ترامپ در وضعیت اردک خشمگین
معادله نه جنگ، نه صلح بین ایران و آمریکا در پیچیدهترین وضعیت ممکن قرار گرفته است. پسلرزههای انتخابات میان دورهای آمریکا و تأثیرات ایران در اتمسفر سیاسی واشینگتن ملموس است. این گمانهزنی وجود دارد که قدرت مانور شاهینهای جنگطلب واشینگتن بهزودی محدود خواهد شد اما آنها دنبال ضربه آخر در «حفره زمانی» هستند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
علی ودایع: معادله نه جنگ، نه صلح بین ایران و آمریکا در پیچیدهترین وضعیت ممکن قرار گرفته است. پسلرزههای انتخابات میان دورهای آمریکا و تأثیرات ایران در اتمسفر سیاسی واشینگتن ملموس است. این گمانهزنی وجود دارد که قدرت مانور شاهینهای جنگطلب واشینگتن بهزودی محدود خواهد شد اما آنها دنبال ضربه آخر در «حفره زمانی» هستند.
در تاریخ روابط بینالملل، خطرناکترین بزنگاهها نه در اوج اقتدار دولتها، بلکه در «فواصل گذار» رقم میخورند؛ حفره زمانی شکافهای کوتاهمدت و پرتنشی که در آن مشروعیت سیاسی یک نظم در پای صندوقهای رأی فروریخته، اما ابزارهای اجرایی و ماشین جنگی هنوز به صاحبان جدید قدرت تحویل داده نشده است.
امروز، در هشتمین ماه تقابل فرسایشی ایالات متحده و ایران، خاورمیانه دقیقا در قلب شکاف نهادی کمسابقه بر آمریکا و اسرائیل ایستاده است. همزمانی شکست ائتلاف راست افراطی در انتخابات کنست رژیم صهیونیستی با خیزش «موج آبی» دموکراتها در انتخابات میاندورهای آمریکا، یک دوگانه پارادوکسیکال خلق کرده است. در سطح راهبردی، رأیدهندگان در هردو طرف اقیانوس به تداوم جنگهای بیپایان «نه» گفتهاند، اما در سطح عملیاتی، تا پیش از استقرار کامل کنگره در ژانویه و تعیینتکلیف کابینه ائتلافی در تلآویو، یک «حفره زمانی» (Gap Time) حدودا دوماهه پدید آمده که در آن «دونالد ترامپ» نه در قامت یک «اردک لنگ» منفعل، بلکه در هیبت یک «اردک خشمگین» با دستانی باز و انگیزههای انتقامجویانه در خاورمیانه رفتار میکند. او در عین حال میخواهد در تغییر نت کنسرت قدرتهای بزرگ با چین و روسیه عکس یادگاری بگیرد.
کالبدشکافی «حفره زمانی» دوقلو
بخش بزرگی از تحلیلهای موجود در رسانهها که با تکیه بر پیروزی دموکراتها در کنگره آمریکا و ریزش کرسیهای بنیامین نتانیاهو در کنست، پرونده تشدید جنگ را مختومه اعلام میکنند. در این سطح تحلیل، از یک واقعیت حقوقی و ساختاری غفلت میشود: تأخیر نهادی میان تغییر رأی و انتقال قدرت متغیر زمانی است که همه معادلات را دستخوش تغییر میکند. در واشینگتن، تا روز سوم ژانویه ۲۰۲۷ که اکثریت جدید دموکرات رسما بر کرسیهای مجلس نمایندگان و سنا تکیه بزنند و چکش ریاست کمیتههای کلیدی نیروهای مسلح، اطلاعات و تخصیص بودجه را به دست بگیرند، ابزارهای بازدارنده پارلمانی عملا قفل است. این بدان معناست که کاخ سفید در هفتههای باقی مانده از سال ۲۰۲۶ از یک «پنجره مصونیت موقت» برخوردار است و میداند هرگونه اقدام نظامی پرهزینه یا تغییر ساختاری در میدان را باید پیش از آغاز سال نوی میلادی به سرانجام برساند. رئیسجمهوری آمریکا اگرچه به حق وتو امید دارد، میداند دموکراتها خیلی زود سراغ او و رفقایش خواهند آمد.
