سامانه فراموشی

در رسانه‌های مکتوب نرخ جدید برخی نهاده‌های کشاورزی درج شده که نسبت به چند ماه قبل افزایش چشمگیری را نشان می‌دهد. هر کیسه 50کیلویی کود سوپر‌فسفات‌تریپل از 300 هزار تومان به هفت میلیون تومان، هر کیسه 50‌کیلویی سولفات‌پتاسیم از ۵۰۰ هزار تومان به شش‌و‌نیم میلیون تومان، کود فسفات از 300 هزار تومان به سه‌میلیون‌و 360 هزار تومان و کلروپتاسیم گرانوله از 950 هزار تومان به چهارمیلیون‌و 660 هزار تومان رسیده است.

مازاد سم‌های مورد مصرف کشاورزان نیز شبیه این امر است و برای مرغداران و دامداران، خوراک جوجه و مرغ و دام‌ها نیز به‌شدت افزایش قیمت داشته است، به نحوی که تعدادی از واحدهای پرورش طیور و دام که توانایی مالی چندانی ندارند، ناچار به تعطیلی شده‌اند. البته این یک روی قضیه است. سال‌هاست مصرف کود و سم تابع هیچ ضابطه‌ای نیست و به‌قولی به صورت سنتی و مشت در متر مصرف می‌شود و از قبل این بدمصرفی چه‌بسا در برخی نقاط کشاورزان و مردم به بیماری‌های صعب‌العلاج دچار شده‌اند. اگر کودی مصرف می‌شود، باید نوع و اندازه آن حسب زمین و حسب محصول معین شود نه آنکه کشاورز در این اندیشه باشد که هر‌چه بیشتر، بهتر! این البته تنها مصیبت کشاورزی ما نیست. درحالی‌که بهترین خاک در کشور ما یافت می‌شود و البته قرار بود با ترویج کشاورزی در نقاط مختلف کار علمی کشاورزی انجام شود، همه کارها ابتر مانده است. این در حالی است که برای نمونه، در حال حاضر ‌گروهی با استخدام افراد متخصص ذی‌صلاح و بعضا خارجی نسبت به ایجاد مزارع براساس کشاورزی دقیق اقدام کرده و ثمره آن‌ را نیز دریافت کرده‌اند. متأسفانه کشاورزی در کشور ما به‌عنوان یک سیستم پویا دیده نشده و مسئولان امر نتوانسته یا نخواسته‌اند کشاورزی را به‌عنوان یک سیستم جامع و علمی نگاه کنند. این تنها در زمینه کشاورزی نیست. صنعت نیز در چنبره روزمرگی دچار است؛ به‌طور مثال هرگز صنعت خودرو به تحلیل درنیامده و تنها تسلیم جریان جاری و روزمرگی شده‌اند؛ فقط گاه و بیگاه صداهایی بلند می‌شود که فاقد هرگونه پشتوانه علمی و فنی است.

می‌توان از رونمایی وزارت صمت در شهریور 1402 از یک دستگاه خودرو که برقی خوانده می‌شد، اشاره کرد که وزیر صمت وقت به شهید رئیسی، رئیس‌جمهور‌، اعلام کرد که تا پایان سال صد هزار خودرو این‌چنینی به بازار عرضه می‌شود؛ صدهزاری که حتی به یک دستگاه نرسید. این نه از آن‌رو است که در کشور استعداد و دانش وجود ندارد؛ چگونه است که ما توفیق داشتن موشک‌های نقطه‌زن را که ساخت آن بسیار حساس‌تر و سخت‌تر از خودرو هیبریدی است، داریم اما در صنعت خودرو توفیق نداشته‌ایم؟ مسئله بازرگانی و حمل‌ونقل نیز تابع همین نیندیشیدن‌های سیستمی و عدم تحلیل سیستم است. وقتی مقام مسئول می‌گوید تغییر نرخ ارز فقط بر ۱۰ نوع کالا تأثیر می‌گذارد، معلوم می‌شود هیچ تحلیلی از تأثیرات متقابل ندارد. اصولا خلقت براساس بنیاد سامانه‌های مختلف که نوعا سامانه‌های باز با تأثیر متقابل هستند، صورت گرفته است. به بدن انسان اگر دقت کنیم، سامانه‌های مغز و اعصاب، سامانه قلب و عروق، سامانه گوارش، سامانه استخوان‌بندی و سامانه عضلات نگهدارنده هر‌کدام مستقل و در عین حال با اثر متقابل هستند. مجموعه‌های اداری و فنی ما نوعا فاقد طراح و تحلیلگر سامانه (سیستم) هستند و به همین رو معمولا تصمیمات فردی و شخصی یا هیجانی است. بیمه‌های اجتماعی و تصمیمات متخذه هر سال برای بیمه‌گران اعم از شاغل و بازنشسته با تشتت، ناهماهنگی و نوعا با تضاد صورت می‌گیرد و دلیل آن هم بی‌توجهی به سامانه‌ای جامع و تأثیرگذار به نام بیمه اجتماعی در کشور است.

شاید بیان این مطالب در زمانی که دچار تجاوز نابخردانه و ظالمانه آمریکایی-صهیونی شده‌ایم، کمی بعید به نظر برسد، اما توجه کنیم که هنر برپاایستادن در زمان سختی بااهمیت و مؤثر است و صدالبته ما در ۴۷ سال گذشته دچار سختی‌هایی همچون جنگ، تحریم و محاصره بوده‌ایم، اما اتفاقا در همین زمان تنگناهاست که بیشتر باید درگیر چاره‌جویی باشیم. در زمان جنگ نوعا و بحق به فکر دفع متجاوز هستیم، اما در زمان صلح به‌جای آنکه به ارتقای کشور، ایران‌مان بیندیشیم، معمولا گروه‌های سهم‌خواه می‌خواهند تکه‌هایی از کیک ایران را به نفع خود مصادره کنند و چنین می‌شود که اینک به‌جز در موارد معدودی، در همه ساحت‌ها دچار مشکل و بحران شده‌ایم. کاش چنین نمی‌بود و کاش بیش از آنکه به فکر خود و گروه خود باشیم، با تحلیل مسائل و تأثیر آن، به طراحی سامانه‌های مفید برای رشد کشور بیندیشیم. راستی اقتصاد‌دانان چرا طرحی برای اداره اقتصادی کشور در شرایط روز نمی‌دهند؟