چرخش اضطراری هاوانا

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

شرق: حزب کمونیست کوبا در اوج خاموشی‌ها، اعتراض‌های داخلی و فشار تازه آمریکا و اتحادیه اروپا، یک بسته اضطراری برای گشودن اقتصاد دولتی تصویب کرد؛ چرخشی کم‌سابقه به سوی بازار آزاد که می‌خواهد بدون عقب‌نشینی سیاسی، الگوی چین و ویتنام را دنبال ‌کند. حزب کمونیست کوبا یک بسته اضطراری اقتصادی را تصویب کرد که شامل اقدام‌های بازارگرایانه کم‌سابقه برای بازکردن اقتصاد فرسوده این جزیره است. این تصمیم در شرایطی گرفته شده که فشار آمریکا و اتحادیه اروپا بر هاوانا بالا رفته و بحران داخلی، از خاموشی‌های گسترده تا اعتراض‌های داخلی، هزینه اداره کشور را برای این حکومت کمونیستی سنگین‌تر کرده است. سند تازه هنوز عمومی نشده، اما قرار است به مجلس ملی کوبا ارائه شود. براساس جزئیات اعلام‌شده، بسته اقتصادی راه را برای گسترش فعالیت بخش خصوصی، اختیار بیشتر شهرداری‌ها و شرکت‌های دولتی و جذب سرمایه خارجی بازتر می‌کند. یکی از بخش‌های مهم آن، تلاش برای جلب سرمایه کوبایی‌های خارج از کشور است؛ گروهی که سال‌ها میان وطن، تبعید، تحریم و سیاست گرفتار مانده‌اند. نشانه فشار در کف خیابان هم دیده شده است. در روزهای اخیر، ساکنان چند محله هاوانا در اعتراض به خاموشی‌های پی‌درپی، قابلمه و ظرف به دست گرفتند و اعتراض کردند؛ شیوه‌ای قدیمی و آشنا برای اعتراض در آمریکای لاتین. به گزارش آسوشیتدپرس، میگل دایاس-کانل، رئیس‌جمهور کوبا، در سخنرانی پایانی نشست حزب کمونیست گفت: «کوبا قهرمانانه و خلاقانه مقاومت می‌کند، اما برای زمانی بسیار طولانی، مجازاتی وحشیانه، ناعادلانه و تحمل‌ناپذیر را تاب‌ آورده است؛ مجازاتی که اکنون تهدید تجاوز نظامی هم به آن افزوده شده است». این سخنرانی پنجشنبه منتشر شد و نشان داد دولت همچنان بحران را در چارچوب فشار خارجی روایت می‌کند.

فشار واشینگتن و بروکسل

اعلام بسته اضطراری پس از ماه‌ها افزایش فشار آمریکا و گفت‌وگوهای سطح بالا میان دو کشور انجام شد؛ گفت‌وگوهایی که رائول گیلرمو رودریگز کاسترو، نوه رائول کاسترو نیز در آنها حضور داشته است. آمریکا در ماه‌های گذشته تحریم‌های متعددی علیه کوبا اعمال کرده و رائول کاسترو را نیز در ارتباط با سرنگونی دو هواپیمای غیرنظامی تبعیدیان میامی در سال ۱۹۹۶ تحت پیگرد قرار داده است. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در نشست خبری در کاخ سفید گفت دولت واشینگتن رفتار جزیره را زیر نظر دارد تا درباره پاسخ خود تصمیم بگیرد. او گفت: «ما می‌بینیم آنها چه می‌کنند. روشن است، اگر یک گام بردارند، ما هم همان کار را می‌کنیم. اگر تصمیم‌های هوشمندانه بگیرند، رابطه بسیار بهتری با آن جزیره خواهیم داشت». پیام او روشن بود: مسیر اقتصاد کوبا می‌تواند در رابطه با آمریکا اثر مستقیم بگذارد. فشار اروپا هم همان روز شدت گرفت. قانون‌گذاران اتحادیه اروپا قطع‌نامه‌ای تصویب کردند که در آن «سرکوب سیستماتیک» از سوی دولت کوبا محکوم و «تغییر عمیق اقتصادی و سیاسی» درخواست شده است. قطع‌نامه همچنین خواستار تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه دایاس-کانل و رهبری گروه اداره شرکت‌ها، معروف به گایسا، شد؛ مجموعه‌ای اقتصادی که ارتش انقلابی کوبا آن را اداره می‌کند. هر دو هدف، پیش‌تر از سوی آمریکا تحریم شده‌اند. در چنین فضایی، بسته اقتصادی تازه فقط یک نسخه فنی برای نجات کسب‌وکار نیست. هاوانا زیر فشار هم‌زمان سه جبهه حرکت می‌کند: اقتصاد فرسوده داخلی، نارضایتی اجتماعی و فشار خارجی. حکومت می‌کوشد با گشودن محدود اقتصاد، فشار معیشتی را کاهش دهد، اما هم‌زمان نمی‌خواهد این گشودگی به مطالبه آزادی سیاسی یا کاهش کنترل حزب تبدیل شود. این همان تناقضی است که تجربه کوبا را پیچیده می‌کند.

الگوی چین و ویتنام

دایاس-کانل گفته طرح اضطراری و سند سیاسی تهیه‌شده از سوی کمیته مرکزی حزب کمونیست، بر پایه تجربه چین و ویتنام شکل گرفته است؛ دو کشور کمونیستی که اصلاحات بازارمحور را اجرا اما نظام تک‌حزبی خود را حفظ کردند. این انتخاب تصادفی نیست. کوبا می‌خواهد از بازار کمک بگیرد، بی‌آنکه به رقابت سیاسی تن بدهد. مدل چین و ویتنام برای حزب کمونیست کوبا جذاب است، چون وعده می‌دهد رشد اقتصادی و کنترل سیاسی می‌توانند کنار هم بمانند. اما نسخه‌برداری از آن ساده نیست. چین و ویتنام هر دو در موقعیت جغرافیایی، جمعیتی و تولیدی متفاوتی ایستاده‌اند؛ کوبا اما زیر تحریم، با اقتصاد کم‌توان، فرار سرمایه انسانی، خاموشی‌های گسترده و وابستگی مزمن به تصمیم‌های سیاسی واشینگتن دست‌وپنجه نرم می‌کند. نشست ویژه مجلس ملی که قرار است سند در آن بررسی شود، مانند نشست اخیر حزب، بدون اطلاع‌رسانی عمومی قبلی تشکیل شده است. همین نکته نشان می‌دهد تصمیم‌های بزرگ اقتصادی در کوبا هنوز از مسیر بسته قدرت عبور می‌کند، نه از مسیر گفت‌وگوی شفاف با جامعه.