در طرف دیگر میدان، یعنی در تلآویو، وضعیتی مشابه اما حساستر جریان دارد. پس از انتخابات ۲۷ اکتبر و واگذاری مأموریت تشکیل کابینه به گادی آیزنکوت، بنیامین نتانیاهو همچنان به عنوان نخستوزیر موقت فرماندهی ارتش و دستگاههای امنیتی اسرائیل را بدون نظارت مؤثر پارلمانی کنست در دست دارد.
سفر غیرمنتظره «رومن گوفمن»، رئیس موساد، به واشینگتن در ۱۳ نوامبر برای رایزنی با مقامات آمریکایی و فشار تلآویو برای ازسرگیری عملیاتهای گسترده علیه ایران، نشان میدهد هسته سخت قدرت در اسرائیل دقیقا بر همین حفره زمانی حساب باز کرده است.
«باربارا اسلاوین»، پژوهشگر ارشد مرکز استیمسون، در تحلیل هشداردهنده خود با عنوان «دوره اردک لنگ، سرشار از خطر در جنگ ایران است»، تصریح میکند دورههای انتقال قدرت در واشینگتن همواره مستعد تصمیمهای تکانشی و مخاطرهآمیز است. مبتنی بر این نگاه، حفره زمانی رهبر تضعیفشده در برابر وسوسه خلق یک «عمل انجامشده راهبردی» پیش از بستشدن پنجره اختیاراتش قرار میدهد.
از «اردک لنگ» تا «اردک خشمگین»
در ادبیات کلاسیک سیاست آمریکا، رئیسجمهوری که اکثریت کنگره را در انتخابات میاندورهای از دست میدهد و در نیمه دوم دوره دوم ریاستجمهوری خود قرار دارد، «اردک لنگ» نامیده میشود. در چارچوب این نظریه، رئیسجمهوری آمریکا بازیگری است که قدرت چانهزنی داخلی او رو به افول است. اما رفتار سیاسی دونالد ترامپ پس از شکست نوامبر، با الگوی سنتی اردک لنگ تفاوتی ماهوی دارد.
ترامپ خود اذعان کرده جنگ هشتماهه با ایران به نامزدهای جمهوریخواه آسیب زده است. رئیسجمهوری آمریکا، «جیدی ونس»، معاون اول که از منتقدان جنگ ایران است را بهجای عقبنشینی، محافظهکارانه کنار گذاشت. ترامپ رسما وارد فاز «اردک خشمگین» شده است؛ رهبری که دیگر هیچ انتخابات دیگری پیشرو ندارد، از شکست داخلی سرخورده است و با تکیه بر «نظریه مرد دیوانه» (Madman Theory) ریچارد نیکسون، میکوشد غیرقابل پیشبینیبودن و آمادگی برای ریسکهای نامتعارف را به اهرم اصلی بازدارندگی و باجگیری تبدیل کند.
حذف ونس از پرونده ایران، میداندادن به روبیو و بازی هگست نشان میدهد ترامپ دنبال کنترل تنش با ایران نیست؛ هرچند او تشنه معامله با تهران است. با این حال، از منظر نظریه بازیها و واقعگرایی راهبردی، نظریه مرد دیوانه در پرونده ایران با یک پارادوکس بنیادین روبهرو شده است.
