‎راه پرپیچ‌وخم سینمای ایران تا اسکار

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

امسال در واپسین ساعت‌های معرفی فیلم برای معرفی به آکادمی اسکار، برای دومین بار فیلمی از بابک خواجه‌پاشا «سرزمین فرشته‌ها» به عنوان نماینده رسمی ایران انتخاب شد.

ایرج طهماسب، فرهاد توحیدی، محمود کلاری، سیدعلیرضا حسینی و محمدرضا تشکری از جمله اعضای حاضر در جلسه هیئت انتخاب نماینده سینمای ایران بودند.

اما به نظر می‌رسد حواشی انتخاب فیلم ایرانی برای معرفی به آکادمی اسکار به نسبت سال‌های گذشته کمتر است. مدتی قبل و در فرصت باقی‌مانده به پایان مهلت معرفی نماینده سینمای ایران به آکادمی اسکار، فیلم «دانه‌های انگور» جدیدترین ساخته ابراهیم ابراهیمیان که با بازی رضا عطاران و نوید محمدزاده و به تهیه‌کنندگی ابراهیم عامریان ساخته شده، اکران محدودی را تجربه کرد تا طبق قوانین آکادمی اسکار در فهرست گزینه‌های مورد بررسی قرار گیرد. همچنین فیلم «سرزمین فرشته‌ها» به کارگرانی بابک خواجه‌پاشا در چند سانس محدود نمایش داده شد.

بحث بر سر حضور پررنگ خانه سینما در انتخاب و معرفی فیلم ایرانی به آکادمی اسکار و اعلام مواضع بنیاد سینمایی فارابی سال گذشته بحث‌های دنباله‌داری را ایجاد کرد و چندی پیش محمدمهدی عسگرپور، رئیس هیئت‌رئیسه خانه سینما، درباره شرایط امسال انتخاب فیلم ایرانی به آکادمی اسکار به ایسنا گفت: «آکادمی اسکار پارسال مقررات انتخاب فیلم خارجی‌زبان را تغییر داد که به گمان من بیشتر به‌خاطر سوءتفاهم‌هایی بود که خودمان (از جمله در بنیاد فارابی) داشتیم. خوب است این موضوع تحقیق شود که دقیقا کدام بخش از این تغییرات، مرجع انتخاب فیلم را متأثر کرده است. در کجای دنیا غیر از ایران چنین مسئله‌ای وجود داشته با اصرار بر اینکه نقش اول همچنان دولت باشد؟ این موضوع به نظرم به ضرر همه تمام شده است».

و حالا سرانجام پس از اینکه خانه سینما به‌طور رسمی مشارکتی در کمیته انتخاب فیلم برای معرفی به اسکار نداشت، «سرزمین‌ فرشته‌ها» پس از موفقیت در جشنواره فیلم فجر و در شرایطی که حضور بین‌المللی خود را نیز آغاز کرده، به اسکار رسیده است. این فیلم در جشنواره فیلم مسلمانان کازان و سلیمانیه عراق به نمایش درآمده است. «سرزمین فرشته‌ها» محصول مشترک مؤسسه تصویرشهر و سازمان سینمایی سوره، با رویکردی بین‌المللی، روایتی انسانی از جنگ و بحران در غزه را به تصویر می‌کشد. این فیلم در چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر هم با کسب پنج سیمرغ بلورین و هشت دیپلم افتخار از پرجایزه‌ترین آثار جشنواره سال قبل بود. سولاف فواخرجی، بازیگر مطرح سوری به عنوان بازیگر اصلی ایفای نقش می‌کند و در کنار او بازیگران کودک عرب، ایرانی، سوری و لبنانی چون علی ذیب، فاطمه المعصومه زریق، اهورا لطفی، محمد اسد، زهرا فاضل، فاطمه مریش، علیرضا علاو نیز حضور دارند.

