ناتو زیر تیغ

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

مهسا مژدهی: ناتو از زمان تأسیس خود تا امروز هیچ‌گاه به این اندازه متزلزل نبوده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، حتی در دور اول ریاست‌جمهوری خود پرداخت هزینه گزاف برای ناتو را غیرضروری دانسته و باعث شده بود تا ایده انحلال ناتو در ذهن اروپایی‌ها جدی شود. در آن دوره برخی از اروپایی‌ها و به‌صورت خاص فرانسه با مطرح‌کردن ضرورت تشکیل یک ارتش اروپایی که این قاره را از نیاز مبرم به ایالات متحده مصون می‌داشت، تلاش کردند تا فصل تازه‌ای را برای اروپا رقم بزنند. این تلاش اما حتی در دور دوم ریاست‌جمهوری ترامپ هم عملی نشد و تنها در حد یک ایده باقی ماند.

تلاش ترامپ برای تصاحب یک عضو ناتو

اروپایی‌ها تلاش دارند تا ایده ترامپ برای تصاحب جزیره گرینلند را با درگیری ایالات متحده با یک عضو ناتو گره بزنند. هرچند دونالد ترامپ از این یاد‌آوری که گرینلند‌ به عنوان سرزمینی خودمختار تحت حاکمیت دانمارک، عضوی از ناتو است خوشحال نمی‌شود؛ اما متحدان اروپایی‌ او از هر فرصتی برای یادآوری این امر دست نمی‌کشند. برای اروپا دست‌درازی به یک عضو ناتو از سوی ترامپ که کمترین علاقه‌ای به یک اتحاد نظامی با شرکت آنها ندارد، به معنای شکستی بزرگ در مقابل واشنگتن ارزیابی می‌شود. شکستی که در وهله اول ناتو را از رسمیت انداخته و تیشه به ریشه آن خواهد زد. تکیه دانمارک بر آن است که گرینلند به مدت ۶۰۰ سال تحت حاکمیت کپنهاگ بوده و ایالات متحده به جز اینکه دنبال بلندپروازی‌های اقتصادی باشد، دلیل دیگری برای اقدام فراقانونی خود ندارد.

گرینلند از نظر ژئوپلیتیک آن‌قدر برای آمریکایی‌ها اهمیت دارد که در ۱۵۰ سال گذشته، نتوانسته‌اند چشم از آن بردارند. با همه اینها، هیچ‌یک از ساکنان پیشین کاخ سفید، علاقه‌ای نداشتند که به‌‌خاطر گرینلند اتحاد ایالات متحده آمریکا را با اروپا در هم بکوبند.

وحشت اروپا از بی‌پناهی

اروپا در مقابل آمریکای ترامپ احساس بی‌پناهی عمیقی دارد. این بی‌پناهی بی‌ریشه نیست. نگاهی به تاریخ معاصر اروپا از ۱۹۰۰ به این سو نشان می‌دهد که اروپا تنها زمانی موفق شده در مقابل بحران‌های عمیق خود بیمه شود که به واشنگتن نزدیک شده است. در سال‌های پساجنگ جهانی دوم بسیاری از کشورها نه‌تنها برای دفاع از خود به ناتو و هزینه‌های پرداختی از سوی ایالات متحده نیاز داشتند، بلکه برای سرپا نگه‌داشتن کشورهایشان هم به وام‌های واشنگتن تکیه کردند. با بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید اروپا به‌سرعت متوجه شد که در روی پاشنه قدیمی نمی‌چرخد؛‌ اما این آگاهی کمکی به آنها نکرد و تنها نوعی اضطراب از احتمال پروبال‌گرفتن روسیه را در دل آنها انداخت.

جنگ اوکراین به یاد اروپایی‌ها آورد که از نظر ژئوپلیتیکی، نظامی و وسعت در مقابل روسیه به‌شدت آسیب‌‌پذیر هستند. این آسیب‌پذیری ضرورت تکیه بر اتحادهایی چون ناتو را افزایش می‌داد. اما از بد حادثه ترامپ نشان داد که علاقه‌ای به پرداخت هزینه جنگ‌ها و جدل‌هایی که در سرزمین‌های دوردست رخ می‌دهد، ندارد.