منطق مرد دیوانه فقط زمانی طرف مقابل را وادار به تسلیم میکند که تهدیدکننده از اعتبار کامل برای پذیرش هزینههای فاجعهبار برخوردار باشد. اما همانگونه که «مایکل کوهن» و «ویل اسمیت» در پژوهش تحلیلی مرکز استیمسون با این پرسش که «آیا جنگ ایران ارزشش را داشت؟» و گزارش مرکز مطالعات الجزیره با عنوان «تالارهای نو و سایههای یک جنگ کهنه»، استدلال میکنند کارزار جنگ نهتنها به فروپاشی ساختار سیاسی ایران یا نابودی ذخایر اورانیوم غنیشده و توان موشکی آن منجر نشد، بلکه موقعیت سرسختی جمهوری اسلامی را تقویت کرد. در عین حال تهران به جهان نشان داد ایران حتی زیر سنگینترین بمبارانها نیز میتواند با انسداد یا ناامنسازی تنگه هرمز، شوک انرژی را به اقتصاد جهانی و نرخ محبوبیت رئیسجمهوری آمریکا منتقل کند. بنابراین، تهران بلوف نامحدودبودن اراده واشینگتن را پیشتر آزموده و همین امر، کارایی روانی تاکتیک اردک خشمگین را با تردید جدی مواجه کرده است.
آرایش سهگانه ناوها و وسوسه «جنگ ۷۲ساعته»
در چنین فضای روانی و نهادی، ورود ناوگروه تهاجمی «یواساس تئودور روزولت» به منطقه مسئولیت سنتکام و پیوستن آن به دو ناو هواپیمابر «جورج اچ. دبلیو. بوش» و «جورج واشینگتن»، معادله نظامی را وارد مرحله جدیدی کرده است. این آرایش سهگانه دریایی که همزمان با فعالسازی کامل «کارگروه دروازه آهنین» برای گسترش محاصره بنادر ایران به مرزهای زمینی و حفظ ناوگانی متشکل از حدود چندین هواپیمای سوخترسان شکل گرفته، از نظر دکترین نظامی، دقیقا ابزار اجرای یک «عملیات ضربتی کوتاه و پالسی» یا همان سناریوی «جنگ ۷۲ساعته» را فراهم میآورد.
از یک طرف، استقلال از پایگاههای زمینی نگران: در شرایطی که کشورهای عربی خلیج فارس اجازه استفاده از خاک و حریم هوایی خود را برای تهاجم مجدد به ایران نمیدهند و آمریکا نیز در پی تهدیدهای موشکی و پهپادی مجبور به تعدیل آرایش خود در برخی پایگاههای برون مرزی شده، سه ناو هواپیمابر، یک «فرودگاه شناور خودمختار» را شکل میدهند که بدون نیاز به مجوز هیچ دولت ثالثی میتواند ظرف ۷۲ ساعت، صدها سورتی پرواز تهاجمی و شلیک موشکهای کروز را در سه شیفت پیوسته علیه زیرساختهای باقیمانده پدافندی، موشکی و دریایی ایران اجرا کند.
از سوی دیگر، یک عملیات ضربتی و محدود، از دیدگاه تصمیمگیران کاخ سفید این مزیت را دارد که پیش از فرارسیدن ژانویه ۲۰۲۷ و پیش از آنکه ناو جورج واشینگتن ناچار به بازگشت به اقیانوس آرام شود، آغاز و به پایان میرسد. آرایش سهگانه به شکل فوری دنبال یک پرستیژ جنگی در داخل آمریکا و اعاده حیثیت در خاورمیانه است.
اما دقیقا در همین نقطه است که اندیشکدههای نظامی و امنیتی میان توانایی شروع یک عملیات ۷۲ساعته و توانایی مهار پیامدهای آن خط فاصل میکشند. در گزارش وضعیت نیروی آمریکا که مؤسسه مطالعات امنیت ملی تلآویو (INSS) منتشر کرد، به یک شاخص فنی بسیار مهم اشاره شده است: برخلاف مارس ۲۰۲۶، در فاصله ۸ تا ۱۵ نوامبر هیچ بمبافکن سنگین یا جنگنده رادارگریز جدیدی به پایگاههای زمینی منطقه اعزام نشده است. از منظر کارشناسان امنیتی تلآویو، اگرچه حضور سه ناو در کنار ۱۳ ناوشکن و یک رزمناو برای بازدارندگی، اجرای محاصره دریایی و ضربات محدود کفایت میکند، اجرای یک کارزار هوایی فراگیر در مقیاس بهار گذشته نیازمند بازاستقرار بمبافکنهای استراتژیک در منطقه است.
