چراغ قرمز، وسوسه عبور
چراغ قرمز است. خودروها از تقاطع می‌گذرند و دوستی آن سوی خیابان ایستاده است. اگر فاصله‌ای میان خودروها پیدا شود، از خیابان عبور می‌کنید یا منتظر سبزشدن چراغ می‌مانید؟
به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
چراغ قرمز است. خودروها از تقاطع می‌گذرند و دوستی آن سوی خیابان ایستاده است. اگر فاصله‌ای میان خودروها پیدا شود، از خیابان عبور می‌کنید یا منتظر سبزشدن چراغ می‌مانید؟ این یکی از موقعیت‌هایی است که پژوهشگران پیش‌روی شهروندان تهرانی گذاشته‌اند تا بفهمند چه عواملی آنها را به عبور از چراغ قرمز ترغیب می‌کند. نتایج نشان می‌دهد سن، عادت‌های رانندگی، سرعت پیاده‌روی، عجله و حتی جهت حرکت خودروها در تصمیم عابران نقش دارند. مطالعات انجام‌شده در شهرهای دیگر جهان نیز نشان می‌دهند مدت انتظار و شرایط خود خیابان می‌تواند بر رفتار عابران اثر بگذارد. در پژوهشی با عنوان «شناسایی و بررسی عوامل تأثیرگذار بر تخلف عابر پیاده در عبور از چراغ قرمز در تقاطعات چراغ‌دار» پاسخ‌های دوهزارو ۲۵۰ شهروند تهرانی بررسی شده است. پژوهشگران ابتدا دوهزارو ۳۲۷ پرسش‌نامه جمع‌آوری کردند و پس از کنارگذاشتن ۷۷ پرسش‌نامه ناقص، پاسخ‌های هزارو ۱۹۸ زن و هزارو ۵۲ مرد را تحلیل کردند. شرکت‌کنندگان باید تصمیم خود را در سه وضعیت اعلام می‌کردند؛ عبور خودروها به‌صورت مستقیم، گردش به چپ و گردش به راست.
جوان‌ها بیشتر عجله دارند
جوانان ۱۸ تا ۲۴ساله در هر سه وضعیت ترافیکی، بیش از سایر گروه‌های سنی برای عبور از چراغ قرمز اعلام آمادگی کرده‌اند. از مجموع شرکت‌کنندگان، ۸۴۶ نفر در این گروه سنی قرار داشته‌اند؛ یعنی ۳۷.۶ درصد نمونه پژوهش. نوجوانان زیر
۱۸ سال و افراد بالای ۲۴ سال در مقایسه با این گروه تمایل کمتری به تخلف نشان داده‌اند. در بررسی تفاوت رفتار زنان و مردان نیز نتیجه یکسانی به دست نیامده است. مردان هنگام مواجهه با خودروهایی که مستقیم حرکت می‌کنند، اندکی بیش از زنان به عبور غیرمجاز تمایل داشته‌اند، اما در دو وضعیت دیگر تفاوت معناداری میان آنها مشاهده نشده است. سابقه رانندگی نیز با رفتار عابران ارتباط داشته است. ۶۰.۴ درصد پاسخ‌دهندگان گواهینامه رانندگی داشته‌اند. کسانی که روزانه بیش از سه ساعت رانندگی می‌کنند، در مقایسه با افرادی که کمتر از یک ساعت پشت فرمان هستند، تمایل بیشتری به عبور از چراغ قرمز نشان داده‌اند. افرادی که خود را رانندگانی قانون‌گریز و بی‌احتیاط معرفی کرده‌اند نیز هنگام پیاده‌روی آمادگی بیشتری برای تخلف داشته‌اند. تجربه تصادف هم لزوما به احتیاط بیشتر منجر نشده است. در میان پاسخ‌دهندگان، ۳۳۰ نفر، معادل ۱۴.۷ درصد، سابقه تصادف با عابر پیاده در مقام راننده داشته‌اند و ۳۲۲ نفر، معادل ۱۴.۳ درصد، گفته‌اند خودشان هنگام پیاده‌روی تصادف کرده‌اند. نتایج نشان می‌دهد افرادی که پیش‌تر در مقام راننده با عابر تصادف کرده‌اند، تمایل بیشتری به عبور از چراغ قرمز داشته‌اند. سرعت راه‌رفتن هم با این تصمیم ارتباط دارد. افرادی که معمولا تندتر راه می‌روند، بیش از کسانی که آرام یا با سرعت متوسط حرکت می‌کنند، به عبور غیرمجاز تمایل داشته‌اند. استفاده از تلفن همراه هنگام پیاده‌روی نیز در یکی از سه وضعیت بررسی‌شده با تمایل بیشتر به تخلف همراه بوده است.
