تداوم تولید، تنها گزینه بقای صنعتی ایران؛ لزوم عرضه هوشمند خودرو در بورس کالا

 حسین مقیسه .  ​کارشناس حوزه خودرو

در شرایطی که اقتصاد ایران با چند لایه بحران همزمان مواجه است ، محاصره دریایی، اختلال جدی در زنجیره تأمین مواد اولیه به دلیل آسیب به صنایع پتروشیمی و صنایع فولاد و تورم افسارگسیخته و نااطمینانی شدید صنعت خودرو به عنوان یکی از بزرگ‌ترین موتورهای اشتغال و تولید کشور، در نقطه‌ای حیاتی قرار گرفته است.

ادامه تولید دیگر یک انتخاب ساده صنعتی نیست؛ تصمیمی استراتژیک برای حفظ بقای اقتصادی و اجتماعی ایران است. هر خودرو که از خط تولید خارج نشود، صدها شغل مستقیم و غیرمستقیم در زنجیره تأمین، قطعه‌سازی، حمل‌ونقل و خدمات را حفظ می‌کند. توقف یا کاهش شدید تولید، به معنای موج بیکاری گسترده، تعطیلی کارگاه‌های کوچک و متوسط، و تشدید فشار معیشتی خواهد بود.

واقعیت تلخ قیمت‌گذاری دستوری فعلی

امروز یک دستگاه پژو ۲۰۷ اتوماتیک در کارخانه ایران‌خودرو با قیمت حدود ۱٫۴ میلیارد تومان عرضه می‌شود. این قیمت، علی‌رغم ریسک‌های قانونی و تعزیراتی برای تولیدکننده، همچنان بسیار پایین‌تر از واقعیت‌های اقتصادی است. همین خودرو در بازار آزاد نزدیک به ۳ میلیارد تومان معامله می‌شود (در حالی که نرخ دلار آزاد حدود ۱۸۳ هزار تومان است).

این فاصله عظیم (بیش از دو برابر) نتیجه مستقیم سیاست قیمت‌گذاری دستوری است که همواره با تورم و هزینه‌های واقعی تولید فاصله دارد. خودروساز نه تنها سودی نمی‌برد، بلکه در بسیاری از و شاید تمام محصولات با زیان مواجه است. این وضعیت، توان سرمایه‌گذاری در کیفیت، فناوری و خدمات پس از فروش را به شدت کاهش داده است.

برای ادامه حیات صنعتی، خودروهای اقتصادی ایران‌خودرو و استانداردهای موجود باید حداقل با توجه به نُرم جهانی در محدوده ۹۰۰۰ تا ۱۳۰۰۰ دلار و یا به ارزش ریال حال حاضر ۱.۶ تا ۲.۴ میلیارد تومان (معادل واقعی هزینه‌های تولید و حفظ زنجیره تأمین) عرضه شوند. قیمت‌های پایین‌تر از این سطح، تولید را به تدریج غیراقتصادی کرده و در نهایت به تعطیلی تدریجی منجر خواهد شد. و این برای شرایط حال حاضر یک فاجعه اسفناک و به حدود ۲ میلیون بیکار شده بخاطر جنگ حدود ۱ میلیون بیکار و شاید بیشتر اضافه خواهد کرد‌.

چرا عرضه در بورس کالا؟

تجربه محدود عرضه خودرو در بورس کالا در سال ۱۴۰۱ نشان داد که وقتی قیمت توسط مکانیزم شفاف بازار و خریدار واقعی کشف می‌شود، چندین اتفاق مثبت رخ می‌دهد:

- کاهش قابل توجه رانت دلالی

- تعدیل نسبی قیمت در بازار آزاد (۱۰ تا ۱۵ درصد در برخی محصولات)

- شفافیت در تخصیص و کاهش اعتراضات «چرا به من نرسید»

- درآمد مناسب‌تر برای خودروساز که مستقیماً به ادامه تولید و اشتغال بازمی‌گردد

در شرایط فعلی که مواد اولیه گران شده، حمل‌ونقل مختل است و تورم ماهانه بالاست، تداوم قیمت‌گذاری دستوری عملاً تولید را به سمت زیان فزاینده سوق می‌دهد. عرضه هوشمند و مستمر در بورس کالا، با نظارت پسینی قوی، بهترین ابزار برای کشف قیمت واقعی و مدیریت انتظارات بازار است.

مدل پیشنهادی (ترکیبی و واقع‌بینانه)

- عرضه منظم و قابل پیش‌بینی حداقل ۳۰ تا ۴۰ درصد تولید ماهانه در بورس کالا

- اعمال محدودیت‌های رفتاری (یک خودرو به ازای هر کد ملی در بازه زمانی مشخص) برای جلوگیری از دلالی

- تخصیص درصدی از تولید برای طرح‌های حمایتی مصرف‌کننده واقعی (جایگزینی خودروهای فرسوده، اقشار کم‌درآمد)

- نظارت مشترک سازمان بورس، وزارت صمت و سازمان حمایت با گزارش ماهانه شفاف به افکار عمومی

- دوره آزمایشی ۶ ماهه با امکان تنظیم مکانیزم بر اساس نتایج

این مدل نه تنها «کل قوانین دنیا را به هم نمی‌ریزد»، بلکه پاسخی عقلانی به شرایط خاص اقتصاد تورمی و تحریمی و البته جنگی کشور است.

«ایران‌خودرو» که بالاترین حجم تولید خودروسازان کشور را بدوش می کشد، در سخت‌ترین شرایط تاریخ خود، بخاطر جنگ، محاصره دریایی، کمبود مواد اولیه، تورم شدید و فشار انتظارات اجتماعی «همچنان تولید می‌کند» . این تداوم تولید، هزینه سنگینی دارد اما فایده‌اش برای بقای اقتصاد ملی بسیار بیشتر است.

سیاست‌گذاری باید از «حفظ قیمت پایین روی کاغذ» به «حفظ تولید واقعی و اشتغال» تغییر جهت دهد. عرضه هوشمند در بورس کالا، همراه با شفاف‌سازی کامل فرایند فروش، می‌تواند گام مهمی در این مسیر باشد.

اقتصاد بیمار ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به «مرحم و پرستار» نیاز دارد، نه سربار. صنعت خودرو آماده است بخشی از این مرهم باشد، به شرط آنکه ابزارهای اقتصادی عقلانی در اختیارش قرار گیرد.