از ایران باستان تا ایران مدرن
کتاب «تاریخ ایران آکسفورد»، مجموعه مقالاتی از ادوار مختلف تاریخ ایران، با سرویراستاری تورج دریایی، بهتازگی با ترجمه خشایار بهاری و محمدرضا جعفری از سوی نشر نو منتشر و راهی بازار نشر شده است. این کتاب یکی از عناوین مجموعه «کتابخانه تاریخ ایران» است که این ناشر چاپ میکند و نسخه اصلیاش سال ۲۰۱۱ در انتشارات آکسفورد در نیویورک چاپ شده است. پیشازاین ترجمه فارسی دیگری از این کتاب از سوی نشر ققنوس منتشر شده است. از ویژگیهای مهم این کتاب این است که به تمامی اعصار تاریخی ایران به یک اندازه اشاره شده و تنها بر یک عصر و دوره خاص متمرکز نشده است. این کتاب در عین خلاصهبودن، اطلاعات مهم و قابل استناد از فرهنگ باستانی و نوین فلات ایران به مخاطب ارائه میکند. آنچه بیش از همه در نحوه نگارش این کتاب جلب توجه میکند، تأکید پژوهندگان آن بر تبارشناسی و مرزشناسی سرزمین ایران است. در این راه نویسندگان ارجاعات تاریخی و فرهنگی و حتی مذهبی بسیاری به عصر باستانی ایران دادهاند و از اشارات موجود در اوستا گرفته تا نحوه خوراک و پوشاک و بزم و رزم شاهان ایرانی، همه را به دقت موشکافی کردهاند. در این راستا به سیطره ایران بر دیگر
کشورهای جهان و مرزهای این قلمروی پهناور نیز اشاره شده و آرا و عقاید دیگر امپراتوریها و مردم جهان درباره این سرزمین نیز بیان شده است.
کتاب شامل 16 فصل است و مطالب مفیدی را از عصر حجر و شروع دوره هخامنشی تا انقلاب 1357 و پس از آن شامل میشود. ظهور و سقوط فرمانرواییها و نقطههای مهم تاریخی و سیاسی و همچنین گذارهای فرهنگی و اجتماعی ایران زمین را به مخاطب ارائه میکند. نویسندگان این کتاب، متخصصان و تاریخپژوهان ایرانی در کشورهای مختلف بودهاند و تهیه کتاب چهار سال زمان برده است که از میان مؤلفان، علیرضا شاپورشهبازی درگذشته است.
دریایی در مقدمه خود شرح میدهد که ایران دولت-ملتی است که جهانیان تا اوایل قرن بیستم آن را به نام پرشیا میشناختند: «نام پرشیا در غرب اغلب زندهکننده تصاویری از جهانی بود آکنده از رمزوراز، انحطاط و تجمل که از عصر نویسندگان یونان باستان تا زمان سیاحان عصر ویکتوریا پابرجا مانده است. نام ایران و ایرانی تداعیکننده تصویرهای ذهنی فرش ایرانی، گربه ایرانی، خاویار ایرانی و دیگر کالاهایی از این دست است. امروزه ایران را مثالی از سرکشی در برابر غرب و نیز مدافع گرایشهایی خاص میشناسند. اما این تنها نگاهی اجمالی به تمدنی با تاریخ طولانی و پیچیده است که از عصر باستان تاکنون هر بازدیدکنندهای را مجذوب خود کرده است».
