سقوط مادورو و رقابت نفسگیر برای تصاحب بزرگترین ذخایر اثباتشده نفت جهان
بازگشت سلاطین نفت به ونزوئلا
طلای سیاه ونزوئلا که روزگاری به دلیل وضع تحریمهای اقتصادی اهرم فشار واشنگتن علیه کاراکاس بود، اکنون به پروژه عظیم بازسازی از طرف شرکتهای نفتی آمریکایی و اروپایی بدل میشود؛ چرخشی استراتژیک برای احیای اقتصادی که حیات و مماتش به این بشکههای نفت وابسته است. نفت ونزوئلا سالهاست در کانون جنگ فرسایشی ایالات متحده علیه نیکلاس مادورو سوسیالیست قرار داشت. دولتهای مختلف آمریکا از این صادرات حیاتی این کشور بهعنوان اهرم فشار استفاده کردند؛
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شرق: طلای سیاه ونزوئلا که روزگاری به دلیل وضع تحریمهای اقتصادی اهرم فشار واشنگتن علیه کاراکاس بود، اکنون به پروژه عظیم بازسازی از طرف شرکتهای نفتی آمریکایی و اروپایی بدل میشود؛ چرخشی استراتژیک برای احیای اقتصادی که حیات و مماتش به این بشکههای نفت وابسته است. نفت ونزوئلا سالهاست در کانون جنگ فرسایشی ایالات متحده علیه نیکلاس مادورو سوسیالیست قرار داشت. دولتهای مختلف آمریکا از این صادرات حیاتی این کشور بهعنوان اهرم فشار استفاده کردند؛ ابتدا با تحریمهای نفتی ۲۰۱۹ و بهتازگی با محاصره دریایی نفتکشها در روزهای منتهی به حملات هوایی و دستگیری مادورو. هرچند ونزوئلا دیگر آن ابرقدرت نفتی سابق نیست، اما ذخایر عظیمش کلید حیاتی بازسازی اقتصاد ویرانشده این کشور محسوب میشود. پس از آنکه نیروهای آمریکایی مادورو و همسرش سیلیا فلورس را در ساعات اولیه سوم ژانویه دستگیر کردند، دونالد ترامپ بیپرده اعلام کرد ایالات متحده تا زمان انتقال قدرت، فرمان اداره کشور را در دست خواهد گرفت؛ هرچند هنوز سازوکار دقیق این کنترل مشخص نیست. ترامپ همچنین وعده داد که آمریکا صنعت نفت ونزوئلا را از نو «خواهد ساخت».
سقوط سهم کاراکاس در بازار جهانی
با اینکه ونزوئلا روی یکی از بزرگترین ذخایر نفتی جهان نشسته، وزن آن در بازارهای جهانی از سال ۲۰۱۵ بهشدت سقوط کرده است. تولید فعلی نفت روی عدد تقریبی یک میلیون بشکه در روز میچرخد؛ یعنی یکسوم دوران طلایی دهه ۹۰ و کمتر از یک درصد کل تولید جهانی نفت. امروز، شریان حیاتی صادرات این نفت به سمت چین جریان دارد. به گزارش بلومبرگ، منابع آگاه میگویند حملات هوایی آمریکا آسیبی به ترمینال اصلی نفتی در «خوزه»، پالایشگاه «آموای» و کمربند نفتی سنگین «اورینوکو» -که قلب تولید این کشور است- نرسانده است. محاصره دریایی اخیر نفتکشهای تحریمشده نیز شوک قیمتی خاصی به بازار جهانی وارد نکرد؛ هرچند مسیر بسیاری از نفتکشها را برای فرار از توقیف تغییر داد. اما این محاصره یک ضربه فنی کاری زد: قطع ورود «نفتا» (Naphtha). این ماده ترکیبی برای رقیقسازی و انتقال نفت فوقسنگین و لجنمانند ونزوئلا حیاتی است. در روزهای قبل از حمله نهایی و دستگیری مادورو، بارگیری نفت خام و واردات نفتا عملا فلج شده بود. با پرشدن مخازن ذخیرهسازی از نفت فروشنرفته، کاراکاس مجبور شد شیرفلکه چاهها را ببندد و تولید را تعلیق کند. ردیابی صادرات نفت ونزوئلا در سالهای اخیر به یک بازی موش و گربه تبدیل شده است. بسیاری از نفتکشها با کپیبرداری از تاکتیکهای متحدان ونزوئلا، در آبهای این کشور سیگنالهای موقعیت خود را جعل یا خاموش میکنند و محمولهها را مخفیانه در دریا و با روش کشتی به کشتی جابهجا میکنند. با تمام این ترفندها، تخمین زده میشد که ونزوئلا نهایتا روزانه بین ۵۰۰ تا ۸۰۰ هزار بشکه صادرات داشته باشد. بازار جهانی نفت فعلا با مازاد عرضه روبهرو است و این وضعیت تا اوایل امسال ادامه خواهد داشت؛ بنابراین بازار ظرفیت جذب هرگونه اختلال در تولید ونزوئلا را دارد. البته احیای صنعت نفت این کشور در درازمدت نفت زیادی را روانه بازار خواهد کرد، اما رسیدن به آن نقطه نیازمند سالها زمان و تزریق میلیاردها دلار سرمایه است. این عرضه اضافی، خبر خوشی برای پالایشگاههای آمریکایی است که خوراک مورد علاقهشان نفت سنگین ونزوئلا برای تولید آسفالت و سایر فراوردههاست.
