پایان عصر برادری در دیپلماسی

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

شرق: سرمایه‌گذاری در آسمان آنکارا، آخرین سنگر ریاض برای خروج از سایه سنگین تضمین‌های متزلزل کاخ سفید است. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه از سرمایه‌گذاری گسترده ریاض در صنایع مختلف ترکیه بسیار خشنود به نظر می‌رسد. اردوغان امیدوار است‌ عربستان فورا سرمایه‌گذاری مشترک در جنگنده نسل پنجم «کان» را نهایی کند؛ چرا‌که آنکارا به دنبال شرکای جدید برای تقسیم هزینه‌ها و سرعت‌بخشیدن به توسعه این برنامه است. این مشارکت بالقوه نشان‌دهنده گسترش قابل توجه همکاری‌های دفاعی بین آنکارا و ریاض خواهد بود و هم‌زمان فشار ترکیه برای دستیابی به خودمختاری استراتژیک در هوانوردی پیشرفته نظامی را تقویت می‌کند. اردوغان که در مسیر بازگشت از سفرهای رسمی به مصر و عربستان سعودی با خبرنگاران صحبت می‌کرد، خبر داد‌ تصمیم‌گیری در این باره نزدیک است. او تأکید کرد‌ همکاری‌های صنایع دفاعی با ریاض وارد مرحله جدیدی شده است. «ما در حال امضای قراردادهای مهم همکاری صنایع دفاعی با عربستان سعودی هستیم و مصمم هستیم آنها را بیش از پیش تقویت کنیم‌». او اضافه کرد‌ سرمایه‌گذاری مشترک در برنامه جنگنده کان تحت بررسی فعال است و «می‌تواند در هر لحظه محقق شود‌». به نوشته میدل‌ایست آی، ترکیه از سال ۲۰۱۰ در حال توسعه جنگنده نسل پنجم کان بوده است، اما این برنامه پس از اخراج آنکارا از پروژه F-35 تحت رهبری ایالات متحده در سال ۲۰۱۹، شتاب بیشتری گرفت. آن تصمیم واشنگتن پس از خرید سیستم پدافند هوایی S-400 روسیه توسط ترکیه اتخاذ شد که تحریم‌های کنگره آمریکا را نیز به همراه داشت. از آن زمان، آنکارا برنامه کان را به عنوان سنگ بنای استراتژی نیروی هوایی بلندمدت خود در اولویت قرار داده است.

قمار ۱۰ میلیارد دلاری در آنکارا

علاقه متحدان ترکیه به این هواپیما به طور پیوسته افزایش یافته است. در ماه ژوئن، اندونزی قراردادی برای خرید ۴۸ فروند جنگنده کان به ارزشی بیش از ۱۰ میلیارد دلار امضا کرد. این قرارداد ۱۰‌ساله شامل تولید مشترک برخی از قطعات کان در اندونزی نیز می‌شود. به گفته مقامات ترکیه، قطر و آذربایجان نیز به طور علنی برای دستیابی به این هواپیما ابراز علاقه کرده‌اند، زیرا آنکارا به دنبال گسترش پایگاه مالی و دسترسی صادراتی این برنامه است. با این حال، توسعه فنی و چالش‌های موتور همچنان پابرجاست. کان اولین پرواز خود را در فوریه ۲۰۲۴ با دو موتور General Electric F110-GE-129 انجام داد که همان موتورهای مورد استفاده در جنگنده‌های F-16 ترکیه هستند. صنایع هوافضای ترکیه (TAI) به عنوان پیمانکار اصلی پروژه، در حال توسعه یک موتور تولید داخل برای جایگزینی پیشرانه‌های خارجی در نسخه‌های آینده است. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه سال گذشته گفت‌ کنگره آمریکا تحویل موتورهای  F110-GE-129 در نظر گرفته‌شده برای اولین سری از هواپیماهای کان را مسدود کرده است‌ که این موضوع اهمیت استراتژیک بومی‌سازی موتور را برجسته می‌کند.

مدیریت ریسک در سایه تردید به واشنگتن

صنایع هوافضای ترکیه قصد دارد اولین جت کان را تا پایان سال ۲۰۲۸ به نیروی هوایی ترکیه تحویل دهد، اگرچه برخی از تحلیلگران دفاعی هشدار می‌دهند این جدول زمانی ممکن است تا سال ۲۰۳۰ به تعویق بیفتد. طبق برنامه‌های فعلی، ۱۰ فروند اول جنگنده Kaan Block-1 قرار است بین سال‌های ۲۰۳۰ تا ۲۰۳۳ تحویل داده شوند. سرمایه‌گذاری عربستان می‌تواند به تثبیت بودجه، کاهش تأخیرها و تسریع تولید کمک کند، در حالی که ترکیه کان را به عنوان پرچم‌دار صادرات دفاعی خود معرفی می‌کند. اما فراتر از اعداد، دلیل تمایل عربستان به ترکیه به مدیریت ریسک مربوط است، نه ایدئولوژی. ریاض در برابر آشفتگی‌های منطقه‌ای و تردیدها در مورد تضمین‌های امنیتی ایالات متحده، در حال گسترش مشارکت‌های عمل‌گرایانه بدون ورود به اتحادهای الزام‌آور است. ترکیه با این استراتژی سازگار است و بازتاب‌دهنده مدیریت ریسک حساب‌شده است تا تغییر همسویی ایدئولوژیک. سفر اردوغان به عربستان یک چرخش ژئوپلیتیک دراماتیک نیست، بلکه گام دیگری در استراتژی طولانی‌مدت ریاض برای پوشش ریسک در یک محیط منطقه‌ای به‌شدت ناپایدار است. به گفته یوئل گوزانسکی، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات امنیت ملی، برخلاف ادعاهایی که نزدیکی عربستان و ترکیه را منعکس‌کننده همسویی ایدئولوژیک یا پیوستن عربستان به بلوکی مرتبط با اخوان‌المسلمین می‌دانند، واقعیت بسیار عمل‌گرایانه‌تر است. گرم‌شدن روابط ریاض و آنکارا اخیرا آغاز نشده؛ این فرایندی است که طی تقریبا پنج سال و پس از یک دوره تنش شدید شکل گرفته است. از سال ۲۰۲۱، هر دو طرف تلاش قابل توجهی برای بازسازی پیوندها انجام داده‌اند که در سال ۲۰۲۳ به بزرگ‌ترین قرارداد صادرات دفاعی ترکیه منجر شد. آن توافق شامل هواپیماهای بدون سرنشین، انتقال فناوری و تولید مشترک بود. آنچه اکنون رخ می‌دهد، تحکیم و تعمیق است و نه یک پیشرفت ناگهانی.