ایران و ایرانیان تاریخی پیچیده داشتهاند؛ تاریخی که بهتدریج و در دورههای مختلف شکل گرفته است. برای فهم تاریخ ایران و مردم ایران، باید به مطالعه این تحولات و همچنین عناصر تداوم و تغییر پرداخت. «گذشته» بر تعاملات و رفتار اجتماعی و سیاسی امروز ایرانیان بسیار تأثیرگذار بوده است. شاهنشاهی هخامنشی، ساسانیان، فتوحات اعراب مسلمان و مغولها و نیز سلطه انگلیس، روسیه و آمریکا، همگی تأثیری نازدودنی بر ذهن ایرانیان باقی گذارده است. بدون آگاهی از تاریخ ایرانیان، نمیتوان خود آنان را درک کرد که همچون بسیاری مردمان دیگر، تاریخشان را مقدس و هدایتگر و چراغ راه آینده میدانند. «تاریخ ایران آكسفورد»، از لحاظ گستره تاریخى، مجموعه مقالاتى است جامع درباره سرگذشت تمدن ایرانى. نویسندگان، كه همگى در حوزههاى مطالعاتى مربوطه پیشرو هستند، بر پیوستگىهاى كلانِ موجود در این تاریخ تأكید مىكنند و درعینحال به توصیف الگوهاى مهم تحول در دورههاى مختلف مىپردازند. هر یک از فصول كتاب متمركز است بر یک عصر و مختصات سیاسى و اجتماعى و فرهنگى و اقتصادى آن. بخشهاى مربوط به ایران باستان از شواهد انسانشناختىِ دوران پیشاتاریخ آغازیده و
نخستین تمدنهاى شكلگرفته در این سرزمین را وصف مىكنند و در ادامه به برآمدن امپراتورىها مىرسند. بخش سدههاى میانه به تاختوتاز عرب مىپردازد و سپس به نفوذ تركانِ آسیاى میانه. موضوع بخش سوم ایرانِ جدید است و با پایهگذارى حكومت صفوى آغاز شده و با تحلیل تعارضات مربوط به مدرنسازى ایران در عهد قاجار و دوران پهلوى، و سرانجام، وقایع پس از انقلاب، پى گرفته مىشود.
این کتاب تاریخ مجمل ایران است که در نزدیک به 500 صفحه از دوران پارینهسنگی و ظهور شاهنشاهی هخامنشی تا دوران پس از انقلاب (1357-1388) را بررسی میکند. این کتاب در 16 فصل به بررسی جامع دنیای ایرانی و تاریخ آن پرداخته و فراتر از مرزهای کنونی رفته است. تورج دریایی در مقدمه ابتدای کتاب توضیحاتی مفصل درباره تاریخ و هویت ایرانی ارائه داده است. فلات ایران از دوره پارینهسنگی تا برآمدن شاهنشاهی هخامنشی (کامیار عبدی)، ایلامیها (دانیل تی. پاتس) جامعه اوستایی (پروتس اوکتور شروو)، شاهنشاهی پارسی هخامنشی (علیرضا شاپور شهبازی)، ایران در زمان اسکندر و سلوکیها (اوانگلوس ونتیس)، شاهنشاهی اشکانی (ادوارد دابروا)، شاهنشاهی ساسانی (تورج دریایی)، ایران در آغاز دوره اسلامی (مایکل گرگوری مارونی)، ایران سدههای میانه (نگین یاوری)، مغولها در ایران (جورج ا. لین)، تیموریان و ترکمنان: گذار و شکوفایی در قرن پانزدهم میلادی (علی انوشهر)، صفویان در تاریخ ایران (کاترین بابایان)، میانپرده افغانی و سلسلههای افشار و زند (کامران اسکات آقایی)، ایران قاجاری (منصوره اتحادیه نظاممافی)، عصر پهلوی: تجدد ایرانی در بستر جهانی (افشین متینعسگری) و
ایران پس از انقلاب (مازیار بهروز) مقالات کتاب هستند. در انتهای کتاب نیز فهرست سلسلههای حاکم بر ایران و نمایه آمده است. این کتاب به بررسی جامع دنیای ایرانی (جیحون تا فرات) و تاریخ آن پرداخته است. به زعم تورج دریایی «مرزهای کشورها و امپراتوریها در طول تاریخ دستخوش تغییر میشود؛ ارزشهای فرهنگی آنها در جایی که سدهها شکوفا بوده، طنین میافکند و باقی میماند. این چالشها نهتنها شالوده تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران را روشن میکند بلکه پژواک آن را در دنیای فرهنگی گستردهتر ایران که شامل افغانستان، ازبکستان، تاجیکستان، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس است، نشان میدهد. هویت ایرانی که طی یک روند طولانی تاریخی شکل گرفته نیز فراتر از قلمرو امروزی کشور ایران ظهور و بروز پیدا میکند». این کتاب را باید در بطن مناقشات فراوانی که در مورد مفهوم ناسیونالیسم رمانتیک و ناسیونالیسم تاریخی در بین نظریهپردازان جدید درگرفته و نیز نقد مفاهیمی همچون «ایرانشهر»، «ایران فرهنگی» و «هویت ایرانی» خواند تا به فهم شرایط پیچیده امروز ایران و منطقه دست یافت.
