آموزگار اعتدال و استاد خردورزی
به یاد مرجع عظیمالشأن و اندیشمند فرزانه، مرحوم آیتاللهالعظمی شبیریزنجانی
در میان حوزههای علمی شیعی، علمای مذهبی بلندپایهای قد برافراشتهاند که در دورههای گوناگون زندگیشان، به اصولی وفادار ماندهاند که این اصول در فرصتهای مناسب، میتواند پناه مردم و مأوای کسانی باشد که زمانه، آنان را با رنج یا رنجهایی دمساز کرده است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
در میان حوزههای علمی شیعی، علمای مذهبی بلندپایهای قد برافراشتهاند که در دورههای گوناگون زندگیشان، به اصولی وفادار ماندهاند که این اصول در فرصتهای مناسب، میتواند پناه مردم و مأوای کسانی باشد که زمانه، آنان را با رنج یا رنجهایی دمساز کرده است.
اگر به پیشینه دانشآموختگان حوزههای علمیه سری بزنیم و به خاطر آوریم که پیش از برآمدن آنان در بلندای قدرت حکومتی، چه جایگاهی در میان مردم و جامعه داشتند، پی به ارزشهایی میبریم که چراغ فروزان آن، به مرور میل به کمسویی کرده و دامنه تأثیرگذاری آن، وسعت خود را میکاهد. آن زمان که علمای دین و حوزویان عالیمقام در حجرههای خود یا در مساجد شهرها و روستاها، پذیرای مردمی بودند که برای شنیدن پاسخ پرسشهای شرعیشان یا طرح گرفتاریهای اجتماعی و اقتصادیشان به آنان مراجعه میکردند، تا حدودی سپری شده است. آن هنگام میتوانستند گرفتاریها را به حکومت حواله دهند. اما امروزه، زمینه چنان حوالهای فراهم نیست؛ چون حضورشان بهگونهای تعریف شده که دنیا و آخرت مؤمنین و مؤمنات در تدبیر و توان آنان است. اما در این میان، همچنان علما و بزرگانی یافت میشوند که گذشته خویش را با همان چراغ فروزان تا امروز امتداد دادهاند. نه خود را به سکویی از قدرت رساندهاند و نه ورودی پایگاه خود را به روی گرفتاران بستهاند. یکی از این بزرگانی که هم در مقام قدرت علمی و هم در توجه به مردم و خواستههایشان بر فرازی بلند و تحسینآمیز ایستاده بود، بامداد روز دوشنبه 30 شهریور 1405 به ملکوت اعلی پرواز کرد و به قرب رحمت الهی رسید. این مرد شریف و عزیز، آیتاللهالعظمی سیدموسی شبیریزنجانی بود که در این یادداشت مختصر، از دفتر زیست شرافتمندانهاش صفحهای تقدیم میکنم.
گذری بر زندگی آیتالله شبیریزنجانی
سیدموسی شبیری (حسینی) فرزند آیتالله حاج سیداحمد زنجانی، به سال 1306 خورشیدی که مصادف بود با سال 1346 هجری قمری در شهر قم دیده بر جهان گشود. او کودکی را در دامان مادری مؤمن و پرهیزکار که از خاندان اصیل و معروف زنجان بود، گذراند و به مدرسه رفت. پدرش که از علمای شناختهشده حوزه قم و سالها امامجماعت صحن بزرگ حضرت معصومه(س) و نیز امامجماعت مدرسه فیضیه بود، در تربیت سیدموسی سعی وافر داشت. سیدموسی در دبستان استعداد و پشتکار خود را نشان داد؛ از اینرو پدر تصمیم گرفت او را به حوزه علمیه بیاورد تا از او انسانی متدین و فرهیخته بسازد. عشق سیدموسی نیز مطالعه، درسخواندن و تلاش برای فراگیری علوم اسلامی بود. ابتدای راه نزد پدرش بسیار آموخت و نزد معلمان دیگر نیز.
آنان که در نوجوانی سیدموسی به او درس دادهاندغیر از پدر دانشمندش، استاد مرتضی مطهری، سیدعبدالجواد جبل عاملی سدهی، سیدرضا بهاءالدینی، سیدروحالله موسویخمینی، شیخ مرتضی حائرییزدی، سیدمرتضی علویفریدنی و دکتر محمد محققی (عالم علوم جدید) نیز از استادان او بودند و همینها او را به درجهای رساندند که در 17سالگی در درس خارج فقه و اصول آیتالله سیدصدرالدین صدر، که از علمای بزرگ و از مدرسین تراز اول حوزه علمیه بود، شرکت میکرد. پس از آن در حضور علمای خوشفکر و خوشدرس شاگردی کرد تا به درجه اجتهاد رسید. آسیدموسی به مدت دو سال به عتبات عالیات رفت و نزد علمای مبرز حوزه نجف اشرف، از جمله آیات عظام سیدعبدالهادی شیرازی، سیدمحسن حکیم و سیدابوالقاسم خوئی به فراگیری علوم اسلامی پرداخت. دیگر استادان آیتالله شبیریزنجانی در حوزه علمیه قم عبارت بودند از: آیتالله سیدمحمد محققداماد، آیتالله سیدحسین طباطبائیبروجردی و آیتالله سیدمحمد حجت که جملگی از بزرگان علمای شیعه در عصر خود بودند و از محضرشان شخصیتهای علمی زیادی بهرهمند شدند. آیتالله شبیری در دوران تحصیلات خود با روحانیونی که امروزه در ردیف مشاهیر علمای کشور ایستادهاند، حشر و نشر داشته و از دوستی و مصاحبت و مباحثه با آنان برای پیشبرد اهداف علمی و اجتماعی خود استفاده کرده است. آقایان سیدموسی صدر، سیدمحمد حسینی بهشتی، عبدالکریم موسوی اردبیلی، ناصر مکارم شیرازی، سیدمهدی روحانی، علی احمدی میانجی، سیدعزالدین حسینیزنجانی، محقق طباطبائی، عبدالرحیم جودی، احمد آذریقمی، سیدمحسن خرازی، سیدعلی محققداماد، سیدابوالفضل میرمحمدی، سیدحسن طاهری خرمآبادی و... از جمله افرادی بودند که در جلسات گوناگون و در حضور سیدموسی شبیریزنجانی به طرح مباحث علمی میپرداختهاند. نقل میشود بعضی از این جلسات تا سالهای اخیر ادامه داشته است. چنان استادان و چنین دوستان و همراهان، به اضافه تلاش مستمر و همت و پشتکار مثالزدنی و استعداد و علاقه زیاد به فراگیری علم، از فرد تیزهوش، پرتوان، فروتن، سادهزیست، خوشاخلاق و گشادهرویی جون سیدموسی شبیری، مرجع عالیقدر و بلندآوازه و دلسوزی ساخت که مردان و زنان زیادی از شیعه و سنی به او احترام میگذاشتهاند و از آموزههای دینی و سیاسی و رفتارهای مردمی او بهرههای زیادی میگرفتهاند. در دو سه دهه اخیر، این مرجع دینی از افتخارات جهان تشیع به حساب میآمدند.