بازگشت غولهای نفتی به خانه
ترامپ در کنفرانس خبری پس از دستگیری مادورو، صریحا اعلام کرد که برنامه آمریکا برای اداره ونزوئلا شامل اعزام غولهای نفتی ایالات متحده به این کشور است. او گفت: «ما شرکتهای نفتی بسیار بزرگ آمریکایی را خواهیم داشت، بزرگترینها در جهان که وارد ونزوئلا شوند، میلیاردها دلار هزینه کنند، زیرساختهای بهشدت ویران را تعمیر کنند و شروع به درآمدزایی برای کشور کنند». رئیسجمهور آمریکا تأکید کرد که انگیزه اصلیاش برای برکناری مادورو، این باور بود که رهبران ونزوئلا سرمایهگذاریهای انرژی آمریکا را «دزدیدهاند». ترامپ با ادبیاتی تند گفت: «ما صنعت نفت ونزوئلا را با استعداد، انگیزه و مهارت آمریکایی بنا کردیم و حکومت سوسیالیست در دولتهای قبلی آن را از ما دزدید؛ آنهم با زور. این یکی از بزرگترین سرقتهای اموال آمریکایی در تاریخ کشور ما بود». پیش از این، مقامات آمریکایی مدعی بودند هدف کمپین نظامی در دریای کارائیب، صرفا مختلکردن قاچاق مواد مخدر است. استدلال دولت ترامپ این بود که توقیف نفتکشها و جریمه حملکنندگان، شریان مالی کارتلهای مواد مخدر را قطع میکند.
میراث یک قرن
معماران اصلی صنعت نفت ونزوئلا از یک قرن پیش، شرکتهای آمریکایی بودند که این کشور را به یکی از تأمینکنندگان اصلی نفت ایالات متحده بدل کردند. ونزوئلا حتی در سال ۱۹۶۰ یکی از بنیانگذاران اوپک شد. این صنعت در میانه دهه ۷۰ ملی شد، اما در دهه ۹۰ درها را دوباره به روی سرمایه خارجی باز کرد. اما هوگو چاوز، سلف پرنفوذ مادورو، ورق را برگرداند و در سال ۲۰۰۷ پروژههای عظیم شرکتهای آمریکایی را مصادره کرد. غولهایی مثل «اکسون موبیل» و «کونوکو فیلیپس» از کشور خارج شدند و بعدا در دادگاههای داوری بینالمللی احکام سنگینی بابت غرامت گرفتند. در این میان، تنها «شورون» (Chevron) بود که در ونزوئلا ماند. این شرکت مستقر در هیوستون، اکنون با مجوزی محدود از خزانهداری آمریکا در چهار پروژه مشترک با شرکت دولتی نفت ونزوئلا (PDVSA) حضور دارد و مسئول تولید حدود یکچهارم نفت این کشور است. همزمان با عملیات نظامی، شورون اعلام کرد تمرکزش بر «ایمنی کارکنان و تمامیت داراییها» است و همچنان در «انطباق کامل با قوانین» فعالیت میکند.