وقتی خودرو می‌پیچد، عابر کمتر احساس خطر می‌کند
یکی از یافته‌های قابل توجه پژوهش تفاوت برداشت عابران از خطر در تقاطع‌های مختلف است. شرکت‌کنندگان عبور از چراغ قرمز در برابر خودروهایی را که مستقیم حرکت می‌کنند، خطرناک‌تر از عبور مقابل خودروهای در حال گردش ارزیابی کرده‌اند. پژوهشگران احتمال می‌دهند کاهش سرعت خودرو هنگام پیچیدن، یکی از دلایل این تفاوت باشد. عابر ممکن است تصور کند خودرویی که به چپ یا راست می‌پیچد، فرصت بیشتری برای عبور به او می‌دهد؛ در حالی که نقاط کور راننده و محدودیت دید هنگام گردش همچنان می‌توانند خطرآفرین باشند. نتایج همچنین نشان می‌دهد در برابر خودروهای در حال گردش، تمایل به تخلف آسان‌تر به تصمیم برای عبور تبدیل می‌شود. در مقابل، حرکت مستقیم خودروها خطر بیشتری را به ذهن عابر منتقل می‌کند. پژوهشگران با استفاده از سه الگوی رفتاری، عوامل مؤثر بر تصمیم عابران را بررسی کرده‌اند. دقیق‌ترین الگو توانسته است بین ۷۲.۱ تا ۷۶ درصد از تغییرات مربوط به قصد تخلف را در سه وضعیت توضیح دهد. بر اساس این تحلیل، شرایطی که عبور غیرمجاز را برای عابر آسان‌تر یا مطلوب‌تر جلوه می‌دهد، نقش مهمی در تصمیم او دارد. عجله و قرارگرفتن در شرایط نامساعد آب‌وهوایی از جمله این عوامل هستند.
انتظار طولانی پشت چراغ قرمز
این پژوهش زمان واقعی انتظار عابران را اندازه‌گیری نکرده، اما مطالعه‌ای در کاتماندو، پایتخت نپال، نشان می‌دهد این عامل تا چه اندازه اهمیت دارد. در این پژوهش که سال ۲۰۲۴ در نشریه «پژوهش‌های میان‌رشته‌ای حمل‌ونقل» منتشر شده، رفتار
هزارو ۷۹۰ عابر بررسی شده است. نتایج نشان می‌دهد حدود ۳۵ درصد عابران پس از رسیدن به گذرگاه، بدون انتظار برای سبزشدن چراغ از خیابان عبور کرده‌اند. پژوهشگران دریافتند وقتی کمتر از ۵۰ ثانیه تا سبزشدن چراغ باقی مانده، عابران بیشتر منتظر می‌مانند، اما زمانی که این مدت از صد ثانیه فراتر می‌رود، تمایل به عبور سریع و غیرمجاز افزایش می‌یابد. البته نمی‌توان همین زمان‌ها را برای تقاطع‌های تهران نیز قطعی دانست. پژوهش تازه‌تری در آمریکا، رابطه زمان انتظار و تصادف را بررسی کرده است. محققان در مطالعه‌ای که آگوست ۲۰۲۶ در نشریه «تحلیل و پیشگیری از تصادفات» منتشر شده، داده‌های بیش از سه هزار تقاطع چراغ‌دار ایالت جورجیا را بررسی کرده‌اند. بر اساس نتایج این پژوهش، افزایش ۳۰ثانیه‌ای میانگین انتظار عابران با افزایش ۲۳درصدی شانس آماری تصادف با خودروهای در حال حرکت مستقیم و افزایش ۳۹درصدی شانس تصادف با خودروهای در حال گردش به چپ همراه بوده است. این ارقام