ورزش همگانی؛ فرصتی برای تجربه شهر
شهر فقط مجموعهای از خیابانها، ساختمانها، میدانها و فضاهای سبز نیست؛ شهر زمانی به معنای واقعی شکل میگیرد که شهروندان بتوانند آن را تجربه کنند، در فضاهای عمومیاش حضور داشته باشند و خود را بخشی از زندگی اجتماعی آن بدانند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
فاطمه خدادادی آق قلعه - معمار و پژوهشگر
شهر فقط مجموعهای از خیابانها، ساختمانها، میدانها و فضاهای سبز نیست؛ شهر زمانی به معنای واقعی شکل میگیرد که شهروندان بتوانند آن را تجربه کنند، در فضاهای عمومیاش حضور داشته باشند و خود را بخشی از زندگی اجتماعی آن بدانند. از این منظر، پارکها صرفا مکانهایی برای تفریح و گذران اوقات فراغت نیستند، بلکه بخشی از زیرساخت سلامت عمومی و بستر شکلگیری روابط اجتماعی و احساس تعلق به شهر محسوب میشوند. در میان گروههای مختلف شهروندان، زنان خانهدار جایگاه ویژهای در این بحث دارند. زنانی که بخش قابل توجهی از زمان و انرژی روزانه خود را صرف مراقبت از اعضای خانواده، مدیریت امور خانه و مسئولیتهای روزمره میکنند؛ مسئولیتهایی که اغلب دیده نمیشوند و در بسیاری از موارد فرصت حضور مستقل در عرصه عمومی را از آنان میگیرند.
در چنین شرایطی، ورزش همگانی در پارکها میتواند فرصتی فراتر از فعالیت جسمانی برای این زنان فراهم کند؛ فرصتی برای خروج از فضای تکرارشونده خانه و تجربه دوباره شهر. ورزش صبحگاهی، پیادهروی گروهی، نرمشهای جمعی و فعالیتهای بدنی در پارکها، در ظاهر فعالیتهایی ساده و روزمره هستند؛ اما در لایههای عمیقتر، واجد کارکردهای اجتماعی و فرهنگی مهمی هستند. زنی که برای شرکت در یک برنامه ورزشی از خانه خارج میشود، تنها برای انجام چند حرکت ورزشی به پارک نمیآید؛ او زمانی را به خود اختصاص میدهد، با زنان دیگر ارتباط برقرار میکند، تجربههای مشترک میسازد و فرصتی برای حضور مستقل در فضای عمومی به دست میآورد. برای بسیاری از زنان خانهدار، همین حضور منظم میتواند نقطه آغاز تغییر در رابطه با شهر باشد. پارکی که پیشتر شاید فقط از مسیر رفتوآمد یا از پشت پنجره دیده میشد، به محیطی آشنا تبدیل میشود؛ محیطی که در آن دوستان تازه شکل میگیرند، روابط اجتماعی گسترش مییابند و احساس تعلق به محله و شهر تقویت میشود. به این ترتیب، ورزش همگانی میتواند بهانهای برای بازتعریف حضور اجتماعی زنانی باشد که بخش مهمی از زندگی روزمرهشان در فضای خصوصی خانه سپری میشود. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار میشود که ورزش را نه صرفا ابزاری برای حفظ تناسب اندام، بلکه راهی برای تحقق حق شهروندی بدانیم. زنان خانهدار نیز مانند سایر شهروندان حق دارند از امکانات عمومی شهر استفاده کنند، در فضاهای جمعی حضور داشته باشند، با دیگران تعامل برقرار کنند و از فرصتهای سلامت و نشاط شهری بهرهمند شوند. این حق نباید به توانایی پرداخت هزینه باشگاههای خصوصی یا برخورداری از امکانات اقتصادی خاص وابسته باشد. پارک محله میتواند یکی از در دسترسترین بسترها برای تحقق این فرصت برابر باشد. از سوی دیگر، حضور زنان در فعالیتهای گروهی ورزشی، به سرزندگی و پویایی فضاهای عمومی نیز کمک میکند. پارکی که در ساعات مختلف روز میزبان گروههای متنوعی از زنان، سالمندان، کودکان و سایر شهروندان باشد، به فضایی زندهتر و اجتماعیتر تبدیل میشود. تداوم این حضور، زمینه شکلگیری تعاملات اجتماعی و نظارت طبیعی بر محیط را نیز تقویت میکند. در واقع، شهروندان فقط استفادهکنندگان از فضای عمومی نیستند؛ حضور و فعالیت آنان در شکلگیری کیفیت و هویت آن فضا نقش دارد. با این حال، نباید تصور کرد که صرف نصب چند وسیله ورزشی یا اختصاص ساعاتی به ورزش صبحگاهی، به معنای فراهمشدن امکان برابر برای همه زنان است. کیفیت طراحی پارکها، امنیت مسیرهای دسترسی، روشنایی، سرویسهای بهداشتی، امکانات مناسب برای گروههای سنی مختلف، دسترسپذیری برای افراد دارای معلولیت و استمرار برنامههای ورزشی، همگی در میزان مشارکت زنان تأثیرگذارند.
