اسارت روح

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

شرق: «طبقه جدید» کتابی است نوشته میلوان جیلاس؛ اثری در نقد جهان کمونیسم از سوی کمونیستی که در نردبان حزبی از بالاترین پله به پایین سقوط کرد. این وجه ممیزه مؤلف است که برخلاف دیگر کمونیست‌های سابق که از دایره ایدئولوژیک بلوک شرق خارج شدند، سال‌ها در عالی‌ترین مناصب نقش‌آفرینی کرده بود.

نویسنده کتاب، میلوان جیلاس، سیاست‌مدار و نویسنده اهل یوگسلاوی بود که به یکی از مشهورترین دگراندیشان اروپای شرقی بدل شد. او پس از دریافت مدرک حقوق از دانشگاه بلگراد در سال 1933 به دلیل فعالیت‌های سیاسی سه سال به زندان افتاد. سال 1937 از اعضای فعال گروه تیتو بود و در کار تجدید سازمان حزب کمونیست یوگسلاوی شرکت داشت و در 1938 به عضویت کمیته مرکزی و حزب درآمد. سال 1941 و با آغاز جنبش پارتیزانی در یوگسلاوی، او از اعضای فعال آن بود و در 1943 به عضویت هیئت‌رئیسه شورای آزادی خلق و هیئت فرماندهی ارتش آزادی‌بخش درآمد. سال 1945 نماینده مجلس مؤسسان و متعاقبا نماینده مجلس فدرال یوگسلاوی شد و تا سال 1954 در این سمت باقی ماند.

درون‌مایه اصلی کتاب این رأی است که نتیجه حکمرانی احزاب کمونیست ظهور طبقه بوروکراتیک جدیدی بود از مالکان و استثمارگران که کل نظام کمونیستی در جهت حفظ منافعش سازمان می‌یافت. آن‌طور که جیلاس شرح می‌دهد، برخلاف ایده مالکیت جمعی، آنچه چارچوب‌های اجرائی این نظام را تعیین می‌کرد بهره‌مندی گروهی خاص از امتیاز مالکیت بود. در نتیجه، خود طبقه جدید به مانعی تبدیل شد بر سر راه تحقق آرمان‌هایی که انقلاب وعده داده بود؛ زیرا این طبقه، برعکس طبقات پیشین در تاریخ، پس از شکل‌گیری به حاکمیت نرسید، بلکه پیدایشش دقیقا حاصل کسب قدرت بود و لاجرم با استفاده از امتیازات و انحصارات اقتصادی ‌توانست الیگارشی طبقاتی خود را تحکیم کند.

«طبقه جدید» تحلیلی انتقادی و درون‌زا از ساختار قدرت در نظام‌های کمونیستی است. جیلاس که خود از رهبران ارشد حزب کمونیست یوگسلاوی بود، با تکیه بر تجربه مستقیم، نشان می‌دهد چگونه نظامی که با وعده برابری و حذف طبقات شکل گرفت، به‌تدریج زمینه پیدایش نوعی طبقه مسلط جدید را فراهم کرد. از نگاه او، مسئله نه انحراف‌های مقطعی، بلکه منطق درونی خودِ نظام کمونیستی است. مفهوم محوری کتاب «طبقه جدید» به گروهی اشاره دارد که شامل مقامات حزبی، بوروکرات‌ها و مدیران دولتی می‌شود. این طبقه مالک رسمی ابزار تولید نیست، اما از طریق کنترل قدرت سیاسی، تصمیم‌گیری اقتصادی و انحصار ایدئولوژی، به امتیاز، رفاه و نفوذ دست می‌یابد. جیلاس توضیح می‌دهد که این شکل از سلطه، به‌ دلیل پوشیده‌شدن در زبان عدالت و برابری، کمتر دیده می‌شود و در نتیجه، مقاوم‌تر و پایدارتر از سلطه‌های کلاسیک عمل می‌کند. «طبقه جدید» کتابی صریح و تاریخ‌ساز است که تصویر آرمانی از کمونیسم را به‌طور بنیادین به چالش می‌کشد. اهمیت آن تنها در نقد یک نظام سیاسی خاص نیست، بلکه در نشان‌دادن این واقعیت است که هر ایدئولوژی، اگر از نظارت، پاسخ‌گویی و محدودیت قدرت خالی شود، می‌تواند به تولید نابرابری تازه‌ای بینجامد. به همین دلیل، این اثر همچنان متنی کلیدی برای فهم رابطه قدرت، ایدئولوژی و ساختارهای پنهان سلطه باقی مانده است. عناوین بخش‌های کتاب عبارت‌اند از: ریشه‌های تاریخی کمونیسم، ویژگی‌های انقلاب کمونیستی، طبقه جدید، دولت حزبی، دگماتیسم در اقتصاد، اسارت روح، هدف و وسیله، ماهیت کمونیسم، کمونیسم کنونی و دنیای کنونی.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.