آثار علمی و آموزشی استاد شبیریزنجانی
این مقام مذهبی قابل احترام و افتخارآمیز برای ایران و تشیع، در طول عمر شریف خود، با پایمردی ویژه، پژوهشهای گسترده و دامنهداری را به جامعه اسلامی ارائه کرده است که برای علما و فضلای حوزههای علمیه، منابع اسلامی ارزشمندی محسوب میشود. آثار منتشرشده آیتالله در موضوعات فقه و اصول یا رجال و درایه به این شرح است:
1- تحریر الجواهر (کتاب حج)، 2- تجری فتاوی الجواهر (کتاب حج)، 3- شرح بر حج عروةالوثقی (فصل اقسام حج)، 4- حاشیه بر جامع احادیث شیعه مخصوصا کتاب حج که او بر بسیاری از احادیث این کتاب حاشیههای متنی و سندی نوشته است، 5- پژوهشهایی در احکام حج، 6- برگزیدههایی از کتب فقهی و حدیثی و... بهویژه آنچه با کتاب حج ارتباط دارد، 7- توضیحالمسائل فارسی، 8- دروس اجاره، 9- دروس خمس، تقریرات این دروس به تفکیک هر درس در شش مجلد تنظیم و منتشر شده است، 10- دروس نکاح، تقریرات این دروس به تفکیک هر درس به گونه نسبتا مطلوبی تنظیم شده که تاکنون ۲۰ مجلد آن انتشار یافته است، 11- تقریرات پراکندهای از دروس اساتید، 12- بحثهایی در تعادل و تراجیح، 13- بحثهایی در قاعده فراغ و تجاوز، 14- کتب مناسک حج (به فارسی و عربی و مناسک مختصری به فارسی با نام مناسک زائر مطابق با فتاوای او)، 15- حاشیه بر اکثر کتب حدیثی بهویژه درباره سند آنها بالاخص در کتب اربعه، 16- دو تعلیقه بر رجال شیخ: تعلیقه کبیره (تا اواسط باب ما روی عن النبی صلیالله علیه و اله من الحابه) در یک مجلد و تعلیقه صغیره (تا آخر کتاب) در یک مجلد، 17- تعلیقات بر کتب رجالی همچون کتاب رجال نجاشی؛ کتاب رجال نجاشی با تحقیق دقیق او انتشار یافته است، 18- فهارس رجالی بر اسناد اکثر کتب حدیثی (بهجز کتب اربعه) در مجلدات بسیار، 19- جرعهای از دریا (تاکنون سه جلد از آن منتشر شده است). از دیگر آثار آموزشی و تربیتی آیتالله شبیریزنجانی، تربیت شاگردان متعدد است که برخی از آنان معرفی شدهاند: سید مجتبی خامنهای، رهبر فعلی کشور، سید مصطفی خامنهای، سیدمحمدجواد شبیری، سیدمحمد خاتمی، ناصرالدین انصاری، ناصر باقریبیدهندی، حسینعلی سعدی، حمید شهریاری، سیدحسن خمینی، رضا مختاری، سیدمحمد واعظ موسوی، عباس مسلمیزاده، عبدالرحمن محمدیهیدجی، غلامعلی صفایی بوشهری، حسین حلبیان، محمدعلی نجفی کرمانشاهی، حاج میرزا علی سلیمانی بروجردی، شیخ محمد اردکانی و... .
فعالیتهای سیاسی و اجتماعی
آیتالله شبیریزنجانی در حوزههای اجتماعی و سیاسی نیز فعال بوده است. پیش از پیروزی انقلاب، از شخصیتهای آزادیخواه و مبارز بود که به دلیل ارتباط با شاگردان انقلابی امام خمینی، در فعالیتهای نهضت ضداستعماری و استقلالطلبانه مردم ایران در حد توان و تشخیص خود شرکت داشت و از حامیان زمانشناس انقلاب اسلامی بود. پس از پیروزی هم به عنوان یک عالم دینی آگاه و پاسدار حریم تشیع، به گونهای رفتار میکرد که از رهنمودهای او استفاده شود. در عین حال همیشه و همهجا از اندرز حاکمان و قدرتمندان دست برنمیداشت. خداوند این عالم بزرگ دینی را رحمت کند و به روحانیون و طلاب توفیق دهد که راه و روش آن مرد بزرگ را بپیمایند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
