تاریخ هنر و رشتههای مرتبط
«مبانی تاریخ هنر» عنوان کتابی است که همانطورکه در مقدمهاش آمده، برای کمک به دانشجویان رشتههای هنری نوشته شده تا سیرشان را از رهگذر بررسیهای دقیق مقدماتی در تاریخ هنر پیش ببرند. تاریخ هنر مقدماتی میتواند هم برای مدرسان و هم دانشجویان همزمان کارآمد و قابل استفاده باشد. این دورهها مجموعه منظم خیرهکنندهای از هنر تجسمی و معماری را از پیشاتاریخ تا امروز، در طیف بسیار وسیعی از فرهنگها، دربر دارند و شیوههای تازه تفکر درباره برهههای مهم تاریخ بشر را پیش مینهند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شرق: «مبانی تاریخ هنر» عنوان کتابی است که همانطورکه در مقدمهاش آمده، برای کمک به دانشجویان رشتههای هنری نوشته شده تا سیرشان را از رهگذر بررسیهای دقیق مقدماتی در تاریخ هنر پیش ببرند. تاریخ هنر مقدماتی میتواند هم برای مدرسان و هم دانشجویان همزمان کارآمد و قابل استفاده باشد. این دورهها مجموعه منظم خیرهکنندهای از هنر تجسمی و معماری را از پیشاتاریخ تا امروز، در طیف بسیار وسیعی از فرهنگها، دربر دارند و شیوههای تازه تفکر درباره برهههای مهم تاریخ بشر را پیش مینهند.
«مبانی تاریخ هنر» اثری است که با زبان و بیانی ساده و قابلفهم نوشته شده و دو روش بنیادین در تاریخ هنر را معرفی میکند: تحلیل صوری و تحلیل بافتاری. مایکل کوترن، نویسنده همکار و ویراستار، در این ویرایش جدید کتاب (۲۰۱۰) به بسط مباحث مربوط به شمایلنگاری و شمایلشناسی پرداخته؛ همچنین مباحثی در باب تأثیرگذاری بازار و موزهها بر هنر را به ویراست قبلی افزوده است. به لطف تصاویر تازهتر و مطالعات موردی بیشتر، تأکید عمیقتری بر جنبههای جهانی و تکثر فرهنگی در تولید و تحلیل آثار هنری صورت گرفته و راهنمای گامبهگام جزئیتری درباره شیوه کاربرد این روشها ارائه شده است.
«مبانی تاریخ هنر» با ارائه مقدمهای اولیه به تاریخ هنر در جایگاه رشتهای دانشگاهی آغاز میشود. پس از آن روشهای بنیادی این رشته را معرفی میکند: تحلیل صوری و شمایلنگاری و بافتاری آثار هنری برای تعیین و توضیح معنای تاریخی آنها. بعد از مقدمه، رهنمودهایی درباره مطالعه بهمنظور امتحانات و شرکت در آنها، و همچنین نگارش تحلیل صوری و مقالات علمی پژوهشی ارائه شده است.
فصل اول کتاب با عنوان «تکوین تاریخ هنر» مقدمهای اولیه به تاریخ هنر در جایگاه رشتهای دانشگاهی و انواع متنوعی از آثاری را ارائه میدهد که در کلاسهای مرور مقدماتی به آنها پرداخته میشود. در این فصل علاوه بر تاریخ خود هنر به رویکردهای چندوجهی مرتبط با راه و رسمش نیز گریزی زده شده است. همچنین سعی شده به دو پرسشی پاسخ داده شود که از آنچه در آغاز به نظر میرسند پیچیدهترند: هنر چیست؟ و تاریخ هنر چیست؟ در بخشی از کتاب درباره اینکه هنر چیست آمده: «تعریفکردن هنر به دو دلیل پیچیده است: نخست، هنر اصطلاحی نسبتا نوظهور در تاریخ فرهنگ غربی است. بسیاری از آنچه ما امروز هنر میدانیم درواقع در دورهای پیش از آن ساخته شده که افراد از این اصطلاح برای ردهبندیاش استفاده میکنند. دوم، بهندرت اصطلاح دقیقا متناظری برای هنر در فرهنگهای دیگر وجود دارد. اصطلاح هنر، آنطورکه امروز عموما میفهمیم، در اروپا طی دوره رنسانس پدیدار شد؛ دورههای پیشین هیچ معادل تمام و کمالی برای آن نداشتند».
فصل دوم با نام «سبک و موضوع» و همچنین فصل سوم با عنوان «تحلیل بافتاری» به بررسی سه روش بنیادی در تاریخ هنر اختصاص دارند: تحلیل صوری (واکاوی ساختار بصری)، شمایلنگاری (رمزگشایی از موضوعات و نمادها) و تحلیل بافتاری (فهم هنر با توجه به برهه فرهنگی آن). رشته پیوند این فصول عبارت است از کاربرد این سه روش تفسیری برای کشف معانی سه اثر هنری بسیار متفاوت که اینجا بهعنوان مطالعه موردی ارائه شدهاند. فصلهای چهارم و پنجم کتاب «مبانی تاریخ هنر» نیز به ترتیب عبارتاند از: «استمرار و موفقیت: آزمونهای تاریخ هنر» و «نگارش مقاله علمی در تاریخ هنر».
