مذاکرات عمان؛ دفع جنگ و دیگر هیچ

ایران و آمریکا در حالی پس از یک وقفه ۹‌ماهه‌ بار دیگر به میز تکراری مذاکرات برگشته‌اند که برخلاف دورهای بی‌نتیجه گذشته، سایه جنگ بر مناسبات دو طرف و شرایط منطقه‌ای و بین‌المللی به‌شدت سنگینی می‌کند. این دور از مذاکرات در شرایطی آغاز شده که ایالات متحده آمریکا همچنان در حال تقویت نیروی نظامی خود در منطقه و آماده‌سازی برای ورود به یک جنگ تمام‌عیار است.

در نقطه مقابل نیز ایران با درک جدی‌بودن آمریکا برای اقدام نظامی، در تلاش برای توقف یا تعویق آن برای به‌دست‌آوردن آمادگی مقابله است؛ بنابراین باید اذعان کرد که دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا با موضوع فوری جنگ و جلوگیری از وقوع آن با توافق احتمالی بر سر موضوعات تنش‌زای دیرین میان طرفین و در صدر آن مسائل هسته‌ای است. تهران به دلیل پیامدهای پیش‌بینی‌ناپذیر سیاسی و امنیتی وقوع جنگ بر کشور و واشنگتن به دلیل نگرانی از هزینه‌های جنگ و نبود قطعیت درباره پیامدهای منطقه‌ای و بین‌المللی و همچنین ثبات سیاسی ایران در نتیجه حمله نظامی، در تلاش برای جلوگیری از بروز جنگ هستند و همین مسئله (سایه سنگین و نزدیک جنگ)، عاملی است که می‌تواند دور جدید مذاکرات را برخلاف دورهای باطل گذشته، به نتیجه (توافق) نزدیک کند. شکل، ماهیت و نتیجه مذاکرات روز جمعه در عمان نشان از آن دارد که طرفین راه بسیار سختی برای یک توافق حتی اولیه در پیش دارند؛ توافقی که بتواند سایه جنگ را کوتاه کند. لازمه این مهم هم عبور طرفین از مواضع و خطوط قرمزی است که در مذاکرات قبلی ترسیم کرده‌اند؛ خطوط قرمزی که در گذشته منجر به شکست مذاکرات و قرارگرفتن در آستانه جنگ شده است. آنچه مسلم است، این است که ایران و آمریکا در مذاکرات روز جمعه به صورت نسبی بر شکل مذاکره و ادامه مذاکره تفاهم کرده‌اند، بدون اینکه وارد جزئیات و موضوعات مورد مذاکره شوند. در‌عین‌حال رضایت دو طرف به انجام مذاکره غیرمستقیم که نقش مهمی در شکست دورهای گذشته مذاکرات داشته، این دور از مذاکرات را نیز با ابهامات جدی مواجه کرده است.

با وجود اینکه ایران و آمریکا بر ادامه مذاکرات در نشست روز جمعه عمان تفاهم کرده‌اند اما نمی‌توان انتظار داشت این دور از مذاکرات طولانی شود. واقعیت این است که دولتمردان هژمون‌گرای فعلی کاخ سفید با حداکثر انتظار وارد مذاکرات شده‌اند؛ انتظاری که تأمین‌کننده منافع و اهداف آنها برای عرضه به قدرت‌های جهانی و حتی متحدان راهبردی خود در حد نتایج یک جنگ تمام‌عیار باشد. خوشبینانه‌ترین حالت برای این دور از مذاکرات این است که دو طرف با میانجیگری و به عبارت دیگر تضمین کشورهای ثالث به صورت مرحله‌ای روی موضوعات مورد تنش مذاکره و احتمالا توافق کنند که اولین موضوع توانمندی هسته‌ای ایران است. رسیدن به این توافق اولیه برای طرف آمریکایی بسیار مهم است.

این نتیجه برای ایران با این فرض که سایه جنگ را به‌طور موقت از بین می‌برد، درخور‌ توجه است، اما مطلوب نیست؛ چراکه موضوع تحریم‌های اقتصادی که مادر همه مشکلات و چالش‌های اقتصادی، سیاسی و امنیتی ایران در دو دهه اخیر بوده است، روی میز مذاکره نیست‌ یا در بهترین شرایط در حاشیه آن قرار دارد. مسئله‌ای که در دوره‌های قبلی مذاکرات به صورت توأمان در کنار مسئله هسته‌ای مورد توجه طرفین قرار داشت. بر‌اساس‌این، ایران باید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی و توافق کند که بدون رفع تحریم‌های کمرشکن اقتصادی و بدون گشایش اقتصادی در روابط خارجی، راه مذاکره محدود و مسدود نشود.

آخرین مقالات منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.