تنفس مصنوعی چین با کشتیهای ارواح
چین نقش پررنگی در زنده نگهداشتن صنعت نفت ونزوئلا داشته است. شرکت دولتی CNPC چین در یک شراکت طولانیمدت با شرکت دولتی نفت ونزوئلا قرار دارد. کاراکاس اکثر نفت خود را -معمولا از طریق واسطهها- به چین میفرستد. بخش اعظم این صادرات صرفا بابت تسویه میلیاردها دلار وامی است که چین با پشتوانه نفت به ونزوئلا داده و حالا بشکهها را با تخفیفهای گزاف دریافت میکند. آمریکا بهتازگی فشار را با تحریم شرکتها و کشتیهای چینی طرف معامله با ونزوئلا افزایش داد. شورون همواره استدلال کرده که حضورش در ونزوئلا، سدی در برابر نفوذ چین و دشمنان آمریکاست. بااینحال، حتی زمانی که در دوره اول ترامپ فعالیت شرکتهای آمریکایی به حداقل رسید، چینیها حضور میدانی خود را چندان گسترش ندادند. سرنگونی مادورو خشم پکن را هم برانگیخت. چین در بیانیهای تند اعلام کرد: «چنین اقدامات هژمونیکی از سوی آمریکا نقض فاحش قوانین بینالمللی و حاکمیت ونزوئلاست و صلح آمریکای لاتین را تهدید میکند. چین قاطعانه مخالف این اقدامات است». ونزوئلا نفت خود را با «کشتیهای ارواح» (اقدامی پیچیده برای پنهانسازی مبدأ) صادر میکند و چین این محمولهها را از طریق پالایشگاههای مستقل کوچک موسوم به «قوریها» (Teapots) -عمدتا در استان شاندونگ- میبلعد.
وضعیت لرزان شرکتهای اروپایی و روسی
علاوه بر آمریکا و چین، پای شرکتهای اروپایی هم در میان است. «رپسول» اسپانیا، «انی» ایتالیا و «مائورل اند پروم» فرانسه همچنان در ونزوئلا فعال هستند. برخی دیگر مثل «توتال انرژی» عطای کار را به لقایش بخشیدند و رفتند. «شل» نیز در سالهای اخیر سودای بازگشت برای بهرهبرداری از منابع گازی را داشته است. اما روسیه بازی متفاوتی کرد؛ شرکت دولتی «روسنفت» داراییهایش را به یک شرکت واسطه غیرتحریمی منتقل کرد تا از تیغ تحریمها فرار کند. هند و شرکت «ریلاینس» که زمانی مشتری پروپاقرص نفت ونزوئلا بودند، در سالهای اخیر از ترس جریمههای آمریکا عقب نشستهاند.
سقوط آزاد تولید و ویرانی زیرساخت
تولید نفت خام ونزوئلا در مقایسه با روزهای اوج اواخر دهه ۹۰ (با 3.2 میلیون بشکه در روز)، بیش از ۷۰ درصد سقوط کرده است. این کشور که روزی غول انرژی بود، حالا به رتبه ۲۱ جهان تنزل یافته است. حتی در سطح منطقهای، همسایگانی مثل «گویان» و آرژانتین با نفت شیل در حال سبقتگرفتن از ونزوئلا هستند. با تمام این ویرانیها، همچنان ۹۵ درصد درآمد ارزی کاراکاس به همین شیرهای نفتی زنگزده وابسته است.
مدیریت ایدئولوژیک چاوز
فروپاشی نفت ونزوئلا ریشه در اوایل دهه ۲۰۰۰ دارد؛ زمانی که انقلاب ایدئولوژیک چاوز، چنگال دولت را بر گلوگاه صنعت سفتتر کرد. چاوز با برچیدن سیستم شایستهسالار شرکت دولتی نفت ونزوئلا، مدیران نخبه و سرمایهگذاران خارجی را فراری داد و شرکت را با وفاداران سیاسی بیتجربه پر کرد. نتیجه این مدیریت، زنجیرهای از حوادث فاجعهبار بود؛ ازجمله انفجار مرگبار پالایشگاه «کاردون» در سال ۲۰۱۲ که تولید را بهشدت کم و این عضو اوپک را محتاج واردات سوخت کرد. حتی وقتی نفت در میانه دهه ۲۰۰۰ بشکهای صد دلار بود، فساد مالی، پولشویی و پروندههای قضائی مدیران ارشد، کمر این صنعت را شکست. امپراتوری خارج از کشور شرکت دولتی نفت ونزوئلا نیز فروریخت و کنترل جواهر اصلیاش، یعنی شرکت پالایشگاهی «سیتگو» (مستقر در آمریکا)، از دست رفت. این شرکت اکنون زیر چکش حراج دادگاه دلاور است تا بدهیهای کاراکاس را صاف کند. در نهایت، نقش آمریکا انکارناپذیر است. کشوری که صد سال متحد نفتی واشنگتن بود، با چرخش به سمت سرکوب و دیکتاتوری، هدف تحریمهای مالی (۲۰۱۷) و نفتی (۲۰۱۹) قرار گرفت. این تحریمها که تجارت و تأمین مالی را ممنوع کرد، میخ آخر را بر تابوت زیرساختهای نفتی کوبید؛ تأسیساتی که بهشدت وابسته به فناوری آمریکایی بودند و حالا از ورود قطعات محروم ماندهاند.
