فرصتها و تهدیدهای سوپر النینو برای ایران
سوپر النینو ۲۰۲۶ در راه است و از اواخر می ۲۰۲۶ شرایط النینو تازه شروع به ظهور کرده است و ۸۲ درصد احتمال دارد بین ماه می و جولای (اردیبهشت-تیر ۱۴۰۵) برقرار شود. دو تا سه ماه طول میکشد گرمایش اقیانوس آرام گرمسیری، سامانههای فشار جوی جهانی را بهطور کامل و جریان جت نیمهگرمسیری را تغییر دهد.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
سوپر النینو ۲۰۲۶ در راه است و از اواخر می ۲۰۲۶ شرایط النینو تازه شروع به ظهور کرده است و ۸۲ درصد احتمال دارد بین ماه می و جولای (اردیبهشت-تیر ۱۴۰۵) برقرار شود. دو تا سه ماه طول میکشد گرمایش اقیانوس آرام گرمسیری، سامانههای فشار جوی جهانی را بهطور کامل و جریان جت نیمهگرمسیری را تغییر دهد. در تابستان نیمکره شمالی تیر تا شهریور ۱۴۰۵، آب و هوای منطقه با کمفشار شدید موسمی هند و پشته پرفشار آزور مشخص میشود که یک توده هوای نزولی عظیم و پایدار را بر فراز فلات ایران و سوریه ایجاد میکند. و در خرداد تا مرداد صرف نظر از آنچه در اقیانوس آرام اتفاق میافتد، از خط پایه معمول تابستان بسیار خشک و گرم خود پیروی خواهند کرد. دوقطبی مثبت اقیانوس هند (+IOD) که به عنوان موتور رطوبت ثانویه برای خاورمیانه عمل میکند، معمولا در خرداد شروع به توسعه میکند اما تا شهریور و مهر به اوج شدت خود نمیرسد. غرب اقیانوس هند تا خرداد انرژی حرارتی غیرعادی کافی برای پمپاژ رطوبت اضافی به سمت دریای عرب یا غرب ایران را جمع نکرده است. شروع النینو علاوه بر دمای جهانی موجود به این معنی است که خرداد تا مرداد ۱۴۰۵ دمای سطح زمین در تقریبا تمام شمال آفریقا، سوریه و ایران بالاتر از حد نرمال باشد. اگر النینو الگوهای باد را زود تغییر دهد، اثر تابستانی آن معمولا در جنوب و شرق خاورمیانه احساس میشود که بهطور بالقوه اثرهای حاشیهای موسمی تابستانی را در جنوب شرقی ایران -سیستانوبلوچستان- و پاکستان تضعیف میکند و منجر به تابستانی خشکتر از حد متوسط در آنجا میشود. پنجره واقعی برای مشاهده سوپر النینو ترکیبی و IOD مثبت اثرات این پدیده در ایران و خاورمیانه از مهر تا اسفند ۱۴۰۵ است. این زمانی است که جت استریم نیمهگرمسیری به سمت جنوب کاهش مییابد، پمپ رطوبت اقیانوس هند کاملا فعال خواهد شد و خطر وقایع ناگهانی و شدید جوی رودخانهای و سیل ناگهانی به اوج خود خواهد رسید. یک IOD مثبت -گرمترشدن غرب اقیانوس هند و خنکترشدن بخش شرقی آن- میتواند انتقال رطوبت به هند را تقویت و گاهی اوقات اثر خشکشدن النینو را جبران کند. IOD مثبت در سالهای گذشته باعث نجات بارانهای موسمی شده است. مدلها نشان از مثبتشدن IOD تا مرداد ۱۴۰۵ عبور از آستانه مثبت 0.4 درجه سانتیگراد میدهد. النینو اقیانوس آرام را گرم میکند، در حالی که IOD مثبت اقیانوس هند غربی را گرم میکند که با هم مانند دو مشعل روی اجاق گاز عمل میکنند و مقادیر زیادی انرژی حرارتی را در جو به دام میاندازند. برای مناطقی که بین دو اقیانوس قرار دارند -مانند اندونزی، مالزی و استرالیا- اثرات بهشدت تشدید میشود. هم النینو و هم IOD مثبت به طور فعال بارندگی را در این مناطق کاهش میدهد. در سال 2026، این اثر ترکیبی بهشدت خطر خشکسالی طولانیمدت و آتشسوزیهای ویرانگر در زمینهای توربخیز یا بوتهزارها را افزایش میدهد. چرخند یا سیکلون -پهنهای از هوای کمفشار و تقریبا دایرهایشکل با قطر صدها کیلومتر ناشی از بارندگیهای موسمی برای هند و بخشهایی از جنوب شرق آسیا- ممکن است حنثی شود. از نظر تاریخی، یک النینوی قوی برای بارندگیهای موسمی هند فاجعهبار است. سیگنال رطوبت قوی IOD مثبت با گرمکردن غرب اقیانوس هند، رطوبت و تشکیل توفان را افزایش میدهد. این سیگنال رطوبت را به منطقه پمپ میکند و بادهای موسمی را از فروپاشی کامل نجات میدهد.
