گزارش «شرق» از ساختوساز در پارک جنگلی ماکو و پاسکاری مدیران منابع طبیعی و منطقه آزاد
پارک جنگلی ماکو زیر تیغ
عکس و فیلمهای ارسالی از سوی تعدادی از شهروندان و فعالان محیط زیست ماکو بیانگر این است که خاکبرداری و تخریب گونههای گیاهی در محدوده پارک جنگلی ماکو موسوم به پارک جنگلی ولیعصر آغاز شده است. پیگیریها بیانگر این است که تخریب این عرصه با هدف آپارتمانسازی و تغییر کاربری عرصه جنگلی به مسکونی است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
زینب رحیمی: عکس و فیلمهای ارسالی از سوی تعدادی از شهروندان و فعالان محیط زیست ماکو بیانگر این است که خاکبرداری و تخریب گونههای گیاهی در محدوده پارک جنگلی ماکو موسوم به پارک جنگلی ولیعصر آغاز شده است. پیگیریها بیانگر این است که تخریب این عرصه با هدف آپارتمانسازی و تغییر کاربری عرصه جنگلی به مسکونی است.
ماکو شهری است در استان آذربایجان غربی واقع در شمال غربی ایران که از سال ۱۳۸۹ به دنبال تشکیل منطقه آزاد تجاری ماکو مورد توجه بسیار قرار گرفت. هممرزبودن این شهرستان با ترکیه بر اهمیت آن افزوده است، اما در روزهای گذشته بنا به گزارش شهروندان یکی از عرصههای طبیعی آن در آستانه تخریب قرار دارد. محمد فرهمند، فعال محیط زیست ماکو در گفتوگو با «شرق» با تأیید خبر تخریب پارک جنگلی ولیعصر ماکو به منظور ساخت آپارتمان از این تصمیم مدیران دولتی که با هدف تغییر کاربری پارک جنگلی به مسکونی است، گلایه میکند و میگوید: «این محدوده مناسب گردشگری است و باید از ارزشهای طبیعی آن حفاظت شود نه اینکه آن را تخریب و تبدیل به شهرک مسکونی کنند. باید حواسمان باشد که گونههای بومی درختی و درختچهای مهمی در این عرصه شامل سرو، سنجد، هوم، سیاهتنگرس شیروانی، زرشک زرافشانی، شیرخشت و توربید وجود دارد، همچنین گونههای دارویی مانند آویشن، مریمگلی، بومادران و گونههای پیازی و زینتی مثل انواع لالههای بومی (زرد و قرمز آتشین)، زنبق ایبری یا زنبق زیبا، زعفران بومی، زنبق قفقازی و بسیاری از گونههای نادر بومی در این محدوده وجود دارند. از سوی دیگر در این محدوده علاوه بر درختان و درختچههای بومی، درختانی کاشته شده که قدمتی بالای
۲۰ سال دارند».
دستور تخریب در سایه قطع اینترنت
فرهمند بهعنوان مدیر انجمن درختکاران ماکو ضمن ابراز مخالفت با آپارتمانسازی در محدوده جنگلی ماکو میگوید: «از همان ابتدا با این طرح مخالفت کردیم؛ چون اینجا منطقه جنگلی و کوهپایهای ماکوست و حیف است که در این منطقه آپارتمانسازی صورت بگیرد. هرچند در دوران قطع اینترنت نمیدانم چه اتفاقی افتاد که در نهایت تغییر کاربری را تأیید کردند و تصمیم نهایی را گرفتند تا محدوده جنگلی به مسکن ملی واگذار و در آن آپارتمانسازی شود». با اینکه از چند روز گذشته لودرها را به منطقه فرستادهاند و خاکبرداری و تخریب تپه و گونههای گیاهی آن را شروع کردهاند، اما مدیران دولتی در ماکو از توضیح دقیق و شفاف موضوع سر باز زدهاند و از پذیرش مسئولیت تخریب، شانه خالی میکنند. در پاسخ به پرسش «شرق» مبنی بر چرایی تغییر کاربری پارک جنگلی ماکو و تخریب این محدوده با هدف آپارتمانسازی، مسعود شفیعی، معاون فنی اداره کل منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، از پذیرش هر نوع مسئولیتی در قبال اراضی ملی ماکو اجتناب کرده و میگوید: «ماکو کلا تحت مدیریت سازمان منطقه آزاد ماکوست و اداره کل منابع طبیعی همه وظایف و اختیارات خود را در محدوده این شهرستان به سازمان منطقه آزاد تحویل داده است؛ بنابراین اگر اقدامی هم انجام شده، از طرف سازمان منطقه آزاد ماکو صورت گرفته است».
