آلمان از دکترین سنتی تکیه به آمریکا در پی جنگ در خاورمیانه فاصله گرفت
تقلای اروپا برای استقلال نظامی
دولتهای اروپایی که برای دههها از زیر بار هزینههای نظامی شانه خالی کرده بودند، اکنون با فشارهای بیسابقه واشنگتن و احتمال خروج آمریکا از ناتو، ناچار به پذیرش مسئولیت دفاع از خود شدهاند. در پی مخالفت اروپا با حمایت نظامی از جنگ آمریکا با ایران، طرح جایگزین «ناتوی اروپایی» با هدف جبران وابستگی استراتژیک کلید خورده است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شرق: دولتهای اروپایی که برای دههها از زیر بار هزینههای نظامی شانه خالی کرده بودند، اکنون با فشارهای بیسابقه واشنگتن و احتمال خروج آمریکا از ناتو، ناچار به پذیرش مسئولیت دفاع از خود شدهاند. در پی مخالفت اروپا با حمایت نظامی از جنگ آمریکا با ایران، طرح جایگزین «ناتوی اروپایی» با هدف جبران وابستگی استراتژیک کلید خورده است. در واقع امتناع قاره سبز از پرداخت هزینههای دفاعی و تکیه مطلق بر چتر امنیتی ایالات متحده، اکنون آنها را در برابر هشدار صریح دونالد ترامپ و خطر رهاشدگی قرار داده است.
در چنین وضعیتی، طرح «استقلال نظامی» جدیتر از گذشته مورد توجه قرار گرفته است؛ طرح جایگزینی که پیشتر با مخالفتهای سرسختانه روبهرو بود، حالا برای تضمین اینکه اروپا بتواند با استفاده از ساختارهای نظامی موجود ناتو در صورت خروج آمریکا از خود دفاع کند، در حال شتابگرفتن است. این شتاب بهویژه پس از آن جلب توجه کرد که آلمان، مخالف دیرینه رویکرد مستقل، حمایت خود را از این طرح اعلام کرد. مقاماتی که روی این برنامهها کار میکنند و برخی از آنها با عنوان «ناتوی اروپایی» از آن یاد میکنند، به دنبال آن هستند تا اروپاییهای بیشتری را در نقشهای فرماندهی و کنترل این اتحاد وارد و داراییهای نظامی آمریکا را با منابع خود تکمیل کنند. به گفته شرکتکنندگان، این طرحها که به طور غیررسمی از طریق بحثهای حاشیهای و جلسات شام در داخل و اطراف سازمان پیمان آتلانتیک شمالی در حال پیشرفت هستند، قصد رقابت با اتحاد فعلی را ندارند.
هدف مقامات اروپایی، حفظ بازدارندگی در برابر روسیه، تداوم عملیاتی و اعتبار هستهای است؛ حتی درصورتی که واشنگتن، همانطور که رئیسجمهور ترامپ تهدید کرده، نیروهایش را از اروپا خارج کند یا از دفاع از آن سر باز زند. این طرحها که ابتدا سال گذشته شکل گرفتند، بر عمق اضطراب اروپا از قابلیت اتکای ایالات متحده تأکید دارند. سرعت این روند پس از آنکه ترامپ تهدید کرد گرینلند را از دانمارک، عضو دیگر ناتو، تصاحب میکند، افزایش یافت و اکنون در میان بنبست ناشی از امتناع اروپا از حمایت از جنگ آمریکا در ایران، فوریت تازهای پیدا کرده است.
تغییر رویه تاریخی در برلین
آنچه حیاتی است، یک چرخش سیاسی در برلین است که به این حرکت شتاب میبخشد. برای دههها، آلمان در برابر درخواستهای تحت رهبری فرانسه برای حاکمیت بیشتر اروپایی در دفاع خود مقاومت میکرد و ترجیح میداد آمریکا را به عنوان ضامن نهایی امنیت اروپا حفظ کند. به گفته افراد مطلع از تفکرات فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، این رویکرد اکنون تحت رهبری او در حال تغییر است؛ تغییری که ریشه در نگرانیها درباره قابلیت اتکای ایالات متحده به عنوان یک متحد در طول ریاستجمهوری ترامپ و پس از آن دارد.
با این حال، چالش پیشرو عظیم است. کل ساختار ناتو حول محور رهبری آمریکا در تقریبا همه سطوح، از تدارکات و اطلاعات گرفته تا فرماندهی عالی نظامی اتحاد، بنا شده است. اروپاییها اکنون تلاش میکنند بخش بیشتری از این مسئولیتها را به دوش بکشند؛ همان چیزی که ترامپ مدتهاست خواستار آن بوده است. مارک روته، دبیرکل ناتو، بهتازگی گفت این اتحاد «بیشتر تحت رهبری اروپا» خواهد بود. تفاوت اکنون در این است که اروپاییها به دلیل خصومت فزاینده ترامپ و نه در نتیجه تحریکات آمریکا، با ابتکار خود در حال برداشتن گامهایی هستند.
