بیانیه خانه توسعه روستا و عشایر ایران

روستا باید کانون تولید، اشتغال و توسعه باشد؛ نه مبدأ مهاجرت و محرومیت. بیش از یک دهه است که پانزدهم مهرماه به‌منظور گرامیداشت و قدرشناسی از نقش بزرگ روستاییان و عشایر، به عنوان «روز ملی روستا و عشایر» نام‌گذاری شده است. روستاییان و عشایر ایران، تلاشگران کم‌ادعا اما اثرگذار اقتصاد ملی‌اند. آنان در تأمین امنیت غذایی، تولید محصولات کشاورزی و دامی، حفظ منابع و سرزمین، پاسداری از فرهنگ، آداب و رسوم ایرانی، ایجاد اشتغال و استمرار حیات اقتصادی و اجتماعی بخش بزرگی از کشور نقشی اساسی و جایگزین‌ناپذیر دارند. با وجود این نقش بزرگ، هنوز میان سهم روستا و عشایر در تولید و امنیت کشور و امکانات و فرصت‌هایی که در اختیار آنان قرار گرفته است، فاصله‌ای جدی وجود دارد. امروز بسیاری از روستاییان و عشایر کشور با مشکلاتی روبه‌رو هستند که بخش مهمی از آنها با تصمیم‌های اجرایی، اصلاح مقررات و واگذاری اختیار قابل حل است؛ از جمله: نبود زیرساخت‌های کافی برای صنعتی و دانش‌بنیان شدن کشاورزی و دامداری، کمبود برق صنعتی، ضعف اینترنت پرسرعت، نامناسب‌بودن برخی راه‌های روستایی و دشواری انتقال سریع محصولات به بازار؛ کمبود منابع لازم برای بهسازی انهار و شبکه‌های انتقال آب و کاهش هدررفت آن؛ ضعف آموزش و ترویج کشاورزی نوین برای افزایش بهره‌وری؛ دشواری دسترسی به‌موقع و با قیمت مناسب به نهاده‌هایی مانند کود و سم؛ محدودیت توسعه کالبدی برخی روستاها و مسائل مربوط به اراضی؛ فرسودگی یا کمبود ماشین‌آلات مدرن کشاورزی؛ و سرگردانی روستاییان میان دستگاه‌های متعدد برای دریافت مجوز، استعلام و سند اراضی. ما معتقدیم بخش بزرگی از این مشکلات قابل حل است؛ مشروط بر آنکه توسعه روستا از مجموعه‌ای از اقدامات پراکنده و بخشی، به یک برنامه ملی، یکپارچه و نتیجه‌محور تبدیل شود. خانه توسعه روستا و عشایر ایران به مناسبت روز ملی روستا و عشایر پیشنهاد می‌کند اقدامات زیر در اولویت برنامه‌های اجرایی کشور قرار گیرد:

۱. تکمیل زیرساخت‌های توسعه در روستاها

تأمین برق صنعتی، اینترنت پرسرعت، راه مناسب، آب پایدار و زیرساخت‌های لجستیکی و ارتباطی به‌عنوان پیش‌شرط تولید و سرمایه‌گذاری در روستاها.

۲. ایجاد نواحی صنعتی و تولیدی روستایی

ایجاد نواحی کوچک صنعتی در مناطق روستایی برای استقرار صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی، بسته‌بندی، سردخانه، صنایع غذایی و سایر کسب‌وکارهای متناسب با مزیت هر منطقه؛ به‌گونه‌ای که ارزش افزوده محصولات تا حد امکان در همان منطقه باقی بماند.

۳. تأمین مالی ارزان‌قیمت برای تولید روستایی

اختصاص تسهیلات هدفمند و ارزان‌قیمت برای توسعه کشاورزی و دامداری مدرن، صنایع تبدیلی و تکمیلی، صنایع‌دستی، گردشگری روستایی و کسب‌وکارهای کوچک و متوسط روستایی.

۴. ایجاد مراکز یکپارچه خدمات روستایی در شهرستان‌ها

ایجاد شرکت‌ها و دفاتر خدماتی و مشاوره‌ای مشابه الگوی «پنجره واحد» تا روستاییان بتوانند امور مربوط به مجوز، سند، استعلام، بیمه، تسهیلات، امور فنی و سایر خدمات مورد نیاز خود را از یک مسیر مشخص پیگیری کنند و مجبور به مراجعه به دستگاه‌های متعدد نباشند.

۵. کاهش مجوزها و حذف مقررات زائد

بازنگری فوری در بخش‌نامه‌ها و مقرراتی که بدون ایجاد ارزش، موجب افزایش هزینه، اتلاف وقت و سرگردانی تولیدکنندگان روستایی شده‌اند و جایگزینی آنها با مقررات شفاف، ساده و پایدار.