این ادعای معاون اداره کل منابع طبیعی آذربایجان غربی در حالی مطرح میشود که حفاظت از این عرصه طبق قانون بر عهده سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری است و این سازمان باید از تخریب منطقه جلوگیری کند. اما معاون فنی اداره کل منابع طبیعی آذربایجان غربی با قاطعیت اعلام میکند که کل تصمیمگیریها درخصوص عرصههای ماکو به سازمان منطقه آزاد ماکو تفویض شده است. او در گفتوگو با «شرق» تأکید میکند: «برای پیگیری این موضوع شما باید با مسئولان منطقه آزاد ماکو تماس بگیرید؛ چون از بدو تأسیس منطقه آزاد، کل اراضی ملی به این سازمان تفویض اختیار شده است و ما هیچ اختیاری در این محدوده نداریم».
سازمان منطقه آزاد ماکو: منابع طبیعی باید جوابگو باشد
در ادامه پیگیریها، درباره این ادعا از رئیس محیط زیست سازمان منطقه آزاد ماکو سؤال شد. قلیزاده، مسئول محیط زیست منطقه آزاد ماکو، نظر کاملا متضادی با اداره منابع طبیعی آذربایجان غربی دارد. او به «شرق» میگوید: «سازمان منطقه آزاد مسئول پارک جنگلی نیست، همانطور که از نامش پیداست صاحب پارک جنگلی سازمان منابع طبیعی است. اگر هم سازمان منطقه آزاد ماکو تغییر کاربری انجام داده و در حال ساختوساز است، حتما موافقت منابع طبیعی را کسب کرده است». رئیس محیط زیست منطقه آزاد ماکو درباره ادعای اداره منابع طبیعی آذربایجان غربی مبنی بر تفویض همه اختیارات اراضی ملی به منطقه آزاد ماکو میگوید: «چه کسی این تفویض اختیارات را انجام داده است؟ یعنی اگر تفویض اختیار به منطقه آزاد صورت گرفته چه کسی تفویض اختیار کرده است؟». بعد از این اظهارات مجددا با معاون اداره کل منابع طبیعی آذربایجان غربی تماس گرفته شد. شفیعی، معاون این اداره تأکید میکند: «منابع طبیعی هیچ اختیاری در ماکو ندارد و هیچ مجوزی برای آپارتمانسازی در محدوده پارک جنگلی ولیعصر صادر نکرده است».
با وجود سخنان ضدونقیض مسئولان در شهرستان ماکو، تخریب عرصه پارک جنگلی ماکو شروع شده است. محمد فرهمند، فعال محیط زیست و از اهالی شهر ماکو، به «شرق» میگوید: « انجمن مردمنهاد درختکاران ماکو از سال ۱۳۹۳ در پارک جنگلی ۱۷هکتاری ماکو شروع به فعالیت کرد. یعنی حداقل از یک دهه قبل با مجوز رئیس وقت اداره منابع طبیعی ماکو اقدام به کاشت، آبیاری و پرورش تعداد قابل توجهی گونههای درختی و درختچهای در این محدوده کردهایم. علاوه بر این از
۲۰ سال قبلتر از آن هم اداره کل منابع طبیعی ماکو شروع به کاشت درخت و درختچه در این محدوده کرده بود. حدود چهار سال بعد از شروع درختکاری و فعالیت ما در محدوده پارک جنگلی ماکو، زمزمههایی شنیده شد مبنی بر اینکه قرار است سازمان منطقه آزاد ماکو اراضی پارک جنگلی را تغییر کاربری داده و دست به ساختوساز واحدهای مسکونی برای استفاده کارکنان سازمان منطقه آزاد بزند».
در میان این اصرار و انکارهای مسئولان منابع طبیعی آذربایجان غربی و محیط زیست سازمان منطقه آزاد ماکو، طوفان جعفرپور، مدیر امور املاک و اراضی سازمان منطقه آزاد ماکو با تأکید بر اینکه محدوده پارک جنگلی ولیعصر مسکونی شده است، به «شرق» میگوید: «اینجا قبلا طرح جنگلکاری بوده اما حالا طرح مسکونی برای این محدوده تأیید شده است. یعنی با تأیید شورای حفظ حقوق بیتالمال قرار شده است این محدوده از طرح جنگلکاری به مسکونی تغییر یابد. علاوه بر این با استناد به طرح تفصیلی جامع شهری مصوب شورای عالی معماری و شهرسازی کشور، این محدوده داخل محدوده شهری و کاربری آن مسکونی شده است». مدیر امور املاک و اراضی سازمان منطقه آزاد ماکو با اشاره به طیشدن مراحل قانونی تغییر کاربری و با بیان اینکه اخیرا اداره منابع طبیعی هم به این موضوع اعتراض کرده و مسئله به بازرسی استان آذربایجان غربی هم ارجاع داده شده بود، میگوید: «این موضوع ماه قبل در شورای حفظ حقوق بیتالمال مطرح و تأیید شد که در قالب جهش تولید مسکن، این محدوده را به متقاضیان مسکن بدهند. متولی این طرح، بنیاد مسکن و راه و شهرسازی است و در حال حاضر در مرحله آمادهسازی زمین هستیم. طبق مصوبه قرار شده هفت هکتار از عرصه مربوط به طرح جنگلداری در اختیار متقاضیان برای ساخت آپارتمان قرار بگیرد. پنج هکتار دیگر هم قرار است در همان قالب طرح جنگلداری حفظ شود».
