سير ادبيات آمريكاي لاتين
نسيم آصف: ادبيات آمريكاي لاتين در نيمه دوم قرن بيستم شهرتي جهاني پيدا كرد كه پيش از آن سابقه نداشت و از آن زمان تا امروز بسياري از چهرههاي شاخص اين ادبيات در شمار مطرحترين نويسندگان ادبيات جهاني شناخته ميشدهاند. خورخه لوئيس بورخس، گابريل گارسيا ماركز، خوليو كورتاسار، ماريا بارگاس يوسا، كارلوس فوئنتس، پابلو نرودا و اوكتاويو پاز از جمله نويسندگان و شاعراني هستند كه هريك تأثيري مهم بر ادبيات جهاني گذاشتهاند و برخي از اين چهرهها جايزه نوبل ادبي را هم به دست آوردهاند. اينكه چرا ادبيات آمريكاي لاتين در دورهاي خاص چنين باليد، پرسشي است كه پاسخ به آن نيازمند شناخت سنت ادبياي است كه اين نويسندگان از آن برآمدهاند.
«ادبيات مدرن آمريكاي لاتين» عنوان كتابي است از روبرتو گونسالس اِچِواريا كه بهتازگي با ترجمه ليلا مينايي در نشر فنجان منتشر شده است. نويسنده اين كتاب كوشيده روايتي از سير ادبيات آمريكاي لاتين در دوره معاصر با نگاهي به جريانهاي سياسي و تاريخي مهم اين دوره به دست دهد. اين كتاب در پنج بخش بههمراه يك مقدمه نوشته شده و عناوين فصلها عبارتاند از: «شعر از رمانتيسم تا مدرنيسمو: از بيو تا داريو»، «نثر قرن نوزدهم: برآمدن آمريكاي لاتين»، «شعر از مدرنيسمو تا مدرنيسم»، «ادبيات داستاني آمريكاي لاتين در قرن بيستم: از منطقهگرايي تا مدرنيسم» و «ادبيات امروز آمريكاي لاتين».
نويسنده در فصل اول شرح ميدهد كه چگونه ادبيات آمريكاي لاتين در نيمه قرن نوزدهم هويتي مستقل يافت. در فصل دوم دگرگونيهاي شعر قرن نوزدهم آمريكاي لاتين بررسي شده و در فصل سوم به نثر قرن نوزدهم آمريكاي لاتين و تأثير تحولات سياسي بر محتواي انواع نوشتار منثور و نيز دغدغههاي هويتي كه موضوع اصلي ادبيات آن دوره بوده، پرداخته شده است. فصل چهارم نيز به ادامه بحث شعر مربوط است اما در اينجا شعر در قرن بيستم مورد توجه قرار گرفته و درباره مدرنيسمو و طرفداران اين جنبش تا جريانهاي شعري مخالف با آن و برآمدن شاعران بزرگ بحث شده است. كتاب در فصل پنجمش سراغ آثار داستاني قرن بيستم آمريكاي لاتين رفته و همچنين به جنبش موسوم به بوم و ظهور چهرههاي شاخص ادبي آمريكاي لاتين پرداخته است. فصل ششم نيز به ادبيات امروز آمريكاي لاتين و جريانهاي ادبيات پسابوم و نيز برخي نويسندگان مطرح و نوآور ادبيات امروز اختصاص دارد.
