ایران چگونه پس از جنگ تحمیلی به هژمونی منطقه تبدیل میشود؟
نهم اسفند ۱۴۰۴، تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل بلافاصله با پاسخ گسترده ایران مواجه شد. این تجاوز نظامی ابرقدرت آمریکا، 84 سال پس از تجاوز ابرقدرتهای زمان -شوروی و انگلیس- به کشور ما انجام شد. در سال ۱۴۰۴، جمهوری اسلامی به چنان درجهای از توانمندی رسیده بود که ایران پاسخ به تجاوز نظامی را بلافاصله با ضدحملهای گسترده با موشک، پهپاد، حملات هوایی و دریایی داد.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
نهم اسفند ۱۴۰۴، تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل بلافاصله با پاسخ گسترده ایران مواجه شد. این تجاوز نظامی ابرقدرت آمریکا، 84 سال پس از تجاوز ابرقدرتهای زمان -شوروی و انگلیس- به کشور ما انجام شد. در سال ۱۴۰۴، جمهوری اسلامی به چنان درجهای از توانمندی رسیده بود که ایران پاسخ به تجاوز نظامی را بلافاصله با ضدحملهای گسترده با موشک، پهپاد، حملات هوایی و دریایی داد. ولی در اوایل جنگ جهانی دوم در سوم شهریور ۱۳۲۰، نیروهای متفقین از شمال و جنوب بدون اعلام رسمی، به ایران وارد شدند. این اشغال که به بهانه همکاری حکومت رضاشاه با آلمان نازی انجام شد، به نوشته عبدالرضا هوشنگمهدوی در کتاب «تاریخ روابط خارجی ایران»، با ورود نیروهای شوروی و انگلستان به ایران آغاز شد. نیروهای شوروی در سه ستون وارد خاک ایران شدند. ستون اول مرکب از دو هزار سرباز از رود رود ارس گذشته، ماکو و خوی را تا ساحل دریاچه رضائیه/ارومیه تصرف کردند و آنگاه متوجه ارومیه و تبریز شدند. ستون دوم هم از کرانه دریای مازندران به سوی اردبیل و بندر انزلی سرازیر شدند و پس از تصرف رشت و چند شهر دیگر مهم گیلان و مازندران تا حدود قزوین پیشروی کرده در آنجا با ستونی که از آذربایجان میآمد تلاقی کردند. ستون سوم از بندر شاه (بندر ترکمن) وارد خاک ایران شده، استانهای گرگان و شمال خراسان را متصرف و تا سمنان و شاهرود پیشروی کردند. نیروی هوایی شوروی هم شهرهای تبریز، رشت، قزوین و ارومیه را بمباران کرد. فردای آن روز نیز حومه تهران را بمباران و بر روی پایتخت اوراق تبلیغاتی علیه رضاشاه ریختند. در جنوب، نیروهای مختلط انگلیسی، هندی و استرالیایی نخست به وسیله قایق از اروند رود گذشتند و در سحرگاه سوم شهریور در ساحل ایران پیاده شدند و به آبادان حمله کردند. همزمان نیروی دریایی انگلیس، نیروی دریایی جوان ایران را با وجود مقاومت دلاورانه دریاداران ایران در خرمشهر و آبادان زیر آتش توپخانه قرار دادند و ناوگان ایران را یکی پس از دیگی غرق کردند. روز بعد نیز نیروی هوایی انگلیس فرودگاه اهواز را بمباران کرد و از طریق رود کارون به این شهر حمله برد. ستون دوم ارتش انگلیس هم از مرز خسروی به سوی کرمانشاه پیشروی کردند و با وجود مقاومت نیروهای ایرانی پس از تصرف تأسیسات نفتی کرمانشاه، به سوی قزوین و اراک رفته و این دو شهر را گرفتند. در روز شوم سوم شهریور ۱۳۲۰، ارتش وقت ایران در وضعیت و توان پدافندی در برابر چنین تجاوزی از سوی ابرقدرتهای وقت نبود و نیروهای ایرانی در این مرحله مجبور به تسلیم بودند. رضاشاه روز ۲۵ شهریور -22 روز پس از آغاز تجاوز دشمن- از سلطنت استعفا داد و بلافاصله به سوی اصفهان و بندرعباس رهسپار شد تا به دست نیروهای متجاوز انگلیس از کشور تبعید شود. در واقع مراسم اجرای سوگند شاه جدید روز ۲۶ شهریور همزمان با ورود نیروهای شوروی و انگلستان و اشغال پایتخت صورت گرفت. تبدیل به یک قدرت