مهم تر از محدودیتهای لجستیکی، مسئله از دست رفتن کنترل «ساعت پایان جنگ» است. تحلیلگران مرکز صوفان در گزارش راهبردی هشدار میدهند ترکیب محاصره اقتصادی با پیامهای مکرر تهدیدآمیز کاخ سفید علیه ایران، عملا انگیزه «تشدید تنش پیشدستانه» را در تهران به حداکثر میرساند. تحرکات میدانی روزهای اخیر از تشدید اخلال در کشتیرانی تنگه هرمز و گزارش حملات پهپادی به تأسیسات نظامی آمریکا در بحرین گرفته تا هشدار صریح مقامات عالی امنیتی ایران مبنی بر اینکه هرگونه حمله جدید با پاسخ بدون محدودیت علیه پایگاههای آمریکا حتی تا سطح اروپا مواجه خواهد شد، نشان میدهد یک عملیات کوتاه در ساعت هفتادودوم متوقف نخواهد شد، بلکه بلافاصله به یک جنگ نامتقارن در چند جبهه و بحران انرژی تبدیل میشود که کل منطق محاسبات کاخ سفید را برهممیزند.
سایه پکن بر میز واشینگتن
فراتر از صحنه خلیج فارس، آرایش سهگانه ناوها در آبهای خاورمیانه، یک هزینه پنهان ژئوپلیتیک نیز برای واشینگتن دارد که اندیشکدههایی نظیر مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) و مؤسسه کوئینسی به آن میپردازند. ناوگان دریایی آمریکا برای نگهداشتن سه ناو هواپیمابر در سنتکام، عملا در حال «وامگرفتن بازدارندگی از اقیانوس هند و آرام» است؛ آن هم درست در آستانه دیدار دونالد ترامپ با شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در چین. تداوم محاصره دریایی و زمینی ایران در چارچوب وضعیت «نه جنگ، نه صلح»، نهتنها کشورهای عربی خلیج فارس را در تنگنای هراس از انتقامجویی تهران و فرسایش اعتماد به چتر امنیتی آمریکا قرار داده، بلکه چین را به عنوان اصلیترین خریدار انرژی منطقه و میانجی احتمالی، در موقعیت برتر چانهزنی در برابر واشینگتن مینشاند.
خاورمیانه در هفتههای پایانی سال ۲۰۲۶ بر لبه تیغی از تناقضها راه میرود. تلاقی «حفره زمانی دوماهه واشینگتن و تلآویو»، روحیه اردک خشمگین ترامپ و تجمع سهگانه ناوهای بوش، واشینگتن و روزولت، بالاترین ضریب ریسک برای یک ضربه نظامی کوتاه را رقم زده است. با این حال، آنچه تا این لحظه مانع از صدور فرمان آتش مجدد از طرف کاخ سفید شده، نه تغییر ماهیت ایدئولوژیک دولت ترامپ، بلکه دیوار سخت واقعیتهای میدانی است. واشینگتن به خوبی دریافته در برابر کشوری با عمق جغرافیایی و توان نامتقارن ایران، محاصره دریایی و نمایش ناوها شاید بتواند فشار اقتصادی را تشدید کند، اما شلیک نخستین موشک در یک عملیات با توهم زمانی کوتاه، کلید جنگی فرسایشی را خواهد زد که کنترل پایانش نه در دست پنتاگون است و نه در اختیار رئیسجمهوری خشمگین در روزهای پایانی مصونیت پارلمانی او. باید منتظر ماند و دید آیا ناو بوش منطقه را ترک خواهد کرد یا خاورمیانه در آستانه جنگ دیگر قرار گرفته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.