النینو شهرت خود را به عنوان یک عامل مخرب مونسون به دست آورده است. بین سالهای 1951 تا 2022، تقریبا 60 درصد از سالهای النینو شاهد بارندگی کمتر از حد متوسط در هند و خشکسالیهای بزرگ بوده است. البته از ۱۷ رویداد مهم در دهههای اخیر، حداقل پنج مورد بارندگی نرمال یا بالاتر از حد نرمال داشتهاند. النینوی قدرتمند سالهای ۱۹۹۷-۱۹۹۸ فاجعه بار بود ولی یک IOD مثبت قوی به هند کمک کرد بارندگی بالاتر از حد متوسط داشته باشد. تا اوایل سال ۲۰۲۷ -زمستان ۱۴۰۵- خاورمیانه و ایران احتمالا در اوج یک رویداد آب و هوایی دوگانه اقیانوسی خواهند بود. احتمال ۹۶ درصد وجود دارد که النینو ادامه یابد و احتمالا دوقطبی اقیانوس هند (IOD) در فاز مثبت خود معمولا منطقه را از حالت خشک معمول خود به چرخهای از رویدادهای شدید، البته نامنظم، «مرطوب» تغییر میدهد. سوگیری «مرطوب» برخلاف بیشتر نقاط جهان که النینو باعث خشکسالی میشود، این پدیده اثر مرطوب نامتقارنی بر خاورمیانه دارد، بهویژه در فصل خنک آبان-اردیبهشت اثر «مکیدن» جوی غالب میشود. یک سوپر النینو معمولا جریان جت نیمهگرمسیری را به سمت جنوب میکشد و مسیرهای توفان مدیترانهای را مستقیم بر فراز سوریه، عراق و ایران میآورد. انتظار بارندگی بالاتر از حد متوسط در سراسر شبهجزیره عربستان، عراق و نیمه جنوبی ایران وجود دارد.
سیل در مقابل تغذیه مجدد در ایران، در ترکیب یک سوپر النینو و IOD مثبت اغلب نماد اصلی «سالهای مرطوب» در محدوده است. از آنجا که باران اغلب به صورت «رودخانههای جوی» میآید و نه نمنم بارانهای مداوم، خاک خشک و زمینهای کوهستانی غرب و جنوب غربی ایران در منطقه زاگرس با خطر قابل توجهی از سیل ناگهانی فاجعهبار در زمستان ۱۴۰۵ روبهرو خواهند شد.
در ارتفاعات بالاتر در البرز و زاگرس بارش برف سنگین قابل انتظار است که برای تغذیه مجدد سفرههای آب تخلیهشده و پرکردن مخازنی مانند حوضه دریاچه ارومیه بسیار مهم است. شمال شرقی ایران -خراسان- گاهی اوقات در سالهای النینو خنثی یا حتی کمی خشکتر میماند، زیرا مسیرهای رطوبت اغلب از گوشه بالایی فلات عبور میکنند.
سوپر النینو احتمالا دمای زمستان را در خاورمیانه ۱.۵ تا دو درجه سانتیگراد بالاتر از حد نرمال افزایش خواهد داد که بهجای برف در مناطق با ارتفاع متوسط، شاهد بارندگیهای شدید باشیم و منجر به رواناب سریعتر و ذخیره آب کمتر در درازمدت به شکل یخ-برف شود.