در بخشي از مقدمه كتاب درباره ادبيات آمريكاي لاتين در نيمه قرن نوزدهم آمده: «آمريكاي لاتينيها سابقهاي طولاني در نوشتن داشتند، اما در دهه 1850 بود كه ادبيات آمريكاي لاتين هويت مستقل يافت. در اين دهه، گروهي از مهاجران و ديپلماتهاي چند كشور آمريكاي لاتين كه در پاريس همديگر را يافته بودند، بر آن شدند كه نشريهاي منتشر كنند و در آن، متون نوشتهشده در دوران استعمار را نقد و بررسي كنند. آنها اين متون را خاستگاه سنت ادبي نويافته خود ميدانستند. اين روند نقد متون دوران استعمار و همزمان با آن، بهرهگيري از اين متون، در پي كسب استقلال از اسپانيا آغاز شد و جريانها و جنبشهايي پديد آورد كه هنوز هم تداوم دارند. در جريان اول، ادبيات آمريكاي لاتين پديدهاي قارهاي قلمداد ميشد، نه صرفا مجموعهاي از ادبيات ملتهاي مختلف در روند دگرگونيهاي سياسي. اولين دگرگوني استقلال و پيامدهايش بود و سپس جنگ اسپانيا و آمريكا كه هم آخرين بقاياي امپراتوري اسپانيا را از بين برد و هم شكاف عميق ميان دنياي اسپانيايي و آمريكايي- انگليسي و ميان اسپانيا و مستعمرههاي پيشينش را آشكار كرد. آگاهي بر اين شكاف و تفاوت فرهنگي مسبب ظهور مدرنيسمو
بود». مدرنيسمو را ميتوان اولين جنبش ادبي دانست كه از دل آمريكاي لاتين برخاست. اين جنبش در اواخر قرن نوزدهم و همزمان با جنگ آمريكا و اسپانيا پديد آمد. در اوايل قرن بيستم و پس از جنگ جهاني اول و انقلاب مكزيك، جنبشهاي آوانگارد در نقاط مختلف آمريكاي لاتين شكل گرفتند و با انقلاب كوبا در دهه 1960، جنبش مهم ادبي بوم در رمان آمريكاي لاتين ظهور كرد. اچواريا در اين كتاب، در بستر وقايع مهم تاريخي و سياسي به بررسي جريانها و جنبشهاي مختلف شعر و داستان در آمريكاي لاتين پرداخته و همچنين به پيوندهاي اين ادبيات با ادبيات اروپا و آمريكا هم توجه كرده است. او همچنين آثار شاخص نويسندگان و شاعران مهم اين دوره را بررسي كرده و به تأثيرگذاريشان پرداخته است. اچواريا در سال 1943 در كوبا متولد شده و استاد دانشگاه ييل در رشته ادبيات آمريكاي لاتين و ادبيات تطبيقي است. او سالهاست كه عضو آكادمي هنر و علوم آمريكاست و تاكنون آثار پژوهشي متعددي در زمينه ادبيات اسپانياييزبان و پرتغاليزبان و نيز ادبيات تطبيقي منتشر كرده است.
نسيم آصف: ادبيات آمريكاي لاتين در نيمه دوم قرن بيستم شهرتي جهاني پيدا كرد كه پيش از آن سابقه نداشت و از آن زمان تا امروز بسياري از چهرههاي شاخص اين ادبيات در شمار مطرحترين نويسندگان ادبيات جهاني شناخته ميشدهاند. خورخه لوئيس بورخس، گابريل گارسيا ماركز، خوليو كورتاسار، ماريا بارگاس يوسا، كارلوس فوئنتس، پابلو نرودا و اوكتاويو پاز از جمله نويسندگان و شاعراني هستند كه هريك تأثيري مهم بر ادبيات جهاني گذاشتهاند و برخي از اين چهرهها جايزه نوبل ادبي را هم به دست آوردهاند. اينكه چرا ادبيات آمريكاي لاتين در دورهاي خاص چنين باليد، پرسشي است كه پاسخ به آن نيازمند شناخت سنت ادبياي است كه اين نويسندگان از آن برآمدهاند.
«ادبيات مدرن آمريكاي لاتين» عنوان كتابي است از روبرتو گونسالس اِچِواريا كه بهتازگي با ترجمه ليلا مينايي در نشر فنجان منتشر شده است. نويسنده اين كتاب كوشيده روايتي از سير ادبيات آمريكاي لاتين در دوره معاصر با نگاهي به جريانهاي سياسي و تاريخي مهم اين دوره به دست دهد. اين كتاب در پنج بخش بههمراه يك مقدمه نوشته شده و عناوين فصلها عبارتاند از: «شعر از رمانتيسم تا مدرنيسمو: از بيو تا داريو»، «نثر قرن نوزدهم: برآمدن آمريكاي لاتين»، «شعر از مدرنيسمو تا مدرنيسم»، «ادبيات داستاني آمريكاي لاتين در قرن بيستم: از منطقهگرايي تا مدرنيسم» و «ادبيات امروز آمريكاي لاتين».
