دادخواست جامعه مدنی ایران علیه جنایت در مدرسه

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

هزارو ‌۱۴۴ نفر از اهالی فرهنگ، اقتصاد و‌ تفکر در نامه‌ای جنایت جنگی حمله به مدرسه میناب را محکوم کردند. اسامی افرادی همچون عبدالکریم سروش، محمدجواد ظریف، عباس‌ آخوندی، فیض‌الله عربسرخی، بهاره آروین، تقی آزاد ارمکی، مرضیه آذرافزا، احمد سلامتیان، محمد عطریانفر، ظریفیان، عموزاده خلیلی، فاضل میبدی، محسن کدیور، مینو مرتاضی، حمید آصفی، معصومه ابتکار، لطف‌الله میثمی، شهیندخت مولاوردی، بهزاد اتابکی، مرضیه ادهم، کیومرث اشتریان، مرتضی الویری، ضیا هاشمی، جواد امام، کمال اورعی، عماد بهاور، علیرضا تابش، عبدالرضا تاجیک، حسین جابری‌انصاری، علی ربیعی، مصطفی رحماندوست، شمس‌الواعظین، احمد شیرزاد، رویا صدر، محسن صفایی‌فراهانی، کیوان صمیمی و شهاب طباطبایی در این دادخواست به چشم می‌خورد. این متن در حقیقت دادخواستی از جامعه جهانی برای محکوم‌کردن حمله به مدرسه دخترانه و کشته‌شدن دانش‌آموزان است. به ابتکار کمپین «به نام ایران» که در جنگ رمضان با شعار «مراقبت از ایران» فعالیت می‌کند،‌ دادخواست طیف وسیع و متکثری از چهره‌های شاخص و فعالان مدنی و سیاسی ایرانی در محکومیت و پیگیری حقوقی جنایت جنگی آمریکا و اسرائیل در مدرسه شجره طیبه میناب که به شهادت ۱۶۸ دانش‌آموز هم‌وطنمان انجامید، به دو‌ زبان انگلیسی و فارسی خطاب به نهادهای بین‌المللی و ملی صاحب‌ صلاحیت برای پیگیری حقوقی این جنایت منتشر شد. این دادخواست به امضای بیش از هزارو ‌۱۴۴ نفر از پژوهشگران، فعالان مدنی و سیاسی شناخته‌شده ایران رسیده است. امضاکنندگان این دادخواست از تمامی مراجع مسئول بین‌المللی و ملی، از‌جمله دیوان کیفر بین‌المللی، شورای امنیت، شورای حقوق بشر سازمان ملل و دادگاه‌ها و دادستانی‌های ملی با صلاحیت جهانی، خواسته‌اند‌ با فوریت و قاطعیت برای کشف حقیقت، تحقق عدالت و پاسخ‌گو‌کردن عاملان این جنایت اقدام کنند. در این سند حقوقی با استناد به نقض صریح بند ۴ ماده ۲ منشور ملل متحد و با تأکید بر کشته‌شدن ۱۶۸ دانش‌آموز خردسال، این حمله به‌عنوان «جنایت جنگی» و «تجاوز آشکار» توصیف شده است. امضاکنندگان این بیانیه با رد ادعای دفاع مشروع، از دادستان‌های کشورهای دارای «صلاحیت جهانی» از‌جمله آلمان، فرانسه و بلژیک خواسته‌اند تا بدون در نظر گرفتن ملاحظات سیاسی، نسبت به صدور قرار تعقیب بین‌المللی برای مسئولان این واقعه اقدام کنند. نسخه انگلیسی بیانیه هم توسط Global Conscience Initiative منتشر شده و به امضای ده‌ها نفر از شخصیت‌های برجسته جهانی رسیده است. جرمی کوربین، احمد داووداوغلو، عبدالله گل، محمدجواد ظریف، توکل کرمان و محمد البرادعی از‌جمله این چهره‌های بین‌المللی هستند. متن کامل دادخواست خطاب به نهادهای زیر‌ نوشته شده است:

دادستان دیوان کیفری بین‌المللی، شورای امنیت سازمان ملل متحد، شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد و  دبیرکل سازمان ملل متحد.

دادستان‌ها و مراجع قضائی ملی در کشورهایی که اصل صلاحیت جهانی نسبت به جنایات بین‌المللی را به رسمیت شناخته‌اند، از‌جمله‌ آلمان، فرانسه، بلژیک، اسپانیا، نروژ، هلند و سایر کشورهایی که قوانین داخلی آنها اجازه رسیدگی به جنایات بین‌المللی تحت اصل صلاحیت جهانی را می‌دهد. 

