كودكي
دوران کودکی پرتلاطم و احساس تنهایی عمیق و محصور در محدودیتهای همراه با خشونت، نجل رحيم را به دنیای تخیل و نگاه به آینده هدایت کرد. از هر امکاني استفاده کرد تا تخیلش را تازه نگه دارد. از خواندن کتاب طبیعی و فیزیولوژی بدن گرفته تا خواندن قصه، شعر، فلسفه، گوشکردن به موسیقی، خطاطی، کاردستی. در کنار بیماری مغزی (خواهرش) بزرگ شد و همزمان، برای رهایی از رنج هستی و تنهایی، از طریق انواع هنر سعي كرد با جهان گستردهتری ارتباط برقرار کرد.
از محدودیت همراه با خشونت در خانوادهتان صحبت کردید، ناخودآگاه فضای یک خانواده ارتشی تداعی میشود؟
نه؛ اتفاقا من از مادرم خیلی بیشتر از پدرم کتک خوردم. پدرم خانواده متمولی داشت و با مادرم در شرایط استثنائی زندگی کرده بود. پدرم مدتی ازدواج با مادرم را از خانوادهاش پنهان نگه داشته بود. مادرم از این تحقیر و تبعیض طبقاتی، همیشه خشمی بیمهار نسبت به اعضای خانواده پدری داشت. به همین خاطر، در تمام این سالها، مادرم خشمی درونش بود. مادر بسیار قوی و توانا بود و محبت بیدریغی به من نشان میداد؛ درعینحال، دورههای خشم همراه با خشونتی داشت که امکان پیشبینی آنها وجود نداشت.
فقط به خاطر همین ماجرای نپذیرفتهشدن؟
علاوه بر آن، خواهری داشتم که عقبمانده به دنیا آمده بود. مغز خواهرم به علت تیروئید کمکار، رشد نکرده و این مسئله بهموقع تشخیص داده نشده بود. بدیهی است زندگی همه ما تحتتأثیر خواهرم بود. مادرم بسیار تلاش میکرد به هر دری میزد که او را نجات دهد تا حال او را کمی بهتر کند تا 30-40 سالگی او، تا زمانی که خواهرم زنده بود، تلاش میکرد، اما بیحاصل.
حتی وقتی شما در این رشتهها تحصیل کردید میدانستید که امکان بهبود وجود ندارد؟
مادرم باور نمیکرد. هر دعا و نیاز و نماز و نذری بود انجام میداد تا خواهرم کمی حالش بهتر شود. به هر دکتری و هر امام و امامزادهای و دعانویسی دست نیاز دراز کرد تا غیرممکن را ممکن کند. مادرم، آدم بسیار مقاومی بود. فکر میکرد خواهرم را میتواند از این وضعیت نجات دهد. از آن طرف فشار روی ما بود، روی پدرم بود. مادرم همیشه با پدرم مرافعه داشت. من در یک محیط متشنج خانوادگی بزرگ شدم و درس خواندم و فکر کنید چطور میتوانستم خودم را آرام کنم ؟
به هنر پناه بردید؟
تنها راه نجات من هنر بود. خواندن ادبیات، شعر، گوشکردن به موسیقی، خطاطی، کار دستی و هر آنچه در دسترس بود. ارتباط من با دنیای خارج رادیو بود. داستان شب، موسیقی، انواع نمایشهای رادیویی. من با اینها بزرگ شدم. راه تسکین تمام دردهایم بودند. بعدها پزشکی هم طوری با هنر پیوسته بود. برای من این دو از هم جدا نبودند. هیچوقت بهنظرم ذهن و روان نمیتوانست از بدن جدا باشد. همیشه در طول تحصیلات تخصصی فکر میکردم چرا روانپزشکی باید از نورولوژی جدا باشد؟ هنر چرا از علوم طبیعی جداست؟ چرا تخصصها اینقدر منفک و با هم بیگانه شدند؟ چرا زبانشان اینقدر سخت شده که امکان ارتباط را سخت کرده است. چقدر دنیا زیبا و گشوده و لذتبخش میشود، اگر این مرزها و دیوارها برداشته شود.