توازن قدرت در جبهه شمال و جنوب

در قلب این نزدیکی، یک استراتژی «پوشش ریسک» نهفته است. ریاض در مواجهه با عدم اطمینان فزاینده، از جمله تنش بین ایالات متحده و ایران، جنگ در غزه، بی‌ثباتی در یمن، سودان، سوریه و شاخ آفریقا، به دنبال گسترش سبد مشارکت‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی خود بدون ورود به اتحادهای الزام‌آور است. ترکیه به‌خوبی با این منطق جور در می‌آید؛ این کشور یک قدرت منطقه‌ای با توانمندی‌های صنعتی، نظامی و دیپلماتیک قابل توجه است، اما بدون برخی از محدودیت‌ها و هزینه‌هایی که اغلب با مشارکت نزدیک با ایالات متحده همراه است. همچنین یک تردید ساختاری در ریاض نسبت به تعهد امنیتی بلندمدت واشنگتن وجود دارد؛ تردیدی که احتمالا پس از شکست محمد بن‌سلمان، ولیعهد سعودی در گرفتن یک پیمان دفاعی رسمی از دونالد ترامپ، مدل‌سازی‌شده بر اساس معاهدات ایالات متحده با ژاپن یا کره جنوبی، عمیق‌تر شده است. عربستان سعودی در گذشته در تعامل با بازیگران مرتبط با اخوان‌المسلمین در یمن و حتی با حماس پراگماتیسم نشان داده است، اما این به معنای پیوستن به یک محور ایدئولوژیک جدید نیست. ریاض سوءظن عمیق خود را نسبت به اخوان‌المسلمین که از سوی عربستان، گروهی تروریستی و غیرقانونی است رها نکرده و جهان‌بینی اردوغان را نیز نپذیرفته است. رابطه آنها تراکنشی (معامله‌محور) است. ملاحظات ژئوپلیتیک مهم هستند، اما گاهی در درجه دوم نسبت به اقتصاد قرار می‌گیرند. مقامات سعودی و ترکیه‌ای آشکارا درباره همکاری عمیق بر اساس پروژه‌های ملموس با هدف افزایش تجارت دوجانبه از حدود هشت میلیارد دلار به تقریبا ۳۰ میلیارد دلار صحبت می‌کنند. از منظر منطقه‌ای، این نزدیکی به سوریه پس از اسد نیز مربوط می‌شود؛ جایی که هر دو طرف در حمایت از احمد الشرع همسو به نظر می‌رسند. بار دیگر، ایدئولوژی کمتر از «رئال‌پلیتیک» اهمیت دارد. عربستان و ترکیه منافع مشترکی در جلوگیری از بازگشت سوریه به عنوان عرصه نفوذ ایران، فروپاشی دولت یا هرج‌ومرج مجدد دارند. با این حال، سوءظن عربستان نسبت به جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای ترکیه ناپدید نشده است. چالش دیگر مربوط به روابط ترکیه با امارات متحده عربی است که شریک تجاری مهم‌تری برای آنکارا نسبت به عربستان محسوب می‌شود. ترکیه باید بین رقبای خلیج‌ فارس تعادل برقرار کند بدون اینکه طرفی را انتخاب کند. همچنین گزارش‌هایی درباره پیوستن پاکستان، یک کشور مجهز به سلاح هسته‌ای، به شکلی از «ناتوی عربی» در کنار ترکیه و عربستان منتشر شده است. پاکستان و عربستان رابطه استراتژیک ویژه‌ای دارند که ممکن است شامل تضمین‌های هسته‌ای باشد. آنکارا و اسلام‌آباد چنین پیوندهای عمیقی ندارند و بعید است پاکستان چتر بازدارندگی مشابهی را برای ترکیه گسترش دهد.

سفر اردوغان بر پیچیدگی فزاینده دیپلماسی خاورمیانه تأکید می‌کند. ریاض در حال جایگزین‌کردن یک شریک با شریک دیگر نیست، بلکه در حال افزودن لایه‌هایی از روابط برای تقویت امنیت خود است. هدف، امنیت است و روش آن، پوشش ریسک اقتصادی و استراتژیک میان چندین بازیگر با هدف کاهش قرار‌گرفتن در معرض شوک‌ها، فشارها و وابستگی بیش از حد است. از دیدگاه اسرائیل، نتیجه اصلی این است که همکاری عربستان و ترکیه باید از دریچه مدیریت ریسک تفسیر شود، نه انحراف ایدئولوژیک. ریاض در حال پوشش ریسک است، نه تغییر مسیر. اگر پنج سال گذشته نشانه‌ای باشد، این روند احتمالا به‌جای اینکه یک‌شبه به یک محور منطقه‌ای جدید تبدیل شود، به‌تدریج، در سکوت و به طور عمل‌گرایانه عمیق‌تر خواهد شد.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.