نويسنده در فصل اول شرح ميدهد كه چگونه ادبيات آمريكاي لاتين در نيمه قرن نوزدهم هويتي مستقل يافت. در فصل دوم دگرگونيهاي شعر قرن نوزدهم آمريكاي لاتين بررسي شده و در فصل سوم به نثر قرن نوزدهم آمريكاي لاتين و تأثير تحولات سياسي بر محتواي انواع نوشتار منثور و نيز دغدغههاي هويتي كه موضوع اصلي ادبيات آن دوره بوده، پرداخته شده است. فصل چهارم نيز به ادامه بحث شعر مربوط است اما در اينجا شعر در قرن بيستم مورد توجه قرار گرفته و درباره مدرنيسمو و طرفداران اين جنبش تا جريانهاي شعري مخالف با آن و برآمدن شاعران بزرگ بحث شده است. كتاب در فصل پنجمش سراغ آثار داستاني قرن بيستم آمريكاي لاتين رفته و همچنين به جنبش موسوم به بوم و ظهور چهرههاي شاخص ادبي آمريكاي لاتين پرداخته است. فصل ششم نيز به ادبيات امروز آمريكاي لاتين و جريانهاي ادبيات پسابوم و نيز برخي نويسندگان مطرح و نوآور ادبيات امروز اختصاص دارد.
در بخشي از مقدمه كتاب درباره ادبيات آمريكاي لاتين در نيمه قرن نوزدهم آمده: «آمريكاي لاتينيها سابقهاي طولاني در نوشتن داشتند، اما در دهه 1850 بود كه ادبيات آمريكاي لاتين هويت مستقل يافت. در اين دهه، گروهي از مهاجران و ديپلماتهاي چند كشور آمريكاي لاتين كه در پاريس همديگر را يافته بودند، بر آن شدند كه نشريهاي منتشر كنند و در آن، متون نوشتهشده در دوران استعمار را نقد و بررسي كنند. آنها اين متون را خاستگاه سنت ادبي نويافته خود ميدانستند. اين روند نقد متون دوران استعمار و همزمان با آن، بهرهگيري از اين متون، در پي كسب استقلال از اسپانيا آغاز شد و جريانها و جنبشهايي پديد آورد كه هنوز هم تداوم دارند. در جريان اول، ادبيات آمريكاي لاتين پديدهاي قارهاي قلمداد ميشد، نه صرفا مجموعهاي از ادبيات ملتهاي مختلف در روند دگرگونيهاي سياسي. اولين دگرگوني استقلال و پيامدهايش بود و سپس جنگ اسپانيا و آمريكا كه هم آخرين بقاياي امپراتوري اسپانيا را از بين برد و هم شكاف عميق ميان دنياي اسپانيايي و آمريكايي- انگليسي و ميان اسپانيا و مستعمرههاي پيشينش را آشكار كرد. آگاهي بر اين شكاف و تفاوت فرهنگي مسبب ظهور مدرنيسمو
بود». مدرنيسمو را ميتوان اولين جنبش ادبي دانست كه از دل آمريكاي لاتين برخاست. اين جنبش در اواخر قرن نوزدهم و همزمان با جنگ آمريكا و اسپانيا پديد آمد. در اوايل قرن بيستم و پس از جنگ جهاني اول و انقلاب مكزيك، جنبشهاي آوانگارد در نقاط مختلف آمريكاي لاتين شكل گرفتند و با انقلاب كوبا در دهه 1960، جنبش مهم ادبي بوم در رمان آمريكاي لاتين ظهور كرد. اچواريا در اين كتاب، در بستر وقايع مهم تاريخي و سياسي به بررسي جريانها و جنبشهاي مختلف شعر و داستان در آمريكاي لاتين پرداخته و همچنين به پيوندهاي اين ادبيات با ادبيات اروپا و آمريكا هم توجه كرده است. او همچنين آثار شاخص نويسندگان و شاعران مهم اين دوره را بررسي كرده و به تأثيرگذاريشان پرداخته است. اچواريا در سال 1943 در كوبا متولد شده و استاد دانشگاه ييل در رشته ادبيات آمريكاي لاتين و ادبيات تطبيقي است. او سالهاست كه عضو آكادمي هنر و علوم آمريكاست و تاكنون آثار پژوهشي متعددي در زمينه ادبيات اسپانياييزبان و پرتغاليزبان و نيز ادبيات تطبيقي منتشر كرده است.