با اینکه اداره کل منابع طبیعی آذربایجان غربی هر نوع مسئولیت در قبال عرصههای ملی در محدوده ماکو را رد میکند، اما معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری تأکید میکند که «مالکیت عرصه متعلق به سازمان منابع طبیعی است». بنا بر گفته کامران پورمقدم، معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی، «بعد از تشکیل سازمان منطقه آزاد، سند مالکیت اراضی ملی به سازمان منطقه آزاد موکول شده است، یعنی مالکیت زمین تغییر نمایندگی پیدا کرده، اما از لحاظ ماهیت این زمین، عرصه منابع طبیعی و دارای طرح جنگلداری است. اساسا اجرای طرح جنگلداری در این عرصه هم حاصل فعالیت اداره منابع طبیعی ماکو است و هنوز هم منابع طبیعی آنجا نظر میدهد و اگر قرار باشد اقدامی در این عرصهها صورت بگیرد، نظر منابع طبیعی را میپرسند».
منطقه آزاد ماکو نظر منابع طبیعی را نادیده گرفته
پیگیریها و شواهد نشان میدهد سازمان منطقه آزاد ماکو نظر منابع طبیعی را در جریان تغییر کاربری در محدوده طرح جنگلداری ماکو به طرح مسکونی نادیده گرفته است. طبق بررسیها، اداره منابع طبیعی ماکو با تغییر طرح جنگلداری به طرح مسکونی مخالفت کرده است، اما متولیان اجرای این طرح، یعنی بنیاد مسکن و اداره راه و شهرسازی و سازمان منطقه آزاد ماکو، درخواست بررسی این طرح را در شورای حفظ حقوق بیتالمال مطرح کردهاند. این شورا هم برخلاف ماهیتش که وظیفه حراست از منابع طبیعی و اراضی ملی را دارد، رأی به تغییر کاربری محدوده دارای طرح جنگلداری و جنگلکاریشده به پروژههای مسکونی داده است. براساس اظهارات معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی، نظر مخالف منابع طبیعی در این تصمیم اثرگذار نبوده و رأی شورای حفظ حقوق بیتالمال ملاک عمل قرار گرفته است. معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی به «شرق» میگوید: «کل عرصه حدود ۵۰ هکتار است و از سالها قبل طرح جنگلداری و جنگل دستکاشت برای محدوده ۱۷هکتاری اجرا شده است. به نظر میرسد حدود هفت هکتار آن را برای طرح مسکونی اختصاص دادهاند، اداره منابع طبیعی هم موافقت نکرده است، اما موضوع در شورای حفظ حقوق بیتالمال مطرح شده و تصمیم گرفتهاند در ازای آن هفت هکتار که قرار است مسکونی شود، زمین معوض برای جنگلکاری داده شود». تخصیص زمین معوض از نگاه فعالان محیط زیست ماکو قانعکننده نیست. محمد فرهمند، مؤسس انجمن مردمنهاد درختکاران ماکو، با تأکید بر اینکه شاید میلیاردها تومان توسط اداره منابع طبیعی برای درختکاری در این عرصه هزینه شده است، میگوید: «طی حداقل دو دهه گذشته فعالان و علاقهمندان محیط زیست برای درختکاری در این محدوده زحمت زیادی کشیدهاند، اما حالا این عرصه را برای آپارتمانسازی واگذار کردهاند. این تصمیم برای تخریب و تغییر کاربری، علاوه بر بار مالی و هدررفت بودجههای خرجشده، بار روانی و ناامیدی بسیاری هم برای جامعه مدنی و محیطزیستی و شهروندان به بار میآورد. کسانی که در کاشت درختان مشارکت داشتهاند، وقتی ببینند که با زحمت آنها برای کاشت و پرورش گونهها اینطور برخورد شد، از مشارکت در هر کار داوطلبانه و محیطزیستیای مأیوس خواهند شد».
