رجایی: پاسخ یک نظر باید با نظر داده شود، نه با توهین و حمله
در میانه تداوم جنگ و تشدید فشارهای خارجی بر ایران، انتشار مقالهای از محمدجواد ظریف در مجله «فارنافرز» بار دیگر فضای سیاسی داخلی را دستخوش واکنشهای گسترده کرد. ظریف در این یادداشت بر ضرورت بازگشت به مسیر دیپلماسی و گشودن کانالهای مذاکره تأکید کرده بود؛ پیشنهادی که از نگاه حامیانش تلاشی برای ایجاد روزنهای دیپلماتیک در شرایط جنگی تلقی شد، اما همزمان با موجی از انتقادها و حملات تند از سوی جریانهای رادیکال و منتقدان او مواجه شد.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
موسی موحد: در میانه تداوم جنگ و تشدید فشارهای خارجی بر ایران، انتشار مقالهای از محمدجواد ظریف در مجله «فارنافرز» بار دیگر فضای سیاسی داخلی را دستخوش واکنشهای گسترده کرد. ظریف در این یادداشت بر ضرورت بازگشت به مسیر دیپلماسی و گشودن کانالهای مذاکره تأکید کرده بود؛ پیشنهادی که از نگاه حامیانش تلاشی برای ایجاد روزنهای دیپلماتیک در شرایط جنگی تلقی شد، اما همزمان با موجی از انتقادها و حملات تند از سوی جریانهای رادیکال و منتقدان او مواجه شد. در میانه این فضای ملتهب، وزیر امور خارجه پیشین ایران با انتشار پیامی به یکی از حواشی ایجادشده واکنش نشان داد؛ او ضمن قدردانی از دختری که در تجمعات شبانه تصویرش را به آتش کشیده بود، این اقدام را نشانهای از دغدغهمندی و احساس مسئولیت نسل جوان نسبت به آینده کشور دانست و بر نقش مردم در «ایستادگی و سربلندی ایران» تأکید کرد. این موضعگیری تا حدی از شدت حملات کاست، اما به نظر میرسد ظریف همچنان در معرض انتقادهای جدی قرار دارد. در همین زمینه، غلامعلی رجایی، مشاور مرحوم آیتالله هاشمی و از فعالان سیاسی کشور طی گفتوگو با «شرق» معتقد است واکنشهای تند به ظریف بیش از آنکه ناظر بر محتوای پیشنهاد او باشد، ریشه در فضای تکصدایی و رقابتهای سیاسی در داخل دارد.
ظریف؛ دیپلماتی که «تاوان» میدهد
رجایی در تحلیل جایگاه محمدجواد ظریف، او را چهرهای میداند که در فضای سیاست خارجی ایران کمتر نظیری برایش میتوان یافت. به گفته مشاور مرحوم آیتالله هاشمی: «ظریف دیپلماتی است که حتی در سطح بینالمللی نیز با احترام از او یاد میشود و همین موضوع نشان میدهد جایگاه او فراتر از نزاعهای معمول سیاسی داخلی است». این فعال سیاسی در همین زمینه به عبارتی اشاره میکند که هنری کیسینجر در تقدیمنامه یکی از کتابهای خود درباره ظریف به کار برده و او را «دشمن یا رقیب قابل احترام» خوانده است؛ تعبیری که به گفته رجایی: «نشاندهنده جایگاه حرفهای ظریف در عرصه دیپلماسی است». با این حال، رجایی معتقد است: «ظریف در داخل کشور همواره هزینه چنین موقعیتی را پرداخته است». به باور او: «حملات اخیر به ظریف در ادامه همان روندی است که سالهاست علیه او جریان دارد». از نگاه این چهره سیاسی: «در یک جامعه باید به اندازهای آزادی وجود داشته باشد که یک دیپلمات یا تحلیلگر بتواند دیدگاه خود را بیان کند، حتی اگر این دیدگاه با نظر جریانهای دیگر متفاوت باشد. در چنین شرایطی پاسخ نیز باید در قالب استدلال و گفتوگو ارائه شود، نه در قالب حملات شخصی یا استفاده از ادبیات تند». رجایی با انتقاد از برخی واکنشها، تأکید میکند: «نقد یک دیدگاه سیاسی امری طبیعی است، اما عبور از مرزهای اخلاقی و استفاده از تعابیر تند علیه یک چهره شناختهشده کشور نهتنها کمکی به حل مسئله نمیکند، بلکه فضای عمومی را نیز ملتهبتر میکند. به باور او، واکنشهای تند برخی افراد که اتفاقا در فضای دانشگاهی و رسانهای فعال هستند نیز قابل تأمل است و انتظار میرود نهادهایی نظیر دانشگاه تهران نسبت به چنین رفتارهایی واکنش نشان دهند تا سطح گفتوگوی سیاسی و علمی در کشور حفظ شود».