حداقل مشکل مالی نداشتید!
نداشتم، اما از دیپلم به بعد، یک طوری باید خانواده را از نظر مالی مدیریت میکردم، که دشوار بود. پدرم مریض شده بود، دیگر نمیتوانست کار کند؛ مادرم حاضر نبود روش زندگیاش را تغییر دهد. مدام چالش داشتیم. تعهد و مسئولیت اداره خانواده بر گردن من افتاد، بدون اینکه بخواهم. یک خواهر کوچکتر هم دارم که باید شرایط درسخواندنش فراهم میشد، بهطوریکه بتواند برای ادامه تحصیل به آمریکا برود، که رفت. الان آنجاست. روانشناسی خوانده و کار میکند.
با این شرایط ناگزیر بودید یا دکتر بشوید یا اهل هنر!
خودم این دو تا را دوست داشتم. پزشکی از یک طرف، ادبیات و هنر از طرف دیگر. پدرم دوست داشت دکتر شوم. با خودم فکر میکردم اگر در پزشکی موفق نشوم، حتما به طرف ادبیات و هنر میروم. اما بهتدریج که پزشکی خواندم، فشار دیگری برای تغییر مسیر، از راه رسید.
چه فشاري؟
پزشک عمومی بمانم و در ضمن به داراییهای پدر در گیلان رسیدگی کنم و طبابت کنم و ادامه تحصیل را فراموش کنم.
کدام برایتان مهم بود؟
هیچ اشتیاقی به پزشکعمومیماندن و به دنبال ثروت و پول و رفاه رفتن در خودم نمیدیدم. بیشتر میل داشتم بروم دنبال علم که خیلی دوست داشتم و تا الان هم کارم همین است. زندگی لوکس در رفاه بیشتر، اما جداشدن از تحصیل دانش من را راضی نمیکرد. بههمینعلت بارها رفاه و آرامش را فدای آموختن کردم. حتی وقتی متخصص مغز و اعصاب شدم، درس میدادم و مطب داشتم، چند سال پس از انقلاب، همه را ول کردم و بهدنبال بیشتردانستن درباره مغز و چگونگی شکلگیری هویت آدمی، راهی فرنگ شدم، اینبار به انگلستان رفتم و پس از ۱۱ سال پژوهش دوباره به ایران برگشتم.
ازدواج؟
ازدواج کردم، بچهدار شدم. کاری نیست که نکرده باشم. سختی هم کشیدم. و احساس حسرتی هم ندارم اما هیچوقت خودم را اسیر تعلقات نکردم. هیچوقت درگیر زندگی تجملی معمولی و تکراری نشدم؛ مدام دنبال چالشهای نو بودم. نماندم، رفتم و جستوجو کردم، اشتباه هم کردم. از این بابت خوشحالم. اما همیشه هنر و ادبیات پناهگاه من بوده است و رسیدن به فلسفهای دقیقتر برای ذهن، هدف من. اما میل به تغییر و تحول و نایستادن همیشه بوده.
برای هیجان؟
هیجان بخش مهمی از زندگی است. نمود بیرونی احساس است. بدون احساس و هیجان زندگی غیرممکن است. آگاهی از احساس نشئت میگیرد و بعد همین آگاهی، هستی را به چالش میکشد.
درواقع خودتان برای زندگیتان چالش به وجود میآورید؟
زندگی همراه با چالش است. برای کشفکردن چیزهای جدید، باید چالش داشت. زندگی برای من خلق چیزهای جدید است. این کشفوشهود دائم و خلق لحظههای تازه و نو، زندگی را جذاب و زیبا میکند. در تکرار مکررات ماندن، زندگی را جهنمی میکند.
