«شرق» گزارش میدهد:
«جهان بیخانهها»؛ وقتی خانه از رؤیای بشر حذف میشود
در جهانی که قیمت خانه از توان خرید میلیونها نفر فراتر رفته، «داشتن سقفی امن» دیگر یک حق بدیهی نیست؛ بلکه به رؤیایی دوردست برای بخش بزرگی از بشر تبدیل شده است. تازهترین گزارش برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد تصویری نگرانکننده از آینده شهرها ترسیم میکند؛ آیندهای که در آن بحران مسکن، از زاغههای آفریقا تا برجهای نیویورک، به یکی از بزرگترین تهدیدهای اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی جهان بدل شده است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
جهان آرامآرام وارد دورهای میشود که در آن داشتن خانه، دیگر یک حق بدیهی نیست؛ بلکه به رؤیایی دوردست برای میلیاردها انسان تبدیل شده است. تازهترین گزارش برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد با عنوان «گزارش شهرهای جهان ۲۰۲۶» تصویری هولناک از آینده شهرها ترسیم میکند؛ آیندهای که در آن انسانها یا خانهای ندارند، یا خانهشان دیگر امن، قابلپرداخت و قابلزندگی نیست.
این گزارش، بحران مسکن را فقط بحران «خانهدار نشدن» نمیداند. سازمان ملل هشدار میدهد مسکن حالا به نقطه تلاقی فقر، نابرابری، جنگ، مهاجرت، سوداگری مالی و تغییرات اقلیمی تبدیل شده؛ بحرانی که میتواند آینده اقتصاد و حتی ثبات سیاسی جهان را تهدید کند.
طبق این گزارش، اکنون حدود ۳.۴ میلیارد نفر در جهان از دسترسی به مسکن مناسب محروماند؛ یعنی تقریبا از هر ۱۰ نفر، ۴ نفر در شرایط نامناسب زندگی میکنند. همزمان بیش از ۱.۱ میلیارد نفر در زاغهها و سکونتگاههای غیررسمی ساکناند؛ آماری که بالاترین میزان ثبتشده در تاریخ جهان محسوب میشود.
اما شاید مهمترین بخش گزارش این باشد که بحران مسکن دیگر مختص کشورهای فقیر نیست. از نیویورک و لندن گرفته تا سائوپائولو، لاگوس، قاهره و بمبئی، تقریبا همه کلانشهرهای جهان با انفجار قیمت خانه، رشد اجارهنشینی و افزایش بیخانمانی روبهرو هستند.
خانه؛ از سرپناه تا ابزار سرمایهگذاری
گزارش سازمان ملل، یکی از متهمان اصلی بحران را «مالیسازی مسکن» معرفی میکند؛ روندی که طی آن خانه از یک نیاز انسانی به یک دارایی سودآور تبدیل شده است.
در دهههای اخیر، سرمایههای عظیم مالی وارد بازار زمین و مسکن شدند و خانه بیش از آنکه محلی برای زندگی باشد، به ابزاری برای حفظ سرمایه و سوداگری تبدیل شد. نتیجه این روند، افزایش شدید قیمت زمین، احتکار خانه و عمیقتر شدن شکاف طبقاتی بوده است.
سازمان ملل هشدار میدهد اگر دولتها بازار زمین و سرمایه را کنترل نکنند، شهرهای آینده فقط برای ثروتمندان قابلزیست خواهند بود. در بخشی از گزارش آمده است: «کارکرد اجتماعی مسکن زیر سایه ارزش مالی آن قرار گرفته است.»
این گزارش همچنین تأکید میکند مدلهای کاملا بازارمحور طی ۵۰ سال گذشته نهتنها بحران مسکن را حل نکردهاند، بلکه در بسیاری از کشورها نابرابری را تشدید کردهاند.
نسل اجارهنشین؛ جوانانی که دیگر خانه نمیخرند
یکی از تکاندهندهترین بخشهای گزارش مربوط به وضعیت نسل جوان است؛ نسلی که به گفته سازمان ملل، در حال تبدیل شدن به «نسل اجارهنشین دائمی» است.
