خوانده‌ای و جوان‌ترین استاد دانشکده هنری، از اینکه مجله‌ای درمی‌آوری و از اینکه نقد موسیقی می‌نویسی و موسیقی مدرن را می‌شناسی. از خانه‌ات گفت و از خیلی چیزهای دیگر. ندیده بودم عمو محی خان این‌طور به حرف بیفتد. بی‌آنکه چیزی بپرسم گفت و گفت و باز گفت. تنها از دام آن چشم‌های ویرانگر نگفت». بخش دوم نيز با خطاب به ديگري آغاز مي‌شود: «شومي پير! پيرزن شوم! عاقبت ميرا بودي؛ مُردي و من همه فرمان‌هايت را به خاطر دارم. تمام اراده‌ات را به بازي دست‌هاي بزرگم گرفتم. از همان روز رقم زدي: آرش، كم‌حرف، بلندقد، با دست‌هايي بزرگ، ليسانس موسيقي، دانشجوي ارشد، ناتمام». بعد تكه‌هايي مي‌آيد كه انگار از خاطرات راوي برگرفته شده و پاي هر تكه تاريخي هست كه با وصفي خوانده شده است: «تاريخ، قبل از كليدخوردنِ آخرين فيلمم» يا «تاريخ، لحظه شومي در شبي دور و سياه» يا «تاريخ، نمي‌دانم چندمين روز از روزهاي سرد دي ماه. نمي‌دانم چندمين سال از دهه هفتاد خورشيدي».
«مسئله اين است، در اين نوشته تو به چيزهايي پي مي‌بري كه من ننوشتمشان و تو آن‌ها را بو مي‌كشي، چيزهايي كه در پشتند...»؛ مجموعه‌داستان «خون و خونريزي‌هاي كلاسيكِ چشمه عبدل» نوشته سروش قاسميان به تازگي در نشر ثالث منتشر شده. اين مجموعه شامل پنج داستان است كه عناوين‌شان از اين قرار است: «تحليل رفته‌رفته شهين»،‌ «جاده‌ها»‌، «جاده گرگ»، «پاورقي روزنامه روي دُم پدرام گرگ» و «خداي با تلفن حرف‌زدنِ دنيا». هريك از داستان‌هاي اين مجموعه شيوه روايت خاص خود را دارند. در ميان اين پنج داستان از داستان كوتاه هست تا داستان بلند، داستان ديالوگ‌محور دارد و داستاني كه تنها يك راوي دارد يا داستان نخست مجموعه، «تحليل رفته‌رفته شهين» كه 17 روايت است: نياز و آقا حبيب و منصور و شاپور و شهين و دختري از پرو و... . علاوه بر اين، داستان‌ها به‌ لحاظ موضوعي و موقعيت مكاني نيز تنوع دارند. داستان اول اين‌طور آغاز مي‌شود: «روزگار آن‌طور حكم كرده بود كه منصور، پسرِ بزرگِ آقاي رضا اعتمادي معلم سبيل‌دار مدرسه، تا پاي پريدن از درخت چنار كهنسال و لهيده‌شدن و نيست‌شدن روي آسفالت كف خيابان هم برود و مردم درباره‌اش حرف‌هايي بزنند. البته بيش‌تر حرف‌ها به روزهاي بعد و به‌خصوص شبِ اجراي مراسم خودكشي مربوط مي‌شود». داستان با مراسم خودكشي منصور آغاز مي‌شود و بعد مي‌رسد به حضور پيتر بروك در ايران كه «همزمان با شهرت نسبي آقا حبيب براي تدارك تئاتري برگرفته از داستان‌هاي منطق‌الطير عطار دنبال بازيگر مي‌گشت، چشمش به جوانك نحيف و بااستعداد آن روزها افتاد. آقا حبيب آن‌موقع هجده‌سالش بود و براي كانديداشدن خيلي ذوق مي‌كرد». داستان «جاده‌ها» فضاي غريبي دارد كه اين‌طور آغاز مي‌شود: «شايد مسخره به نظر بيايد، اما موضوع در چشمان و نظر ابراهيم آن‌قدر بزرگ جلوه كرده بود كه وقتي گرگ بابايمان را گاز گرفت، ابراهيم هم به دنبال گرگ رفت تا او را گاز بگيرد». غياب ابراهيم نه تنها براي راوي و مادر و خانواده بلكه براي مردم و اهل روستا به يك مسئله يا پرسش تبديل مي‌شود: «ابراهيم چرا رفت؟ كجا رفت؟» داستان در ناكجايي روايت مي‌شود و جاده‌هاي اطراف، اسامي ناآشنايي دارند ازجمله جاده گرگ‌ها يا جاده زنبورها و جاده قبرستان كه به‌نظر مي‌رسد راوي آنها را نام‌گذاري كرده. داستان بعدي «جاده گرگ» به‌نوعي در ادامه اين داستان است. از نكاتي كه در تمام داستان‌ها به چشم مي‌آيد حضور پررنگ آدم‌ها و حيوانات است. گرگ و زنبور و گاو كه در لحظاتي حضورشان با آدم‌ها و خصايصي از آنها گره مي‌خورد، براي مثال آخر داستان «جاده گرگ» كه رنگي تمثيلي به خود مي‌گيرد يا داستان «پاورقي روزنامه روي دُم پدرام ‌گرگ».

شرق: «راویان روایت تو» نوشته سعید عباسپور بار نخست سال 1393 منتشر شد و اخيرا چاپ دوم آن در نشر ثالث درآمده است. اين مجموعه‌داستان كه همان روزهاي انتشار اثري متفاوت از ساير داستان‌هاي روز بود، دو بخش دارد با عناوين «نم و نسیم و نارنج» و «راویان روایت تو». داستان روايتي است از «ملک یونان و حکیم دوبان» هزارویک‌شب كه خطاب به معشوقه‌اش، «ماهور» روایت می‌شود که دیگر نیست. داستان اين‌چنين آغاز مي‌شود: «ماهور! معمولا آن‌هايي كه به تو نزديك‌ترند تو را كم‌تر مي‌شناسند». داستان پر از ارجاع به موسیقی است و راوی خود اهل موسیقی: «نباید می‌گذاشتم توضیح عمو محی خان تمام شود؛ این بود که قضیه آن سریال را سر هم کردم. سریالی که باید راوی‌اش صدای زنی باشد که غمگین و با وسعت دکلمه می‌کند و گاه زمزمه‌ای. تنها چشم عمو محی برق زد. بعد از تو گفت؛ از تنها یادگار برادرش. از اینکه گاه ناخنی به سه‌تار می‌زنی، از اینکه مونست از همان نوجوانی سعدی بوده و حافظ، از اینکه سیدحسین طاهرزاده می‌شنوی، از اینکه معماری خوانده‌ای و جوان‌ترین استاد دانشکده هنری، از اینکه مجله‌ای درمی‌آوری و از اینکه نقد موسیقی می‌نویسی و موسیقی مدرن را می‌شناسی. از خانه‌ات گفت و از خیلی چیزهای دیگر. ندیده بودم عمو محی خان این‌طور به حرف بیفتد. بی‌آنکه چیزی بپرسم گفت و گفت و باز گفت. تنها از دام آن چشم‌های ویرانگر نگفت». بخش دوم نيز با خطاب به ديگري آغاز مي‌شود: «شومي پير! پيرزن شوم! عاقبت ميرا بودي؛ مُردي و من همه فرمان‌هايت را به خاطر دارم. تمام اراده‌ات را به بازي دست‌هاي بزرگم گرفتم. از همان روز رقم زدي: آرش، كم‌حرف، بلندقد، با دست‌هايي بزرگ، ليسانس موسيقي، دانشجوي ارشد، ناتمام». بعد تكه‌هايي مي‌آيد كه انگار از خاطرات راوي برگرفته شده و پاي هر تكه تاريخي هست كه با وصفي خوانده شده است: «تاريخ، قبل از كليدخوردنِ آخرين فيلمم» يا «تاريخ، لحظه شومي در شبي دور و سياه» يا «تاريخ، نمي‌دانم چندمين روز از روزهاي سرد دي ماه. نمي‌دانم چندمين سال از دهه هفتاد خورشيدي».