اینکه دونالد ترامپ بارها از اروپا خواسته است تا سهم خود در دفاع از قاره را گسترش دهد و از کشورهای عضو می‌خواهد تا هزینه بیشتری برای دفاع از خود صرف کنند و مانند گذشته به ایالات متحده متکی نباشند، برای اروپا که سال‌ها برای دفاع از خود به ناتو تکیه کرده است، خبری به شدت ناگوار محسوب می‌شود.

یک نماینده پارلمان دانمارک روز دوشنبه هشدار داد که در صورت الحاق گرینلند به آمریکا، ائتلاف نظامی ناتو دیگر قادر به ادامه حیات نخواهد بود. راسموس یارلوف، قانون‌گذار دانمارکی، در گفت‌وگو با روزنامه اسلوونیایی دِلو گفت: اگر آمریکایی‌ها تصور کنند حق دارند سرزمین‌های دیگر اعضای ناتو را تصرف کنند، فکر نمی‌کنم این پیمان دوام بیاورد. یارلوف ادامه داد: اگر آمریکایی‌ها به ما حمله کنند، عملا هیچ‌کس در امان نخواهد بود. به همین دلیل، بقیه جهان نیز باید نگران باشند.

هم‌زمان با این اظهارات رسانه آمریکایی سی‌بی‌اس به نقل از منابع دیپلماتیک گزارش داد اروپا فکر می‌کند ائتلاف ناتو پایدار و راسخ نیست.

نظم نوین در حال شکل‌گیری است؟

برخی از ناظران معتقدند دونالد ترامپ علاقه‌ای به نظم فعلی ندارد و در مقابل به شدت به نظمی دلبسته است که ایالات متحده از اواسط قرن نوزدهم تا پایان جنگ جهانی دوم بر آن اتکا داشت. رویکرد دونالد ترامپ به جهان به جای اینکه نوید جهان جدیدی را بدهد، برای بسیاری یادآور روزهای تلخ اروپا در گذشته است.

تهدید رئیس‌جمهور ایالات متحده به تصرف گرینلند، ایده‌ای براساس گسترش‌طلبی آمریکایی است. بسیاری از ناظران که ابایی از ابرازنظرهای تندتر ندارند، آمریکا را به چشم یک استعمارگر جدید می‌بینند. حتی با وجود اینکه احتمال اقدام نظامی آمریکا در مواجهه با گرینلند بسیار اندک است، بااین‌حال جهان بی‌اعتبارشدن اصل دفاع جمعی را به چشم می‌بیند. برای ناتو هرچند این به معنای پایان نیست، اما زنگ خطر را از هر زمان دیگری بیشتر به صدا درمی‌آورد. ناتو با چنین ایده‌ای تشکیل شد که کشورهای عضو در مقابل نیروی بیرونی متخاصم همراه با یکدیگر قد علم کنند. اما طرح احتمال استفاده از زور علیه یکی از اعضای ناتو معنایی جز از مفهوم تهی‌کردن یک اتحاد ندارد.

برخی از یاران قدیمی دونالد ترامپ از جمله جان بولتون، مشاور پیشین امنیت ملی او، معتقدند گمانه‌زنی‌های رئیس‌جمهور درباره تصرف گرینلند، تهدیدی برای استحکام اتحاد ناتو به شمار می‌رود.

آنچه مشخص است اینکه زمانه اتحادهای بلندمدت که براساس منافع جمعی ایجاد می‌شدند به سر رسیده و سوت پایان را دونالد ترامپ به صدا درآورده است. آینده جهان با این رویکرد بیش از هر زمانی به سوی سیاست‌های منفعت‌طلبانه و اتحادهای کوتاه‌مدت می‌رود. اروپا سال‌ها تصور می‌کرد که با ایجاد ناتو و اتحادیه اروپا آینده خود را بیمه کرده است. این ایده‌ها دهه‌ها در دانشگاه‌های روابط‌ بین‌الملل تدریس می‌شدند. اروپایی‌ها تصور می‌کردند پس از جنگ بوسنی، هرگز بحران بزرگی را تجربه نخواهند کرد و اتحادهای طولانی‌مدت آنها با یکدیگر و دوستی و همکاری نزدیک با ایالات‌ متحده کمر هر دشمنی را می‌شکند. جنگ اوکراین، جاه‌طلبی‌های پوتین و سپس ادعاهای ترامپ درباره سرزمین‌های تحت حاکمیت اروپا و زیر سایه ناتو، خط بطلانی بر این ایده‌ها کشید.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.