بر اساس دادههای گزارش، نسبت قیمت مسکن به درآمد خانوارها در جهان از ۹.۳ در سال ۲۰۱۰ به بیش از ۱۱ در سال ۲۰۲۳ رسیده است. در شرق و جنوب شرق آسیا این عدد به ۱۷.۵ رسیده؛ یعنی خرید خانه برای بخش بزرگی از مردم تقریبا غیرممکن شده است.
همزمان ۴۴ درصد مستأجران جهان بیش از ۳۰ درصد درآمد خود را صرف اجاره میکنند. در برخی مناطق آفریقا این عدد به ۵۵ درصد میرسد. در اروپا نیز نزدیک به نیمی از مستأجران تحت فشار شدید هزینه مسکن قرار دارند.
گزارش هشدار میدهد افزایش هزینه مسکن فقط مسئلهای اقتصادی نیست؛ بلکه بر ازدواج، فرزندآوری، سلامت روان، کیفیت آموزش و حتی آینده طبقه متوسط جهان اثر گذاشته است.
زاغهها؛ چهره واقعی شهرهای آینده
سازمان ملل میگوید سکونتگاههای غیررسمی دیگر استثنا نیستند؛ آنها به بخشی از ساختار اصلی شهرهای جهان تبدیل شدهاند.
جمعیت زاغهنشینان جهان از ۸۹۵ میلیون نفر در سال ۲۰۰۰ به بیش از ۱.۱۶ میلیارد نفر در سال ۲۰۲۴ رسیده است. بخش بزرگی از این جمعیت در آسیا و آفریقا زندگی میکنند؛ مناطقی که سرعت شهرنشینی بسیار بیشتر از توان دولتها برای ساخت مسکن بوده است.
اما نکته مهم گزارش این است که سازمان ملل از دولتها میخواهد نگاه خود را به زاغهنشینان تغییر دهند. در این گزارش تأکید شده که ساکنان محلات غیررسمی «مشکل شهر» نیستند، بلکه بخشی از سازندگان واقعی شهرها محسوب میشوند.
به همین دلیل، سازمان ملل بهجای تخریب این مناطق، سیاست «ارتقای در محل» را پیشنهاد میکند؛ یعنی اضافه کردن خدمات و زیرساختها بدون بیرون راندن ساکنان.
اقلیم علیه خانهها
بحران اقلیمی نیز حالا مستقیما وارد بازار مسکن شده است.
بر اساس این گزارش، فقط در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۵.۸ میلیون نفر بر اثر سیل، خشکسالی، آتشسوزی و طوفان آواره شدهاند. سازمان ملل برآورد میکند تا سال ۲۰۴۰ حدود ۱۶۷ میلیون خانه در معرض نابودی ناشی از تغییرات اقلیمی قرار خواهند گرفت.
در عین حال، ساختمانها خود یکی از عوامل اصلی گرمایش زمیناند و حدود ۳۷ درصد انتشار دیاکسیدکربن جهان را تولید میکنند.
با این حال، گزارش یک فرصت تاریخی نیز میبیند: حدود ۶۰ درصد ساختمانهایی که در سال ۲۰۵۰ وجود خواهند داشت هنوز ساخته نشدهاند؛ به این معنا که جهان هنوز فرصت دارد شهرهایی کمکربن، مقاوم و قابل زیست بسازد.
هشدار نهایی سازمان ملل؛ آینده شهرها در خطر است
پیام نهایی گزارش روشن و صریح است: بحران مسکن دیگر فقط بحران «خانه نداشتن» نیست؛ بلکه بحرانی درباره آینده شهرها، عدالت اجتماعی، اقتصاد و ثبات سیاسی جهان است.
سازمان ملل هشدار میدهد اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، شهرهای آینده بیش از پیش به فضاهایی نابرابر، گران، آلوده و شکننده تبدیل خواهند شد؛ شهرهایی که میلیونها نفر در حاشیه آن زندگی میکنند و از حق شهر محروماند.
اما هنوز پنجرهای برای تغییر باز است؛ به شرط آنکه دولتها، شهرداریها و بازارهای مالی، خانه را نه یک کالای لوکس، بلکه یک حق بنیادین انسانی ببینند؛ حقی که آرامآرام از دسترس بخش بزرگی از جهان خارج میشود.