۶. واگذاری اختیار بیشتر به مدیریت محلی

تقویت جایگاه دهیاران و شوراهای روستا و واگذاری اختیارات مشخص قانونی و اجرایی به آنان برای حل سریع مسائل محلی. همچنین استفاده از ظرفیت دهیاران، شوراها و معتمدان محلی برای میانجیگری و سازش در اختلافات محلی، در چارچوب قوانین کشور، می‌تواند از طولانی‌شدن بسیاری از اختلافات و ارجاع غیرضروری آنها به دستگاه‌های اداری و قضائی جلوگیری کند.

۷. انقلاب بهره‌وری در کشاورزی و دامداری

گسترش آموزش‌های کاربردی در زمینه کشاورزی دقیق، آبیاری نوین، مکانیزاسیون، اصلاح الگوی کشت، مدیریت دام، کاهش ضایعات و استفاده از فناوری‌های جدید و هوش مصنوعی؛ با هدف افزایش درآمد کشاورز از هر واحد آب، زمین و سرمایه.

۸. ایجاد نظام مؤثر فروش و بازار برای محصولات روستایی

کاهش واسطه‌گری غیرمولد، توسعه قراردادهای خرید، بازارهای مستقیم، زنجیره سرد، بسته‌بندی و صادرات و فراهم‌کردن شرایطی که تولیدکننده بتواند محصول خود را در زمان مناسب و با قیمت منصفانه به بازار عرضه کند.

۹. تسریع در صدور اسناد اراضی روستایی و کشاورزی

ایجاد پنجره واحد و تعیین مهلت مشخص برای پاسخ دستگاه‌ها، به‌گونه‌ای که کشاورز برای دریافت سند یا تعیین تکلیف زمین خود مجبور به مراجعه به دستگاه‌های متعدد نباشد.

۱۰. تقویت حمایت‌های اجتماعی از روستاییان و عشایر

گسترش پوشش مؤثر بیمه درمانی، بازنشستگی و حوادث برای روستاییان و عشایر و نگاه به این حمایت‌ها به عنوان سرمایه‌گذاری اجتماعی و نه هزینه اضافی دولت.

۱۱- اصلاح سیاست‌های آموزش و پرورش در اجرای عدالت آموزشی برای فرزندان روستاییان و عشایر تا پایان دوره دبیرستان به‌گونه‌ای که فرزندان روستا و عشایر از کیفیت بالای آموزشی برخوردار باشند و ناچار نباشند به‌خاطر ادامه تحصیل که از حقوق اساسی آنان است از روستا مهاجرت کنند

در اجرای این برنامه‌ها باید از همه ظرفیت‌های کشور، اعم از دولت، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها، متخصصان، تشکل‌های روستایی و عشایری و سازمان‌های مردم‌نهاد استفاده شود. توسعه روستا بدون حضور و مشارکت خود روستاییان امکان‌پذیر نیست و هیچ برنامه‌ای نباید بدون شنیدن صدای آنان برای آنان نوشته شود. هدف نهایی نباید صرفا «کمک به روستا» باشد؛ بلکه باید تبدیل روستا به کانون تولید، سرمایه‌گذاری، کارآفرینی و زندگی باکیفیت باشد. روستایی نباید برای برخورداری از درآمد مناسب، آموزش، درمان، اینترنت، اشتغال و آینده بهتر فرزندانش ناچار به ترک زادگاه خود شود. مهاجرت باید یک انتخاب باشد، نه نتیجه اجبار اقتصادی و کمبود امکانات. ایران برای تأمین امنیت غذایی، ایجاد اشتغال، توسعه متوازن سرزمین و کاهش فقر به روستاهای آباد، مولد و برخوردار نیاز دارد. پانزدهم مهرماه نباید فقط روز تقدیر زبانی از روستاییان و عشایر باشد؛ این روز باید فرصتی برای تصمیم، اقدام و پاسخ‌گویی درباره توسعه روستاهای ایران باشد. ما باور داریم با اعتماد به مردم، استفاده از سرمایه انسانی کشور، کاهش موانع اداری، واگذاری اختیار به مدیریت محلی، جذب سرمایه و فناوری و حمایت هدفمند از تولید، می‌توان روستاهای ایران را به یکی از موتورهای اصلی توسعه کشور تبدیل کرد.

ایران آباد است، با روستای آباد. ایران قدرتمند است، با روستای مولد و‌ پایدار.

و توسعه ایران، بدون توسعه روستا و عشایر، کامل نخواهد شد. بیکاری کم می‌شود با توجه به روستا و روستایی. حاشیه‌نشینی در شهرها کاهش می‌یابد، با جامعه پایدار روستا.

رشد اقتصادی کشور با توجه به حل معضلات روستاییان و عشایر تداوم خواهد داشت.

خانه توسعه روستا و عشایر ایران

پاییز ۱۴۰۵