دوران کودکی پرتلاطم و احساس تنهایی عمیق و محصور در محدودیتهای همراه با خشونت، نجل رحيم را به دنیای تخیل و نگاه به آینده هدایت کرد. از هر امکاني استفاده کرد تا تخیلش را تازه نگه دارد. از خواندن کتاب طبیعی و فیزیولوژی بدن گرفته تا خواندن قصه، شعر، فلسفه، گوشکردن به موسیقی، خطاطی، کاردستی. در کنار بیماری مغزی (خواهرش) بزرگ شد و همزمان، برای رهایی از رنج هستی و تنهایی، از طریق انواع هنر سعي كرد با جهان گستردهتری ارتباط برقرار کرد.
از محدودیت همراه با خشونت در خانوادهتان صحبت کردید، ناخودآگاه فضای یک خانواده ارتشی تداعی میشود؟
نه؛ اتفاقا من از مادرم خیلی بیشتر از پدرم کتک خوردم. پدرم خانواده متمولی داشت و با مادرم در شرایط استثنائی زندگی کرده بود. پدرم مدتی ازدواج با مادرم را از خانوادهاش پنهان نگه داشته بود. مادرم از این تحقیر و تبعیض طبقاتی، همیشه خشمی بیمهار نسبت به اعضای خانواده پدری داشت. به همین خاطر، در تمام این سالها، مادرم خشمی درونش بود. مادر بسیار قوی و توانا بود و محبت بیدریغی به من نشان میداد؛ درعینحال، دورههای خشم همراه با خشونتی داشت که امکان پیشبینی آنها وجود نداشت.
فقط به خاطر همین ماجرای نپذیرفتهشدن؟
علاوه بر آن، خواهری داشتم که عقبمانده به دنیا آمده بود. مغز خواهرم به علت تیروئید کمکار، رشد نکرده و این مسئله بهموقع تشخیص داده نشده بود. بدیهی است زندگی همه ما تحتتأثیر خواهرم بود. مادرم بسیار تلاش میکرد به هر دری میزد که او را نجات دهد تا حال او را کمی بهتر کند تا 30-40 سالگی او، تا زمانی که خواهرم زنده بود، تلاش میکرد، اما بیحاصل.
حتی وقتی شما در این رشتهها تحصیل کردید میدانستید که امکان بهبود وجود ندارد؟
مادرم باور نمیکرد. هر دعا و نیاز و نماز و نذری بود انجام میداد تا خواهرم کمی حالش بهتر شود. به هر دکتری و هر امام و امامزادهای و دعانویسی دست نیاز دراز کرد تا غیرممکن را ممکن کند. مادرم، آدم بسیار مقاومی بود. فکر میکرد خواهرم را میتواند از این وضعیت نجات دهد. از آن طرف فشار روی ما بود، روی پدرم بود. مادرم همیشه با پدرم مرافعه داشت. من در یک محیط متشنج خانوادگی بزرگ شدم و درس خواندم و فکر کنید چطور میتوانستم خودم را آرام کنم ؟
به هنر پناه بردید؟
تنها راه نجات من هنر بود. خواندن ادبیات، شعر، گوشکردن به موسیقی، خطاطی، کار دستی و هر آنچه در دسترس بود. ارتباط من با دنیای خارج رادیو بود. داستان شب، موسیقی، انواع نمایشهای رادیویی. من با اینها بزرگ شدم. راه تسکین تمام دردهایم بودند. بعدها پزشکی هم طوری با هنر پیوسته بود. برای من این دو از هم جدا نبودند. هیچوقت بهنظرم ذهن و روان نمیتوانست از بدن جدا باشد. همیشه در طول تحصیلات تخصصی فکر میکردم چرا روانپزشکی باید از نورولوژی جدا باشد؟ هنر چرا از علوم طبیعی جداست؟ چرا تخصصها اینقدر منفک و با هم بیگانه شدند؟ چرا زبانشان اینقدر سخت شده که امکان ارتباط را سخت کرده است. چقدر دنیا زیبا و گشوده و لذتبخش میشود، اگر این مرزها و دیوارها برداشته شود.