در روزهای اخیر، ترامپ متحدان اروپایی را «بزدل» خواند و ناتو را یک ببر کاغذی توصیف کرد و در اشاره به رئیسجمهور روسیه، ولادیمیر پوتین، افزود: «پوتین نیز این را میداند». الکساندر استوب، رئیسجمهور فنلاند و یکی از رهبران درگیر در این طرحها، گفت: «انتقال بار از ایالات متحده به سمت اروپا در حال انجام است و به عنوان بخشی از استراتژی دفاع و امنیت ملی ایالات متحده ادامه خواهد یافت». استوب در مصاحبهای تأکید کرد: «مهمترین چیز این است که درک کنیم این اتفاق در حال رخدادن است و همچنین آن را به روشی بسیار مدیریتشده و کنترلپذیر انجام دهیم، بهجای اینکه ایالات متحده فقط بهسرعت خارج شود». استوب یکی از معدود رهبران اروپایی است که رابطه نزدیکی با ترامپ حفظ کرده است و کشور او یکی از قویترین نیروهای مسلح قاره و طولانیترین مرز با روسیه را دارد.
هزینه عقبماندگی و بازگشت سربازی
اوایل ماه جاری، ترامپ تهدید کرد به دلیل امتناع متحدان از حمایت از کارزار او علیه ایران، ناتو را ترک خواهد کرد و گفت این اقدام درحالحاضر «فراتر از تجدیدنظر» است. هرگونه خروج از اتحاد نیازمند تأیید کنگره است، اما رئیسجمهور همچنان میتواند با استفاده از اختیارات خود به عنوان فرمانده کل قوا، نیروها یا داراییها را از اروپا خارج کند یا از حمایت خودداری ورزد. بلافاصله پس از تهدید ترامپ، استوب با رئیسجمهور تماس گرفت تا او را در جریان برنامههای اروپا برای تقویت دفاع خود قرار دهد. استوب گفت: «پیام اصلی به دوستان آمریکایی ما این است که پس از اینهمه دهه، زمان آن فرا رسیده که اروپا مسئولیت بیشتری در قبال امنیت و دفاع خود برعهده بگیرد».
شتابدهنده سیاسی تعیینکننده برای اروپا، تغییر تاریخی در برلین بوده است؛ کشوری که میزبان تسلیحات هستهای آمریکاست و مدتها از زیر سؤال بردن نقش آمریکا به عنوان ضامن امنیت اروپا اجتناب میورزید. آلمانیها و دیگر اروپاییها بیم آن را داشتند که ترویج رهبری اروپا در داخل ناتو بتواند بهانهای به ایالات متحده بدهد تا نقش خود را کاهش دهد؛ پیامدی که بسیاری از اروپاییها از آن میترسیدند. با وجود این، اواخر سال گذشته، مرتس پس از نتیجهگیری مبنی بر اینکه ترامپ آماده رهاکردن اوکراین است، شروع به ارزیابی مجدد این دیدگاه دیرینه کرد. به گفته افراد مطلع، مرتس نگران بود ترامپ در این جنگ میان قربانی و متجاوز تمایز قائل نشود و دیگر ارزشهای روشنی هدایتگر سیاست ایالات متحده در ناتو نباشند.
با وجود این، رهبر آلمان نمیخواست اتحاد را علنا زیر سؤال ببرد، چراکه افراد مطلع معتقدند این کار خطرناک خواهد بود. در عوض، اروپاییها باید نقش بزرگتری برعهده بگیرند. به گفته آنها، در حالت ایدئال، ایالات متحده در این اتحاد باقی میماند، اما بخش عمده دفاع به اروپاییها واگذار میشود. بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان، گفت بحثهای کنونی در داخل ناتو همیشه آسان نیست، اما اگر منجر به تصمیمگیری شود، فرصتی برای اروپا ایجاد خواهد کرد. او ناتو را «هم برای اروپا و هم برای ایالات متحده جایگزینناپذیر» خواند. پیستوریوس تأکید کرد: «اما این نیز واضح است که ما اروپاییها باید مسئولیت بیشتری در دفاع از خود برعهده بگیرییم و در حال انجام این کار هستیم». او افزود: «ناتو باید اروپاییتر شود تا در حوزه ترانسآتلانتیک باقی بماند».
تغییر موضع آلمان باعث ایجاد توافق گستردهتری میان دیگران، ازجمله بریتانیا، فرانسه، لهستان، کشورهای اسکاندیناوی و کانادا شد که اکنون این طرح اضطراری را به عنوان ائتلاف داوطلبان در داخل ناتو معرفی میکنند. ورونیکا واند-دانیلسون، سفیر سوئد در آلمان، گفت: «ما در حال اتخاذ تدابیر احتیاطی و انجام گفتوگوهای غیررسمی با گروهی از متحدان همفکر هستیم و در صورت لزوم، در پرکردن شکاف درون ناتو مشارکت خواهیم کرد». فقط پس از حرکت برلین بود که برنامهریزی اضطراری به بررسی سؤالات نظامی عملیاتی مانند اینکه چه کسی پدافند هوایی و موشکی ناتو، کریدورهای تقویت به لهستان و کشورهای بالتیک، شبکههای لجستیک و تمرینات بزرگ منطقهای را در صورت کنارهگیری افسران آمریکایی اداره خواهد کرد، تبدیل شد. مقامات میگویند این موارد همچنان بزرگترین چالشها هستند.