همچنین فاصله پارک از محل سکونت و امکان دسترسی آسان به آن، بهویژه برای زنانی که مسئولیتهای خانوادگی متعددی دارند، اهمیت زیادی دارد. بنابراین، سیاستگذاری شهری در حوزه ورزش همگانی باید از رویکرد صرفا تجهیزاتی فاصله بگیرد و به سمت طراحی فضاهای عمومی فراگیر و برنامهریزی اجتماعی حرکت کند. پارکها باید بهگونهای طراحی و مدیریت شوند که زنان بتوانند در ساعات مختلف روز، با احساس امنیت و آسودگی از آنها استفاده کنند. برنامههای ورزشی نیز باید متناسب با نیازها، محدودیتهای زمانی و شرایط جسمانی گروههای مختلف زنان تعریف شوند. نکته مهم این است که ورزش همگانی نباید بهعنوان راهکاری برای پرکردن اوقات فراغت زنان خانهدار تلقی شود. چنین برداشتی، ابعاد عمیقتر این حضور را نادیده میگیرد. ورزش در پارکها میتواند بستری برای استقلال فردی، تقویت شبکههای اجتماعی، افزایش اعتمادبهنفس و تجربه شهروندی باشد. زنی که هر روز در یک فضای عمومی ورزش میکند، بهتدریج با محیط پیرامون خود ارتباط برقرار میکند، روابط اجتماعی تازهای میسازد و شهر را بیشتر از گذشته بهعنوان بخشی از زندگی خود میشناسد.
شاید یکی از مهمترین دستاوردهای ورزش همگانی در پارکها همین باشد: تبدیل یک فعالیت جسمانی به تجربهای اجتماعی و شهری. تجربهای که در آن زنان نه فقط برای انجام مسئولیتهای خانوادگی، بلکه برای سلامت، نشاط و خواستههای فردی خود از خانه خارج میشوند و سهمی فعال در زندگی عمومی شهر پیدا میکنند. درنهایت، باید پذیرفت که سلامت عمومی تنها در بیمارستانها، مراکز درمانی یا باشگاههای ورزشی شکل نمیگیرد. سلامت در کیفیت فضاهایی نیز ریشه دارد که شهروندان هر روز در آن زندگی میکنند. پارکی که امکان حرکت، تعامل، ورزش و حضور امن زنان را فراهم میکند، در حقیقت بخشی از نظام سلامت شهر است.
شهر سالم، شهری نیست که فقط امکانات ورزشی در آن ساخته شده باشد؛ شهری است که همه شهروندان، از جمله زنانی که بخش بزرگی از زندگیشان در فضای خصوصی خانه سپری میشود، فرصت داشته باشند از خانه بیرون بیایند، در فضای عمومی حضور پیدا کنند، با شهر ارتباط برقرار کنند و خود را بخشی از زندگی جاری آن بدانند. ورزش همگانی میتواند یکی از سادهترین و در عین حال مؤثرترین مسیرهای این آشتی دوباره با شهر باشد. در این میان، از سازمان ورزش شهرداری بهدلیل تلاش در توسعه و ترویج ورزش همگانی و فراهمآوردن زمینه حضور و مشارکت فعال شهروندان در فضاهای عمومی و همچنین تلاش مربیان پرتلاش و متعهد را ارج مینهم که با دانش، انگیزه و همراهی مستمر خود، زمینهساز استمرار فعالیتهای ورزشی و حضور پرنشاط زنان در پارکها هستند. بیتردید، نقش این مربیان در پویایی فضاهای عمومی و گسترش فرهنگ ورزش و مشارکت اجتماعی، ارزشمند و شایسته توجه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.