حداقل مشکل مالی نداشتید!
نداشتم، اما از دیپلم به بعد، یک طوری باید خانواده را از نظر مالی مدیریت میکردم، که دشوار بود. پدرم مریض شده بود، دیگر نمیتوانست کار کند؛ مادرم حاضر نبود روش زندگیاش را تغییر دهد. مدام چالش داشتیم. تعهد و مسئولیت اداره خانواده بر گردن من افتاد، بدون اینکه بخواهم. یک خواهر کوچکتر هم دارم که باید شرایط درسخواندنش فراهم میشد، بهطوریکه بتواند برای ادامه تحصیل به آمریکا برود، که رفت. الان آنجاست. روانشناسی خوانده و کار میکند.
با این شرایط ناگزیر بودید یا دکتر بشوید یا اهل هنر!
خودم این دو تا را دوست داشتم. پزشکی از یک طرف، ادبیات و هنر از طرف دیگر. پدرم دوست داشت دکتر شوم. با خودم فکر میکردم اگر در پزشکی موفق نشوم، حتما به طرف ادبیات و هنر میروم. اما بهتدریج که پزشکی خواندم، فشار دیگری برای تغییر مسیر، از راه رسید.
چه فشاري؟
پزشک عمومی بمانم و در ضمن به داراییهای پدر در گیلان رسیدگی کنم و طبابت کنم و ادامه تحصیل را فراموش کنم.
کدام برایتان مهم بود؟
هیچ اشتیاقی به پزشکعمومیماندن و به دنبال ثروت و پول و رفاه رفتن در خودم نمیدیدم. بیشتر میل داشتم بروم دنبال علم که خیلی دوست داشتم و تا الان هم کارم همین است. زندگی لوکس در رفاه بیشتر، اما جداشدن از تحصیل دانش من را راضی نمیکرد. بههمینعلت بارها رفاه و آرامش را فدای آموختن کردم. حتی وقتی متخصص مغز و اعصاب شدم، درس میدادم و مطب داشتم، چند سال پس از انقلاب، همه را ول کردم و بهدنبال بیشتردانستن درباره مغز و چگونگی شکلگیری هویت آدمی، راهی فرنگ شدم، اینبار به انگلستان رفتم و پس از ۱۱ سال پژوهش دوباره به ایران برگشتم.
ازدواج؟
ازدواج کردم، بچهدار شدم. کاری نیست که نکرده باشم. سختی هم کشیدم. و احساس حسرتی هم ندارم اما هیچوقت خودم را اسیر تعلقات نکردم. هیچوقت درگیر زندگی تجملی معمولی و تکراری نشدم؛ مدام دنبال چالشهای نو بودم. نماندم، رفتم و جستوجو کردم، اشتباه هم کردم. از این بابت خوشحالم. اما همیشه هنر و ادبیات پناهگاه من بوده است و رسیدن به فلسفهای دقیقتر برای ذهن، هدف من. اما میل به تغییر و تحول و نایستادن همیشه بوده.
برای هیجان؟
هیجان بخش مهمی از زندگی است. نمود بیرونی احساس است. بدون احساس و هیجان زندگی غیرممکن است. آگاهی از احساس نشئت میگیرد و بعد همین آگاهی، هستی را به چالش میکشد.
درواقع خودتان برای زندگیتان چالش به وجود میآورید؟
زندگی همراه با چالش است. برای کشفکردن چیزهای جدید، باید چالش داشت. زندگی برای من خلق چیزهای جدید است. این کشفوشهود دائم و خلق لحظههای تازه و نو، زندگی را جذاب و زیبا میکند. در تکرار مکررات ماندن، زندگی را جهنمی میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.