امضاکنندگان این دادخواست با نهایت نگرانی و احساس مسئولیت نسبت به صیانت از اصول بنیادین انسانی و حقوق بین‌الملل، توجه فوری مراجع ذی‌صلاح بین‌المللی و ملی را به سلسله اقداماتی جلب می‌کنند که در پی حمله نظامی غیرقانونی ایالات متحده آمریکا و اسرائیل علیه خاک جمهوری اسلامی ایران در تاریخ بیست‌وهشتم فوریه 2026 رخ داده است؛ حمله‌ای که بنا بر معیارهای مسلم حقوق بین‌الملل عمومی، نقض آشکار و جدی اصل منع توسل به زور مندرج در بند چهار ماده دوم منشور سازمان ملل متحد محسوب می‌شود.

اصل منع توسل به زور یکی از ارکان اساسی نظم حقوقی بین‌المللی معاصر است و تنها در دو وضعیت کاملا استثنائی قابل عدول است: نخست، در صورت صدور مجوز صریح از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد‌ و دوم، در چارچوب اعمال حق دفاع مشروع در برابر حمله مسلحانه واقعی، جاری ‌یا قریب‌الوقوع مطابق با ماده 51 منشور سازمان ملل متحد.

در مورد حمله مورد بحث، هیچ‌یک از شرایط فوق تحقق نیافته است. شورای امنیت هیچ‌گونه مجوزی برای توسل به زور صادر نکرده و هیچ شواهد معتبر و قابل اتکایی که وجود یک حمله مسلحانه یا تهدید فوری و اجتناب‌ناپذیر علیه ایالات متحده آمریکا یا اسرائیل را اثبات کند، ارائه نشده است. از این‌رو، ادعاهای مطرح‌شده از سوی مقامات آمریکایی و اسرائیلی مبنی بر توجیه این عملیات در چارچوب اصل «دفاع مشروع»، از منظر حقوق بین‌الملل فاقد مبنای حقوقی و در تعارض با معیارهای پذیرفته‌شده تفسیر ماده 51 منشور است. در نتیجه، حمله مزبور باید در چارچوب حقوق بین‌الملل به‌عنوان استفاده غیرقانونی از زور و اقدامی متضمن عناصر تجاوزکارانه مورد ارزیابی قرار گیرد. این اقدام، نه واکنشی ضروری به یک تهدید فوری و واقعی، بلکه اقدامی از پیش برنامه‌ریزی‌شده، هم‌زمان با مذاکرات دیپلماتیک و کاملا فاقد ضرورت نظامی بوده است.

علاوه بر این، این تجاوز غیرقانونی زمینه‌ساز نقض‌های فاحش حقوق بشردوستانه بین‌المللی و ارتکاب جنایات جنگی علیه جمعیت غیرنظامی شده و آثار آن از همان مراحل اولیه اجرای عملیات آشکار شده است. در میان این نقض‌ها، حمله مرگبار به یک مدرسه ابتدایی در شهر میناب -که به کشته‌شدن ده‌ها کودک انجامید- از حیث شدت و ابعاد انسانی آن، نمونه‌ای تکان‌دهنده از بی‌اعتنایی آشکار به اصول بنیادین حقوق مخاصمات مسلحانه به شمار می‌رود.

با توجه به ماهیت این رویداد و تعهد جامعه بین‌المللی به مبارزه با مصونیت از مجازات در قبال جنایات بین‌المللی، امضاکنندگان این دادخواست از مراجع ذی‌صلاح بین‌المللی و ملی درخواست می‌کنند که تحقیقی فوری، مستقل، بی‌طرفانه و مؤثر درباره این حمله آغاز کرده و مسئولان آن را در تمامی سطوح فرماندهی و تصمیم‌گیری مورد پیگرد کیفری قرار دهند.

همچنین، با توجه به اینکه بسیاری از کشورها اصل صلاحیت جهانی را نسبت به جنایات جنگی، جنایات علیه بشریت و جنایات تجاوز به رسمیت شناخته‌اند، دادگاه‌ها و دادستان‌های ملی در کشورهای اروپایی، آمریکایی و سایر حوزه‌های قضائی دارای این صلاحیت می‌توانند مستقل از محل وقوع جرم یا تابعیت مرتکبان، تحقیقات کیفری آغاز کرده و در صورت احراز مسئولیت، قرار تعقیب و کیفرخواست صادر کنند. این امر شامل کشورهایی همچون آلمان، فرانسه، بلژیک، اسپانیا، نروژ، هلند و سایر کشورهایی است که قوانین داخلی آنها اجازه رسیدگی به جنایات بین‌المللی تحت اصل صلاحیت جهانی را می‌دهد.

*متن کامل و اسامی کامل در سایت «شرق» آماده است‌

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.