کتاب «تاریخ ایران آکسفورد»، مجموعه مقالاتی از ادوار مختلف تاریخ ایران، با سرویراستاری تورج دریایی، بهتازگی با ترجمه خشایار بهاری و محمدرضا جعفری از سوی نشر نو منتشر و راهی بازار نشر شده است. این کتاب یکی از عناوین مجموعه «کتابخانه تاریخ ایران» است که این ناشر چاپ میکند و نسخه اصلیاش سال ۲۰۱۱ در انتشارات آکسفورد در نیویورک چاپ شده است. پیشازاین ترجمه فارسی دیگری از این کتاب از سوی نشر ققنوس منتشر شده است. از ویژگیهای مهم این کتاب این است که به تمامی اعصار تاریخی ایران به یک اندازه اشاره شده و تنها بر یک عصر و دوره خاص متمرکز نشده است. این کتاب در عین خلاصهبودن، اطلاعات مهم و قابل استناد از فرهنگ باستانی و نوین فلات ایران به مخاطب ارائه میکند. آنچه بیش از همه در نحوه نگارش این کتاب جلب توجه میکند، تأکید پژوهندگان آن بر تبارشناسی و مرزشناسی سرزمین ایران است. در این راه نویسندگان ارجاعات تاریخی و فرهنگی و حتی مذهبی بسیاری به عصر باستانی ایران دادهاند و از اشارات موجود در اوستا گرفته تا نحوه خوراک و پوشاک و بزم و رزم شاهان ایرانی، همه را به دقت موشکافی کردهاند. در این راستا به سیطره ایران بر دیگر
کشورهای جهان و مرزهای این قلمروی پهناور نیز اشاره شده و آرا و عقاید دیگر امپراتوریها و مردم جهان درباره این سرزمین نیز بیان شده است.
کتاب شامل 16 فصل است و مطالب مفیدی را از عصر حجر و شروع دوره هخامنشی تا انقلاب 1357 و پس از آن شامل میشود. ظهور و سقوط فرمانرواییها و نقطههای مهم تاریخی و سیاسی و همچنین گذارهای فرهنگی و اجتماعی ایران زمین را به مخاطب ارائه میکند. نویسندگان این کتاب، متخصصان و تاریخپژوهان ایرانی در کشورهای مختلف بودهاند و تهیه کتاب چهار سال زمان برده است که از میان مؤلفان، علیرضا شاپورشهبازی درگذشته است.
دریایی در مقدمه خود شرح میدهد که ایران دولت-ملتی است که جهانیان تا اوایل قرن بیستم آن را به نام پرشیا میشناختند: «نام پرشیا در غرب اغلب زندهکننده تصاویری از جهانی بود آکنده از رمزوراز، انحطاط و تجمل که از عصر نویسندگان یونان باستان تا زمان سیاحان عصر ویکتوریا پابرجا مانده است. نام ایران و ایرانی تداعیکننده تصویرهای ذهنی فرش ایرانی، گربه ایرانی، خاویار ایرانی و دیگر کالاهایی از این دست است. امروزه ایران را مثالی از سرکشی در برابر غرب و نیز مدافع گرایشهایی خاص میشناسند. اما این تنها نگاهی اجمالی به تمدنی با تاریخ طولانی و پیچیده است که از عصر باستان تاکنون هر بازدیدکنندهای را مجذوب خود کرده است».