مقامات میگویند معرفی مجدد سربازی اجباری جنبه دیگری است که برای موفقیت این طرح حیاتی است. بسیاری از کشورها پس از جنگ سرد آن را کنار گذاشتند. استوب گفت: «من قصد ندارم به هیچ کشور اروپایی توصیهای بکنم، اما از نظر آموزش مدنی، هویت ملی و وحدت ملی، احتمالا هیچ چیز بهتر از خدمت سربازی اجباری نیست». فنلاند سربازی اجباری را حفظ کرده است. مقامات درگیر میخواهند تولید تجهیزات حیاتی اروپا را در زمینههایی که اروپا از ایالات متحده عقب است، ازجمله جنگ ضد زیردریایی، قابلیتهای فضایی و شناسایی، سوختگیری در حین پرواز و تحرک هوایی سرعت بخشند. آنها به اعلام ماه گذشته آلمان و بریتانیا درمورد یک پروژه مشترک برای توسعه موشکهای کروز رادارگریز و سلاحهای مافوق صوت به عنوان نمونهای از ابتکار جدید اشاره میکنند.
چالش بازدارندگی هستهای و اطلاعاتی
درحالیکه تلاشهای اروپا نشاندهنده یک تغییر تفکر بنیادین است، اما تحقق این جاهطلبی دشوار خواهد بود. فرمانده عالی متحدان در اروپا همیشه یک آمریکایی است و مقامات آمریکایی گفتهاند قصدی برای واگذاری این پست ندارند. هیچ عضو اروپایی جایگاه کافی در داخل ناتو برای جایگزینی ایالات متحده به عنوان رهبر نظامی را ندارد، تا حدی بهایندلیل که فقط ایالات متحده میتواند چتر هستهای سراسری در قاره را فراهم کند که زیربنای اصل بنیانگذار اتحاد، یعنی بازدارندگی متقابل از طریق قدرت، است. اروپاییها در حال قدمگذاشتن در نقشهای رهبری بیشتری هستند، اما هنوز به دلیل سالها کمهزینگی و اتکا به ایالات متحده، فاقد قابلیتهای حیاتیاند.
جیمز فوگو، دریاسالار بازنشسته آمریکایی که سمتهای ارشدی در ناتو و مرتبط با آن داشت، گفت اروپاییشدن ناتو «باید پیش از این اتفاق میافتاد». او گفت اعضای اروپایی افسران و رهبران بسیار حرفهای زیادی دارند. فوگو افزود: «من فکر میکنم آنها قابلیت این کار را دارند. آنها برخی از سختافزارها را در اختیار دارند» اما نیاز به سرمایهگذاری و توسعه سریعتر قابلیتها دارند. این گذار درحالحاضر آغاز شده است. تعداد فزایندهای از پستهای کلیدی فرماندهی ناتو اکنون از طرف اروپاییها اداره میشود و بسیاری از تمرینات بزرگ که بهتازگی برگزار شده یا برای ماههای آینده برنامهریزی شدهاند، از طریق نیروهای اروپایی رهبری خواهند شد؛ بهویژه در منطقه شمال اروپا، جایی که اتحاد با روسیه هممرز است.
یک شکاف بهویژه دشوار در اطلاعات و بازدارندگی هستهای است. مقامات اروپایی میگویند هیچ میزانی از جابهجایی نیرو نمیتواند بهسرعت جایگزین ماهوارهها، نظارت و سیستمهای هشدار موشکی ایالات متحده شود که ستون فقرات اعتبار ناتو را تشکیل میدهند و این امر فرانسه و بریتانیا را تحت فشار قرار میدهد تا هم نقشهای اطلاعات استراتژیک و هم هستهای خود را گسترش دهند. تغییر آلمان راه را برای حساسترین عنصر دفاع مستقل اروپا باز کرد: جایگزینی چتر هستهای ایالات متحده. پس از اینکه ترامپ تهدید به حمله به گرینلند کرد، مرتس و امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، بحثهایی را آغاز کردند درمورد اینکه آیا بازدارندگی هستهای فرانسه میتواند برای پوشش دیگر کشورهای اروپایی ازجمله آلمان گسترش یابد.
خود ترامپ ظاهرا تصدیق کرد گرینلند به نقطه عطفی تبدیل شده است. او درمورد تهدید خود به ترک ناتو گفت: «اگر میخواهید حقیقت را بدانید، همه چیز با گرینلند شروع شد. ما گرینلند را میخواهیم. آنها نمیخواهند آن را به ما بدهند و من گفتم بسیار خوب، خداحافظ».