«سرزمین فرشته‌ها» نخستین نمایشش را در جشنواره چهل‌وچهارم فیلم فجر تجربه کرد و نظرات متفاوتی را از اهالی سینما دریافت کرد. برخی از منتقدان معتقدند «سرزمین فرشته‌ها» بیش از آنکه بر روایت استوار باشد، بر تصویرسازی شاعرانه و حس‌برانگیز تکیه می‌کند. فیلم از همان ابتدا تکلیف خود را با مخاطب روشن می‌کند: قرار نیست با یک درام پیچیده یا پرکشش روبه‌رو باشیم، بلکه با مجموعه‌ای از تصاویر نمادین و استعاره‌هایی کودکانه مواجهیم که قرار است رنج جنگ را بازتاب دهند.

برخی دیگری از منتقدان نیز می‌گویند «سرزمین فرشته‌ها» فیلمی است با دیالوگ‌های قوی و حساب‌شده. دیالوگ‌ها به‌درستی با جهان شخصیت‌ها هماهنگ‌اند و توانسته‌اند بار عاطفی و معنایی روایت را منتقل کنند. فیلم‌نامه نیز از نظر پرداخت موقعیت‌ها، شخصیت‌پردازی و ساخت فضای احساسی، قابل دفاع و حتی در بسیاری از لحظات تحسین‌برانگیز است. با این حال، مهم‌ترین ضعف فیلم دقیقا در نقطه‌ای قرار دارد که باید موتور محرک روایت باشد: داستان. فیلم عملا داستان مشخص و پیش‌رونده‌ای برای بیان‌کردن ندارد و بیش از آنکه بر یک خط روایی منسجم تکیه کند، به مجموعه‌ای از موقعیت‌های بمبارانی و بحرانی بسنده کرده است. گرچه تلاش شده ساختار روایی کلاسیک با محوریت یک قهرمان زن حفظ شود، اما در بخش‌هایی از فیلم، ریتم به‌شدت کند می‌شود و تکرار بیش از حد رفت‌وآمد‌های شخصیت اصلی برای پیداکردن غذا و کمک به کودکان، باعث می‌شود روایت دچار کش‌آمدگی شود و ضرباهنگ خود را از دست بدهد.

الهه نوبخت، پخش‌کننده بین‌المللی فیلم، درباره انتخاب فیلمی ایرانی برای معرفی به آکادمی اسکار به «شرق» گفت: «‌بشخصه معتقدم «سرزمین فرشته‌ها» نمی‌تواند شانسی برای موفقیت در آکادمی اسکار داشته باشد».

او در ادامه درباره ظرفیت سینمای ایران برای حضور و موفقیت در عرصه جهانی گفت: «ظرفیت سینمای ایران با استعدادهای جوانش قطعا ظرفیت قابل قبول و خوبی است. اما باید به این موضوع هم دقت کرد که در سوی دیگر نظارت بر چگونگی ساخت آثار سینمایی هم وجود دارد. من زمان‌هایی را به خاطر می‌آورم که استعدادهای جوانی مثل هومن سیدی موفقیت‌های بزرگی را در عرصه بین‌المللی کسب کردند و استعدادهای دیگری مثل او در سینما ماندگار شدند. این روزها این واقعیت هم در سینمای ایران وجود دارد که برخی تمایل دارند تا در گونه‌ای دیگر از سینما که به سینمای زیرزمینی معروف است، فعالیت کنند که حتی تولید فیلم در سینمای زیرزمینی هم در حال حاضر بسیار گران و پرهزینه است. اما واقعیت این است که همچنان سینمای ایران ظرفیت بالای حضورهای بین‌المللی را دارد و جشنواره‌های معتبری در دنیا همچنان منتظر آثاری از سینمای ایران هستند و فکر می‌کنم اگر تا حدودی مسیر ساخت فیلم در ایران هموارتر شود و طبق خواست بسیاری از اهالی سینما حذف پروانه ساخت اتفاق بیفتد، شاید بتوانیم شاهد حضور فیلم‌سازان و استعدادهای بیشتری در سینمای ایران باشیم».