خانواده برخوردارتر سهم آموزش بیشتر

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

دیروز اسامی رتبه‌های برتر کنکور سراسری امسال اعلام شد. خیلی زود اطلاعاتی درباره شهر محل زندگی و شغل پدر و مادر آنها نکاتی بیان شد. رتبه اول ریاضی، پدر و مادرش هر دو پزشک هستند یا اینکه بررسی اسامی ۴۰ رتبه برتر کنکور ۱۴۰۵ در پنج گروه آزمایشی نشان می‌دهد تهران با ۲۰ رتبه، نیمی از رتبه‌های برتر امسال را به خود اختصاص داده است. همچنین تعداد پسران در این فهرست ۲۳ نفر است و مازندرانی‌ها شش رتبه تک‌رقمی را به خود اختصاص داده‌اند. با این حال هر سال که می‌گذرد، بیش از قبل این واقعیت نمایان می‌شود که آموزش و تحصیل هزینه‌های پیدا و پنهان بسیاری دارد و فاصله طبقاتی در آموزش بیشتر عیان می‌شود. حالا ایسنا گزارشی از یک پژوهش منتشر کرده است که در آن بررسی شده چه عواملی می‌توانند هزینه آموزش در خانواده‌های ایرانی را تغییر دهند و چگونه شرایط خانوار با دسترسی به آموزش رسمی و آموزش‌های مهارتی پیوند پیدا می‌کند. با یادآوری این نکته که آموزش از سال‌ها پیش در مطالعات توسعه به ‌عنوان ابزاری مهم برای کاهش فقر، کم‌کردن فاصله طبقاتی و تقویت رشد اقتصادی شناخته شده است. در نگاه پژوهشگران، اگر دسترسی به آموزش برای همه گروه‌ها عادلانه نباشد، بخشی از استعدادهای انسانی جامعه هدر می‌رود. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر روشن می‌شود که بدانیم نابرابری آموزشی می‌تواند از همان سال‌های مدرسه، فرصت‌های زندگی افراد را تغییر دهد. دانش‌آموزانی که به دلایل اقتصادی و اجتماعی از آموزش مناسب محروم می‌شوند، ممکن است در ادامه راه با محدودیت در ورود به آموزش عالی، فرصت‌های شغلی کمتر، وضعیت رفاهی ضعیف‌تر و حتی کیفیت پایین‌تر زندگی روبه‌رو شوند. در همین چارچوب، یدالله دادگر، استاد اقتصاد گروه اقتصاد دانشگاه بهشتی تهران، با همکاری پژوهشگرانی از دانشگاه علامه طباطبایی و دانشگاه فردوسی مشهد، تحقیقی درباره عوامل اثرگذار بر هزینه آموزش در ایران انجام داده‌اند. این پژوهش می‌کوشد نشان دهد چه ویژگی‌هایی در سطح خانوار می‌توانند بر میزان هزینه‌کرد برای آموزش رسمی، مانند تحصیل در مسیر مدرسه و آموزش‌های رایج و نیز آموزش غیررسمی یا مهارتی اثر بگذارند. روش انجام این پژوهش بر پایه آمارهای طرح هزینه-درآمد خانوار در سال ۱۴۰۳ بوده است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهند هزینه آموزش در ایران فقط به علاقه خانواده‌ها به تحصیل فرزندان بستگی ندارد، بلکه به‌شدت با شرایط خانوار گره خورده است. براساس یافته‌ها، اثر جنسیت سرپرست خانوار و تعداد فرزندان بر هزینه‌های آموزش رسمی منفی بوده است. در مقابل، تحصیلات عالی سرپرست خانوار، وضعیت تأهل، متراژ خانه، وضعیت برخورداری استان محل سکونت و میزان هزینه خانوارها اثری مثبت بر آموزش رسمی داشته‌اند. این یافته‌ها نشان می‌دهند هرچه خانوار از نظر اقتصادی و اجتماعی در موقعیت باثبات‌تر و برخوردارتری قرار داشته باشد، احتمال هزینه‌کرد بیشتر برای آموزش رسمی نیز افزایش می‌یابد. در بخش آموزش غیررسمی یا مهارتی نیز الگوی مشابهی دیده شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند جنسیت سرپرست خانوار بر هزینه‌های آموزش غیررسمی اثر منفی داشته است. در مقابل، تحصیلات عالی سرپرست خانوار، وضعیت تأهل، متراژ خانه و میزان هزینه خانوارها اثر مثبت بر آموزش غیررسمی داشته‌اند. در عین حال، وضعیت برخورداری استان محل سکونت بر آموزش غیررسمی معنادار نبوده است. این بخش از نتایج نشان می‌دهند شرکت در کلاس‌ها و آموزش‌های مهارتی نیز بیش از آنکه صرفا یک انتخاب فردی باشد، به امکانات و ظرفیت اقتصادی خانواده وابسته است و همه خانوارها به یک اندازه توان ورود به این نوع آموزش را ندارند. این پژوهش نشان می‌دهد عواملی فراتر از توانایی فردی دانش‌آموزان، مانند تحصیلات والدین، وضعیت اقتصادی-اجتماعی و شرایط خانوار، در موفقیت تحصیلی و دسترسی به فرصت‌های آموزشی نقش جدی دارند. به بیان دیگر، اگر سیاست‌گذار فقط به نظام مدرسه توجه کند اما تفاوت‌های واقعی میان خانواده‌ها را نادیده بگیرد، شکاف آموزشی پابرجا می‌ماند. ازهمین‌رو، پژوهشگران پیشنهاد کرده‌اند ویژگی‌های موجود در داده‌های هزینه-درآمد خانوار در برنامه‌ریزی‌های آموزشی به‌طور جدی مدنظر قرار گیرد و برای کاهش شکاف آموزشی از شاخص‌های کمی و برنامه‌ریزی هدفمند استفاده شود.