جهان در شوک دستگیری مادورو
شرق: تصویر نیکلاس مادورو با چشمبند و دستبند در مسیر نیویورک، یادآور حمله ۳۷ سال پیش به پاناما و دستگیری مانوئل نوریگاست؛ شوکی بزرگ به کاراکاس و متحدانش و پیامی روشن از واشنگتن علیه آنچه «نارکوتروریستها» خوانده است. مادورو ۶۳ساله که در سال ۲۰۲۰ به توطئه نارکوتروریسم متهم شده بود و در دادگاه نیویورک پروندهای علیه او باز شده، اکنون در مرکز بازداشت «متروپولیتن» در بروکلین شب را به صبح میرساند. درحالیکه ترامپ اعلام کرده واشنگتن کنترل این کشور را تا زمان «انتقال قدرت» در دست میگیرد، شورای امنیت سازمان ملل برای بررسی این «بدعت خطرناک» آمریکا تشکیل جلسه میدهد و خیابانهای کاراکاس شاهد هجوم مردم برای ذخیره غذا و سوخت است. پکن و مسکو، حامیان سنتی کاراکاس، واکنش نشان دادند. وزارت خارجه چین با محکومکردن این «رفتار هژمونیک»، آن را نقض فاحش قوانین بینالمللی و حاکمیت ونزوئلا دانست. مادورو ۶۳ساله که به اتهام نارکوتروریسم در بازداشت است، باید دوشنبه در دادگاه فدرال حاضر شود. اما در کاراکاس، ابهام درباره چگونگی اجرای طرح ترامپ برای «اداره کشور» موج میزند. دادگاه عالی ونزوئلا به دلسی رودریگز، معاون مادورو، حکم داده تا ریاستجمهوری موقت را بر عهده بگیرد، درحالیکه سربازان در بخشهایی از پایتخت گشت میزنند و مخالفان حکومت مادورو از ترس سرکوب، در جشنگرفتن محتاط هستند. دونالد ترامپ اعلام کرده ایالات متحده فعلا مدیریت این کشور ۳۰ میلیونی و ذخایر نفتی آن را -که بزرگترین در جهان است- بر عهده خواهد گرفت. رئیسجمهور آمریکا وعده داد که بهعنوان بخشی از این تصاحب، شرکتهای بزرگ نفتی ایالات متحده به ونزوئلا بازخواهند گشت تا زیرساختهای نفتی بهشدت تخریبشده را بازسازی کنند؛ هرچند کارشناسان هشدار میدهند این فرایند سالها زمان میبرد. در همین حال، در یک چرخش سیاسی سرد برای اپوزیسیون، ترامپ ایده واگذاری قدرت به ماریا کورینا ماچادو، برنده جایزه صلح نوبل را رد کرد و گفت او فاقد حمایت لازم در داخل ونزوئلاست. این موضعگیری احتمالا باعث ناامیدی بخشی از دیاسپورای ونزوئلا شد که امیدوار بودند پیروز واقعی انتخابات ۲۰۲۴ قدرت را بعد از سقوط مادورو در دست بگیرد. در کاراکاس، دلسی رودریگز، معاون مادورو که به حکم دیوان عالی، ریاستجمهوری موقت را بر عهده گرفته است، با لحنی مبارزهجویانه گفت: «ونزوئلا تنها یک رئیسجمهور دارد و نام او نیکلاس مادورو است». بااینحال بعید به نظر میرسد حضور رودریگز یا هر فرد دیگر در رأس قدرت بدون چراغ سبز کاخ سفید انجام شود.
از یک سو، متحدان مادورو، برخی رهبران غربی و دموکراتهای کنگره درباره مشروعیت قانونی ربودن رئیس دولت یک کشور خارجی ابراز تردید کردهاند. از سوی دیگر، موجی از شادی در میان مهاجران ونزوئلایی که از سرکوب حکومت و فروپاشی اقتصاد سوسیالیستی ونزوئلا در مدت بیش از دو دهه اخیر گریخته بودند، به راه افتاده است.
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