«مسئله اين است، در اين نوشته تو به چيزهايي پي مي‌بري كه من ننوشتمشان و تو آن‌ها را بو مي‌كشي، چيزهايي كه در پشتند...»؛ مجموعه‌داستان «خون و خونريزي‌هاي كلاسيكِ چشمه عبدل» نوشته سروش قاسميان به تازگي در نشر ثالث منتشر شده. اين مجموعه شامل پنج داستان است كه عناوين‌شان از اين قرار است: «تحليل رفته‌رفته شهين»،‌ «جاده‌ها»‌، «جاده گرگ»، «پاورقي روزنامه روي دُم پدرام گرگ» و «خداي با تلفن حرف‌زدنِ دنيا». هريك از داستان‌هاي اين مجموعه شيوه روايت خاص خود را دارند. در ميان اين پنج داستان از داستان كوتاه هست تا داستان بلند، داستان ديالوگ‌محور دارد و داستاني كه تنها يك راوي دارد يا داستان نخست مجموعه، «تحليل رفته‌رفته شهين» كه 17 روايت است: نياز و آقا حبيب و منصور و شاپور و شهين و دختري از پرو و... . علاوه بر اين، داستان‌ها به‌ لحاظ موضوعي و موقعيت مكاني نيز تنوع دارند. داستان اول اين‌طور آغاز مي‌شود: «روزگار آن‌طور حكم كرده بود كه منصور، پسرِ بزرگِ آقاي رضا اعتمادي معلم سبيل‌دار مدرسه، تا پاي پريدن از درخت چنار كهنسال و لهيده‌شدن و نيست‌شدن روي آسفالت كف خيابان هم برود و مردم درباره‌اش حرف‌هايي بزنند. البته بيش‌تر حرف‌ها به روزهاي بعد و به‌خصوص شبِ اجراي مراسم خودكشي مربوط مي‌شود». داستان با مراسم خودكشي منصور آغاز مي‌شود و بعد مي‌رسد به حضور پيتر بروك در ايران كه «همزمان با شهرت نسبي آقا حبيب براي تدارك تئاتري برگرفته از داستان‌هاي منطق‌الطير عطار دنبال بازيگر مي‌گشت، چشمش به جوانك نحيف و بااستعداد آن روزها افتاد. آقا حبيب آن‌موقع هجده‌سالش بود و براي كانديداشدن خيلي ذوق مي‌كرد». داستان «جاده‌ها» فضاي غريبي دارد كه اين‌طور آغاز مي‌شود: «شايد مسخره به نظر بيايد، اما موضوع در چشمان و نظر ابراهيم آن‌قدر بزرگ جلوه كرده بود كه وقتي گرگ بابايمان را گاز گرفت، ابراهيم هم به دنبال گرگ رفت تا او را گاز بگيرد». غياب ابراهيم نه تنها براي راوي و مادر و خانواده بلكه براي مردم و اهل روستا به يك مسئله يا پرسش تبديل مي‌شود: «ابراهيم چرا رفت؟ كجا رفت؟» داستان در ناكجايي روايت مي‌شود و جاده‌هاي اطراف، اسامي ناآشنايي دارند ازجمله جاده گرگ‌ها يا جاده زنبورها و جاده قبرستان كه به‌نظر مي‌رسد راوي آنها را نام‌گذاري كرده. داستان بعدي «جاده گرگ» به‌نوعي در ادامه اين داستان است. از نكاتي كه در تمام داستان‌ها به چشم مي‌آيد حضور پررنگ آدم‌ها و حيوانات است. گرگ و زنبور و گاو كه در لحظاتي حضورشان با آدم‌ها و خصايصي از آنها گره مي‌خورد، براي مثال آخر داستان «جاده گرگ» كه رنگي تمثيلي به خود مي‌گيرد يا داستان «پاورقي روزنامه روي دُم پدرام ‌گرگ».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.