هژمونیک/سروری در منطقه، فرایندی پیچیده و واجد جنبههای نظامی، اقتصادی و سیاسی است. ایران با تابآوری در تجاوز نظامی ۱۴۰۴ نشان داد واجد جنبههای نظامی سروری در منطقه غرب آسیا و شرق خاورمیانه شده است. واژه یونانی هژمونی از واژه یونانی «هژمون» به معنای رئیس یا فرمانروا میآید. هژمونی امروزه عمدتا واژهای متعلق به عرصه روابط بینالملل است و بر برتری یک کشور بر کشورهای دیگر اشاره دارد. این برتری محصول قدرت نظامی، سیاسی و اقتصادی است و در کل به معنای سروری برآمده از توان سختافزاری و نرمافزاری است. در ۱۳۲۰ در دوران جنگ جهانی دوم، ایران توسط بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی اشغال و شاه ایران از سوی متجاوزان دستگیر و از کشور تبعید شد. ایران هیچ ظرفیت نظامی، اقتصادی یا دیپلماتیکی برای سروری در منطقه نداشت و در یک جنگ جهانی، یک بازیگر کوچک در منطقه بود. ایران امروز یک قدرت منطقهای، دستکم در عرصه نظامی است. اما قدرت ایران هنوز «هژمونیک» یا سروری به معنای حاکمیت در همه زمینههای نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک نیست. برای تبدیل به چنین قدرتی، کشور ما علاوه بر تکمیل نیروی نظامی و ارتقای نیروی هوایی و دریایی خود، نیازمند اقتصادی شکوفا و تسلط کامل بر منابع انرژی متنوع و تسلط دیپلماتیک دستکم بر شرایط منطقه پیرامون است. ایران با در نظر گرفتن منابع زمینشناختی و فناوریهای نوین، میتواند به یک قدرت منطقهای هژمون بهویژه از نظر اقتصادی تبدیل شود. ایران دارای ذخایر عظیم نفت و گاز طبیعی است. کنترل کامل و بهرهبرداری وسیع و نوین از این منابع، اهرم فشار اقتصادی و سیاسی قابل توجهی را فراهم میکند. ایران دارای ثروت معدنی ویژهای از سنگ آهن و مس تا کانسارهای نادر است که پایه اقتصاد مدرن صنعتی و صادرات کشور است. پیشرفت در توسعه صنعت نفت و گاز، انرژیهای تجدیدپذیر خورشیدی، بادی و فناوری هستهای میتواند استفاده از منابع و استقلال انرژی را به حداکثر برساند. سرمایهگذاری در فناوری پهپاد، توسعه موشکی و قابلیتهای سایبری، در حال حاضر به ایران، نفوذ منطقهای بخشیده است. نوآوری مداوم در این زمینهها میتواند قدرت نظامی کشور را تقویت کند. استفاده از هوش مصنوعی برای مدیریت منابع، بهینهسازی زیرساختها و امنیت میتواند مزیت رقابتی ایجاد کند. ترکیب ثروت منابع با پیشرفتهای فناوری میتواند به ایران اجازه دهد سروری و هژمون اقتصادی و نظامی در منطقه بیابد و بهطور بالفعل به یک موقعیت هژمونیک دست یابد. این امر به ثبات داخلی، مشارکت همه مردم، پویاییهای منطقهای و روابط بینالملل عالی بستگی دارد. این موضوع به باور نگارنده کار فردای پس از جنگ اسفند ۱۴۰۴ برای ما ایرانیان است.
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