یکی دیگر از کتابهایی که در زمینه تاریخ هنر پیش از این با همین ترجمه در نشر مرکز منتشر شده بود، «موسیقی هزار ساله» نوشته ان. ایی. لوکاس است. نویسنده در این کتاب بر این باور است که موسیقی ایرانی میراثی باستانی نیست؛ بلکه پدیدهای مدرن است و پیوندی ناگسستنی با تلقیات متغیر از تاریخ ملی ایران داشته است. مترجم اثر در مقدمهاش میگوید عنوان کتاب اشارهای دارد به باوری رایج درباره موسیقی ایرانی که مثلا میتوان رد آن را در یکی از سخنرانیهای علینقی وزیری در سال 1315 هم پی گرفت که گفته بود: «موسیقی امروز ما یک موسیقی هزارسالهای است که اصول آن دستنخورده است»؛ اما در این کتاب استدلال شده که نهتنها موسیقی ایرانی امروز ما و مشخصا نظام ردیف دستگاهی در صورتبندی فعلی، با هیچ موجودیت هزارسالهای سربهسر نیست؛ بلکه پدیدهای است یکسره مدرن و برآمده از دوران تجدد در ایران در عصر قاجار و ازاینرو نمیتوان عمر دراز آنچنانی برایش قائل شد. آنطورکه مترجم کتاب «موسیقی هزارساله» توضیح داده، نویسنده این اثر کوشیده با پیگیری روند تاریخ سیاسی و موسیقایی مناطق فارسیزبان، گرهگاههای گسست را برجستهتر کند تا از این رهگذر بتواند بر روی نظریه پرزور و زورآور تداوم تاریخی فرهنگ موسیقایی ایران خط بطلان بکشد. ان ایی. لوکاس در این کتاب منکر وجود چیزی تحت عنوان تاریخ یکه و یکتای موسیقی ایرانی است و در جایی از کتاب به این نکته اشاره میکند که برخلاف برخی موسیقیشناسان ایرانی که انگار به دنبال تکه گمشدهای از جورچین تصویر تمامنمای موسیقی تاریخی در یک فرهنگ واحد ایرانی بودهاند، او در مقاطع زمانی و مواضع مکانی مختلف، عوالم موسیقایی متفاوتی را در این منطقه میدیده که طبعا سخنگفتن از اصول دستنخورده را منتفی میکند. او «گرچه پارهای از انگارهها و پیشداوریهای ریشهدار و سختجان برای نمونه قضاوتهای فوقالعاده منفی قائل به انحطاط کامل موسیقی در عصر صفوی را به چالش میکشد؛ درعینحال و به بیان کلیتر، بیآنکه به صراحت از تقابل یا تخاصم دو چارچوب نظری و دستگاه فکری باورمند به تداوم/ گسست در تحلیل تاریخ و فرهنگ ایران نام ببرد، دستآخر در اردوگاه افرادی جای میگیرد که گسست و ناهمگونیها را پررنگتر از تداوم و همسانیها ارزیابی میکنند. در جبهه مقابل عموما صاحبنظرانی ایستادهاند که شواهد و قرائنی مانند تداوم زبانی یعنی زندهماندن زبان فارسی -دستکم در مقام زبان میانجی- در فلات ایران را که بحق میتوان از عوامل قوام و انسجام هویت ملی قلمداد کرد، سادهانگارانه و سهلگیرانه به ساحتها و سپهرهای گوناگون فکری، فرهنگی و حتی هنری بسط و تعمیم میدهند». لوکاس در کتاب «موسیقی هزارساله» بهجای درنظرگرفتن یک تاریخ یگانه برای موسیقی ایرانی، دگرسانی و گسست فرهنگی را در گذر زمان نشان میدهد و از دو تلقی متفاوت از خلق موسیقی، در نسبت با هنجارهای موسیقایی پیشامدرن (نظام دوازده مقام) و مدرن (نظام ردیف دستگاهی)، پرده برمیدارد. این کتاب که بازنویسی مهمی از تاریخ موسیقی ایرانی ارائه میدهد، نخستین اثری است که برداشتهای موجود از تاریخ موسیقی خاورمیانه را با درک کنونی از تاریخ سیاسی این منطقه همسو میکند. به گفته جیمز گلوین، تاریخنگار برجسته خاورمیانه، لوکاس تاریخ متعارف موسیقی ایرانی را زیر و زبر میکند و در این بازاندیشی، به دقیقترین معنای کلمه، بهدرستی نشان میدهد که این تاریخ نه ماجرای بقای یک سنت باستانی؛ بلکه سرگذشت اختراع و ابداع است.
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