به معنای آن نیست که هر ۳۰ ثانیه انتظار بیشتر، لزوما همین میزان به تصادفات اضافه می‌کند؛ مطالعه از وجود یک رابطه آماری خبر می‌دهد. با این حال، نتایج آن برای مدیران شهری اهمیت دارد؛ زیرا زمان‌بندی چراغ‌های راهنمایی را به ایمنی عابران پیوند می‌دهد. البته نتیجه همه پژوهش‌ها یکسان نیست. در مطالعه‌ای که سال ۲۰۲۵ بر اساس ثبت پنج‌هزارو ۵۸۹ عبور در ۳۹ تقاطع ایالت یوتای آمریکا منتشر شد، انتظار طولانی‌تر با کاهش احتمال تخلف ارتباط داشت. پژوهشگران همچنین دریافتند دمای هوا، زمان عبور و حضور دیگر عابران در رفتار افراد مؤثر است. این تفاوت نشان می‌دهد شرایط هر تقاطع باید جداگانه بررسی شود.
وقتی یک نفر از چراغ قرمز می‌گذرد
عابران همیشه به‌تنهایی تصمیم نمی‌گیرند؛ رفتار دیگران نیز ممکن است بر انتخاب آنها اثر بگذارد. در پژوهشی که سال ۲۰۲۱ با بررسی رفتار شش‌هزارو ۳۲۰ عابر در هنگ‌کنگ انجام شد، حضور همراه، تعداد افراد منتظر و عبور غیرمجاز دیگران از عوامل مرتبط با تخلف شناخته شدند. مطالعه دیگری در چین که مارس ۲۰۲۶ منتشر شده، با بررسی تصاویر پنج تقاطع، حجم ترافیک را از مهم‌ترین عوامل پیش‌بینی تخلف معرفی کرده است. سرعت راه‌رفتن، مدت چراغ قرمز، رفتار دیگر عابران و سن نیز در میان عوامل تأثیرگذار قرار داشته‌اند. پژوهشگران دانشگاه فنی مونیخ هم در مطالعه‌ای که سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، با استفاده از حسگرهای لیزری رفتار عابران را بررسی کردند. آنها دریافتند عبور غیرمجاز بیشتر در ابتدا و انتهای دوره قرمزبودن چراغ رخ می‌دهد. عابران در طول عبور نیز رفتار ثابتی ندارند؛ گاهی مکث می‌کنند، موقعیت خود را تغییر می‌دهند یا برای عبور از فاصله میان خودروها سرعت می‌گیرند.
کاهش ۲۵درصدی تخلف در هنگ‌کنگ
برخی شهرها علاوه بر بررسی رفتار عابران، راهکارهایی برای کاهش تخلف آزمایش کرده‌اند. یکی از تازه‌ترین نمونه‌ها به هنگ‌کنگ مربوط است. در پژوهشی که نتایج آن اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، دستگاه‌های هشدار نوری مکمل در چهار گذرگاه عابر پیاده آزمایش شدند. این دستگاه‌ها هم‌زمان با قرمزشدن چراغ عابر، نور قرمز را در محدوده گذرگاه نمایش می‌دهند. پژوهشگران رفتار ۲۰هزارو ۸۰ عابر را پیش و پس از نصب تجهیزات ثبت کردند. نتیجه بررسی‌ها از کاهش بیش از ۲۵درصدی عبور غیرمجاز در گذرگاه‌های مورد مطالعه حکایت داشت. البته این آزمایش در چهار محل انجام شده و برای تعمیم نتایج آن به دیگر شهرها به بررسی بیشتری نیاز است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