نگرانی از شکستن فضای همبستگی در شرایط جنگی
رجایی در ادامه گپوگفتش با «شرق» به شرایط خاص کشور در دوران جنگ اشاره میکند و میگوید: «پس از آغاز درگیریها، نوعی همبستگی و همصدایی در جامعه شکل گرفته است». وضعیتی که به گفته او: «برای عبور از بحران اهمیت زیادی دارد». به اعتقاد مشاور مرحوم آیتالله هاشمی: «طرح برخی مواضع تند و حمله به شخصیتهایی مانند ظریف ممکن است این فضای همبستگی را دچار خدشه کند». او تأکید میکند: «در شرایط جنگی، بیش از هر زمان دیگری نیاز به حفظ انسجام داخلی وجود دارد و نباید اجازه داد اختلافنظرهای سیاسی به شکافهای جدی در فضای عمومی تبدیل شود». از نگاه این فعال سیاسی: «حفظ وحدت داخلی به معنای حذف دیدگاههای متفاوت نیست، بلکه به معنای مدیریت اختلافات در چارچوبی است که به منافع ملی آسیب نزند». رجایی همچنین به برخی اظهارنظرهای تند در فضای سیاسی اشاره میکند که به باورش: «حتی ممکن است ناخواسته در راستای اهداف دشمن قرار گیرد». این چهره سیاسی معتقد است: «طرح شعارها یا پیشنهادهایی که میتواند به تشدید تنشهای منطقهای بینجامد، بیش از آنکه به تقویت موقعیت ایران کمک کند، ممکن است زمینهساز پیچیدهترشدن بحران شود». به همین دلیل، رجایی تأکید میکند: «مسئولان و فعالان سیاسی باید در بیان مواضع خود دقت بیشتری داشته باشند و از بیان سخنانی که میتواند پیامهای نادرست به خارج از کشور منتقل کند، پرهیز کنند». در این میان، او از دولت پزشکیان نیز میخواهد در برابر حملات به افرادی چون ظریف که اتفاقا در شکلگیری فضای سیاسی کنونی و پیروزی رئیسجمهور نقش اساسی و کلیدی داشتهاند، موضع روشنتری اتخاذ کند. به گفته رجایی: «دولت چهاردهم نباید در برابر چنین حملاتی صرفا نظارهگر باشد، بلکه لازم است از چهرههایی که در مسیر سیاست خارجی و سیاسی کشور نقشآفرینی کردهاند، دفاع کند».
جنگ، مذاکره و آیندهای که هنوز نامعلوم است
در بخش دیگری از تحلیل خود، رجایی به پرسشی اساسی درباره آینده جنگ و امکان بازگشت به مذاکره میپردازد؛ همان موضوعی که در مقاله ظریف نیز مطرح شده بود و این فعال سیاسی معتقد است: «تجربه تاریخی نشان میدهد بسیاری از جنگها در نهایت با مذاکره پایان یافتهاند و حتی جنگهای بزرگ جهانی نیز سرانجام به میز مذاکره ختم شدهاند». مشاور مرحوم آیتالله هاشمی با اشاره به جنگ هشتساله ایران و عراق میگوید: «آن جنگ نیز در نهایت از طریق مذاکرات و توافقات سیاسی پایان یافت». به باور او: «هرچند در شرایط فعلی فضای سیاسی و نظامی بسیار پیچیده است، اما نمیتوان احتمال حرکت به سمت مذاکره را کاملا منتفی دانست». این چهره سیاسی در عین حال معتقد است: «طولانیشدن جنگ به سود هیچیک از طرفها نیست و حتی برخی نشانهها در مواضع مقامات آمریکایی حاکی از آن است که آنها نیز به دنبال یافتن راهی برای خروج از این وضعیت هستند».
با این حال، رجایی هشدار میدهد: «ادامه حملات به زیرساختهای اقتصادی ایران میتواند فشارها را افزایش دهد و شرایط را برای رسیدن به یک راهحل سیاسی دشوارتر کند». رجایی در عین حال ابراز امیدواری میکند که با میانجیگری برخی کشورها، از جمله قدرتهای آسیایی یا برخی بازیگران منطقهای، «زمینهای برای کاهش تنشها و حرکت به سمت گفتوگو فراهم شود». او معتقد است: «اگرچه فضای کنونی آکنده از تنش و بیاعتمادی است، اما در نهایت مسیر حل بسیاری از بحرانهای بینالمللی از دل گفتوگو و مذاکرات سیاسی عبور میکند». از نگاه این چهره سیاسی: «آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، حفظ انسجام داخلی و پرهیز از دامنزدن به شکافهای سیاسی است؛ زیرا در شرایطی که کشور با یک بحران جدی خارجی مواجه است، هرگونه اختلاف داخلی میتواند پیامدهایی فراتر از عرصه سیاست داخلی داشته باشد».