ایران و ایرانیان تاریخی پیچیده داشتهاند؛ تاریخی که بهتدریج و در دورههای مختلف شکل گرفته است. برای فهم تاریخ ایران و مردم ایران، باید به مطالعه این تحولات و همچنین عناصر تداوم و تغییر پرداخت. «گذشته» بر تعاملات و رفتار اجتماعی و سیاسی امروز ایرانیان بسیار تأثیرگذار بوده است. شاهنشاهی هخامنشی، ساسانیان، فتوحات اعراب مسلمان و مغولها و نیز سلطه انگلیس، روسیه و آمریکا، همگی تأثیری نازدودنی بر ذهن ایرانیان باقی گذارده است. بدون آگاهی از تاریخ ایرانیان، نمیتوان خود آنان را درک کرد که همچون بسیاری مردمان دیگر، تاریخشان را مقدس و هدایتگر و چراغ راه آینده میدانند. «تاریخ ایران آكسفورد»، از لحاظ گستره تاریخى، مجموعه مقالاتى است جامع درباره سرگذشت تمدن ایرانى. نویسندگان، كه همگى در حوزههاى مطالعاتى مربوطه پیشرو هستند، بر پیوستگىهاى كلانِ موجود در این تاریخ تأكید مىكنند و درعینحال به توصیف الگوهاى مهم تحول در دورههاى مختلف مىپردازند. هر یک از فصول كتاب متمركز است بر یک عصر و مختصات سیاسى و اجتماعى و فرهنگى و اقتصادى آن. بخشهاى مربوط به ایران باستان از شواهد انسانشناختىِ دوران پیشاتاریخ آغازیده و
نخستین تمدنهاى شكلگرفته در این سرزمین را وصف مىكنند و در ادامه به برآمدن امپراتورىها مىرسند. بخش سدههاى میانه به تاختوتاز عرب مىپردازد و سپس به نفوذ تركانِ آسیاى میانه. موضوع بخش سوم ایرانِ جدید است و با پایهگذارى حكومت صفوى آغاز شده و با تحلیل تعارضات مربوط به مدرنسازى ایران در عهد قاجار و دوران پهلوى، و سرانجام، وقایع پس از انقلاب، پى گرفته مىشود.
این کتاب تاریخ مجمل ایران است که در نزدیک به 500 صفحه از دوران پارینهسنگی و ظهور شاهنشاهی هخامنشی تا دوران پس از انقلاب (1357-1388) را بررسی میکند. این کتاب در 16 فصل به بررسی جامع دنیای ایرانی و تاریخ آن پرداخته و فراتر از مرزهای کنونی رفته است. تورج دریایی در مقدمه ابتدای کتاب توضیحاتی مفصل درباره تاریخ و هویت ایرانی ارائه داده است. فلات ایران از دوره پارینهسنگی تا برآمدن شاهنشاهی هخامنشی (کامیار عبدی)، ایلامیها (دانیل تی. پاتس) جامعه اوستایی (پروتس اوکتور شروو)، شاهنشاهی پارسی هخامنشی (علیرضا شاپور شهبازی)، ایران در زمان اسکندر و سلوکیها (اوانگلوس ونتیس)، شاهنشاهی اشکانی (ادوارد دابروا)، شاهنشاهی ساسانی (تورج دریایی)، ایران در آغاز دوره اسلامی (مایکل گرگوری مارونی)، ایران سدههای میانه (نگین یاوری)، مغولها در ایران (جورج ا. لین)، تیموریان و ترکمنان: گذار و شکوفایی در قرن پانزدهم میلادی (علی انوشهر)، صفویان در تاریخ ایران (کاترین بابایان)، میانپرده افغانی و سلسلههای افشار و زند (کامران اسکات آقایی)، ایران قاجاری (منصوره اتحادیه نظاممافی)، عصر پهلوی: تجدد ایرانی در بستر جهانی (افشین متینعسگری) و
ایران پس از انقلاب (مازیار بهروز) مقالات کتاب هستند. در انتهای کتاب نیز فهرست سلسلههای حاکم بر ایران و نمایه آمده است. این کتاب به بررسی جامع دنیای ایرانی (جیحون تا فرات) و تاریخ آن پرداخته است. به زعم تورج دریایی «مرزهای کشورها و امپراتوریها در طول تاریخ دستخوش تغییر میشود؛ ارزشهای فرهنگی آنها در جایی که سدهها شکوفا بوده، طنین میافکند و باقی میماند. این چالشها نهتنها شالوده تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران را روشن میکند بلکه پژواک آن را در دنیای فرهنگی گستردهتر ایران که شامل افغانستان، ازبکستان، تاجیکستان، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس است، نشان میدهد. هویت ایرانی که طی یک روند طولانی تاریخی شکل گرفته نیز فراتر از قلمرو امروزی کشور ایران ظهور و بروز پیدا میکند». این کتاب را باید در بطن مناقشات فراوانی که در مورد مفهوم ناسیونالیسم رمانتیک و ناسیونالیسم تاریخی در بین نظریهپردازان جدید درگرفته و نیز نقد مفاهیمی همچون «ایرانشهر»، «ایران فرهنگی» و «هویت ایرانی» خواند تا به فهم شرایط پیچیده امروز ایران و منطقه دست یافت.